Collaborators

by John Hodge

Moscow, 1938. A dangerous place to have a sense of humour; even more so a sense of freedom. Mikhail Bulgakov, living among dissidents, stalked by secret police, has both. And then he's offered a poisoned a commission to write a play about Stalin to celebrate his sixtieth birthday.Inspired by historical fact, Collaborators embarks on a surreal journey into the fevered imagination of the writer as he loses himself in a macabre and disturbingly funny relationship with the omnipotent subject of his drama.Killing my enemies is easy. The challenge is to change the way they think, to control their minds. And I think I controlled yours pretty well. In years to come, I'll be able to Bulgakov? Yeah, we even trained him. He gave up. He saw the light. We broke him, we can break anybody. It's man versus monster, Mikhail. And the monster always wins.John Hodge's blistering new play depicts a lethal game of cat and mouse through which the appalling compromises and humiliations inflicted on any artist by those with power are held up to scrutiny.Collaborators by John Hodge premiered at the National Theatre, London, in October 2011. It is published here with an introduction by the author.

Genres: Plays, Satire, Theatre

130 pages, Kindle Edition

First published January 1, 2011

Reviews

[Laura · Rating 3 out of 5]

From BBC Radio 3 - Drama on 3:
Directed by Sir Nicholas Hytner. Alex Jennings stars as Mikhail Bulgakov and Simon Russell Beale as Stalin in the acclaimed National Theatre production.

Moscow, 1938: A dangerous place to have a sense of humour, even more so a sense of freedom. The writer Mikhail Bulgakov, living among the dissidents, stalked by secret police, has both. After 3 years rehearsal his new play about Moliere has just opened, and may be just about to close unless he accepts a commission from the secret police to write a play to celebrate Stalin's sixtieth birthday. A poison chalice which he struggles to accept, until he receives an offer of help from the most unlikely quarter.

Based on historical fact, John Hodge's blistering new play depicts a lethal game of cat and mouse as the writer loses himself in a macabre and disturbingly funny relationship with the omnipotent subject of his drama.

[Negar Khalili · Rating 3 out of 5]

نمایشنامه روایتی غیر واقعی از داستانی واقعیه.
این که استالین بولگاگف رو به‌نوعی مجبور می کنه تادرباره‌ی زندگیش یه نمایشنامه بنویسه. در واقع سرتا سر نمایشنامه عرصه‌ی مواجهه‌ی قدرت و روشنفکریه، و به نظرم مواجهه‌ی جالبی از کار در اومده،
ترجمه هم به نظرم بسیار خوب از کار در اومده بود.

[Mostafa Bushehri · Rating 3 out of 5]

نمایشنامه‌ای هجو آمیز در باب حکومت شوروی و استالینیستی، رابطه قدرت و هنر، دیکتاتور و هنرمند، پروپاگاندا و حقیقت. شاید اگر تنها از یک بُعد ماجرا باخبر نبودم و اطلاعات وسیع تری از بولگاکف نیز داشتم داستان به مراتب برایم لذت بخش تر میبود. اما خب به بیشتر دانستن/خواندن از بولگاکف ترغیب شدم

[Hasan Abbasi · Rating 3 out of 5]

