Μακρόνησος: Όταν η "τρέλα" απόκτησε τοπικό προσδιορισμό

by Δημήτρης Γ. Υφαντής

Στην παρούσα έρευνα-μελέτη εξετάζονται οι συνθήκες στις οποίες εμφανίστηκε και εξελίχθηκε το φαινόμενο της "μακρονησιώτικης τρέλας", κατά την περίοδο που στο νησί "φιλοξενήθηκαν" πολιτικοί εξόριστοι. Χωρίς δραματοποιήσεις ή στερεοτυπικές αντιλήψεις για τις ψυχικές παθήσεις και τους πάσχοντες εξόριστους, αναζητούνται τα χαρακτηριστικά των προσώπων. Ποιοί ήταν οι "τρελοί" της Μακρονήσου, οι προσωπικές τους ιστορίες, η "τρέλα" που τους βασάνισε και η "μετα-αναμορφωτική" τους ζωή. Διερευνώνται ακόμη οι πολιτικές, κοινωνικές, ψυχολογικές, κλινικές συνθήκες που όρισαν την αντιμετώπισή τους, όπως και οι αναπαραστάσεις της "μακρονησιώτικης τρέλας" στην καλλιτεχνική δημιουργία.

Γίνεται μια απόπειρα να λυθεί η "σιωπή" και να τεθεί προς "συζήτηση" το θέμα. Μόνο μέσα από τη νοηματοδότηση της "μακρονησιώτικης τρέλας" και την κατανόησή της μπορεί εντέλει να επέλθει και η κάθαρση. Διαδικασία που μάλλον συνέβη με όλες τις έως τώρα μελέτες που έγιναν για τη Μακρόνησο αλλά και τον Εμφύλιο γενικότερα.

Η διενεργηθείσα έρευνα στηρίχθηκε κατά κύριο λόγο στο σύνολο της υπάρχουσας βιβλιογραφίας για τη Μακρόνησο, στο αρχειακό υλικό του Δημόσιου Ψυχιατρείου στο Δαφνί, στο οποίο εισήχθη μεγάλος αριθμός "τρελών" Μακρονησιωτών, και του Δρομοκαΐτειου. Συμπληρωματικά στοιχεία εντοπίστηκαν στον Τύπο, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και στο μητρώο της Πανελλήνιας Ένωσης Κρατουμένων Αγωνιστών Μακρονήσου.

Η έκδοση περιλαμβάνει επίσης: κατάλογο "τρελών" Μακρονησιωτών, σχετικό δημοσίευμα του ποιητή Γιώργου Μυλωνογιάννη, έως πρόσφατα άγνωστα στοιχεία για τον "ψυχίατρο της Μακρονήσου" Αντώνη Παλαιολόγο και αδημοσίευτο πρωτογενές φωτογραφικό υλικό.

Genres: History

496 pages, Paperback

First published December 1, 2023

Reviews

[Jenny · Rating 5 out of 5]

"Οι εκρηχτικοί καιροί που εζήσαμε, η τελευταία κυρίως δεκαετία, μας έχουνε κάνει ευαίσθητους στην αναζήτηση των πραγματικών προθέσεων κάθε ενέργειας. Και στην περίπτωση τούτη δε διακρίνουμε στοργή και φροντίδα, παρά κάποια σκοτεινή πρόθεση που πάει να γίνει πράξη. Κι έχουνε χρέος, όσοι έχουνε γνώμη πάνω σ'αυτά τα ζητήματα να εκφράσουνε τις ανησυχίες τους και να ζητήσουνε έγκαιρα σχετικές εξηγήσεις. Θα το θεωρούσα παράληψη καθήκοντος αν δε σημείωνα την ανησυχία, που ξύπνησε μέσα μου."

Θέμος Κορνάρος, δημοσίευμα σε εφημερίδα, 1954

Μια πολύ αξιόλογη έρευνα, μια διαφορετική οπτική της Μακρονήσου. Το βιβλίο είναι κατανοητό και επεξηγηματικό, περιλαμβάνει πλήθος μαρτυριών, φωτογραφικό υλικό και πίνακες με στοιχεία. Οι μαρτυρίες είναι σκληρές, όπως είναι αναμενόμενο, πρέπει όμως να διαβάζονται και να συζητιούνται.

[foteini_dl · Rating 4 out of 5]

Απειλές, ξυλοδαρμοί, βασανιστήρια, στερήσεις, εξευτελισμός -και όχι μόνο. Πάρα πολλοί (δηλαδή χιλιάδες) κρατούμενοι, αλλά και στρατιώτες, υπέστησαν απερίγραπτη σωματική και, κυρίως, ψυχική βία. Πολλοί από τους κρατούμενους δεν άντεξαν και "τρελάθηκαν". Πού; Στη Μακρόνησο, αυτόν τον τόπο που είναι συνδεδεμένος, αν όχι ταυτόσημος, με τη φράση "συλλογικό τραύμα". Αυτόν τον τόπο που κάποιοι έχουν προσπαθήσει να τον σβήσουν από την επίσημη ιστορία (γιατί άραγε;).

Το βιβλίο του Υφαντή δίνει μια άλλη οπτική στη Μακρόνησο, μιλάει (μέσα και) για εκείνους τους ανθρώπους που κατέρρευσαν ψυχικά. Η ιστορία της Μακρονήσου μέσα από μια άλλη οπτική, μέσα από άλλους αριθμούς. Πολύτιμο βιβλίο, σε κάνει να δεις την ιστορία αλλιώς (όσο η καρδιά σου σφίγγεται).