Hij is Europa's langstzittende en meest omstreden Viktor Orbán, premier van Hongarije. Vijand van Europa's progressief-liberalen. Vriend van Poetin en van extreemrechtse avonturiers op de Balkan en in de polder. Orbán belichaamt de westerse politieke crisis. In Orbáns politieke verdienmodel is de zondebok onontbeerlijk, en zijn geoliede propagandamachine introduceert telkens een Soros, de kosmopoliet, de migrant, de genderactivist of de bemoeizuchtige eurocraat. Orbán en zijn clan worden verdacht van grootschalige fraude met het geld van de Europese belastingbetaler. Mainstreampolitiek en -journalistiek krijgen nauwelijks vat op hem. Ondertussen bouwt hij aan zijn - zoals hij het zelf noemt - 'illiberale' samenleving, die steeds meer Europeanen aantrekt. Sinds 2001 volgt Europacorrespondent Tijn Sadée de Hongaar op de voet. In dit boek bundelt Sadée zijn ervaringen en spreekt hij met Orbáns politieke vrienden en vijanden, in Boedapest en in Brussel. De clan van Orbán is een meeslepend en verontrustend portret van een autocraat die het politieke debat in Europa nog jaren zal bepalen.
Tijn Sadée reist al ruim twintig jaar als correspondent door Europa voor onder meer NRC, NPO Radio 1 en VPRO. Hij woonde vanaf 2001 in Boedapest, vanaf 2009 in Brussel, en sinds 2021 reist hij tussen beide landen. In 2021 publiceerde hij, met Bert van Slooten, Het Brusselse moeras.
Over Het Brusselse
'Tijn Sadée en Bert van Slooten geven aan de hand van terloops opgeschreven memoires veel informatieve kijkjes in de machinekamer van de Europese politiek. De lezer voelt zichzelf al snel een ingewijde.' NRC
'Biedt niet alleen zicht op de in de luwte opererende ambtenaren, maar ook op alle lobbyisten die invloed trachten uit te oefenen op Europese wetgeving.' Lage Landen
'Sadée en Van Slooten nemen de lezer mee in een vlot geschreven relaas dat - het moet gezegd - leest als een trein. Niet zelden weten zij een humoristische en tegelijkertijd verhelderende beeldspraak te vinden.' De Republikein
Het boek De clan van Orbán van journalist Tijn Sadée biedt een diepgaande analyse van de opkomst, macht en invloed van Viktor Orbán, de controversiële premier van Hongarije. Sadée beschrijft hoe Orbán zich sinds de jaren ’80 heeft ontwikkeld van een jonge, liberale democratie-activist tot een autoritaire leider die Hongarije naar een illiberale democratie heeft gevormd. Orbán heeft een politieke en economische elite om zich heen verzameld, bekend als de “Orbán-clan”, die profiteert van corruptie, nepotisme en politieke controle. Dit systeem versterkt zijn greep op de macht en de Hongaarse samenleving.
Het succesrecept van Orbán ligt in zijn pragmatische aanpak: hij weet zijn ideologie flexibel aan te passen aan de politieke context. Aanvankelijk verdedigde hij liberale waarden, maar hij omarmde het nationalisme en een conservatieve agenda toen hij besefte dat dit electorale winst opleverde. Daarnaast speelt hij in op gevoelens van angst, zoals de vluchtelingencrisis, om zijn achterban te mobiliseren. Hij maakt handig gebruik van economische steun van de EU, terwijl hij tegelijkertijd eurosceptisch beleid voert. Door controle over media, justitie en onderwijs te versterken, heeft hij de ruimte voor oppositie geminimaliseerd.
De Europese Unie staat voor een dilemma: ondanks de fundamentele waarden van democratie en rechtsstaat die ze uitdraagt, heeft ze moeite om effectief op te treden tegen Hongarije. Orbán gebruikt chantage en blokkades binnen de EU (bijvoorbeeld bij sancties of begrotingsonderhandelingen) om zijn belangen door te drukken. Door EU-fondsen strategisch in te zetten en weinig consequenties te ondervinden, blijft zijn beleid grotendeels onaangetast.
