What do you think?
Rate this book
Dreamland Trilogy #3
Ang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat
Kalansay na ang mga labi ni Divine Amadeo nang matagpuan sa isang tambak sa C-6, malapit sa Silveria Fields. Ngunit hindi naniniwala si Dondi Amadeo, isang pharmacist, na sa kapatid niya ang nahukay na kalansay. Hinala naman ng investigative journalist na si Marisol Gatdula, may kinalaman si Dondi sa pagkamatay ni Divine. Sa tagisan ng katuwiran at pagsisiyasat, sasagasa sa landas nila si Boni Fly, isang ex-convict, na kapwa naghahanap ng mga kasagutan tungkol sa karumaldumal na sinapit ng kaniyang anak.
367 pages, Paperback
First published April 28, 2024
29 people are currently reading
439 people want to read
About the author
Ronaldo S. Vivo Jr.
12 books201 followersRonaldo Soledad Vivo, Jr. is the author of the Dreamland Trilogy—Ang Kapangyarihang Higit sa Ating Lahat (The Power Above Us All), Ang Bangin sa Ilalim ng Ating mga Paa (The Abyss Beneath Our Feet), and Ang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat (The Loathe Within Our Rotting Flesh). His debut novel was a finalist for the Madrigal-Gonzales First Book Award. He has won the Gawad Bienvenido Lumbera, Carlos Palanca Memorial Award, and the National Book Award for Best Book of Short Fiction in Filipino.
He is the founder of UngazPress and Dreamland Books, a collective of writers from Pateros focused on fiction at the intersection of alternative writing, transgression, and neo-noir. As a musician, he runs Sound Carpentry Recordings, releasing music on cassette, CD, and vinyl for worldwide distribution. He is also the drummer for bands including Basalt Shrine, Abanglupa, The Insektlife Cycle, and Dagtum.
He is the founder of UngazPress and Dreamland Books, a collective of writers from Pateros focused on fiction at the intersection of alternative writing, transgression, and neo-noir. As a musician, he runs Sound Carpentry Recordings, releasing music on cassette, CD, and vinyl for worldwide distribution. He is also the drummer for bands including Basalt Shrine, Abanglupa, The Insektlife Cycle, and Dagtum.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 66 reviews
July 4, 2024
Palaging madilim ang aking kwarto. Walong oras lang ang itinatagal ng ilaw ko na nakaipit sa libro. Sabi ko, isang kargahan lang, matapos o hindi, isasara ko ito.
Never akong nagduda sa pagdedetalye ni Ronaldo. Doon talaga siya magaling. Kaya niyang magpagalaw ng 36 na tauhan sa isang barangay at lahat ay may linya.
Mas matalas niyang naisulat ito. Naiimagine ko yung bugso ng letra na kumakawala sa utak nya habang pilit hinahabol ng panulat. Ganun kabilis. Isa pa sa mga inaabangan ng mga mambababasa ni Vivo ay yung mga pang "loobang" salita. Mga termino ng droga at tawagan ng mga pulis. Muli, walang mintis.
Isang mahalagang iskor din para sa akin ay sa wakas, may pumapel na babae sa kwento. Babaeng hindi adik-adik, hindi lang kalaguyo ng pulis, o upak na upak na bugaw. Ngayon, nakapag palitaw siya ng babaeng tauhan. Medyo nakakairita lang magsalita, pero kailangan talaga ng kwento.
Alam mo ba yung pakiramdam t'wing nakakatapos ka ng pelikula sa sinehan? Yung tipong paglabas mo may kinse minuto kang pakiramdam na nasa loob ka pa rin ng pelikula, tutong ang utak para mag analisa, naiwan ang kaluluwa sa damdamin ng bida, pinahahalagahan mo ang bawat tunog ng yabag ng paa, tunog ng sirit ng pag-ihi sa CR, hanggang basagin na ang momentum na yun ng ingay ng mga tao sa Mang Inasal.
Ganun magsulat si Vivo, hahaluin ng panulat niya ang araw-araw mo. Malilito ka kung ano ang totoo pero mapagtatanto mo na walang pinagkaiba, parehas lang ang sistema.
Nitong nakaraang taon, umerya ako sa Taguig bilang isang ahente ng libro. Napatambay ako sa isang tindahang halos Downy na lang ang paninda, dating Kagawad ang bantay ng tindahan. Nakisilong ako, oras ng pananghalian. Bulalas ko, "andaming pulis dito 'no!?" natawa lang sya at ang sabi, "kabilaan ang mga kampo dito." balik ko, "eh 'di, mas bawas ang krimen?" naamoy ko yung ngala-ngala ni manong sa pagsinghal, "Ano ka? Sila pa nga ang promotor."
Sakto, walong oras umaandap andap na ang ilaw ng book light ko. Pinaka mabilis na dalawampung minuto ng buhay ko, natapos ko hanggang dulo, nanlamig ang batok ko.
Never akong nagduda sa pagdedetalye ni Ronaldo. Doon talaga siya magaling. Kaya niyang magpagalaw ng 36 na tauhan sa isang barangay at lahat ay may linya.
Mas matalas niyang naisulat ito. Naiimagine ko yung bugso ng letra na kumakawala sa utak nya habang pilit hinahabol ng panulat. Ganun kabilis. Isa pa sa mga inaabangan ng mga mambababasa ni Vivo ay yung mga pang "loobang" salita. Mga termino ng droga at tawagan ng mga pulis. Muli, walang mintis.
Isang mahalagang iskor din para sa akin ay sa wakas, may pumapel na babae sa kwento. Babaeng hindi adik-adik, hindi lang kalaguyo ng pulis, o upak na upak na bugaw. Ngayon, nakapag palitaw siya ng babaeng tauhan. Medyo nakakairita lang magsalita, pero kailangan talaga ng kwento.
Alam mo ba yung pakiramdam t'wing nakakatapos ka ng pelikula sa sinehan? Yung tipong paglabas mo may kinse minuto kang pakiramdam na nasa loob ka pa rin ng pelikula, tutong ang utak para mag analisa, naiwan ang kaluluwa sa damdamin ng bida, pinahahalagahan mo ang bawat tunog ng yabag ng paa, tunog ng sirit ng pag-ihi sa CR, hanggang basagin na ang momentum na yun ng ingay ng mga tao sa Mang Inasal.
Ganun magsulat si Vivo, hahaluin ng panulat niya ang araw-araw mo. Malilito ka kung ano ang totoo pero mapagtatanto mo na walang pinagkaiba, parehas lang ang sistema.
Nitong nakaraang taon, umerya ako sa Taguig bilang isang ahente ng libro. Napatambay ako sa isang tindahang halos Downy na lang ang paninda, dating Kagawad ang bantay ng tindahan. Nakisilong ako, oras ng pananghalian. Bulalas ko, "andaming pulis dito 'no!?" natawa lang sya at ang sabi, "kabilaan ang mga kampo dito." balik ko, "eh 'di, mas bawas ang krimen?" naamoy ko yung ngala-ngala ni manong sa pagsinghal, "Ano ka? Sila pa nga ang promotor."
Sakto, walong oras umaandap andap na ang ilaw ng book light ko. Pinaka mabilis na dalawampung minuto ng buhay ko, natapos ko hanggang dulo, nanlamig ang batok ko.
October 5, 2025
Actual rating: 2.5
“Abandon hope, all ye who enter,” declared the inscription in Dante’s gate of Hell. One could imagine this printed too on the sign found at the mouth of Ronaldo Vivo Jr.’s Dreamland. No hope at all for Vivo’s characters, only violence atop violence. And by the end of the second book of the trilogy, Ang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat, it became clear that this is something Vivo was good at writing—but it seems the only thing, too. Reading Bangin and this novel almost consecutively, one could easily discern that Vivo writes about categories, rather than characters: the central men would always be heroic and whose brutality always justified; the women would always be in refrigerators, and; the bad guys would always be cartoonishly evil. But this is not new; this is a well-established trope—a classic one too because it will always work. And it worked, both in Bangin and in Suklam. The pages flew, despite the slow start, and the events were gripping. However, there is one thing that would always be absent in Vivo’s stories: nuance. Well to be fair, he came close to showing it through two characters in the book, Dondi and Mirasol, who felt like outliers in Vivo’s categories. However, their stories fell short in a novel filled with too many and convoluted storylines. It also felt as if Vivo decided to ditch their stories altogether to prioritize something he had already written and hence know, Boni’s. Whenever Vivo came close to showing some more depth and shade for his characters, he balked at it in favor of something gory and violent—cheap thrills. There is no denying that Vivo can tell a story and it would always be entertaining, but it would not be unforgettable. And in the end, I ask myself whether it is fair, or even correct, to seek for nuance in these novels.
“Abandon hope, all ye who enter,” declared the inscription in Dante’s gate of Hell. One could imagine this printed too on the sign found at the mouth of Ronaldo Vivo Jr.’s Dreamland. No hope at all for Vivo’s characters, only violence atop violence. And by the end of the second book of the trilogy, Ang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat, it became clear that this is something Vivo was good at writing—but it seems the only thing, too. Reading Bangin and this novel almost consecutively, one could easily discern that Vivo writes about categories, rather than characters: the central men would always be heroic and whose brutality always justified; the women would always be in refrigerators, and; the bad guys would always be cartoonishly evil. But this is not new; this is a well-established trope—a classic one too because it will always work. And it worked, both in Bangin and in Suklam. The pages flew, despite the slow start, and the events were gripping. However, there is one thing that would always be absent in Vivo’s stories: nuance. Well to be fair, he came close to showing it through two characters in the book, Dondi and Mirasol, who felt like outliers in Vivo’s categories. However, their stories fell short in a novel filled with too many and convoluted storylines. It also felt as if Vivo decided to ditch their stories altogether to prioritize something he had already written and hence know, Boni’s. Whenever Vivo came close to showing some more depth and shade for his characters, he balked at it in favor of something gory and violent—cheap thrills. There is no denying that Vivo can tell a story and it would always be entertaining, but it would not be unforgettable. And in the end, I ask myself whether it is fair, or even correct, to seek for nuance in these novels.
January 31, 2026
2.5 STARS
As much as I admired the ambition behind everything this novel tries to tackle, this isn’t a perfect book, nor does it feel like a fully worthy conclusion to the series.
I loved the first two books in the Dreamland Trilogy. They were heavy and brutal, but also honest and eye-opening. The commitment to calling out police brutality and government corruption never wavered, and there was no sugar-coating. Characters die, and death is never quick or painless. As a reader, you’re forced to experience it alongside them.
That said, I did have qualms with those earlier books. Criticisms I pushed to the back of my mind because I liked them so much. Seeing those same issues repeated here, though, made it harder to ignore them.
First, why is everyone constantly smoking? Every time a character feels anxious or overwhelmed, smoking is the default response. I get that it’s probably meant to emphasize their rugged, rural environment, but when it happens this often, it stops feeling like characterization and starts feeling distracting.
Second, I’ve always had issues with how female characters are treated in this series. In the first two books, they rarely exist beyond being brutally murdered or serving as sisters, wives, or mothers whose disappearance exists solely to propel the male protagonists forward.
I initially assumed this was limited to those books. Unfortunately, this installment continues the pattern. The relentless smoking is still there, and female characters are once again sidelined or killed. The only real difference is that we finally get a female main character, something that felt inevitable, given that this book is nearly three times longer than the previous entries, with a much broader scope and a larger cast.
I had high expectations for her, especially since she’s given the most extensive backstory of all the characters. But that anticipation quickly faded when it became clear that her role has little relevance to the overarching narrative. In the end, she doesn’t meaningfully contribute to exposing or challenging the political system at the heart of the story. Instead, her arc remains largely confined to seeking recognition in a male-dominated industry.
These are just the most glaring issues that came to mind while writing this review, there were likely others that slipped past me in the moment.
My rating is probably more generous than it should be, since I enjoy Ronaldo Vivo’s writing and storytelling, and I still constantly seek out his books. That said, I couldn’t ignore the elements that genuinely frustrated me, so take this review with a grain of salt.