هاج در ابتدای نمایش مدعیست که ننایشش بر تاریخ استوار است، بر زندگی پر افتخار بولگاکوف، اما در نمایش چیزی جز نگاه ایدئولوژی خصمانه یک نویسنده غربی به یک شاهکار نویس روس دیده نمیشود. البته که نمایش از لحاظ تکنیک و تصویر نزدیک به یک شاهکار است ولی به دلیل نگاه نویسنده که در بالا ذکر کردم اثر یه یک کمدی سطح پایین تبدیل میشود. ایده، تسلط دیکتاتور قاتل، جوزف استالین بر ذهن نویسنده ی مبارز یعنی بولگاکوف است. تبدیل شدن یک نویسنده مبارز به یک دیکتاتور آن هم در بازی، شاه و گدا گونه. در نمایش استالین به واسطه قدرت نفوذ خود سعی در تسخیر افکار نویسنده دارد و در اینکار هم موفق میشود. او نقش شاهی خود را به بولگاکوف پیش کش میکند و نویسنده هم آن را در یک اشتباه تراژیک میپذیرد و این نقطه نابودی اوست. در نمایش میبینیم که به بولگاکوف پیشنهاد میشود که در ازای نوشتن یک نمایش در مدح استالین آینده کاری او تامین خواهد شد. بولگاکوف میپذیرد و در این راه به یک استالین دیگر تبدیل میشود. ولی آیا بولگاکوف واقعی این چنین بوده است. زندگی واقعی غم بار او را که میخوانیم، میبینیم که او تا لحظه مرگ جنگید. آثارش سالها بعد از مرگش چاپ شد و این نشان دهنده ی راه اوست. هاج، نویسنده نمایش گویی جا پای استالین میگذارد تا در نمایشش همچنان بولگاکوف یا بولگاکوف ها را لگد مال کند و این همان ایده خبیثانه متن است.

[Stephen Pearson · Rating 5 out of 5]

The classic format of a play within a play runs through the middle of this production that despite its dark subject matter is laugh out loud funny. Highly recommended to anyone with an interest in Soviet history, satire or Mikhail Bulgakov as the story uses some key moments of his life and works.

Just saw the theatre production of this at the NT

[Bettie · Rating 5 out of 5]

Reiew here

[Kowsar Bagheri · Rating 3 out of 5]

میخائیل بولگاکف یکی از نویسندگان روسی مخالف با بلشویسم و بعدها استالینیسم بود. در آستانه‌ی شصت‌سالگی استالین از بولگاکف خواسته شد تا نمایشنامه‌‌ای بنا بر زندگی استالین بنویسه. بولگاکف علی‌رغم انتقادش به استالینیسم، بنا به دلایلی این پیشنهاد رو پذیرفت و شاید بهتره بگیم مجبور شد بپذیره. در نهایت نمایشنامه نوشته شد ولی هرگز اجازه‌ی اجرا پیدا نکرد. جان هاج، نویسنده‌ی نمایشنامه‌ی «آقای نویسنده و همکارش» سعی کرده در این اثر، این اتفاق واقعی و تاریخی رو با تخیل اغراق‌آمیز خودش بازسازی کنه. حبّ و بغض جان هاج هم در مقدمه‌ی مفصلی که نوشته و هم در سراسر نمایشنامه مبرهنه. شاید بشه گفت مهم‌ترین چیزی که جان هاج تلاش کرده نشون بده، چگونگی روابط حکومت ایدئولوژی‌زده با روشنفکر اپوزوسیونه.

[Ali · Rating 4 out of 5]

Very witty, engaging, and thought provoking, I definitely enjoyed reading this one. I just really wish I could have seen this play onstage, because all the stage directions point to this being a visually interesting (and funny!) production as well.

[Amirreza Mahmoudzadeh-Sagheb · Rating 4 out of 5]

"Collaborators" by John Hodge


عنوان نمایشنامه یعنی «همکاران» اشاره‌ای دارد به این نکته که بولگاکف و سایر کسانی که به طرقی اعمال دیکتاتورها و رژیم‌های توتالیتر را تأیید می‌کنند، در واقع همکاران آن سیستم‌ها هستند؛ همکارانی که بدون آن که بدانند، غیرمستقیم به دیکتاتورها یاری می‌رسانند.

طرح روی جلد نمایشنامه، استالین را در حال خیمه‌شب‌بازی با بولگاکفی که درون ماشین تایپ گیر افتاده است، نشان می‌دهد؛ چیزی که در انتهای نمایشنامه هم متوجه می‌شویم؛ که بولگاکف صرفاً جهت شکسته شدن مقاومتش به بازی گرفته می‌شود تا بنویسد.