De EU zou paal en perk moeten stellen aan de chantage van Orbán omdat het voortduren hiervan een gevaar vormt voor de geloofwaardigheid en eenheid van de Unie. Als een lidstaat de kernwaarden straffeloos kan schenden, ondermijnt dat de principes waarop de EU is gebouwd. Een stevigere handhaving van rechtsstaatmechanismen en het koppelen van EU-subsidies aan naleving van democratische normen zijn cruciaal om de dreiging van verdere autocratisering te beperken.
Gefragmenteerd schetst het een compleet beeld van de politieke loopbaan van Orbán en de maatschappelijke gevolgen. In essentie vond ik geen nieuwe informatie, maar de anekdotes geven een goed gezicht aan het impact van Fidesz. Verdient eigenlijk vijf sterren, maar de hoofdstukken stonden wat mij betreft toch teveel op zichzelf. Hulde voor de doortastendheid van dit boek.
3.5 sterren. een interessante vertellinh over de opkomst van orban en de reparatie van Hongarije tot de EU. Goed geschreven en met veel aansprekende voorbeelden en anekdotes. Af en toe ontbreekt diepgang en kritische analyse. Voor een introductie in de ontwikkelingen van de Hongaarse autocratie een perfect boek
Boeiend portret over iemand die van een beloftevolle democratische politicus veranderd is in een nietsontziende autocraat. In fijne stijl geschreven door Tijn Sadée!
Leuk onderhoudend boekje over Orbán, the pain in the ass van EU. De schrijver heeft zelf jarenlang in Hongarije gewoond en gewerkt als correspondent, waardoor hij veel verschillende Hongaarse stemmen aan het woord kan laten over de situatie in hun land. Toch geef ik het boek maar drie sterren, omdat het vaak beperkt blijft tot een oppervlakkige chronologie van het fenomeen Orbán. Veel dingen die in het boek staan had je al kunnen weten door het nieuws te volgen. De auteur waagt zich zelden aan een analyse. Vaak wordt er naar slechts een handvol boeken over de erosie van de democratische rechtsstaat of andere boeken over Orbán verwezen, om vragen als ‘hoe heeft Orbán Hongarije zo naar zijn hand kunnen zetten?’ en “hoe heeft een land dat deel uitmaakt van de Europese Unie zich zo kunnen ontwikkelen en waarom heeft de EU dat laten gebeuren?’ te kunnen beantwoorden. Ik zou dit boek aanraden aan mensen die geïntrigeerd zijn door de politieke situatie in Hongarije en in de persoon Orbán, maar weinig voorkennis hebben. Voor mensen die dit dossier al jaren volgen bevat het boek weinig nieuwe inzichten, al is het wel onderhoudend en leest het lekker weg.
Even vooraf: Hongarije meet iets meer dan 90.000 km2 ( ruim 2x Nederland) Heeft ongeveer tien miljoen inwoners (Nederland 18 mljn) BNP per hoofd is € 26.000 (Nederland € 65.000) De Hongaarse bevolking is voor 55% katholiek en 20% protestant (Nederlandse bevolking is voor 55% niet kerkelijk)
Dan: het boek is een fragmentarisch portret van Orban die van een beloftevolle democratische politicus veranderd is in een nietsontziende autocraat. Het lijkt samengesteld uit oude krantenartikelen, reportages en interviews die voor dit boek ‘aan elkaar gepraat’ worden. Geen briljant diepgaand boek, maar als inleiding op Orban en Hongarije voldoet het zonder meer.
Op een historisch moment in 1989, riep Orban op tot vrije verkiezingen en terugtrekken van de Sovjettroepen: ‘Ruszkik haza!’ – Russen, ga naar huis! De wereld keek toe. Wie was deze lefgozer?
Maar hij ontdekte het conservatief nationalisme als ‘politiek verdienmodel’ en de EU als schietschijf. Orbans Fidesz is geen politieke partij meer, maar een organisatie die tot Orbans beschikking staat. Die gaat voor agressieve propaganda en pompeus (etno-)nationalisme. Orban en zijn organisatie creëren een ‘eilandidentiteit’ door de Hongaren bang te maken voor de wereld rondom hen. Toch, of misschien juist daardoor, is hij de verpersoonlijking van de Hongaarse trots, de sterke leider die Europese besluiten kan maken en breken. De EU is allang blij dat de oorlog niet terugkeert op de Balkan en blijft zakendoen met ‘stabiele’ autocratieën en houdt daardoor de situatie in stand.