As much as I admired the ambition behind everything this novel tries to tackle, this isn’t a perfect book, nor does it feel like a fully worthy conclusion to the series.
I loved the first two books in the Dreamland Trilogy. They were heavy and brutal, but also honest and eye-opening. The commitment to calling out police brutality and government corruption never wavered, and there was no sugar-coating. Characters die, and death is never quick or painless. As a reader, you’re forced to experience it alongside them.
That said, I did have qualms with those earlier books. Criticisms I pushed to the back of my mind because I liked them so much. Seeing those same issues repeated here, though, made it harder to ignore them.
First, why is everyone constantly smoking? Every time a character feels anxious or overwhelmed, smoking is the default response. I get that it’s probably meant to emphasize their rugged, rural environment, but when it happens this often, it stops feeling like characterization and starts feeling distracting.
Second, I’ve always had issues with how female characters are treated in this series. In the first two books, they rarely exist beyond being brutally murdered or serving as sisters, wives, or mothers whose disappearance exists solely to propel the male protagonists forward.
I initially assumed this was limited to those books. Unfortunately, this installment continues the pattern. The relentless smoking is still there, and female characters are once again sidelined or killed. The only real difference is that we finally get a female main character, something that felt inevitable, given that this book is nearly three times longer than the previous entries, with a much broader scope and a larger cast.
I had high expectations for her, especially since she’s given the most extensive backstory of all the characters. But that anticipation quickly faded when it became clear that her role has little relevance to the overarching narrative. In the end, she doesn’t meaningfully contribute to exposing or challenging the political system at the heart of the story. Instead, her arc remains largely confined to seeking recognition in a male-dominated industry.
These are just the most glaring issues that came to mind while writing this review, there were likely others that slipped past me in the moment.
My rating is probably more generous than it should be, since I enjoy Ronaldo Vivo’s writing and storytelling, and I still constantly seek out his books. That said, I couldn’t ignore the elements that genuinely frustrated me, so take this review with a grain of salt.
January 31, 2025
“[D]arating ang mga pagkakataong walang ibang posibleng depensa sa mga pamiminsala kundi ang tumunghay lamang. Lunukin ang mga sigaw. Mahirinan sa suklam.”
Thinking about how we are still living in the aftermath of the last administration and how it continues to influence our lives and the stories we choose to tell.
Suklam is the last book in Ronaldo Vivo Jr.'s Dreamland Trilogy and is a culmination of sorts. It only came out last year, well into the new presidency, nevertheless, I was transported back into a time of violence. This is Vivo’s third full-length novel; the stakes are higher, the powers that be darker, and the trials grislier. Its ambitious scope often gets in the way of clarity, but when it finds its footing, it's unrelenting. It's been almost four years since I first read Vivo (Bangin), and the maturity of his writing and his discernment of society leading up to Suklam has been a worthwhile journey. Sa susunod ulit.
Thinking about how we are still living in the aftermath of the last administration and how it continues to influence our lives and the stories we choose to tell.
Suklam is the last book in Ronaldo Vivo Jr.'s Dreamland Trilogy and is a culmination of sorts. It only came out last year, well into the new presidency, nevertheless, I was transported back into a time of violence. This is Vivo’s third full-length novel; the stakes are higher, the powers that be darker, and the trials grislier. Its ambitious scope often gets in the way of clarity, but when it finds its footing, it's unrelenting. It's been almost four years since I first read Vivo (Bangin), and the maturity of his writing and his discernment of society leading up to Suklam has been a worthwhile journey. Sa susunod ulit.
June 6, 2024
Lubid. Asido. Tubo. Isang hataw sa ulo ang pagbabasa sa huling tomo ng trilohiyang Dreamland ni Vivo.
Sa dulo ng libro, ang reyalisasyong dapat nating sigawan ng halakhak ang hungkag na bungang-isip ng mga petiburges na magiging maayos ang lahat sa darating na habampanahon, kailangan lang nating maging mapagtimpi at hintayin ang susunod na eleksyon. Sa dulo ng libro, ang reyalisasyong may magagawa pa tayo at mayroon tayong kailangan gawin.
Bakit kailangang may gawin?
Hindi ba puwedeng marahang ibalik sa maayos na salansan ng mga libro, lagyan ng ratings sa Goodreads, at mabuhay na parang walang nangyari? Sa Maynila, ilang dekada nang tumatakbo si Julio Madiaga, sa kaniyang likod ang alon ng mga nagkikislapang patalim sa dilim. Sa sityo ng Dreamland, mapupudpod na lang ang CD ni Celeste Legaspi ni Nanay, bukas ang pinto ng tahanan para sabay-sabay na maghapunan.
Ang alingasaw na lumilingkis sa ating mga balat, sa damit mong suot araw-araw namamahay, nanghaharabas. Sa pagtatapos ng nobela, hindi na ikaw lang ang bitbit mo sa araw-araw. Mga pangarap ng tulad nina Sarah at Divine, paninindigan ng tulad nina Tatay Obed, Lolo Mechor, at Boni, mga payak na mamamayang gusto lang naman ng nakabubuhay na mundo tulad ni Dondi at Dodong–lahat ng ito magmumulto sa iyo. Wala sa simbahan ang katubusan, tol, nasa mata at palad ng mga tulad nila. At totoong tao sila.
Sa dulo ng libro, ang reyalisasyong dapat nating sigawan ng halakhak ang hungkag na bungang-isip ng mga petiburges na magiging maayos ang lahat sa darating na habampanahon, kailangan lang nating maging mapagtimpi at hintayin ang susunod na eleksyon. Sa dulo ng libro, ang reyalisasyong may magagawa pa tayo at mayroon tayong kailangan gawin.
Bakit kailangang may gawin?
Hindi ba puwedeng marahang ibalik sa maayos na salansan ng mga libro, lagyan ng ratings sa Goodreads, at mabuhay na parang walang nangyari? Sa Maynila, ilang dekada nang tumatakbo si Julio Madiaga, sa kaniyang likod ang alon ng mga nagkikislapang patalim sa dilim. Sa sityo ng Dreamland, mapupudpod na lang ang CD ni Celeste Legaspi ni Nanay, bukas ang pinto ng tahanan para sabay-sabay na maghapunan.
Ang alingasaw na lumilingkis sa ating mga balat, sa damit mong suot araw-araw namamahay, nanghaharabas. Sa pagtatapos ng nobela, hindi na ikaw lang ang bitbit mo sa araw-araw. Mga pangarap ng tulad nina Sarah at Divine, paninindigan ng tulad nina Tatay Obed, Lolo Mechor, at Boni, mga payak na mamamayang gusto lang naman ng nakabubuhay na mundo tulad ni Dondi at Dodong–lahat ng ito magmumulto sa iyo. Wala sa simbahan ang katubusan, tol, nasa mata at palad ng mga tulad nila. At totoong tao sila.
September 4, 2024
"Hindi sapat na makita lang natin ang hinahanap natin, dapat lang na makita rin nila ang hinahanap nila." — Ronaldo Vivo Jr., Ang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat
Aaminin ko, bias talaga ako sa Dreamland Trilogy dahil ang Bangin ay isa sa mga pinakapaborito kong akda. Pero, sa aking pagninilay-nilay matapos kong isara ang ikatlong libro, narealize kong akong-ako talaga ang target audience nito (medyo nag-expect kasi ako na hindi ko masyadong magugustuhan dahil sa iba't ibang rebyu ng mga kaibigan ko; buti na lang mali ako).
Ang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat, tulad ng naunang mga nobela, ay sumasalamin sa reyalidad na kinakaharap ng ating lipunan mula sa iba't ibang porma ng karahasan. Ang pinagkaiba lang nito ay higit na malawak at malalim ang representasyon ng mga tauhan. Andyan si Sol na kumakatawan sa karanasan ng mga mamamahayag sa ating bansa; si Dondi na nagrerepresenta ng kayang gawin ng isang may posisyon at pera sa lipunan; at siyempre, si Boni Fly na nagpakita sa atin ng buhay sa piitan.
Sa samut-samot na mga kwentong ito na pinagtagni-tagni ng awtor sa katapusan, muli niyang binigyang-diin ang mga dahilan at puno't dulo ng ating mga daing, hinanakit, hinagpis, at higit sa lahat, ng ating mga suklam.
Pero sa huli, Bangin pa din talaga ako. Hehe :')
Aaminin ko, bias talaga ako sa Dreamland Trilogy dahil ang Bangin ay isa sa mga pinakapaborito kong akda. Pero, sa aking pagninilay-nilay matapos kong isara ang ikatlong libro, narealize kong akong-ako talaga ang target audience nito (medyo nag-expect kasi ako na hindi ko masyadong magugustuhan dahil sa iba't ibang rebyu ng mga kaibigan ko; buti na lang mali ako).
Ang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat, tulad ng naunang mga nobela, ay sumasalamin sa reyalidad na kinakaharap ng ating lipunan mula sa iba't ibang porma ng karahasan. Ang pinagkaiba lang nito ay higit na malawak at malalim ang representasyon ng mga tauhan. Andyan si Sol na kumakatawan sa karanasan ng mga mamamahayag sa ating bansa; si Dondi na nagrerepresenta ng kayang gawin ng isang may posisyon at pera sa lipunan; at siyempre, si Boni Fly na nagpakita sa atin ng buhay sa piitan.
Sa samut-samot na mga kwentong ito na pinagtagni-tagni ng awtor sa katapusan, muli niyang binigyang-diin ang mga dahilan at puno't dulo ng ating mga daing, hinanakit, hinagpis, at higit sa lahat, ng ating mga suklam.
Pero sa huli, Bangin pa din talaga ako. Hehe :')
January 23, 2025
Mga kaso ng kababaihang nawawala at nalulutas kuno ng pulisya kaya isinasara. Ngunit hindi mapaniwala ang mga naghahanap: ang nariyang mga pruweba hindi nagtatagni. Bakit sila ang mga dinukot? Pero mas mahalagang tanong, bakit nandurukot?
Bangin palang ay naihatid nang mariin ang messaging ng Dreamland kaya pagsuong kong ulit sa teritoryo alam sa sarili na malamang e katulad ang tindi na katatagpuin dito.
Narito pa rin ang pamilyar na gipitang hanapan, mga eskinita at lusutang may panganib, putukan, (kung hindi sa bala, mamamatay sila sa) lalâ ng hitit buga, gantihan, naglalawang dugo, mga pulisyang ina!, mga hinala at pag-aakala mo bilang mambabasa at ng mismong tauhan sa loob, at syempre, ang dulong pagkakalag ng buhol-buhol na tunay na mga nangyari.
Ang kaibahan sa nauna? Mas malapad ang sakop ng kwento. Iba ang mga bidang tauhan, at higit ang dami nilang susundan dito. Maraming sub-stories na pagdating sa bandang dulo’t papalapit na sa pagbubunyag, hindi na magkamayaw ang pagpalit-palit ng punto de vista, para bang kung ihing-ihi ka na at papalapit na sa banyo ay lalo kang natataranta. Nananatili ang nauna kong kabuuang kuro para sa Bangin dito sa Suklam.
Babasahin ko pa lang na panghuli ang Kapangyarihan, pero sa ngayon, kung may kaibigan akong unang babasa ng Dreamland, ito ang iaabot ko.
—
Ilang napansin,
➤ Imbis na baril ay ‘bakal’ ang sadyang tawag sa armas sa buong Suklam.
➤ Marami-raming mistypes ‘tong limbag.
Anong sa palagay mo? Tara, pagkwentuhan natin.
…kung bakit siya nabiktima ng gano’ng klaseng krimen. Ang nag-iisang opinyon ng lahat ay babae si Janice, may hitsura’t postura, di malayong pag-interesan ng masasamang loob. Na para bang sa kawalan ng dahilan, mauuwi na lang ang lahat sa babae kasi, maganda, at hindi sa maraming salik na mas dapat na tingnan—tulad ng mababang seguridad sa lugar, na ang halang ay halang, ang patuloy na pagtaas ng di-masawatang kaso ng karahasan sa mga babae. p.284
Bangin palang ay naihatid nang mariin ang messaging ng Dreamland kaya pagsuong kong ulit sa teritoryo alam sa sarili na malamang e katulad ang tindi na katatagpuin dito.
