Gel Dünyayı Keşfedelim - Gezgin Bir Tarihçinin Seyahat Defteri

by İlber Ortaylı

“Türkiye’nin güzel tabiatını, zengin kültürel yapısını, adım başındaki ilginçliklerini tanıyan ve seven bir gençliğin buradan kopması pek mümkün değildir. Hatta yurtdışına göçün kendisi bile bu yüzden geçici olabilir. Bu bakımdan Türkiye’ye dair yazılarımı özel bir bölümde topladık. Umarım sizleri güzel mevsimlerde harekete geçirecek ve ülkemizin zenginliklerinin farkına varacaksınız.” - İlber Ortaylı Bir ülkeyi bütünüyle gezmenin, bir şehri en kendine mahsus özellikleriyle tanımanın, sokaklarda kaybolmanın, esnafla sohbete dalmanın zevki giderek hayattan çekiliyor. Bunların ardında iktisadi sorunlar ve teknoloji bağımlılıkları olduğuna şüphe yok. Diğer taraftan insanlar bugün eskisi gibi haritalardan ve şehir monografilerinden de beslenmiyor. Böyle olunca da yapılanın adı seyahat değil, turistik gezi oluyor. Oysa seyahat etmek, yaşam görgüsünü en çok besleyen faaliyetlerden biridir. İnsan yeryüzünü arşınlarken dünyayı, tabiatı, diğer canlıları, geçmişten bugüne miras kalan eserleri okumaya, keşfetmeye çalışır. Böylece kendini de yeniden tanımaya başlar. Başkalarının hikâyelerini bilmek, kişiye kendi hikâyesini bilme noktasında büyük kapılar açar. İlber Ortaylı, fötr şapkasının içinde hem tarihçi hem de seyyah kimliğini taşıyor. Elinizdeki kitapta Ortaylı; Asya’dan Avrupa’ya, Balkanlar’dan Orta Doğu’ya kadar adımladığı pek çok ülkenin ve şehrin izini sürüyor. Zihniyle çektiği fotoğrafları bilgisiyle harmanlayıp, şehirlerin geçmişten günümüze taşıdıkları kıymeti yeniden ortaya koyuyor. Okurunu köprülerden kalelere, şehir meydanlarından çöllere, sahillerden çarşılara kadar gezdirirken, başladığı yere, yani Türkiye’ye geri dönüyor. Ülkemizin her mevsim gezilecek yerleriyle birlikte bambaşka bir gezi rotası sunuyor. Bu rotanın izini sürmeye talip olan okurlar için tarih ve coğrafya iç içe geçiyor, keşfetmek yeniden anlam kazanıyor. Gel Dünyayı Keşfedelim, okumaya ve seyahat etmeye tutkun herkesin başucundan eksik olmayacak bir kitap olmasının yanı sıra; bir tarihçini

Genres: Travel

288 pages, Paperback

Published January 1, 2024

About the author

İlber Ortaylı (born 21 May 1947), is a leading Turkish historian, professor of history at the Galatasaray University in Istanbul and at Bilkent University in Ankara. Since 2005 he has been the head of the Topkapı Museum in Istanbul.

As the son of a Crimean Tatar family who fled Joseph Stalin's persecution and deportation, he was born in a refugee camp in Bregenz, Austria on 21 May 1947 and came to Turkey when he was 2 years old. Ortaylı attended elementary school and St. George's Austrian High School in İstanbul and then Ankara Atatürk High School. He graduated from Ankara University Mekteb-i Mülkiye (Faculty of Political Science) and completed his postgraduate studies at the University of Chicago under Professor Halil İnalcık and at the University of Vienna. He obtained his doctorate at Ankara University in the Faculty of Political Sciences. His doctoral thesis was Local Administration in the Tanzimat Period (1978). After his doctorate, he attended to the faculty at the School of Political Sciences of Ankara University. In 1979, he was appointed as associate professor. In 1982, he resigned from his position, protesting the academic policy of the government established after the 1980 Turkish coup d'état. After teaching at several universities in Turkey, Europe and Russia, in 1989 he returned to the Ankara University and became professor of history and the head of the section of administrative history.