Orban houdt van sterke autocratische leiders: Poetin, Trump, Xi Jinping, Nethanyahu, Erdogan. Allemaal leiders met een sterke nationalistische inborst. Maar is zo’n nationalistisch narratief genoeg?
Zijn de Hongaren erop vooruitgegaan? Volgens Fidezs wel. Maar de dalende werkloosheid is vooral het resultaat van het massale vertrek van jongeren (350.000 – 500.000). Het geld dat zij overmaken draagt mede bij aan de economie. Als er al kritiek komt dan gaat het Fidezs propaganda-apparaat over tot een zondebok campagne. Dat kan zich op van alles richten: de EU, George Soros, vluchtelingen. Vroeger was de xenofobie gericht tegen zigeuners, nu tegen de islamitische Arabier, ook al zijn er in Hongarije vrijwel geen Arabieren.
Corruptie. De specialiteit van Orban en zijn organisatie. Openbare aanbestedingen worden voortdurend gewonnen door bedrijven die aan Orban gelieerd zijn. In ongeveer 40% van de aanbestedingen meldt zich maar één kandidaat, wat duidt op een gebrek aan concurrentie. Driekwart van de omzet bestaat uit EU-subsidiegeld.
Orban controleert de mediabubbel van miljoenen Hongaren. Zijn mediabeleid is een ‘Spin Dictatorship’. De presentatie van de feiten en de uitleg van de werkelijkheid zijn in zijn handen. Toen de EU een European Media Freedom Act opstelde typeerde Orban dat als een actie van Brussel om ‘totale controle’ te krijgen.
De orbanisten in Hongarije eigenen zich de maatschappij toe door hun eigen instellingen in het leven te roepen. Dergelijke instellingen van de oppositie worden eerst geïsoleerd (door de omgeving waar zij van afhankelijk zijn te intimideren), krijgen geen ondersteunende fondsen meer, en sterven zo een langzame dood. Zo hoeven ze niet opzichtig geëlimineerd te worden.
Een door hem ingestelde wetsmaatregel waarvan hij electoraal sterk profiteert is die waarbij hij de drie miljoen Hongaren in de buurlanden een paspoorten en stemrecht geeft. Dat gaat toch om een half miljoen stemgerechtigden. Ruim negentig procent van hen stemde in 2022 op Orban.
Naast dat alles is Orban ook een armlastige EU-dissident. Hij heeft het geld van de EU nodig. Met zijn chantage-diplomatie zorgt hij voor problemen en vertraging, maar hij voelt aan wanneer hij moet stoppen. Dan neemt hij een plaspauze en is even ‘constructief afwezig’.
Maar soms gaat hij te ver. Dat heeft ertoe geleid dat zijn partij in 2021 (na een aanvankelijke schorsing in 2019) uit de EVP gezet is, de grootste en oudste centrumrechtse fractie van het Europees Parlement. Ook is er een rechtsstaattoets ingesteld. Op grond daarvan werd er een tegoed van dertig miljard euro ‘bevroren’, tot woede van de Hongaarse regering. Mocht Orban de EU willen verlaten, dan wordt hij door Poetin en Xi Jinping aangesproken. Voor Rusland is Hongarije het paard van Troje binnen de EU, voor China is Hongarije het economisch bruggenhoofd in Europa.
De grondhouding van Orban: die lui in Versailles die ons toen slechtgezind waren, waren geen haar beter dan die lui in Brussel die ons nu slechtgezind zijn. Destijds pakten zij ons imperium af (Hongarije vocht in WO I aan de Duitse kant en werd daarvoor gestraft, moest tweederde van zijn grondgebied inleveren), nu willen ze onze waarden en identiteit afpakken. Ze promoten homoseksualiteit, ze dringen ons immigranten op en ze willen ons de oorlog in Oekraïne binnenslepen. We zijn onder het juk van Moskou vandaan maar willen niet onder een nieuw, Brussels, juk. Ik ben democratisch gekozen door Hongaren om Hongarije beter te maken, en pas daarna is er zoiets als de Europese unie, niet andersom.
Hoe lang deze houding het EU-beleid nog zal frustreren hangt mede af van de uitslag van de verkiezingen in Hongarije van 12-04-2026.
Ondanks dat dit boek minder gedetailleerd is als “Orban, Europe’s new strongman” is dit wel degelijk een goed boek over Hongarije, de cultuur en de machthebbers daar.
Het boek gaat dieper in over de strijd van Viktor Orban tegen de Europese Unie en zijn anti-woke beweging die hij op gang probeert te zetten.