I’m just tossing random stuff in here […] This is me, in all my scattered greatness. p.282
Narito pa rin ang pamilyar na gipitang hanapan, mga eskinita at lusutang may panganib, putukan, (kung hindi sa bala, mamamatay sila sa) lalâ ng hitit buga, gantihan, naglalawang dugo, mga pulisyang ina!, mga hinala at pag-aakala mo bilang mambabasa at ng mismong tauhan sa loob, at syempre, ang dulong pagkakalag ng buhol-buhol na tunay na mga nangyari.
Ang kaibahan sa nauna? Mas malapad ang sakop ng kwento. Iba ang mga bidang tauhan, at higit ang dami nilang susundan dito. Maraming sub-stories na pagdating sa bandang dulo’t papalapit na sa pagbubunyag, hindi na magkamayaw ang pagpalit-palit ng punto de vista, para bang kung ihing-ihi ka na at papalapit na sa banyo ay lalo kang natataranta. Nananatili ang nauna kong kabuuang kuro para sa Bangin dito sa Suklam.
Babasahin ko pa lang na panghuli ang Kapangyarihan, pero sa ngayon, kung may kaibigan akong unang babasa ng Dreamland, ito ang iaabot ko.
Buhay paraiso na kayong mga sweldado ng gobyerno, nakuha n’yo pang magdala ng impyerno sa mga taong di nakakaranas ng ginhawang tinatamasa n’yong mga putangina n’yo! p.308
—
Ilang napansin,
➤ Imbis na baril ay ‘bakal’ ang sadyang tawag sa armas sa buong Suklam.
➤ Marami-raming mistypes ‘tong limbag.
Anong sa palagay mo? Tara, pagkwentuhan natin.
Read
May 28, 2024(cross-posted from my blog)
What is the theme or subject of Ang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat?
Who knows. It is better to describe its object. To borrow from Orwell: “The object of terrorism is terrorism. The object of oppression is oppression. The object of torture is torture. The object of murder is murder. The object of power is power. Now do you begin to understand me?”
Suklam was a cathartic and anticathartic conclusion to a trilogy, expanding Dreamland's urban blight of drugs, murder, human trafficking, and sexual violence. What propelled its movement, what heightened the human interest, was the search for truth and logic behind the crime.
In 1998, the British novelist and screenwriter Alex Garland wrote a noir novel set in Manila called The Tesseract. It was a novel of pure noir atmosphere, palpable with suggestions and dark meanings as the protagonist meandered the unlighted streets, fell into a manhole, and, literally covered in muck and filth, escaped into the night. Vivo took Garland's exercise of unraveling a tesseract one step further. He took the elements of a noir novel to bring out its transgressive and political possibilities via typical things that happen inside a typical nightmare.
A noir novel usually breathed life into dark suggestions and quivering meanings. A crime novel reenacted human actions that are outside the bounds of law. In Vivo's novel, there were a lot of cigarette smoke. The detectives would probably die first of lung cancer before they die in the hands of their nemesis. Vivo's trilogy shattered all meanings, suggestions, and significations.
In vivo (within the living organism), social experiments were done on the body of human beings. The violent work was played out and performed (unraveled) directly on the body of the individual and the body politic. Was this a form of exorcism? Narratives that could jolt readers out of their comfort zones and reveries and make them trip directly into a live electrical wire.
What is the theme or subject of Ang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat?
Who knows. It is better to describe its object. To borrow from Orwell: “The object of terrorism is terrorism. The object of oppression is oppression. The object of torture is torture. The object of murder is murder. The object of power is power. Now do you begin to understand me?”
Suklam was a cathartic and anticathartic conclusion to a trilogy, expanding Dreamland's urban blight of drugs, murder, human trafficking, and sexual violence. What propelled its movement, what heightened the human interest, was the search for truth and logic behind the crime.
In 1998, the British novelist and screenwriter Alex Garland wrote a noir novel set in Manila called The Tesseract. It was a novel of pure noir atmosphere, palpable with suggestions and dark meanings as the protagonist meandered the unlighted streets, fell into a manhole, and, literally covered in muck and filth, escaped into the night. Vivo took Garland's exercise of unraveling a tesseract one step further. He took the elements of a noir novel to bring out its transgressive and political possibilities via typical things that happen inside a typical nightmare.
A noir novel usually breathed life into dark suggestions and quivering meanings. A crime novel reenacted human actions that are outside the bounds of law. In Vivo's novel, there were a lot of cigarette smoke. The detectives would probably die first of lung cancer before they die in the hands of their nemesis. Vivo's trilogy shattered all meanings, suggestions, and significations.
In vivo (within the living organism), social experiments were done on the body of human beings. The violent work was played out and performed (unraveled) directly on the body of the individual and the body politic. Was this a form of exorcism? Narratives that could jolt readers out of their comfort zones and reveries and make them trip directly into a live electrical wire.
May 12, 2024
Do you believe in life after love?
Napasipag magsulat ng revyu sa mga natapos na libro ngayong Mayo kaya heto, ang Suklam ay ang angkop na pagtatapos sa trilohiyang Dreamland.
Ang pagpapatuloy ng kwento tungkol sa Pilipinas sa modernong panahon, partikular sa area na kung tawagin ay Dreamland, ay eksplosibo at talagang hindi matatawaran. Gamit ang makatotohanang paglalahad sa mga fictional na kwento pero salamin ng mga karanasan at pangyayaring totoong nangyayari, pinaikot at tinuldukan ni Ronaldo Vivo Jr. ang kwentong nasimulan at nabuhay sa maraming tanong.
Parehong emosyon ang nangibabaw sa akin habang binabasa - galit at inis. Nag-evolve sa suklam matapos buklatin ang huling pahina at magbalik sa totoong mundo kung saan ang mga nangyari sa libro ay nangyayari pa rin, patago man o bunyag sa publiko.
Napakaraming bagay ang nahagip ng Suklam at inirerekomenda ko na icheck muna ang mga content/trigger warnings na tungkol sa pang-aabuso, panggagahasa, pagpatay, paghihiganti, torture, ilegal na droga, at iba pang nakakasuklam na diskarte ng mga unipormadong dapat ay nangangalaga at nagsisilbi sa mamamayang Pilipino.
Ihanda ang sikmura dahil mahirap sikmurain ang ilan sa mga engkwentrong mangyayari sa Suklam lalo't-higit ang katotohanang ang kwento nina Divine, Dondi, Sarah, Boni, Marisol, at Pancho ay kwento ng bawat isa sa atin na nakatayo sa arkipelagong ito.
Paborito ko pa rin ang Bangin dahil iyon ang pinakaunang kong binasa at siguro totoong first love never dies pero kung ihahambing ang Suklam, napantayan nito ang aking expectation at nagpatuloy ang sidhi dahil sabi nga nila, ang tao pag namulat ay hindi na muling pipikit. Solid, 5stars!
Napasipag magsulat ng revyu sa mga natapos na libro ngayong Mayo kaya heto, ang Suklam ay ang angkop na pagtatapos sa trilohiyang Dreamland.
Ang pagpapatuloy ng kwento tungkol sa Pilipinas sa modernong panahon, partikular sa area na kung tawagin ay Dreamland, ay eksplosibo at talagang hindi matatawaran. Gamit ang makatotohanang paglalahad sa mga fictional na kwento pero salamin ng mga karanasan at pangyayaring totoong nangyayari, pinaikot at tinuldukan ni Ronaldo Vivo Jr. ang kwentong nasimulan at nabuhay sa maraming tanong.
Parehong emosyon ang nangibabaw sa akin habang binabasa - galit at inis. Nag-evolve sa suklam matapos buklatin ang huling pahina at magbalik sa totoong mundo kung saan ang mga nangyari sa libro ay nangyayari pa rin, patago man o bunyag sa publiko.
Napakaraming bagay ang nahagip ng Suklam at inirerekomenda ko na icheck muna ang mga content/trigger warnings na tungkol sa pang-aabuso, panggagahasa, pagpatay, paghihiganti, torture, ilegal na droga, at iba pang nakakasuklam na diskarte ng mga unipormadong dapat ay nangangalaga at nagsisilbi sa mamamayang Pilipino.
Ihanda ang sikmura dahil mahirap sikmurain ang ilan sa mga engkwentrong mangyayari sa Suklam lalo't-higit ang katotohanang ang kwento nina Divine, Dondi, Sarah, Boni, Marisol, at Pancho ay kwento ng bawat isa sa atin na nakatayo sa arkipelagong ito.
Paborito ko pa rin ang Bangin dahil iyon ang pinakaunang kong binasa at siguro totoong first love never dies pero kung ihahambing ang Suklam, napantayan nito ang aking expectation at nagpatuloy ang sidhi dahil sabi nga nila, ang tao pag namulat ay hindi na muling pipikit. Solid, 5stars!
March 4, 2026
maganda pero nakakalunod istg HHAHAHAH nakakalunod yung shifting povs, characters, & happenings. hindi q gets bakit ito fave niya…
May 10, 2025
Sinelyuhan ng nobelang ito ang tuluyan kong pagbigay sa pagkamangha kay Vivo. Higit itong makapal kumpara sa Kapangyarihan at Bangin kaya’t higit din itong nakagigimbal. Kung idinikdik sa atin ng naunang dalawang nobela sa serye ang kasahulan ng pulisya bilang mga dios-diosang baboy na lunod sa kasibaan, pinapako ng Suklam sa mga mata natin ang mas malawak na papel ng mga parak bilang mga buwitreng ahente ng sinumang may salapi. Taga-ligpit ng mga mumo. Taga-lunok ng buto.
Nabilib ako sa kahusayan sa pagkatha ni Vivo. Madalubhasa itong nakalikha ng isang mundong buhay at dilat, matamang nakatunghay sa mga mata ng mambabasa, habang ramdam ng huli ang masangsang nitong hininga sa bawat turno ng pahina.
Ramdam ko ang sikip ng Dreamland—ang sala-salabid nitong mga ekinitang-sanga at ang kumplikasyon ng mga pangyayari. Aminadong ilang beses din akong naligaw sa mga kanto ng kaganapan at sa mga eksenang tumatambad sa mga arko ng mga kabanata. Maraming impormasyon. Umaapaw ang stimuli sa puntong hindi na ito maproseso nang maayos ng mambabasa. Gayunpaman, namamangha ako sa kung paano baybayin ni Vivo ang nilikha niyang mundo—may katumpakan ang bawat hakbang. Malay sa may-akda ang bawat pagkakasalansan ng mga pangyayari. Bawat eksena ay may binubuong malaking pagbubunyag. Ito ang aparato ni Vivo para pilitin, kundi puwersahin, ang mga mambabasang tumunghay (kahit papikit-pikit ito) at patuloy na sumulong hanggang sa kahuli-hulihang linya.
Ang tanging problema ko lang, may mga karakter na patay na ngunit biglang lilitaw sa isang eksena na parang walang nangyari. Kailangan pang balikan ang mga pahina para kumpirmahin. Patay na nauutusan pa. Honest mistake na rin siguro sa parte ng manunulat.
Sa pagpasok ko sa Dreamland hanggang makalabas, natutuhan kong hindi mapagdamot ang mga akda ni Vivo. Galante ang mga ito kung pagbibigay lang ng satispaksyon ang pag-uusapan. Nagsisilbi ang mga itong bukal na bukas sa publiko upang patirin ang kanilang uhaw sa katarungan at paghihiganti. Na kahit man lang sa pantasya o bungang-tulog (sa ngayon), nasasamsam ng masa ang kapangyarihan at kakayahang tagpasin ang sungay ng mga diablo at nguso ng mga buwaya na sumusuwag at sumasagpang sa kanilang mga karapatan.