خلاصه‌ی داستان این است که بولگاکف که اکنون مبتلا به بیماری لاعلاج و غیرقابل درمانی شده است، در اوج دوران ترور و سرکوب رژیم استالین در ۱۹۳۸، مجبور و وادار می‌شود که برای آن که بتواند نمایشی ضد استبداد که ۳ سال رویش کار کرده است را روی پرده ببرد، تن به نوشتن نمایشنامه‌ای در مدح جوانی دیکتاتور سرکوب‌گر خود، یعنی استالین، بدهد. نویسنده در مقدمه معتقد است که بولگاکف راه دیگری نداشت؛ چرا که حتی اگر به خودش هم فکر نمی‌کرد، باید به زنش فکر می‌کرد. نویسندگان و شاعرانی پیش از او بودند که با درافتادن با حکومت جانشان را از دست دادند یا آواره‌ی گولاگ‌ها شدند و زنانشان هم شدند زن دشمن مردم.

کمی به عقب‌تر که برگردیم، در سال ۱۹۳۰ بولگاکف به علت ممنوع شدن اجرای نمایشنامه‌هایش، از دولت طلب تبعید به خارج از شوروی را می‌کند؛ چرا که معتقد است با وضع کنونی آنجا نمی‌تواند دیگر کار کند. اما استالین به طور ناگهانی با او تماسی قهرمانانه و ویژه می‌گیرد و می‌گوید که می‌تواند در تئاتر مسکو مشغول به کار شود و بولگاکف اینجا که باشد که بتواند روی حرف پیشوای مملکت حرفی بزند. استالین حرفه‌ی بولگاکف را نجات می‌دهد، اما «نجات از سرکوب خودش». در اینجا استالین به بولگاکف امید می‌دهد، اما امیدی که مسموم است؛ امید به تغییر و تحول در رژیم توتالیتری که نهایتاً می‌فهمی تغییراتش همگی ساختگی و برای به بازی گرفتن تو بوده است. به ظاهر به تو امتیاز می‌دهند تا نرمت کنند، ولی وقتی نرم شدی لقمه‌ای می‌شوی در دهانشان. در حقیقت با این حرکت، آن‌ها بولگاکف را رام و تحت کنترل کردند. به گفته‌ی نویسنده، استفاده از عدم قطعیت و تعلیق از تاکتیک‌های استالین بود؛ تحبیب یک نفر و بازداشتش دو روز بعد، حکم حبس ده ساله دادن به یکی تا دل همسرش خوش باشد ولی اعدامش کردن و غیره.

جان هاج برای عصر ترور ۱۹۳۷-۱۹۳۸ اصطلاح زیبایی را به کار می‌برد: The Paroxysm of Savagery.

تعقیب و گریز ابتدای نمایشنامه توسط بولگاکف و استالین و نهایتاً فرود آوردن ماشین تایپ روی سر بولگاکف توسط استالین، نمادی از استحاله‌ی نویسنده به ماشین و ابزار بی‌جان مدح پیشوای حکومت است. این چیزی است که در ادامه معلوم می‌شود کابوس بولگاکف است.

جان هاج در برخی نقاط نمایشنامه به القاب بلند و سمت‌های طولانی مسئولین شوروی کنایه‌هایی می‌زند. او همچنین به قحطی اجناس و فقدان آب گرم نیز کنایه‌هایی می‌زند؛ اما با این حال مقایسه‌ی واقع‌گرایانه‌ی این موضوع در رژیم شوروی و روسیه‌ی تزاری، از نمایشنامه‌ای نوشته‌ی یک نویسنده‌ی اسکاتلندی خارج است. حضور سرگی در گنجه‌ی آشپزخانه‌ی بولگاکف اشاره به زیستن با تراکم بالا در خانه‌های قوطی کبریتی زمان شوروی دارد؛ حکومت شوروی برابری را برای مردم می‌خواهد، اما برابری در فقر را!