Veel anekdotes en interviews met Hongaarse politici, burgers en immigranten (Europees, vanuit Nederland of België) zijn hierin geschreven waardoor je toch een goede indruk krijgt over het Hongarije van afgelopen decennia.
Enige minpuntje is wel dat er, los van de partijleden van Orban, niemand door de schrijver werd geïnterviewd die pro-Orban was. Dit is wel bizar doordat Viktor Orban, of je het nou wilt of niet, nog steeds zeer populair is in Hongarije. Dit zorgde er wel weer voor dat het boek een beetje te erg één kant op leunde.
1.5 ster. Had best wat verwachtingen, aangezien Sadée een uitstekend journalist is. Maar dit boek leest zeer impressionistisch, onsamenhangend, en, gezien hoe vaak de auteur in herhaling valt, haastig geschreven. Het boek is wellicht interessant voor iemand die weinig van Orbán en Hongarije weet, maar voor mensen met meer interesse in dit onderwerp — wat me toch de doelgroep lijkt — biedt dit relaas weinig nieuwe inzichten. "De clan van Orbán" is bovendien een misleidende titel, aangezien de focus in zijn geheel niet ligt op de inner circle van Orbán; mocht je daar meer over te weten willen komen, dan kom je, zoals ik, bedrogen uit. Dit boek is eerder een collectie columns dan het beloofde inkijkje.
Goed boek! Vooral leuk omdat m’n voorganger van dit uitgeleend bilbiotheekboek blijkbaar fervent Orbán aanhanger was/ wilde zijn. Elke zin met communist was vervolledigd met een potloodaantekening “= EU!!!” Ik zeg dat hij aanhanger wilde zijn omdat bij sommige uitspraken over Orbàn geen potlood meer stond omdat het nu eenmaal echt een klootzak is. Zélfs voor Vlaams Belangers (oooo ja, twas een VB’er geloof me). Ik wou dat het grappig bleef maar zinnetjes als “inperking van homorechten” werden ook onderstreept. ‘t zal niet uit degout zijn vrees ik.
ANYWAYS, aanrader. En als je geen zin hebt om 300 pagina’s uit je lectuur deze week aan dat varken te wijden. Lees dan de volgende Schamper, daar doe ik het voor jou xxxx
Goed boek over Poetin-lover Orban. Korte verslagen van ontmoetingen met bekende en minder bekende Hongaren waarin gesproken wordt over Hongarije, Orban en zijn doelstellingen. Heel veel moeilijk te onthouden namen. Maar het punt dat Sadeé wil maken , is duidelijk. Orban wil niet uit de EU maar van binnenuit de EU omvormen. En hij krijgt steeds meer medestanders, zoals Wilders, Le Pen, Fico en Meloni.
Het boek schetst een helder beeld over de schrijnde situatie in Hongarije. De auteur maakt op een redelijk luchtige en cynisch toon duidelijk wat er mis is met Orbans beleid, zonder te bagatelliseren. Goede anekdotes geven inzicht en de politieke cultuur en de historie van Hongarije. Aan het einde beetje gevoel van herhaling. Al met al zeker een aanrader aan politiek geïnteresseerden!
Het is absoluut een interessant boek waarmee je inzichten krijgt in de situatie in Hongarije, maar op één of andere manier ontbreekt de diepgang net. Het zijn vooral anekdotes en verhalen van.
Ik twijfelde tussen een 4 en een 3 maar tussen andere boeken die ik heb gelezen krijgt dit net een 3 op dit moment.
Ik raad het boek wel alsnog aan om iets te leren over Hongarije
Chronologisch geschreven verhaal van opkomst Orban aan de hand van eigen reportages en drie biografieën. Beetje mager qua analyse, wel vermakelijk. Maar veel herhaling. Gaat nooit echt de diepte in waardoor het oppervlakkig blijft
Scherp, met veel voorbeelden (soms iets te veel?). Je krijgt een goed beeld van de politieke situatie in Hongarije en Orbán. Je begrijpt het land zo veel beter. Een aanrader voor iedereen die naar Hongarije gaat.
Je vliegt er doorheen. Soms vliegt het boek zelf ook; van de hak op de tak, maar dat wordt volledig gecompenseerd door Sadée’s prettige, levendige schrijfstijl. Zeker een aanrader!