Tinuruan tayong huwag dumulog sa karahasan sa anumang pagsubok na kinahaharap. Hindi raw ito ang sagot. Violence is never the answer. Binubulyawan ng halakhak ng Suklam ang kasabihang ito. Sa isang mundong pinaiinog ng karahasan, pagtalima at pagtikom ba ang dapat gawin? Chupa ba ang dapat isukli ng nakaluhod sa ulo ng pistolang nakatutok sa kanyang bibig?
Ngayon, sa tingin ko’y nakukuha ko na, ang “you can’t talk peace and have a gun” ay isang malaking kalokohan.
Nabilib ako sa kahusayan sa pagkatha ni Vivo. Madalubhasa itong nakalikha ng isang mundong buhay at dilat, matamang nakatunghay sa mga mata ng mambabasa, habang ramdam ng huli ang masangsang nitong hininga sa bawat turno ng pahina.
Ramdam ko ang sikip ng Dreamland—ang sala-salabid nitong mga ekinitang-sanga at ang kumplikasyon ng mga pangyayari. Aminadong ilang beses din akong naligaw sa mga kanto ng kaganapan at sa mga eksenang tumatambad sa mga arko ng mga kabanata. Maraming impormasyon. Umaapaw ang stimuli sa puntong hindi na ito maproseso nang maayos ng mambabasa. Gayunpaman, namamangha ako sa kung paano baybayin ni Vivo ang nilikha niyang mundo—may katumpakan ang bawat hakbang. Malay sa may-akda ang bawat pagkakasalansan ng mga pangyayari. Bawat eksena ay may binubuong malaking pagbubunyag. Ito ang aparato ni Vivo para pilitin, kundi puwersahin, ang mga mambabasang tumunghay (kahit papikit-pikit ito) at patuloy na sumulong hanggang sa kahuli-hulihang linya.
Ang tanging problema ko lang, may mga karakter na patay na ngunit biglang lilitaw sa isang eksena na parang walang nangyari. Kailangan pang balikan ang mga pahina para kumpirmahin. Patay na nauutusan pa. Honest mistake na rin siguro sa parte ng manunulat.
Sa pagpasok ko sa Dreamland hanggang makalabas, natutuhan kong hindi mapagdamot ang mga akda ni Vivo. Galante ang mga ito kung pagbibigay lang ng satispaksyon ang pag-uusapan. Nagsisilbi ang mga itong bukal na bukas sa publiko upang patirin ang kanilang uhaw sa katarungan at paghihiganti. Na kahit man lang sa pantasya o bungang-tulog (sa ngayon), nasasamsam ng masa ang kapangyarihan at kakayahang tagpasin ang sungay ng mga diablo at nguso ng mga buwaya na sumusuwag at sumasagpang sa kanilang mga karapatan.
Tinuruan tayong huwag dumulog sa karahasan sa anumang pagsubok na kinahaharap. Hindi raw ito ang sagot. Violence is never the answer. Binubulyawan ng halakhak ng Suklam ang kasabihang ito. Sa isang mundong pinaiinog ng karahasan, pagtalima at pagtikom ba ang dapat gawin? Chupa ba ang dapat isukli ng nakaluhod sa ulo ng pistolang nakatutok sa kanyang bibig?
Ngayon, sa tingin ko’y nakukuha ko na, ang “you can’t talk peace and have a gun” ay isang malaking kalokohan.
August 11, 2024
"𝘋𝘢𝘩𝘪𝘭 𝘩𝘪𝘯𝘥𝘪 𝘴𝘢𝘱𝘢𝘵 𝘯𝘢 𝘯𝘢𝘬𝘪𝘵𝘢 𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘯𝘢𝘵𝘪𝘯 𝘢𝘯𝘨 𝘩𝘪𝘯𝘢𝘩𝘢𝘯𝘢𝘱 𝘯𝘢𝘵𝘪𝘯. 𝘋𝘢𝘱𝘢𝘵 𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘯𝘢 𝘮𝘢𝘬𝘪𝘵𝘢 𝘳𝘪𝘯 𝘯𝘪𝘭𝘢 𝘢𝘯𝘨 𝘩𝘪𝘯𝘢𝘩𝘢𝘯𝘢𝘱 𝘯𝘪𝘭𝘢."
- Boni Fly
Pinakamahaba at pinakamalawak na nobela ni Vivo bilang bahagi (at panghuli?) sa Dreamland Trilogy. Malawak, dahil ipinapakita nito ang mas malawak na lipunang labas sa Dreamland; lipunang puno ng karahasan ng estado sa kaniyang mamamayan. Hindi lang paglabas ng lipunan, kundi pagpasok din ito sa oblo, sa mga rehas na bakal, sa mga tarima, sa buhay ng mga kosa---may sala man o iyong mga ang tanging kasalanan(?) ay ang makatwirang paghihimagsik sa namamayaning gahum. Siyempre hindi rin mawawala ang tatak-Dreamland, ang kuwento ng lansangan na umiiral sa lahat ng looban. Isa ang Suklam sa matapang na nobela ng ating panahon, katulad ng dalawa pang nauna sa trilohiya---ang Kapangyarihan at Bangin.
Literal na Suklam ang naramdaman ko sa pagbabasa ng kabuoan ng nobela. Hindi ko maisalarawan ang galit ko sa mga otoridad na siyang dapat nangangalaga ng kapayapaan at pumoprotekta sa mamamayan ngunit siya pang promotor ng kahayupan sa mga taong dapat niyang pinaglilingkuran. Marami na akong nabasang kaso ng police brutality sa dati kong trabaho; napanood ko na sa telebisyon ang sistemang embudo; alam din natin ang istiryuhan ng mga lumpen maging nilang mga nasa kapangyarihan, hanggang sa karahasan ng militar mula noon hanggang ngayon sa mga pinagbibintangan nilang komunista; nababasa at nakikita natin sa internet ang maraming panawagan tulad ng #DefendPressFreedom at #SurfaceAllDesaparecidos. Hindi na bago sa akin, o marahil sa marami pang iba, ang mga isinulat ni Vivo ngunit dapat itong paulit-ulit na ikuwento, itatak sa kukote na ito ang namimihasang realidad na dapat nating baklasin upang magtayo ng bago.
Laging may hinahanap sa mga nobela ni Vivo---palaging may nawawala, laging may mga tanong na hinahanapan ng kasagutan, laging may pag-asam. Katulad natin na palaging naghihintay mahanap ang nawawala, ang makamtan ang hustisya sa maraming bagay, ang matamasa ang pagbabago sa ating lipunan. Ngunit katulad ng nobela, nasa kamay natin ang lahat ng kapangyarihan upang mangyari ito, kung maaari pa nga ay itulak sa bangin ang mga maysala hanggang sa lunurin tayo ng kanilang mga sigaw ng pagmamakaawa. Kung pananatilihin natin ang pag-iral ng karahasan, habambuhay lang mananatili sa ating sistema ang suklam.
- Boni Fly
Pinakamahaba at pinakamalawak na nobela ni Vivo bilang bahagi (at panghuli?) sa Dreamland Trilogy. Malawak, dahil ipinapakita nito ang mas malawak na lipunang labas sa Dreamland; lipunang puno ng karahasan ng estado sa kaniyang mamamayan. Hindi lang paglabas ng lipunan, kundi pagpasok din ito sa oblo, sa mga rehas na bakal, sa mga tarima, sa buhay ng mga kosa---may sala man o iyong mga ang tanging kasalanan(?) ay ang makatwirang paghihimagsik sa namamayaning gahum. Siyempre hindi rin mawawala ang tatak-Dreamland, ang kuwento ng lansangan na umiiral sa lahat ng looban. Isa ang Suklam sa matapang na nobela ng ating panahon, katulad ng dalawa pang nauna sa trilohiya---ang Kapangyarihan at Bangin.
Literal na Suklam ang naramdaman ko sa pagbabasa ng kabuoan ng nobela. Hindi ko maisalarawan ang galit ko sa mga otoridad na siyang dapat nangangalaga ng kapayapaan at pumoprotekta sa mamamayan ngunit siya pang promotor ng kahayupan sa mga taong dapat niyang pinaglilingkuran. Marami na akong nabasang kaso ng police brutality sa dati kong trabaho; napanood ko na sa telebisyon ang sistemang embudo; alam din natin ang istiryuhan ng mga lumpen maging nilang mga nasa kapangyarihan, hanggang sa karahasan ng militar mula noon hanggang ngayon sa mga pinagbibintangan nilang komunista; nababasa at nakikita natin sa internet ang maraming panawagan tulad ng #DefendPressFreedom at #SurfaceAllDesaparecidos. Hindi na bago sa akin, o marahil sa marami pang iba, ang mga isinulat ni Vivo ngunit dapat itong paulit-ulit na ikuwento, itatak sa kukote na ito ang namimihasang realidad na dapat nating baklasin upang magtayo ng bago.
Laging may hinahanap sa mga nobela ni Vivo---palaging may nawawala, laging may mga tanong na hinahanapan ng kasagutan, laging may pag-asam. Katulad natin na palaging naghihintay mahanap ang nawawala, ang makamtan ang hustisya sa maraming bagay, ang matamasa ang pagbabago sa ating lipunan. Ngunit katulad ng nobela, nasa kamay natin ang lahat ng kapangyarihan upang mangyari ito, kung maaari pa nga ay itulak sa bangin ang mga maysala hanggang sa lunurin tayo ng kanilang mga sigaw ng pagmamakaawa. Kung pananatilihin natin ang pag-iral ng karahasan, habambuhay lang mananatili sa ating sistema ang suklam.
July 8, 2025
Mabagal ang simula para sa akin (to the point na medyo iniwanan ko muna nang ilang araw), ngunit, pagkalipas ng ilang pahina, hindi mo rin mamamalayang ilang oras ka na palang nagbabasa dahil sa hatak ng kuwento. Mapaparamdam ka talaga sa mga karakter dito, mahirap nang bumitaw.
At dapat lang. Sapagakat, lagi’t lagi, ang mga tauhan at pangyayari sa ating mga libro ay hindi lamang piksyon o kathang-isip na kay daling isara at kalimutan pagkatapos basahin. Isa itong walang-balakid na pagsasalamin ng ating lipunan. O kung hindi man pagsasalamin, ituring mong pagsasalin. Mula sa reyalidad tungo sa atin. At ano ngayon ang itutugon mo sa sangsang ng suklam?
(AFP-PNP, salot talagang salot, kasalut-salutan)
At dapat lang. Sapagakat, lagi’t lagi, ang mga tauhan at pangyayari sa ating mga libro ay hindi lamang piksyon o kathang-isip na kay daling isara at kalimutan pagkatapos basahin. Isa itong walang-balakid na pagsasalamin ng ating lipunan. O kung hindi man pagsasalamin, ituring mong pagsasalin. Mula sa reyalidad tungo sa atin. At ano ngayon ang itutugon mo sa sangsang ng suklam?
(AFP-PNP, salot talagang salot, kasalut-salutan)
October 18, 2024
Ito ang ikalawang pagpasok ko sa sala-salabit na mga eskinita ng Dreamland. Inuna ko ang 'Bangin' at ihuhuli ang 'Kapangyarihan,' ayon sa recommended na reading order ni Vivo.
Mas natagalan akong tapusin itong ikatlong aklat ng trilogy hindi lang dahil doble ang bilang ng mga tauhan at subplots, kundi dahil ilang kabanata ang kinailangan ko para makasabay sa tiyempo at ritmo ng naratibo. Interesante naman para sa akin ang non-linear na pagkukuwento, at nagamit iyon nang mahusay ni Vivo sa nobelang ito, pero may mga pagkakataong hiniling kong padaluyin muna ang isang sangay ng kuwento nang mas matagal bago lumipat sa ibang panahon o tauhan. O baka ako lang ito.
Kumpara sa 'Bangin,' mas pronounced ang pagiging revenge fantasy porn ng aklat na ito. Emphasis sa 'fantasy'. Dahil dito man lang, kahit dito lang sa isang fictional na akda, hindi tayo inutil na walang-magawa laban sa mga kahayupan ng mga may-kapangyarihan.
