Nietzsches beroemdste en beruchtste boek Aldus sprak Zarathoestra is misschien het meest gelezen, maar waarschijnlijk ook het minst begrepen boek uit Nietzsches oeuvre. Zelf beschouwde hij het als zijn hoogtepunt. Hij noemde het een symfonie, een heilig boek, een vijfde evangelie en zelfs het grootste geschenk aan de mensheid tot nu toe. Het boek tart de grenzen tussen genres, disciplines en stijlen. Alleen al om die reden is het een onuitputtelijk rijke, maar ook een ondoorgrondelijke, moeilijke tekst.
Inleiding en leeswijzer Een boek voor iedereen en niemand biedt een inleiding tot en een leeswijzer bij de lectuur van Nietzsches Zarathoestra. De auteurs proberen de complexe en enigmatische teksten toegankelijk te maken, en daarbij recht te doen aan de veelzijdigheid, gelaagdheid en misschien wel onleesbaarheid van de tekst. Een onmisbaar boek voor wie Aldus sprak Zarathoestra heeft gelezen maar nog niet goed begrepen, of wie het wil gaan lezen, maar daarbij hulp vraagt.
Over de auteurs Paul van Tongeren is emeritus hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit en voormalig Denker des Vaderlands (2021-2023). Hij schreef onder meer Doodgewone vrienden (2021) en Het Europese nihilisme (herziene editie 2023). Johan de Jong is universitair docent continentale filosofie aan de Universiteit Leiden. Hij schreef The Movement of Showing (2020) en publiceerde verschillende artikelen over Kant, Hegel, Heidegger, Nietzsche en Derrida.
Met bijdragen van: Gert-Jan van der Heiden, Johan de Jong, Henk Manschot, Gaila Pander, Paul van Tongeren en Wouter Veldman.
Paul van Tongeren (Deventer, 1950) studeerde theologie in Utrecht en filosofie in Leuven. Hij promoveerde in Leuven op een proefschrift over Nietzsches moraalkritiek. Hij was bijzonder hoogleraar wijsbegeerte namens de Radboud Stichting aan de Universiteit Leiden (1985-1991), gewoon hoogleraar wijsgerige ethiek van de Radboud Universiteit in Nijmegen (1988-2015) en buitengewoon hoogleraar ethiek aan de KU Leuven (België, 2002-2016). Tevens was hij als geassocieerd onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Pretoria (Zuid-Afrika). Van Tongeren was tweemaal fellow aan het NIAS (Netherlands Institute for Advanced Study) en ontving ook tweemaal een fellowship aan het STIAS (Stellenbosch Institute for Advanced Study). In 2002 werd hij koninklijk onderscheiden en benoemd tot ridder in de orde van de Nederlandse leeuw.
Zijn werk heeft steeds twee kernpunten gekend: enerzijds de filosofie van Nietzsche en anderzijds de wijsgerige ethiek, met een voorliefde voor de klassieke traditie van de deugdethiek. Hij nam (met Gerd Schank en Herman Siemens) het initiatief voor een Nietzsche Wörterbuch, gaf lezingen en gastcolleges over Nietzsche in tal van landen en publiceerde in vele talen over het werk van de beroemde 19de eeuwse denker. Op het gebied van de wijsgerige ethiek publiceerde hij over de traditie van de klassieke, Aristotelische deugdethiek, over ethische aspecten van maatschappelijke en persoonlijke thema’s als genetische manipulatie, tolerantie, zorg voor ons natuurlijk milieu, voltooid leven, vergeving, dankbaarheid en vriendschap, en over de hermeneutiek als methode van een ethiek, die zich erop toelegt morele aspecten van de ervaring te beschrijven en te duiden.
Naast zijn academische werk houdt Van Tongeren zich al ruim twintig jaar intensief bezig met publieksfilosofie. Hij publiceerde meerdere boeken voor een breder publiek. In 2013 won hij met Leven is een kunst de Socratesbeker voor het urgentste en oorspronkelijkste Nederlandstalige filosofieboek. Ook maakte hij drie luisterboeken met colleges (over de grote ethische theorieën, over de praktische filosofie van Aristoteles en over Nietzsche en het nihilisme).
Van Tongeren werd en wordt door tal van media geïnterviewd, schrijft columns voor De Boekenkrant en voor Filosofie Magazine en is sinds 2005 lid van het Filosofisch Elftal van Trouw.
Hoogstwaardevolle leeswijzer bij Nietzsches "Aldus sprak Zarathoestra" (1883-1885) (Z). Bij een eerste lezing van dit werk was ik met verstomming geslagen door onbegrip. Met de verzamelde essays en commentaren in dit werk is er een nieuw begin om het te herlezen, een aanknooppunt. Enige vertrouwdheid met Nietzsche is echt wel een must, dit boek zet je op weg. Ik zie een gelijkenis met Finnegans Wake van Joyce, waar het verhaal geen begin en geen eindpunt heeft, maar noopt tot een herhaling en terugkeer naar de tekst, om er de verschillende lagen af te pellen, als een geoloog die thuis is in de hermeneutiek of interpretatieleer. Het afkrabben van de laagjes van een palimpsest op perkament.
Binnen het oeuvre van Nietzsche is Z een uniek werk met een unieke stijl, parodische en tragisch zinspeelt Z op de Lutheriaanse Bijbel, Antieke wijsbegeerte maar ook op de bij Nietzsche contemporaine Duitse en Europese cultuur, het verval of de decadentie van de daarbijhorende moderniteit. Van daaruit is de leer van Zarathoestra een terugkeer naar een ethica van het subject, een zoektocht naar een manier van leven met zelfgeschapen idealen.
De ondertitel 'Een boek voor allen en voor niemand' wijst op de profetische stijl, als een door Nietzsche zelfbenoemd 'vijfde evangelie' of zelfs 'symfonie' maakt het gebruik van velerlei retorische technieken zoals contradicties, paradoxen, ironie en ellipsen. Wat niet expliciet geschreven staat, en dus ontstaat door de lezer uit zijn singuliere lezing van de tekst, is dus van uiterst belang. Om deze reden draagt deze tekst zowel een vrijheid als een gevaar met zich mee, een lezing die zich toont 'voor allen en voor niemand.'
Dit secundair werk bestaat uit de uitgebreide ontstaansgeschiedenis en situering van Z, thematische lezingen rond onderwerpen zoals de plaats van de natuur, de muziek en de vrouw in het werk. Tenslotte worden sleutelpassages volledig geciteerd en tot op de letter becommentarieerd. Hierbij is er ook ruimte voor kritiek waar Nietzsche niet slaagt in zijn opzet.
Voor een filoloog als Nietzsche betekent 'lezen' uitleggen, en betekent een lezing een commentaar. Elders schrijft hij "Er bestaan geen feiten, enkel interpretaties." Dit boek is een samenstelling met bijdragen van zes auteurs, en dit vanuit de insteek dat het botsen van perspectieven juist voor de rijkste lezing van een tekst kan zorgen. Lezen betekent ook verzamelen, en door het verzamelen van commentaren kan men zelf een lezing aanvangen. Aanrader.
Dit boek is een leeswijzer bij het zeer complexe boek van Nietzsche, Aldus sprak Zarathoestra. Verschillende auteurs laten hun licht schijnen over (hoofdstukken uit) dit boek. Soms moeilijk door te komen, soms briljant. Vooral deel III, Zarathoestra in de diepte biedt prachtige hoofdstukken. Over verlossing, over eeuwige wederkeer, over lust en pijn. En algemeen: over de dood van God. Een boek om weer een keer opnieuw te lezen