تاریخ در رژیم توتالیتر برای معلمان (پراسکوویا در اینجا) نیز تبدیل می‌شود به آنچه در کتب درسی آمده است؛ چرا که اگر آنچه خود از رژیم‌های پیشین به خاطر دارند را بر زبان بیاورند، رژیم‌های فعلی کله‌پایشان می‌کنند.

از دیالوگ بولگاکف و گریگوری اینطور برمی‌آید که ممضون نمایشنامه‌ی مولیر این است: انسان (مولیر) در برابر هیولا (لوئی چهاردهم) می‌ایستد و می‌جنگد و لاجرم هیولا پیروز می‌شود و انسان می‌میرد. اما چیزی که اهمیت دارد این نیست، بلکه این است که انسان از باورها و اصولش عقب‌نشینی نمی‌کند و سر باورهایش جانش را فدا می‌کنند. هیولا بیش از پیروزی بر انسان، چیرگی بر ذهن او را می‌خواهد و همین است که باعث می‌شود استالین بخواهد بولگاکف را مطیع خود سازد. سوزاندن نمایشنامه در انتهای کار توسط استالین نیز شاهدی بر همین موضوع است.

«سرگی: نگران نباشید رفیق مادام بولگاکف. گمان نمی‌کنم بدون یک محاکمه‌ی فرمالیته‌ی عادلانه اعدامش کنند.»

جای دیگری از نمایشنامه، ولادیمیر تاریخ تولد استالین را از بولگاکف می‌پرسد و پس از پاسخ صحیح او، به او می‌گوید «شهروند خوب»!

حرکت و جابه‌جایی میان صحنه‌ها به خوبی انجام شده و هاج به زیبایی و به سرعت میان صحنه‌های اتاق معاینه‌ی دکتر، نمایش مولیر و خانه‌ی بولگاکف و سایر اماکن، جابه‌جایی را انجام می‌دهد.

اشاره‌ی ولادیمیر به خال روی پوست بولگاکف و دلالت کردن آن بر ضایعه‌ای که ممکن است نشانه‌ی بدخیمی و مرگ باشد، به طور ضمنی به این معناست که حکومت دیکتاتوری است که تعیین می‌کند نویسنده تا چه زمانی زنده بماند و چه زمان بمیرد. قابل ذکر است که زمانی که بولگاکف از ولادیمیر تبعیت می‌کند، پزشک به یک‌باره به او می‌گوید که سالم سرزنده است و آزمایش‌های پیشین خطا بوده‌اند. همچنین از زمان اطاعت بولگاکف از ولادیمیر، نعماتی چون آب گرم، قهوه و راننده به سویش نازل می‌شوند.

چاپلوسی امثال ولادیمیر، مأمور NKVD برای استالین نیز صرفاً برای ارتقا و ترفیع درجه گرفتن است.

جان هاج از زبان خود استالین کنایه‌های زیبایی به طرز مدیریت مدیران برخی کشورها می‌زند؛ استالین پای اسناد مملکتی امضا می‌زند و می‌گوید باید بیشتر کار کنید، باید تولید فولاد ۵۹٪ افزایش یابد، باید چنین شود، باید چنان شود. او اشاره به مدیران و رهبرانی دارد که مدیریت‌هایشان از باید گفتن هرگز فراتر نمی‌رود، مگر به هنگام گسیل کردن شهروندان به گولاگ‌ها. جالب‌تر آن است که به محض فرمان رفیق استالین، آمار تولید فولاد رشد دو برابری در کمتر از یک ماه می‌یابد؛ گویی کارگران و منابع فقط منتظر امر ایشان بوده‌اند تا به محض شنیدن این امر، تولید را افزایش دهند. واضح است که این‌ها هم چیزی جز داده‌سازی‌های حکومتی حول پیشرفت نیست. زمانی هم که گند کار درمی‌آید و می‌فهمند که داده‌ها الکی بوده و هدف‌گذاری‌ها غیرقابل‌دسترس، بر کسی که آن‌ها را تحویل بالادستی‌های خود داده، برچسب خرابکار و نفوذی می‌زنند.