Ex-con, may-kaya, may pinag-aralan at wala, lahat tayo ay hindi ligtas sa dagit ng mga buwitreng nasa poder. Imoral o marahas man, minsan e masarap ding isipin na maaari rin nating ibigay sa mga hayop ang hinahanap nila.
Mas natagalan akong tapusin itong ikatlong aklat ng trilogy hindi lang dahil doble ang bilang ng mga tauhan at subplots, kundi dahil ilang kabanata ang kinailangan ko para makasabay sa tiyempo at ritmo ng naratibo. Interesante naman para sa akin ang non-linear na pagkukuwento, at nagamit iyon nang mahusay ni Vivo sa nobelang ito, pero may mga pagkakataong hiniling kong padaluyin muna ang isang sangay ng kuwento nang mas matagal bago lumipat sa ibang panahon o tauhan. O baka ako lang ito.
Kumpara sa 'Bangin,' mas pronounced ang pagiging revenge fantasy porn ng aklat na ito. Emphasis sa 'fantasy'. Dahil dito man lang, kahit dito lang sa isang fictional na akda, hindi tayo inutil na walang-magawa laban sa mga kahayupan ng mga may-kapangyarihan.
Ex-con, may-kaya, may pinag-aralan at wala, lahat tayo ay hindi ligtas sa dagit ng mga buwitreng nasa poder. Imoral o marahas man, minsan e masarap ding isipin na maaari rin nating ibigay sa mga hayop ang hinahanap nila.
May 12, 2024
Review to come hopefully.
September 4, 2024
Eto na naman tayo sa cliffhanger 🥲
March 26, 2025
“Walang perpektong krimen, pero sa karanasan ni Sarge Ortiz, palaging nariyan ang mga perpektong kasabwat.”
Natapos ko na ang huling aklat, sa wakas. Hindi rin biro ang tagal, bago ko ito nasimulan. Sa sariling karanasan, lagi’t laging malaki ang pagitan ng pagbasa sa bawat aklat sa Dreamland Trilogy, dahil mabigat ang bawat aklat, mas bumibigat pa habang paparating sa dulo: Ang Suklam sa ating Naaagnas na Balat na inilimbag ng 19th Avenida. Ngunit katulad ng mga naunang karanasan, natapos ko ito nang hindi inaasahan.
May natagpuang kalansay sa Silveria Fields at na-identify itong si Divine Amadeo, para sa investigative journalist na si Mirasol Gatdula, may kinalaman ang kapatid ni Divine na si Dondi sa krimen. At sa pagi-imbestiga nila ng katotohanan, makakasalubong ni Dondi si Boni Fly na may hinahanap din, ang nag-iisa nitong anak.
Masasabi kong ibinuhos ni Vivo ang lahat para sa huling aklat ng Dreamland Trilogy, tipong pati ang sakop ng naratibo ay lumawak din dahil sa pagkukuwento nito ng pandadahas sa mga aktibista. Mas humanga rin ako dahil masasabi kong, na-master na niya ang sariling craft sa mystery-thriller na genre, at hindi ko nahulaan ang mangyayari sa dulo. Dahil sa Bangin, nagawa kong mahulaan ang mga susunod na mangyayari, at nang mabasa ko nga ang Suklam, malayo ang hinuha ko sa talagang nangyari.
Suklam, sa pamagat pa lang nabanggit na ang salitang ito, tila ipinapangako na ito ang mararamdaman mo sa kabuuhan, ngunit sa sariling pagbabasa, higit pa sa suklam ang naramdaman. Tila matindi pa sa suklam, na hindi mapangalanan. Pero kahit gano’n, satisfying naman ang mga kaganapan sa mga huling kabanata. Kung isa ka, sa mga nakabasa na ng aklat, alam ko na alam mo kung anong binabanggit ko.
Hindi nakalilito basahin ang nobela, dahil madaling matukoy kung kanino o sinong boses ang binabasa sa aklat. Dahil dito, sa karanasan kong ito, naglo-look forward ako sa hinaharap, sa oras na masimulan ko ang koleksyon ng maikling kuwento na Mga Kalansay sa Hardin ng Panginoon at bago niyang Trilohiyang Arson na lumabas na ang unang aklat na Narkokristo.
Personal na pasasalamat kay Nakita sa Booksale pero Hindi Binili para sa kopya ng aklat. Lagi’t laging humahanga rin sa iyong bokasyon na mailapit ang mga aklat sa mga mambabasa.
Natapos ko na ang huling aklat, sa wakas. Hindi rin biro ang tagal, bago ko ito nasimulan. Sa sariling karanasan, lagi’t laging malaki ang pagitan ng pagbasa sa bawat aklat sa Dreamland Trilogy, dahil mabigat ang bawat aklat, mas bumibigat pa habang paparating sa dulo: Ang Suklam sa ating Naaagnas na Balat na inilimbag ng 19th Avenida. Ngunit katulad ng mga naunang karanasan, natapos ko ito nang hindi inaasahan.
May natagpuang kalansay sa Silveria Fields at na-identify itong si Divine Amadeo, para sa investigative journalist na si Mirasol Gatdula, may kinalaman ang kapatid ni Divine na si Dondi sa krimen. At sa pagi-imbestiga nila ng katotohanan, makakasalubong ni Dondi si Boni Fly na may hinahanap din, ang nag-iisa nitong anak.
Masasabi kong ibinuhos ni Vivo ang lahat para sa huling aklat ng Dreamland Trilogy, tipong pati ang sakop ng naratibo ay lumawak din dahil sa pagkukuwento nito ng pandadahas sa mga aktibista. Mas humanga rin ako dahil masasabi kong, na-master na niya ang sariling craft sa mystery-thriller na genre, at hindi ko nahulaan ang mangyayari sa dulo. Dahil sa Bangin, nagawa kong mahulaan ang mga susunod na mangyayari, at nang mabasa ko nga ang Suklam, malayo ang hinuha ko sa talagang nangyari.
Suklam, sa pamagat pa lang nabanggit na ang salitang ito, tila ipinapangako na ito ang mararamdaman mo sa kabuuhan, ngunit sa sariling pagbabasa, higit pa sa suklam ang naramdaman. Tila matindi pa sa suklam, na hindi mapangalanan. Pero kahit gano’n, satisfying naman ang mga kaganapan sa mga huling kabanata. Kung isa ka, sa mga nakabasa na ng aklat, alam ko na alam mo kung anong binabanggit ko.
Hindi nakalilito basahin ang nobela, dahil madaling matukoy kung kanino o sinong boses ang binabasa sa aklat. Dahil dito, sa karanasan kong ito, naglo-look forward ako sa hinaharap, sa oras na masimulan ko ang koleksyon ng maikling kuwento na Mga Kalansay sa Hardin ng Panginoon at bago niyang Trilohiyang Arson na lumabas na ang unang aklat na Narkokristo.
Personal na pasasalamat kay Nakita sa Booksale pero Hindi Binili para sa kopya ng aklat. Lagi’t laging humahanga rin sa iyong bokasyon na mailapit ang mga aklat sa mga mambabasa.
October 20, 2024
3.5
Walang kaduda duda ang talento ni Sir Ronaldo Vivo sa pagsulat. Natitikman ko ang kalawang na lasa ng dugo habang binabasa ang mga eksenang kagimbal gimbal. Saludo ako sa mga manunulat na walang takot ihayag ang kawalang hiyaan at pang uulol ng mga kalalakihan na binigyan ng kapangyarihan - hindi malayo sa katotohanan ang kwento na to sa reyalidad na hinaharap nang iba nating kababayan. Habang buhay akong magpapasalamat sa mga akda na tulad ng isinulat ni Ronaldo.
“Maan, bakit 3.5 lang?”
Eto. Sobrang nalunod ako umpisa pa lang. Ang daming characters at ang daming nangyayari ng sabay sabay na naghahalo na lahat lahat sa utak ko. Kinailangan kong isulat lahat ng characters sa sticky note para lang mabalikan ko sila pero kahit ginawa ko na yun, tinatanong ko pa rin sarili ko nang “Wait, sino nga ulit to?”
Hindi ko rin alam kung tama ba ang interpretasyon ko sa mga nangyari. Hindi na rin ako maka keep up sa sarili kong utak eh, natagalan akong basahin to dahil kinailangan kong basahin ng ilang ulit ang ibang scenes para mabuo sa utak ko kung ano ang nangyayari pero di ko pa rin sigurado kung tama ba yung interpretasyon na ginawa ko sa utak ko.
Nalito din ako sa pagiiba ng POV - 3rd person tapos magiging POV ni Boni. Inakala ko na si Boni ang key character sa buong kwento pero sa totoo lang hindi ko maturo kung gano ka significant ang character nya kumpara sa iba. Para sa akin, pantay pantay ang bigat ng mga “main character” pero di ko maiwasan magtaka kung bakit si Boni lang ang may sarili nyang POV.
Pagtapos kong basahin ang libro, mas marami akong katanungan kesa sagot. Kaya kung nababasa mo ang review na ito. Pwede mo ba akong tulungan? Haha!! Pls! Wala akong makwentuhan at wala akong kilala sa buhay ko na binasa din ang librong to. Kung nababasa mo to. Oo, ikaw!! I message moko dito at tulungan moko pls.
Walang kaduda duda ang talento ni Sir Ronaldo Vivo sa pagsulat. Natitikman ko ang kalawang na lasa ng dugo habang binabasa ang mga eksenang kagimbal gimbal. Saludo ako sa mga manunulat na walang takot ihayag ang kawalang hiyaan at pang uulol ng mga kalalakihan na binigyan ng kapangyarihan - hindi malayo sa katotohanan ang kwento na to sa reyalidad na hinaharap nang iba nating kababayan. Habang buhay akong magpapasalamat sa mga akda na tulad ng isinulat ni Ronaldo.
“Maan, bakit 3.5 lang?”
Eto. Sobrang nalunod ako umpisa pa lang. Ang daming characters at ang daming nangyayari ng sabay sabay na naghahalo na lahat lahat sa utak ko. Kinailangan kong isulat lahat ng characters sa sticky note para lang mabalikan ko sila pero kahit ginawa ko na yun, tinatanong ko pa rin sarili ko nang “Wait, sino nga ulit to?”
Hindi ko rin alam kung tama ba ang interpretasyon ko sa mga nangyari. Hindi na rin ako maka keep up sa sarili kong utak eh, natagalan akong basahin to dahil kinailangan kong basahin ng ilang ulit ang ibang scenes para mabuo sa utak ko kung ano ang nangyayari pero di ko pa rin sigurado kung tama ba yung interpretasyon na ginawa ko sa utak ko.
Nalito din ako sa pagiiba ng POV - 3rd person tapos magiging POV ni Boni. Inakala ko na si Boni ang key character sa buong kwento pero sa totoo lang hindi ko maturo kung gano ka significant ang character nya kumpara sa iba. Para sa akin, pantay pantay ang bigat ng mga “main character” pero di ko maiwasan magtaka kung bakit si Boni lang ang may sarili nyang POV.
Pagtapos kong basahin ang libro, mas marami akong katanungan kesa sagot. Kaya kung nababasa mo ang review na ito. Pwede mo ba akong tulungan? Haha!! Pls! Wala akong makwentuhan at wala akong kilala sa buhay ko na binasa din ang librong to. Kung nababasa mo to. Oo, ikaw!! I message moko dito at tulungan moko pls.
