What do you think?
Rate this book
De vertrouweling
Sam van Deventer (1888-1972) was de zielsverwant van Helene Kröller-Müller. De twintig jaar oudere kunstverzamelaarster schreef hem meer dan drieduizend brieven. Hij nam de plaats in van haar eigen vier kinderen. Ze bracht hem liefde voor kunst, esthetiek en Duitse cultuur bij, maar eiste daartegenover onvoorwaardelijke toewijding. Ook zakenman Anton Kröller vertrouwde in toenemende mate op Van Deventer bij zijn financiële schimmenspel, waarbij onwetende beleggers de opbouw van landgoed De Hoge Veluwe bekostigden en het familieconcern ten onder ging.
Tijdens de Duitse bezetting kreeg Sam van Deventer de leiding over het Kröller-Müller Museum en De Hoge Veluwe. Hij toonde zich Duitsgezind en rijkscommissaris Seyss-Inquart mocht zijn vijftigste verjaardag op jachthuis Sint Hubertus vieren; Vincent van Gogh werd gepropageerd bij de bezetter; er werd in kunst gehandeld en er werd roofkunst opgeslagen.
Na afloop van de oorlog betaalde Van Deventer een hoge prijs voor zijn 'culturele collaboratie', maar zijn trouw aan het echtpaar bleef ongebroken.
Na de biografieën van Helene Kröller-Müller (2010) en Anton Kröller (2015) vormt dit boek de sluitsteen op de ontstaansgeschiedenis van het Kröller-Müller Museum en Het Nationale Park De Hoge Veluwe.
Ariëtte Dekker (1964) schreef eerder biografieën van scheepsbouwer Cornelis Verolme (2005) en havenmagnaat Anton Kröller (2015). In 2018 publiceerde zij Omstreden verleden. Museum Boijmans Van Beuningen en de Tweede Wereldoorlog.
Over Leven op
'Met haar rijk gevulde biografie over Kröller levert Ariëtte Dekker een bijzondere bijdrage aan de kennis van grote ondernemers in de eerste decennia van de vorige eeuw.'
NRC *****
'Leven op krediet schildert een fascinerend beeld van het bedrijfsleven en de financiële wereld van een eeuw geleden en laat zien dat regulering op dit terrein allesbehalve een overbodige luxe is.'
Historisch Nieuwsblad
'Fenomenaal onderzoeks- en speurwerk.'
Elsevier
Tijdens de Duitse bezetting kreeg Sam van Deventer de leiding over het Kröller-Müller Museum en De Hoge Veluwe. Hij toonde zich Duitsgezind en rijkscommissaris Seyss-Inquart mocht zijn vijftigste verjaardag op jachthuis Sint Hubertus vieren; Vincent van Gogh werd gepropageerd bij de bezetter; er werd in kunst gehandeld en er werd roofkunst opgeslagen.
Na afloop van de oorlog betaalde Van Deventer een hoge prijs voor zijn 'culturele collaboratie', maar zijn trouw aan het echtpaar bleef ongebroken.
Na de biografieën van Helene Kröller-Müller (2010) en Anton Kröller (2015) vormt dit boek de sluitsteen op de ontstaansgeschiedenis van het Kröller-Müller Museum en Het Nationale Park De Hoge Veluwe.
Ariëtte Dekker (1964) schreef eerder biografieën van scheepsbouwer Cornelis Verolme (2005) en havenmagnaat Anton Kröller (2015). In 2018 publiceerde zij Omstreden verleden. Museum Boijmans Van Beuningen en de Tweede Wereldoorlog.
Over Leven op
'Met haar rijk gevulde biografie over Kröller levert Ariëtte Dekker een bijzondere bijdrage aan de kennis van grote ondernemers in de eerste decennia van de vorige eeuw.'
NRC *****
'Leven op krediet schildert een fascinerend beeld van het bedrijfsleven en de financiële wereld van een eeuw geleden en laat zien dat regulering op dit terrein allesbehalve een overbodige luxe is.'
Historisch Nieuwsblad
'Fenomenaal onderzoeks- en speurwerk.'
Elsevier
876 pages, Kindle Edition
Published April 25, 2024
4 people are currently reading
36 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 of 1 review
Read
October 21, 2025Eindelijk uitgelezen - ik moet zeggen dat het een tijd geduurd heeft, niet in de minste plaats omdat ook de biografe zelf stelt dat het onderwerp eigenlijk niet relevant is: 'Ook na vier jaar onderzoek ben ik van mening dat Sam van Deventer historisch gezien geen bijzonder interessante figuur is'. Dat merk je. Overigens ben ik van mening dat het niet zijn historische, maar psychologische plek is die interessant is - en dat is menselijk en dus ook historisch interessant. En dat concludeert ook Dekker: 'Zijn devotie en meegaandheid, zijn allesoverheersende hang naar kunst en esthetiek, zijn soms schaamteloze opportunisme, maakten hem tot een fascinerend studieobject.'. Toch blijf je in het hele boek voelen dat de biografe zelf gemengde gevoelens heeft - wat op zich ook weer fascinerend is. Maar het wel tot een taai leeswerkje maakte.