بولگاکف و استالین در این نمایشنامه همکار هستند؛ استالین به جای بولگاکف مدیحه‌سرایی خودش را با نام استالین می‌کند و بولگاکف نیز به جای استالین پای برگه‌های حکومتی امضا می‌زند. هدف هاج این بود که نشان دهد مدیحه‌سرایی دیکتاتور به چه طریق به عینه شبیه همکاری با او در جنایاتش است.

دیالوگ‌های نمایشی که تحت عنوان «استالین جوان» اجرا می‌کنند هم به وضوح آبکی و تصنعی است و با شاهکارهای یک نویسنده‌ی بزرگ تفاوت دارد. این‌ها نیز نشان می‌دهد که سطح کاری که بولگاکف این نمایشنامه برای رژیم استالین انجام می‌دهد مهم نیست، بلکه نفس خدمت‌رسانی او به رژیم، هرچند اندک مهم است.

در سیستم اطلاعاتی شوروی، همه خائن به انقلاب و نفوذی هستند چون قدرت دارند یا همسر دشمن ملت هستند. حتی اگر ظاهرشان نیز به ضرر این تشخیص باشد، ویژگی‌های عینی و موقعیت آن‌ها در جامعه و اعترافات گرفته‌شده به زور چک و لگد شاهدی بر این تشخیص است؛ فلان‌کس باید کشته شود، چون ملاک سابق است و دیگری باید کشته شود چون تاریخ درس می‌دهد و ممکن است زمانی در گوش دانش‌آموزان حرف‌هایی ضد انقلاب زده باشد.

ممنوع کردن آثار نویسندگان غیر حکومتی در شوروی، به سان زنده‌به‌گور کردن آن‌ها بود. خلاقیت هنرمند را که از او بگیری، می‌خشکد. بماند آن‌هایی که کشته یا زندانی شدند.

بولگاکف این نمایشنامه دستور تحقیقات بیشتر می‌دهد و نتیجه‌ی آن این است که میلیون‌ها خائن در شوروی شناسایی می‌شوند. چگونه‌اش هم بر اساس ویژگی‌های عینی و اعترافات است.

استالین در پایان نمایشنامه به بولگاکف می‌گوید که هدف صرفاً تولید یک نمایشنامه نبود. هدف منقاد کردن بولگاکف بود؛ کشتن او ساده بود، اما استالین خواست نشان بدهد که حتی سرسخت‌ترین دشمن‌های فکری حکومت را نیز می‌تواند تحت کنترل خود مثل موم نرم کند. قضیه همان داستان مبارزه‌ی انسان و هیولاست، اما این بار، این هیولاست که بر ذهن انسان هم چیره می‌شود. نمایشنامه‌ی «استالین جوان» هرگز روی صحنه نمی‌رود، همان‌طور که. استالین پیپ روی لبانش است، اما هرگز آن را دود نمی‌کند؛ نمادی از فریبی که حکومت استالین به کار می‌برد تا مخالفان فکری را درهم‌شکند. بولگاکف نمایشنامه نتوانست مانند مولیر سر عقایدش ایستادگی کند. به ظاهر سازش کرد تا بتواند ضربات بهتری بزند، اما لغزید و بر زمین فروافکندندش.