May 21, 2025
ang nobelang ito na yata ang isa sa pinaka bayolenteng akdang Filipino na nabasa ko; marahas pero may saysay ang hubo’t hubad na karahasan- ito ang isa sa mga librong pupukaw sa malay ng mga nahihimbing pa sa sarili nilang ilusyon ng kaligtasan at pribilehiyo.
bagama’t medyo nakakalito ang timeline at maraming subplots, solid ang paglalarawan sa mga karakter.
sa librong ito at maging sa totoong buhay, walang nakakatakas sa suklam na dulot ng korapsyon; sa korapsyon ng isip at ng kaluluwa, ipinapanganak ang mga tunay na demonyo. sana man lang ay maging makatotohanan na meron ngang nakakaganti sa mga halang na kaluluwa na nasa pwesto, kagaya sa kwentong ito, pero madalas ay hindi iyon ang nangyayari.
bagama’t medyo nakakalito ang timeline at maraming subplots, solid ang paglalarawan sa mga karakter.
sa librong ito at maging sa totoong buhay, walang nakakatakas sa suklam na dulot ng korapsyon; sa korapsyon ng isip at ng kaluluwa, ipinapanganak ang mga tunay na demonyo. sana man lang ay maging makatotohanan na meron ngang nakakaganti sa mga halang na kaluluwa na nasa pwesto, kagaya sa kwentong ito, pero madalas ay hindi iyon ang nangyayari.
January 1, 2025
Suklam sa Ating Naaagnas na Balat
Ronaldo Vivo Jr.
May mga nawawalang babae sa Taguig. Kapag natatagpuan, bangkay na. Ito ang naging pambungad sa atin ni Ronaldo Vivo Jr. sa bago niyang nobela na parte ng Dreamland Trilogy na pinamagatang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat. Sa unang kabanata pa lang ay ipinakita na sa atin ang isang kalansay ng kapatid ng isa sa pangunahing karakter na si Dondi. Umuulan. Putikan ang lupa. Pinasilip din tayo ng unang kabanata sa dalawa pang importanteng karakter na si Marisol at Pancho, journalist, at cameraman. At sa pagtatapos nito, ibinibigay sa mambabasa ang isipin sa punto de bista ng dalawang taong-media kung si Dondi nga ba ang pumaslang sa kapatid na si Divine.
- - -
Tingin ko, si Ronaldo Vivo Jr. ang isa sa pinaka-importanteng nobelista sa kasalukuyang panahon dahil sa tatlong nobela niyang naisulat. Kung bakit ay naiisip kong mas makaka-relate ang masa sa kaniyang nobela dahil ikinukwento lang naman ni Vivo ang ayaw ikuwento ng iba. Ang karahasan na araw-araw na nating nakikita sa mga balita sa tv at pahayagan. Kung pagbabasahin mo ng kahit alin sa mga nobela ang masang walang pambili ng libro pero interesadong magbasa, malamang ay matatapos din nila ito agad dahil sa dulas ng lengguwahe ng pagkukwento ni Vivo. Itong Suklam nga, na makapal-kapal na libro, ay tinapos ko sa loob lang ng tatlong araw. Kaya tapusin ng isang araw kung binata pa ako at panunuod lang ng anime at pelikula ang inaatupag. Ganoon siya kadali basahin pero mahirap siyang lunukin dahil sa dami ng karahasang nangyayari sa nobela. May mga pagkakataong isinasara ko ang libro dahil sa mga nababasa, sobrang lakas ng epekto sa isip ng nobela, talagang nakakasuklam ang marami sa mga karakter sa libro.
Ang posibleng makita ng iba sa nobela ay babae na naman ang biktima. Pero bagay ito na nakikita kong dapat na ipakita dahil ito naman ang reyalidad. Nangyayari talaga. Sa isang taon, ilang babae ba ang naging biktima ng karahasan, ilang babae ang pinapatay? Ang pinakanaalala ko sa nobelang ito ay iyong pumutok na issue noon ng nawawalang babae sa Palawan. Ilang buwan din yatang ibinalita. Nang makita ay malinis ang bangkay. May mga comment sa soc.med na baka itinago raw. Naging mahusay itong Suklam para sa akin dahil binibigyan ng mukha ni Vivo ang mga halimaw at demonyo na matagal na nating kilala. Mga astang-panginoon na itinuturing na produkto ang mga nasa laylayan at mas mababa sa kanila. Mga astang-panginoon na naniniwala akong importanteng pagbayarin ng kasalanan kahit sa fiction man lang dahil dito lang naman talaga nakagaganti ang mga manunulat at mambabasa. Gustong-gusto ko rin na itong suklam ay pinapipili ang mambabasa kung nais ba nating harapin ang katotohanan, sa lohikong paraan gaya ng pagpaparusa sa mga humahamak sa ating mga karapatang-pantao, sa kaso ng nobela, iyon ang sinusubukang ihatid/hanapin ni Pancho at Marisol.
Samantala, nariyan naman si Dondi, isang pharmacist na nakita ang bangkay ng kapatid. Naghahanap din ng katotohanan. Nariyan din si Boni, na isang ex-convict na handang gawin ang lahat upang malaman ang katotohanan sa pagkawala ng anak na si Sarah. Mas kinapitan ko itong dalawang karakter, dahil siguro hindi na ako naniniwala na makakamit ang tunay na hustisya sa ating bansa, lalo pa’t tuloy-tuloy ang pangungupal sa atin ng estado. Ang tanging makakakamit lang ng hustisya ay malamang e iyong mapepera at may mga kapit.
Naluha ako sa isang eksena kung saan binababoy ng mga military ang dalawang aktibista. Naitanong ko ulit sa sarili, ilang aktibista na ba ang nawala at hindi natin nalaman ang sagot kung nasaan na sila? Ito ang isa sa pinakamasakit na parte ng nobela para sa akin. Dahil alam kong nangyayari pa rin hanggang ngayon. Patuloy pa rin sa pag-abuso ang mga nasa kapangyarihan. Pinaglilingkuran ang mga panginoon-panginoonan.
Pero kahit nawawalan na ako ng pag-asa sa bansa, naniniwala akong darating pa rin ang paniningil sa mga demonyo. Ang sabi nga ni Boni:
"𝘋𝘢𝘩𝘪𝘭 𝘩𝘪𝘯𝘥𝘪 𝘴𝘢𝘱𝘢𝘵 𝘯𝘢 𝘯𝘢𝘬𝘪𝘵𝘢 𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘯𝘢𝘵𝘪𝘯 𝘢𝘯𝘨 𝘩𝘪𝘯𝘢𝘩𝘢𝘯𝘢𝘱 𝘯𝘢𝘵𝘪𝘯. 𝘋𝘢𝘱𝘢𝘵 𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘯𝘢 𝘮𝘢𝘬𝘪𝘵𝘢 𝘳𝘪𝘯 𝘯𝘪𝘭𝘢 𝘢𝘯𝘨 𝘩𝘪𝘯𝘢𝘩𝘢𝘯𝘢𝘱 𝘯𝘪𝘭𝘢."
Na iniisip ko, (‘wag naman sana niyo akong husgahan) na baka karahasan na lang din ang makapagpapatigil sa mga demonyo sa ating lipunan.
O-O-O
Wala na akong ibang masabi sa nobela ni Vivo. Kuhang-kuha niya ang lengguwahe ng looban. Naipapadama niya ang sakit ng pagkaputol ng mga daliri sa pamamagitan ng mga kuwento. Naipapaamoy niya ang Dreamland. Inaabangan ko na lang ngayon ang mga susunod niya pang maisusulat.
Gustong-gusto ko rin ang naging wakas nitong nobelang Suklam. Para bang sinasabi ni Vivo na hindi magtatapos sa kapayapaan ang anumang karahasan at muli, produkto lang ang mga maliliit ng mga naghaharing-uri.
- -
Nirerekomenda ko sa lahat ng kaibigan itong nobela. Sabay-sabay tayong masuklam. 2024 ko pa ito natapos. Ngayon lang nagka-oras para gawan ng review.
Ronaldo Vivo Jr.
May mga nawawalang babae sa Taguig. Kapag natatagpuan, bangkay na. Ito ang naging pambungad sa atin ni Ronaldo Vivo Jr. sa bago niyang nobela na parte ng Dreamland Trilogy na pinamagatang Suklam sa Ating Naaagnas na Balat. Sa unang kabanata pa lang ay ipinakita na sa atin ang isang kalansay ng kapatid ng isa sa pangunahing karakter na si Dondi. Umuulan. Putikan ang lupa. Pinasilip din tayo ng unang kabanata sa dalawa pang importanteng karakter na si Marisol at Pancho, journalist, at cameraman. At sa pagtatapos nito, ibinibigay sa mambabasa ang isipin sa punto de bista ng dalawang taong-media kung si Dondi nga ba ang pumaslang sa kapatid na si Divine.
- - -
Tingin ko, si Ronaldo Vivo Jr. ang isa sa pinaka-importanteng nobelista sa kasalukuyang panahon dahil sa tatlong nobela niyang naisulat. Kung bakit ay naiisip kong mas makaka-relate ang masa sa kaniyang nobela dahil ikinukwento lang naman ni Vivo ang ayaw ikuwento ng iba. Ang karahasan na araw-araw na nating nakikita sa mga balita sa tv at pahayagan. Kung pagbabasahin mo ng kahit alin sa mga nobela ang masang walang pambili ng libro pero interesadong magbasa, malamang ay matatapos din nila ito agad dahil sa dulas ng lengguwahe ng pagkukwento ni Vivo. Itong Suklam nga, na makapal-kapal na libro, ay tinapos ko sa loob lang ng tatlong araw. Kaya tapusin ng isang araw kung binata pa ako at panunuod lang ng anime at pelikula ang inaatupag. Ganoon siya kadali basahin pero mahirap siyang lunukin dahil sa dami ng karahasang nangyayari sa nobela. May mga pagkakataong isinasara ko ang libro dahil sa mga nababasa, sobrang lakas ng epekto sa isip ng nobela, talagang nakakasuklam ang marami sa mga karakter sa libro.
Ang posibleng makita ng iba sa nobela ay babae na naman ang biktima. Pero bagay ito na nakikita kong dapat na ipakita dahil ito naman ang reyalidad. Nangyayari talaga. Sa isang taon, ilang babae ba ang naging biktima ng karahasan, ilang babae ang pinapatay? Ang pinakanaalala ko sa nobelang ito ay iyong pumutok na issue noon ng nawawalang babae sa Palawan. Ilang buwan din yatang ibinalita. Nang makita ay malinis ang bangkay. May mga comment sa soc.med na baka itinago raw. Naging mahusay itong Suklam para sa akin dahil binibigyan ng mukha ni Vivo ang mga halimaw at demonyo na matagal na nating kilala. Mga astang-panginoon na itinuturing na produkto ang mga nasa laylayan at mas mababa sa kanila. Mga astang-panginoon na naniniwala akong importanteng pagbayarin ng kasalanan kahit sa fiction man lang dahil dito lang naman talaga nakagaganti ang mga manunulat at mambabasa. Gustong-gusto ko rin na itong suklam ay pinapipili ang mambabasa kung nais ba nating harapin ang katotohanan, sa lohikong paraan gaya ng pagpaparusa sa mga humahamak sa ating mga karapatang-pantao, sa kaso ng nobela, iyon ang sinusubukang ihatid/hanapin ni Pancho at Marisol.
Samantala, nariyan naman si Dondi, isang pharmacist na nakita ang bangkay ng kapatid. Naghahanap din ng katotohanan. Nariyan din si Boni, na isang ex-convict na handang gawin ang lahat upang malaman ang katotohanan sa pagkawala ng anak na si Sarah. Mas kinapitan ko itong dalawang karakter, dahil siguro hindi na ako naniniwala na makakamit ang tunay na hustisya sa ating bansa, lalo pa’t tuloy-tuloy ang pangungupal sa atin ng estado. Ang tanging makakakamit lang ng hustisya ay malamang e iyong mapepera at may mga kapit.
Naluha ako sa isang eksena kung saan binababoy ng mga military ang dalawang aktibista. Naitanong ko ulit sa sarili, ilang aktibista na ba ang nawala at hindi natin nalaman ang sagot kung nasaan na sila? Ito ang isa sa pinakamasakit na parte ng nobela para sa akin. Dahil alam kong nangyayari pa rin hanggang ngayon. Patuloy pa rin sa pag-abuso ang mga nasa kapangyarihan. Pinaglilingkuran ang mga panginoon-panginoonan.