Ooit ontmoette ik Rudi van Deventer in Arnhem, in het kader van een tentoonstelling in Museonder over de Kröller-Müllers, als stichters van het park. Fascinerend bezoek was het - op de Arnhemse berg, met als ik me goed herinner een van Gogh en in ieder geval enkele andere beroemde kunstenaars aan de muur. Ook wat ongemakkelijk - ik was blij toen de collega terugkwam van het taxi bellen op de gang. Hij had toen 'de kist' nog in huis - ik ben dankbaar dat uiteindelijk Eva Rovers zo'n knappe biografie geschreven heeft over Mevrouw Kröller-Müller - dat scheelde mij uiteindelijk vier jaar leven en werk. Want fascinerend is het verhaal wel, van een vrouw die trouwt met een man die haar familiebedrijf groot maakt, met wie ze kinderen krijgt, die haar hoge lat niet halen en die vervangen worden door 'de vertrouweling', Sam van Deventer. Hij blijft een mistige figuur - die enerzijds van mooie auto's houdt en die als zakenman een dilettant lijkt te blijven. Anderszijds een man met grote estetische gevoeligheid en wat zijn biograaf 'dweepzucht' noemt, maar wat ook wel voelt als oprechte liefde. Mensen zijn tenslotte oneindig verschillend. Overigens - het Dürer-boek dat verloren is gegaan in de oorlog en nog altijd spoorloos is, dat is wel een fascinerend idee. Hoop dat dat nog opduikt in my lifetime!
Ik geloof dat de tragiek van Van Deventer uiteindelijk zijn middelmatigheid was - als kunstkenner (die verschillende valse Van Goghs aankocht), als koopman (redelijk functionerend onder de vlag van Anton Kröller, maar zelf middelmatig), als geliefde (altijd decorum en de eisen van anderen vooropstellend), als vertrouweling (tussen een moeder en haar kinderen komend). In de oorlog was hij voor alles opportunist - altijd ingegeven door het belang van het levenswerk van de Kröller-Müllers, wat ook zijn leven was. Wat als hij geen hockey had gespeeld, niet het winnende doelpunt had gemaakt - zo niet in de 'orbit' van de KM's was gekomen? Hoe was het deze Zwolse middenklasser dan vergaan? In elk geval hebben we aan hem enkele mooie werken in openbaar kunstbezit te danken en een interessant gedachtenexperiment over de waarde van leven in de schaduw. Misschien is het wel passend dat hij ook een middelmatige biografie heeft gekregen.
Ooit ontmoette ik Rudi van Deventer in Arnhem, in het kader van een tentoonstelling in Museonder over de Kröller-Müllers, als stichters van het park. Fascinerend bezoek was het - op de Arnhemse berg, met als ik me goed herinner een van Gogh en in ieder geval enkele andere beroemde kunstenaars aan de muur. Ook wat ongemakkelijk - ik was blij toen de collega terugkwam van het taxi bellen op de gang. Hij had toen 'de kist' nog in huis - ik ben dankbaar dat uiteindelijk Eva Rovers zo'n knappe biografie geschreven heeft over Mevrouw Kröller-Müller - dat scheelde mij uiteindelijk vier jaar leven en werk. Want fascinerend is het verhaal wel, van een vrouw die trouwt met een man die haar familiebedrijf groot maakt, met wie ze kinderen krijgt, die haar hoge lat niet halen en die vervangen worden door 'de vertrouweling', Sam van Deventer. Hij blijft een mistige figuur - die enerzijds van mooie auto's houdt en die als zakenman een dilettant lijkt te blijven. Anderszijds een man met grote estetische gevoeligheid en wat zijn biograaf 'dweepzucht' noemt, maar wat ook wel voelt als oprechte liefde. Mensen zijn tenslotte oneindig verschillend. Overigens - het Dürer-boek dat verloren is gegaan in de oorlog en nog altijd spoorloos is, dat is wel een fascinerend idee. Hoop dat dat nog opduikt in my lifetime!
Ik geloof dat de tragiek van Van Deventer uiteindelijk zijn middelmatigheid was - als kunstkenner (die verschillende valse Van Goghs aankocht), als koopman (redelijk functionerend onder de vlag van Anton Kröller, maar zelf middelmatig), als geliefde (altijd decorum en de eisen van anderen vooropstellend), als vertrouweling (tussen een moeder en haar kinderen komend). In de oorlog was hij voor alles opportunist - altijd ingegeven door het belang van het levenswerk van de Kröller-Müllers, wat ook zijn leven was. Wat als hij geen hockey had gespeeld, niet het winnende doelpunt had gemaakt - zo niet in de 'orbit' van de KM's was gekomen? Hoe was het deze Zwolse middenklasser dan vergaan? In elk geval hebben we aan hem enkele mooie werken in openbaar kunstbezit te danken en een interessant gedachtenexperiment over de waarde van leven in de schaduw. Misschien is het wel passend dat hij ook een middelmatige biografie heeft gekregen.
Displaying 1 of 1 review