بخش‌های زیر را در تاریخ ۳۰ دی ۱۴۰۲ پس از تماشای اجرای نمایش همکارها به کارگردانی پریسا محمدی، در تیوال نوشته بودم:

مضمون کلی نمایش همکارها را عبدالرحیم احمدی در مقدمه‌ی «زندگی گالیله» از برشت، اما درباره‌ی گالیله، به خوبی بیان کرده است: «اشتباهش از جایی آغاز می‌شود که می‌خواهد هم خود را در دستگاهی جا بکند و هم بر ضد منافعش قدم بردارد. در این راه است که کارش به بن‌بست می‌کشد. گمان می‌کند که اگر برای گفتن حقیقت در برابر ارباب قدرت «پیشانی به خاک بمالد»، حرفش را می‌پذیرند و آزادش می‌گذارند».
بولگاکف در این داستان تا جایی تاب و تحمل تهدیدها و شکنجه‌های روانی را دارد؛ تصور کنید نمایشی که برایش سه سال زحمت کشیده‌اید، در اولین اجرا به آخرین اجرا تبدیل شود، خودتان، زنتان و دوستانتان را تهدید کنند و در نهایت احساس کنید که دیگر تحمل ندارید و گمان کنید که اگر ذره‌ای، و نه بیشتر، خوش‌خدمتی به حاکم بکنید، آن وقت آن‌ها هم آزادتان می‌گذارند که کار خودتان را بکنید و در خدمت «هنر انقلابی شوروی» و امثالهم نباشید. اما قضیه همانطور است که خود بولگاکف به دوست-شاگردش گریگوری گفت: اگر یک قدم عقب بکشی، دو قدم پیش می‌آیند.
با این حال، نمی‌توان بولگاکف را شماتت کرد، کما این که گالیله را نیز شماتت نمی‌کنم. این که کسانی نظیر گریگوری یا بدتر از آن، کسانی که حتی نصف تهدیدهایی که امثال بولگاکف با آن‌ها مواجه بوده‌اند را نچشیده‌اند، دست به شماتت و سرزنش آن‌ها بزنند، بسیار مضحک است. به گمانم هانا آرنت گفته بود: «شما، شمایانی که از میان سیلی برخواهید آمد که ما را در خود غرق کرد، آنگاه که سخن از ضعف‌های ما می‌گویید، آن اعصار ظلمانی را که خود مبتلایش نشدید از خاطر نبرید».
انتخاب بازیگرها بسیار مناسب بود؛ چه در کاراکترهای اصلی و چه فرعی؛ بولگاکف، ولادیمیر، استفان، سرگی، همسر بولگاکف و استالین. رگه‌هایی از شوخ‌طبعی و کمدی نیز در نمایش بود که بجا و مناسب بود و به خوبی نیز روی صحنه آمد. کنایه‌ها ریز و درشت به زندگی در آپارتمان‌های اشتراکی شوروی نیز به خوبی به تصویر کشیده شده بود؛ این که سرگی ناگهانی از گنجه می‌زند بیرون و یک زن و شوهر حریم شخصی خاصی ندارند، این که پشت دیوارهای پلاستیکی بازیگران با چراغ قوه در زندگی شخصی این زوج تجسس می‌کردند نیز جالب توجه بود. حتی یکی از بازیگران گوشش را به دیوار چسبانده بود. یوزف برودسکی نیز در یکی از جستارهایش (به گمانم کمتر از یک) به چنین مسائلی اشاره کرده بود.
نکته‌ی جالب توجه دیگر، این بود که حتی نظام حکومتی شوروی بود که تعیین می‌کرد که بولگاکف از نظر پزشکی سالم است، یا قرار است ۱ سال بعد بمیرد؛ این نیز نوعی کنایه به این امر بود که زندگی و مرگ آدم نیز در دستان این هیولا اسیر است.