Pero kahit nawawalan na ako ng pag-asa sa bansa, naniniwala akong darating pa rin ang paniningil sa mga demonyo. Ang sabi nga ni Boni:
"𝘋𝘢𝘩𝘪𝘭 𝘩𝘪𝘯𝘥𝘪 𝘴𝘢𝘱𝘢𝘵 𝘯𝘢 𝘯𝘢𝘬𝘪𝘵𝘢 𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘯𝘢𝘵𝘪𝘯 𝘢𝘯𝘨 𝘩𝘪𝘯𝘢𝘩𝘢𝘯𝘢𝘱 𝘯𝘢𝘵𝘪𝘯. 𝘋𝘢𝘱𝘢𝘵 𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘯𝘢 𝘮𝘢𝘬𝘪𝘵𝘢 𝘳𝘪𝘯 𝘯𝘪𝘭𝘢 𝘢𝘯𝘨 𝘩𝘪𝘯𝘢𝘩𝘢𝘯𝘢𝘱 𝘯𝘪𝘭𝘢."
Na iniisip ko, (‘wag naman sana niyo akong husgahan) na baka karahasan na lang din ang makapagpapatigil sa mga demonyo sa ating lipunan.
O-O-O
Wala na akong ibang masabi sa nobela ni Vivo. Kuhang-kuha niya ang lengguwahe ng looban. Naipapadama niya ang sakit ng pagkaputol ng mga daliri sa pamamagitan ng mga kuwento. Naipapaamoy niya ang Dreamland. Inaabangan ko na lang ngayon ang mga susunod niya pang maisusulat.
Gustong-gusto ko rin ang naging wakas nitong nobelang Suklam. Para bang sinasabi ni Vivo na hindi magtatapos sa kapayapaan ang anumang karahasan at muli, produkto lang ang mga maliliit ng mga naghaharing-uri.
- -
Nirerekomenda ko sa lahat ng kaibigan itong nobela. Sabay-sabay tayong masuklam. 2024 ko pa ito natapos. Ngayon lang nagka-oras para gawan ng review.
August 5, 2024
At sa wakas, nakaabot na rin ako sa kongklusyon ng trilohiyang lantad ng mga nakaririmarim subalit nakapagpapamulat na mga katotohanan.
Sa katunayan, natagalan ako sa pagbabasa sa librong 'to. Nais ko kasing pakiramdaman ang mga daing at saloobin ng mga tauhan sa librong 'to. Nais ko rin kasing makita nang masinsinan kung paano nagkakaisa ang suklam ng mga naaapi laban sa iisang malaking kaaway, tulad nga ng nakasaad sa dedikasyon ng librong 'to. Sa madaling sabi, natagalan ako sa pagbabasa ng librong 'to dahil gusto kong namnamin ang bawat detalyeng pinagbuhusan ng oras at dunong ni Sir Ronaldo.
Mapapansin nga naman na mas kumapal ang librong 'to kumpara sa naunang dalawa ng trilohiya. Iyon ay dahil mas marami nang mga tauhan ang naging kasabwat at saksi sa realidad na umiiral sa librong 'to. Masugid na hinabi ni Sir Ronaldo ang kaugnayan ng mga kaganapan, mula sa nakaraan hanggang kasalukuyan. At hinabi niya iyon sa paraang madali pa ring masundan ng isang mambabasa.
Isa pa pala. Napagtanto ko rin kung bakit "Suklam" na ang pamagat ng librong 'to: dahil karamihan sa mga naganap sa librong 'to, mararamdaman mo ang pagkasuklam sa mga salaula at salabusab na nasa poder ng kapangyarihan. (Dito mo mararamdaman ang bagsik ng plais at elbow pipe.)
Talagang consistent ang kahusayan ni Sir Ronaldo sa paghabi ng kwento. Simula pa nung 2020, kasagsagan ng pandemya at walang magawa kundi malunod sa mga libro, ay una kong nasubaybayan ang kanyang trilohiya. At ayun, hanggang sa katapusan nito, naroon pa rin ang kanyang kahusayan, ang kanyang katapangang ilahad at ilantad sa madla ang realidad ng buhay na kung saan ang mga "baboy" na nasa tugatog ng lipunan ay walang inatupag kundi lapastanganin ang karapatang pantao ng mga ordinaryong mamamayang dinadayukdok na nga ng kahirapan at kawalang-katarungan.
Kaya salamat ulit sa iyong akda, Sir Ronaldo! Nawa'y may sumunod pang mga akda na kasintapang ng trilohiyang 'to!
Sa katunayan, natagalan ako sa pagbabasa sa librong 'to. Nais ko kasing pakiramdaman ang mga daing at saloobin ng mga tauhan sa librong 'to. Nais ko rin kasing makita nang masinsinan kung paano nagkakaisa ang suklam ng mga naaapi laban sa iisang malaking kaaway, tulad nga ng nakasaad sa dedikasyon ng librong 'to. Sa madaling sabi, natagalan ako sa pagbabasa ng librong 'to dahil gusto kong namnamin ang bawat detalyeng pinagbuhusan ng oras at dunong ni Sir Ronaldo.
Mapapansin nga naman na mas kumapal ang librong 'to kumpara sa naunang dalawa ng trilohiya. Iyon ay dahil mas marami nang mga tauhan ang naging kasabwat at saksi sa realidad na umiiral sa librong 'to. Masugid na hinabi ni Sir Ronaldo ang kaugnayan ng mga kaganapan, mula sa nakaraan hanggang kasalukuyan. At hinabi niya iyon sa paraang madali pa ring masundan ng isang mambabasa.
Isa pa pala. Napagtanto ko rin kung bakit "Suklam" na ang pamagat ng librong 'to: dahil karamihan sa mga naganap sa librong 'to, mararamdaman mo ang pagkasuklam sa mga salaula at salabusab na nasa poder ng kapangyarihan. (Dito mo mararamdaman ang bagsik ng plais at elbow pipe.)
Talagang consistent ang kahusayan ni Sir Ronaldo sa paghabi ng kwento. Simula pa nung 2020, kasagsagan ng pandemya at walang magawa kundi malunod sa mga libro, ay una kong nasubaybayan ang kanyang trilohiya. At ayun, hanggang sa katapusan nito, naroon pa rin ang kanyang kahusayan, ang kanyang katapangang ilahad at ilantad sa madla ang realidad ng buhay na kung saan ang mga "baboy" na nasa tugatog ng lipunan ay walang inatupag kundi lapastanganin ang karapatang pantao ng mga ordinaryong mamamayang dinadayukdok na nga ng kahirapan at kawalang-katarungan.
Kaya salamat ulit sa iyong akda, Sir Ronaldo! Nawa'y may sumunod pang mga akda na kasintapang ng trilohiyang 'to!
October 24, 2024
Ang lakas ng mensahe ng librong ito tungkol sa mga mapang-abuso sa kanilang hinahawakang posisyon pero nahirapan akong basahin ang nobela dahil sa format ng pagsulat.
May mga itinanim si Ronaldo Viro Jr. sa mga unang bahagi ng kwento na magbubunga sa bandang gitna at wakas pero hindi ganoon kadaling makuha ang mga bungang ito dahil sa daming nangyayari na tipong malilito ka.
Gayunpaman, masasabi kong mahusay si Ronaldo Vivo Jr. sa pagpukaw sa mambabasa sa kung anong mga sistema ang namamalakad sa ating lipunan sa pagitan ng mga ordinaryong mamamayan at ng mga kapulisan. Ipinakita rin dito kung gaano kasahol ang mga nasa posisyon at kung paanong walang kalaban-laban ang mga naging biktima.
Hanga ako sa tandem nina Marisol at Pancho na mga journalists at natutuwa sa paraan kung paano makipagusap ni Marisol na may pagka-Englishera.
Mas hitik sa mga bayolenteng eksena ang libro kumpara sa "Ang Bangin". May isang eksena dito na talagang nakakasukang basahin pero kinailangang gawin ng karakter dahil wala nang paraang iba pa. Ayun na ang pinakamaselan kong nabasang eksena sa lahat ng mga librong nabasa ko.
Kahit na nakakalito ang mga pagkakasunod sunod ng mga eksena habang nagbabasa, saludo ako sa pagsulat ni Ronaldo Vivo Jr. dahil ibinuhos niya ang kanyang talento sa pagsusulat at paglikha ng kwento na hango sa mga totoong nangyayari sa ating lipunan na importanteng makarating sa mas nakararaming mga mambabasa at kapwa Pilipino.
Bitin na naman ang ending pero sana masundan pa ang kuwento lalo na at mukhang konektado ang pagtatapos nito sa "Ang Bangin sa Ilalim ng ating mga Paa".
May mga itinanim si Ronaldo Viro Jr. sa mga unang bahagi ng kwento na magbubunga sa bandang gitna at wakas pero hindi ganoon kadaling makuha ang mga bungang ito dahil sa daming nangyayari na tipong malilito ka.
Gayunpaman, masasabi kong mahusay si Ronaldo Vivo Jr. sa pagpukaw sa mambabasa sa kung anong mga sistema ang namamalakad sa ating lipunan sa pagitan ng mga ordinaryong mamamayan at ng mga kapulisan. Ipinakita rin dito kung gaano kasahol ang mga nasa posisyon at kung paanong walang kalaban-laban ang mga naging biktima.
Hanga ako sa tandem nina Marisol at Pancho na mga journalists at natutuwa sa paraan kung paano makipagusap ni Marisol na may pagka-Englishera.
Mas hitik sa mga bayolenteng eksena ang libro kumpara sa "Ang Bangin". May isang eksena dito na talagang nakakasukang basahin pero kinailangang gawin ng karakter dahil wala nang paraang iba pa. Ayun na ang pinakamaselan kong nabasang eksena sa lahat ng mga librong nabasa ko.
Kahit na nakakalito ang mga pagkakasunod sunod ng mga eksena habang nagbabasa, saludo ako sa pagsulat ni Ronaldo Vivo Jr. dahil ibinuhos niya ang kanyang talento sa pagsusulat at paglikha ng kwento na hango sa mga totoong nangyayari sa ating lipunan na importanteng makarating sa mas nakararaming mga mambabasa at kapwa Pilipino.
Bitin na naman ang ending pero sana masundan pa ang kuwento lalo na at mukhang konektado ang pagtatapos nito sa "Ang Bangin sa Ilalim ng ating mga Paa".
June 7, 2024
Uhm... mag-iisang buwan na at hindi ko pa rin alam ang nararamdaman ko after kong basahin ang librong 'to. Nagkulong ako sa kwarto at binasa ito ng isang upuan dahil ayokong mawala sa momentum ng emosyon at ng istorya, pero ang takbo ng istorya naman ang naging dahilan para malito ako at madiskaril ang tren ng pagbabasang sinasakyan ko.
Sa sobrang daming nangyayari hindi ko na alam kung saan titingin, kung saan magfofocus, at kung paano ko nanamnamin ang bawat hagupit, pait, at sakit na gumigising at gumagalit sa aking puso. Ang story-telling na nagsilbing lubricant sa makipot na butas ng reader mind ko ay naging poetic na naging dahilan para kahit gaano ko man damihan ng pahid ng lube ay nahihirapan pa rin pumasok ang mga emosyon at enjoyment sa akin while reading it.
Pero noong nakachat ko si Sir Erwin sa Ungaz Press about Suklam, may isang realization na talaga namang nagpagapang ng kilabot sa buong katawan ko. NO JOKE! Hindi sa pag-u-OA. 'Yung realization kasi na 'yun ay konektado sa napakalaking question mark sa utak ko nang isara ko ang libro kaya ganoon na lang siguro ang epekto sa akin.
Hindi ako nayakap ng librong ito katulad ng yakap na ibinigay sa akin ng naunang tatlong libro ni Sir Ronaldo Vivo Jr.. 'Yon din siguro ang dahilan kung bakit hindi ako makapag-post ng review, dahil ayaw ko mang aminin ay iba ang naging experience ko dito sa Suklam kumpara sa naunang tatlong librong nabasa ko.