در کل جدال با هیولا سخت است و دشوار؛ «آیا لویاتان را با قلاب، و زبانش را با ریسمانی که فرو انداخته می‌توانی کشید، آیا در بینی اش مهار توانی کشید، و چانه‌اش را سوراخ توانی کرد». اما این به این معنا نیست که چون لویاتان قدرتمند است و له‌کننده، باید منفعل بود. از طرفی به این معنا هم نیست که آدم راه بیفتد و به همه یا امثال بولگاکف‌ها بگوید که شما خیانت به عقیده‌تان کردید و غیره؛ چرا که آن کس که مبارزه با هیولا را برای همه تجویز و دیکته می‌کند، خودش دیکتاتور و هیولای بعدی است. به خاطر دارم گادامر در مقاله‌ای حول هرمنوتیک انتقادی هابرماس نوشته بود که «از کجا معلوم که او، خود روبسپیر بعدی نباشد؟». بحث همین هست؛ آن کس که بیش از اندازه دیگران را به اصلی فرامی‌خواند و آزادی آنان را نفی می‌کند، آن کس که به ظاهر فسادناپذیر است، همان است که بزرگ‌ترین ترور و وحشت را رقم می‌زند. هیچ راه واحدی برای سعادت بشری نیست و هیچ اجباری هم در کار نیست.
بگذریم. صدای بازیگر نقش بولگاکف برایم دلنشین بود. ولادیمیر هم به اندازه‌ی کافی در نقشش جدی و زیبا عمل می‌کرد.
این که بولگاکف مهر استالین را زیر برگه‌های حکومتی می‌زد، نه به معنای ظاهری، که به معنای ضمنی این بود که هنرمندی که برای فرار از رنج شخصی شکنجه به طور مستقیم یا غیرمستقیم هیولا را تقدیس یا تأیید می‌کند، در باطن در حال مهر صحه گذاشتن به تمام جنایات اوست.
یکی از دیالوگ‌های ماندگار شخصیت استالین در این نمایش آنجایی بود که اعتراف می‌کرد که هدف هیچ‌وقت خود نمایشنامه نبوده است و هدف صرفاً آن بوده که بولگاکف را بشکنند و نشان بدهند که همه نهایتاً در برابر هیولا تسلیم می‌شوند، حتی بولگاکفی که در ابتدای نمایش قصد ایستادگی داشت.
برخی چیزها هستند که فراتر از تحمل آدمند.
نکته‌ی جالب دیگر این بود که همه نهایتاً توزرد و دشمن خلق و خائن به میهن و نفوذی از آب درمی‌آمدند؛ اگر با استالین اندکی زاویه داشته باشی، اگر نتوانی اهداف استالین را محقق کنی، اگر به اندازه‌ی کافی خم نشوی، اگر و هزاران اگر دیگر، به تنهایی می‌توانند باعث شوند که از سوی حکومت شوروی خائن و نفوذی خطاب شوی.
گزینش نمایشنامه، بازیگران، نورپردازی (بالأخص در سکانسی که نور به تناوب از چپ و راست بولگاکف روشن و خاموش می‌شود)، دکور (فضای به ظاهر خصوصی یک زوج در اتاق خواب که در واقع همه‌ی مردم به آنجا دسترسی دارند)، لباس‌ها، موسیقی و سایر عناصر نمایش بسیار مطلوب من بود.
معنای صحنه‌ی پیش از شروع نمایش نیز در طی نمایش معلوم شد؛ حریم خصوصی‌ای که دیگر در یک حکومت توتالیتر معنایی ندارد و سرها و چشم‌های مردم و حکومتی که در زندگی خصوصی آدم تجسس می‌کنند.

[Sina Shahbaba · Rating 5 out of 5]

بی‌نظیر. از خوان��نش واقعاً لذت بردم و قهقهه زدم. طراحی آسان‌گیر کار و از اون طرف عمقی که در لفافه برخورد شخصیت بولگاکوف و استالین را عیان می‌کند و گاه وضعیت شوروی را دست می‌اندازد.

[Marthe AllGoodreads · Rating 4 out of 5]

Bulgakov Stalin Bromance

[Doug · Rating 4 out of 5]

A fun and funny play about Stalin's insistence that Bulgakov write a play detailing his own early years, and then writing a largely false version himself. Despite having read 'Master & Margarita' in my youth, I really don't know all that much about either Bulgakov OR Stalin, which probably blunted some of the impact of the play for me.

[Chara · Rating 5 out of 5]

Witty, entertaining and thought provoking with a sense of the absurd. I wish I could have seen it on stage.

[Joelle.P.S · Rating 5 out of 5]

Amazing show, seen in broadcast from the National Theatre in London.

[Su-Ching · Rating 5 out of 5]

Funny yet tragic at the same time, wish I could've seen this performed on stage!

[Zoe · Rating 4 out of 5]

John Hodge's Collaborators is an artist’s nightmare, played out in the context of the Soviet Union in 1938. Mikhael Bulgakov is a talent but struggling playwright, his highly critical satiric plays banned from the public eye. Out of the blue he is offered an opportunity to redeem himself in the eyes of the regime: all he has to do is write a play about the life of Joseph Stalin. Bulgakov initially refuses to put his artistic energy towards such propaganda. It is at this point that the element of fantasy enters the play. Bulgakov is summoned in private to Stalin, who offers to write the play himself. In return, Bulgakov takes over Stalin's administrative work, unwittingly beginning the Great Purges.



Collaborators explores the artist's fear of co-option by tyranny, framing Bulgakov's fantastical collaboration with Stalin through two plays. The first is Bulgakov's play Moliere, which portrays a satirical playwright who dies rather than give in to an oppressive regime. The second is Stalin's creative effort, Young Joseph, an uninspired piece of glorifying propaganda. In the end, neither play is performed.

The play closes with Stalin's seeming triumph. “It's man versus monster,” Stalin says. “And the monster always wins.” Stalin has made Bulgakov, the epitome of the resistant artist, complicit in the crimes of the regime, through the most cruel of means – Bulgakov has written the words that will condemn millions to the purges, the pen of the artist becoming the pen of the tyrant's.

The only resistance to Stalin's total triumph are found in omissions. Stalin quips, “And to think some people say that manuscripts don't burn?”, an allusion to Bulgakov's famous novel, The Master and Margarita, which celebrates the ultimate triumph of the artist over the constraints and cruelties of Soviet society. This allusion hints at Bulgakov's post-mortem victory. In the final reckoning, the play Bulgakov historically wrote for Stalin, Batum, lies ignored and forgotten. Master and Margarita, composed in secrecy, remains perhaps the most beloved novel of contemporary Russia. The tyrant can manipulate the artist's psychology and appropriate his art, the play suggests. But he cannot take away that art's power.

Manuscripts don't burn.

[Trevor Durham · Rating 5 out of 5]

A strange blend of historical fiction, magical realism, reinvention of literary power, and insanely depressing wit, gave me the best read since McDonagh's THE PILLOWMAN inspired me to become a writer nearly a decade ago. This is a perfect script, one I never want to see performed. My favorite author, Mikhail Bulgakov, switching places with Stalin at night underneath Moscow, letting Stalin write plays and Bulgakov make decisions on grain and steel and executions, all the while drowning in obscure references to Bulgakov's works THAT HAVEN'T BEEN TRANSLATED TO ENGLISH YET (I am perhaps too large a fan of him to be unbiased).

I'm not sure if I would give this to friends. Maybe this is the first artwork I have come across and loved so purely that I refuse to part with it, instead preferring a selfish dominance over its wonder. Oh well. This is a new favorite of the written word for me.

[Bobby Sullivan · Rating 2 out of 5]

Reminded me a little of Genet's THE BALCONY, with people impersonating others in jobs they're not qualified to do. I guess it's okay to write (funny) plays like this about monsters like Stalin, as long as the subject isn't Hitler.

[Ross Nelson · Rating 5 out of 5]

Fascinating play about a real event. Slightly surreal and quite chilling.

[Tom]

Fascinating review, of the book and the performance, in NYRB. Sounds like a must read for all of you Bulgakov and and Russophiles.

http://www.nybooks.com/articles/archi...

[Sarah · Rating 4 out of 5]

A dark, intriguing and yet somehow childishly funny look at Stalin and the twisted ways he manipulated people. An easy and quick read.