Am I disappointed? No. Do I feel like I need to reread it? Yes.
I will reread this at tingnan natin kung love is sweeter the second time around nga ba talaga.
Sa sobrang daming nangyayari hindi ko na alam kung saan titingin, kung saan magfofocus, at kung paano ko nanamnamin ang bawat hagupit, pait, at sakit na gumigising at gumagalit sa aking puso. Ang story-telling na nagsilbing lubricant sa makipot na butas ng reader mind ko ay naging poetic na naging dahilan para kahit gaano ko man damihan ng pahid ng lube ay nahihirapan pa rin pumasok ang mga emosyon at enjoyment sa akin while reading it.
Pero noong nakachat ko si Sir Erwin sa Ungaz Press about Suklam, may isang realization na talaga namang nagpagapang ng kilabot sa buong katawan ko. NO JOKE! Hindi sa pag-u-OA. 'Yung realization kasi na 'yun ay konektado sa napakalaking question mark sa utak ko nang isara ko ang libro kaya ganoon na lang siguro ang epekto sa akin.
Hindi ako nayakap ng librong ito katulad ng yakap na ibinigay sa akin ng naunang tatlong libro ni Sir Ronaldo Vivo Jr.. 'Yon din siguro ang dahilan kung bakit hindi ako makapag-post ng review, dahil ayaw ko mang aminin ay iba ang naging experience ko dito sa Suklam kumpara sa naunang tatlong librong nabasa ko.
Am I disappointed? No. Do I feel like I need to reread it? Yes.
I will reread this at tingnan natin kung love is sweeter the second time around nga ba talaga.
March 14, 2025
My first read on Vivo’s work and it gave me a lot of emotions.
The way he described things in the novel was as if you could feel it, hear it, and see it physically. Every character weaved the story perfectly with their own ‘suklam.’ I like how the story unfolds; it gave me goosebumps, and I can’t really resist turning the pages continuously. This book highlights the systematic problem of corrupt officials who used their position to cover their mess and evilness. It awakens my patriotism that I must be aware of the issues that my country is facing, and I must be involved in the discussion that may affect us. It is very important to understand every situation that the characters are in; they are people who have been through the dirty hands of the people in power. Which led them to make their hands dirty just to get justice for their loved ones.
I’m always awed by a book that felt like I was watching it.
The way he described things in the novel was as if you could feel it, hear it, and see it physically. Every character weaved the story perfectly with their own ‘suklam.’ I like how the story unfolds; it gave me goosebumps, and I can’t really resist turning the pages continuously. This book highlights the systematic problem of corrupt officials who used their position to cover their mess and evilness. It awakens my patriotism that I must be aware of the issues that my country is facing, and I must be involved in the discussion that may affect us. It is very important to understand every situation that the characters are in; they are people who have been through the dirty hands of the people in power. Which led them to make their hands dirty just to get justice for their loved ones.
I’m always awed by a book that felt like I was watching it.
October 6, 2024
Oktubre 5, 2024 - Natapos ko na basahin ang ikatlong aklat sa Dreamland Trilogy - "Ang Suklam Sa Ating Naaagnas Na Balat" ni Ronaldo S. Vivo Jr.
Solid ang istorya pero may langitngit ng kalungkutan lang na tumatambay sa isipan ko pagkatapos ko basahin ito. Bagama't may hustisya pero hindi pa rin ito sapat para mapunan ang pagkukulang, pighati at galit na nananalaytay sa ugat ng puso ng mga naapektuhan at naagrabyadong tauhan sa kuwento.
Nakapangingilabot ang marahas na katotohanang nakita ng mga tauhan sa aklat na ito. Ito ay nakaukit na sa kanilang isipan at wala nang ibang paraan pa upang ito ay maalis sa kanilang uhaw na gunita na puno ng hinagpis at galit.
Basahin ninyo lahat ang aklat ng Dreamland Trilogy. Iyon lang ang maipapayo ko bilang isang masugid na tagabasa ng samu't saring aklat.
Solid ang istorya pero may langitngit ng kalungkutan lang na tumatambay sa isipan ko pagkatapos ko basahin ito. Bagama't may hustisya pero hindi pa rin ito sapat para mapunan ang pagkukulang, pighati at galit na nananalaytay sa ugat ng puso ng mga naapektuhan at naagrabyadong tauhan sa kuwento.
Nakapangingilabot ang marahas na katotohanang nakita ng mga tauhan sa aklat na ito. Ito ay nakaukit na sa kanilang isipan at wala nang ibang paraan pa upang ito ay maalis sa kanilang uhaw na gunita na puno ng hinagpis at galit.
Basahin ninyo lahat ang aklat ng Dreamland Trilogy. Iyon lang ang maipapayo ko bilang isang masugid na tagabasa ng samu't saring aklat.
October 12, 2024
DAMN.
Masyadong maraming nangyayari sa akda ni Vivo— pumapalibot ang kwento kay Dondi at Boni. Si Boni na excon, laki sa hirap, at si Dondi naman na may kaya at komportable sa buhay. Bagama’t malaki ang pagkakaiba ng dalawang tauhan, pareho silang naghahanap ng hustisya sa nawawalang mahal sa buhay.
Ang Suklam sa Ating Naagnas na Balat ay puno ng kwento na kahit piksyonal ay alam nating nangyayari sa totong buhay ng mga Pilipino.
May kwentong gaya kay Tatay Obed na isang political detainee.
May kwentong gaya kay Shirley at Katherine— mga estudyanteng bukal na pinaglalaban ang kanilang karapatan, naredtag at sa kasamaang palad ay binaboy ng mga taong naka-uniporme.
Higit sa lahat, may kuwentong korapsyon, droga, karahasan, hindi pagkapantay-pantay na kahit maraming karakter ang involve sa storya ay magandang napagtagpi-tagpi ng may akda.
Sobrang ganda— nakakagalit, nakakalungkot.
Masyadong maraming nangyayari sa akda ni Vivo— pumapalibot ang kwento kay Dondi at Boni. Si Boni na excon, laki sa hirap, at si Dondi naman na may kaya at komportable sa buhay. Bagama’t malaki ang pagkakaiba ng dalawang tauhan, pareho silang naghahanap ng hustisya sa nawawalang mahal sa buhay.
Ang Suklam sa Ating Naagnas na Balat ay puno ng kwento na kahit piksyonal ay alam nating nangyayari sa totong buhay ng mga Pilipino.
May kwentong gaya kay Tatay Obed na isang political detainee.
May kwentong gaya kay Shirley at Katherine— mga estudyanteng bukal na pinaglalaban ang kanilang karapatan, naredtag at sa kasamaang palad ay binaboy ng mga taong naka-uniporme.
Higit sa lahat, may kuwentong korapsyon, droga, karahasan, hindi pagkapantay-pantay na kahit maraming karakter ang involve sa storya ay magandang napagtagpi-tagpi ng may akda.
Sobrang ganda— nakakagalit, nakakalungkot.
This entire review has been hidden because of spoilers.
October 13, 2024
Update ko review sa sunod.
Ang bangis ng librong ito. Ilang beses ko hinulaan ang mangyayari pero olats. May mga prosa na kailangang basahin ulit at term na kailangang ipagtanong, tulad nong mucho na variant pala ng size ng RH. May iba pang word na bago rin sa akin pati yung mga acronym na hindi nabanggit ano katumbas, kaya siguro nahirapan rin akong umusad sa pagbabasa. Di ko alam kung sadya na walang glosaryo sa huling bahagi ng libro para maging hamon sa mambabasa na huwag basta tumigil lang sa naisulat na sa libro, na hanapin/alamin ang mga ito sa mismong danas ng masa o makinig sa mga kwentong matagal nang winalang-hiya ng mga nasa kapangyarihan.
Hanggang dito lang muna, paalala lang, tyagain ang mga unang pahina hanggang mapakapit na lang kayo bigla pagdating ng a-singko hanggang dulo.
Ang bangis ng librong ito. Ilang beses ko hinulaan ang mangyayari pero olats. May mga prosa na kailangang basahin ulit at term na kailangang ipagtanong, tulad nong mucho na variant pala ng size ng RH. May iba pang word na bago rin sa akin pati yung mga acronym na hindi nabanggit ano katumbas, kaya siguro nahirapan rin akong umusad sa pagbabasa. Di ko alam kung sadya na walang glosaryo sa huling bahagi ng libro para maging hamon sa mambabasa na huwag basta tumigil lang sa naisulat na sa libro, na hanapin/alamin ang mga ito sa mismong danas ng masa o makinig sa mga kwentong matagal nang winalang-hiya ng mga nasa kapangyarihan.
Hanggang dito lang muna, paalala lang, tyagain ang mga unang pahina hanggang mapakapit na lang kayo bigla pagdating ng a-singko hanggang dulo.
January 31, 2025
Natapos ko na rin finally ang Dreamland trilogy. Thoughts sa huling libro? Well, as usual, ang pagiging ganid sa kapangyarihan ay mananatiling kanser talaga sa lipunan. Napakabigat ng salitang suklam, kaya ang husay ng pagkakagamit ni Sir Vivo sa salitang ito. Iyong tipong wala kang makikitang “suklam” habang binabasa yung kwento pero manunuot siya sa katawan mo hanggang sa tuldok ng huling salita ng kwento. Pinaramdam talaga na ang suklam ay para bang sumpa na may endless cycle na gusto mo nang matapos pero kamatayan na lang ang paraan para makatakas dito.
Magaling ang pagkakatagpi ng kwento, ang paghuhulma sa mga karakter at ang pag-build-up ng emosyon na parang kasalanan ang huminga habang binabasa mo ang ito. Sana marami pang tao ang makabasa ng mga librong ito kasi yayanigin talaga ang pagkatao at mga paniniwala mo.
Magaling ang pagkakatagpi ng kwento, ang paghuhulma sa mga karakter at ang pag-build-up ng emosyon na parang kasalanan ang huminga habang binabasa mo ang ito. Sana marami pang tao ang makabasa ng mga librong ito kasi yayanigin talaga ang pagkatao at mga paniniwala mo.
January 24, 2026
Sa girian ng korapsyon, pang aabuso, at karahasan. Kasama ang galit at poot ng mga taong biktima ng bulok at marahas na sistema. May araw talaga ang mga putanginang mapang-abuso at pikit na sumusunod sa batas ng mga naghahari-harian. Tunay ang danas nina Boni and Dondi Amadeo.
Ang suklam ay hindi lamang sa mga garapalang mapang-abuso pati na rin sa mga inosenteng nakitil ang buhay. Hindi natin ito matangal-tanggal sa tela at naratibo. Walang hamak na napakaganda ang pagkasulat at porma ng libro. Nakakapanindig balahibo.
Bawat chapter, bawat cliffhanger. Ramdam mo ang sakit, galit, at panggagalaiti sa sistemang pinapaboran ang may kapangyarihan. Sa harap ng mapang-abusong sistema, ang buhay ng isang tao ay nagiging pera at tuluyang pumupondo sa korap na operasyon ng sistema.
(AFP-PNP, salot talagang salot, kasalut-salutan)
Ang suklam ay hindi lamang sa mga garapalang mapang-abuso pati na rin sa mga inosenteng nakitil ang buhay. Hindi natin ito matangal-tanggal sa tela at naratibo. Walang hamak na napakaganda ang pagkasulat at porma ng libro. Nakakapanindig balahibo.
Bawat chapter, bawat cliffhanger. Ramdam mo ang sakit, galit, at panggagalaiti sa sistemang pinapaboran ang may kapangyarihan. Sa harap ng mapang-abusong sistema, ang buhay ng isang tao ay nagiging pera at tuluyang pumupondo sa korap na operasyon ng sistema.
(AFP-PNP, salot talagang salot, kasalut-salutan)
This entire review has been hidden because of spoilers.
Displaying 1 - 30 of 66 reviews