İlber Ortaylı is widely known as a polyglot. Apart from Turkish, he also speaks German, Russian, English and French.

He has published articles on Ottoman and Russian history, particular emphasis on cities and the history of public administration, diplomatic, cultural and intellectual history. In 2001, he collected the Aydın Doğan Foundation Award. He is a member of the Foundation for International Studies, the European-Iran Examining Foundation and the Austrian-Turkish Academy of Sciences. A biographical book on İlber Ortaylı, "Zaman Kaybolmaz: İlber Ortaylı Kitabı," was published by Nilgün Uysal in 2006.

■Tanzimat'tan Sonra Mahalli İdareler (Provincial administration after Tanzimat) (1974)
■Türkiye'de Belediyeciliğin Evrimi (Evolution of manucipality in Turkey; with Ilhan Tekeli, 1978)
■Türkiye İdare Tarihi (Administrative history of Turkey) (1979)
■Osmanlı İmparatorluğunda Alman Nüfuzu (German influence in the Ottoman Empire) (1980)
■Gelenekten Geleceğe (From tradition to the future) (1982)
■İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı (The longest century of the Empire) (1983)
■Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Yerel Yönetim Geleneği (Local administration tradition from Tanzimat to the Republic) (1985)
■İstanbul'dan Sayfalar (Pages from Istanbul) (1986)
■Studies on Ottoman Transformation (1994)
■Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devletinde Kadı (Kadıs as a legal and administrative figures in the Ottoman State) (1994)
■Türkiye İdare Tarihine Giriş (Introduction to the history of Turkish administration) (1996)
■Osmanlı Aile Yapısı (Family structure in the Ottoman Empire) (2000)
■Osmanlı İmparatorluğu'nda İktisadi ve Sosyal Değişim (Economic and social change in the Ottoman Empire) (2001)
■Osmanlı Barışı (Ottoman peace) (2004)
■Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek 1 and 2 (Rediscovering the Ottoman Empire) (2006)
■Kırk Ambar Sohbetleri (Kırk ambar conversations) (2006)
■Eski Dünya Seyahatnamesi (Travelogue of the old world) (2007)

Reviews

[Caterina · Rating 3 out of 5]

Eseri Storytel’de Mazlum Kiper’in sesinden dinledim. Benim için Mazlum Kiper, seslendirme alanında çok büyük bir isim. Daha önce pek çok İlber Ortaylı kitabı okumuş biri olarak, hocanın anlatısını genellikle dağınık bulduğumu söylemeliyim. Bu kitapta da bu düşüncem değişmedi. Eğer Mazlum Kiper’in sesi eşlik etmeseydi ve metni basılı olarak okusaydım, bu anlatı dağınıklığı beni çok daha fazla yorabilirdi.

Evliya Çelebi Seyahatnamesi’ni okuduktan sonra karşıma çıkan tüm gezi yazıları ve seyahatnameler bana ister istemez eksik geliyor. Bu eser için de bu hissim değişmedi. Zira Gel Dünyayı Keşfedelim, klasik anlamda bir gezi kitabı olmadığı gibi tam anlamıyla bir seyahatname de sayılmaz. Daha çok, İlber Ortaylı’nın gözünden dünyaya bakma biçimi; gezdiği yerleri kendi tarihsel birikimi süzgecinden geçirerek aktardığı bir anlatı olarak okunmalı.

Ortaylı, anlatısını bazen hızlandırıyor, bazen yavaşlatıyor; kimi yerlerde “bu zaten herkesin bildiği bir şey” diyerek detayları bilerek pas geçiyor. “Şuraları gördüm, bunları biliyorum, şu noktalar önemlidir” çizgisindeki bu yaklaşım, benim için kısmen yeterliydi. Ancak kitabı okuyarak ya da dinleyerek somut bir seyahat planı yapmayı düşünen okurlar için bu anlatının yetersiz kalacağı da açık. Bu yönüyle kitap, bir rota rehberinden ziyade zihinsel bir eşlikçi olmayı tercih ediyor.

Eserde özellikle “ülkemizin dünyadaki yeri neresidir?” sorusu etrafında geliştirilen düşünceleri oldukça değerli buldum. Buna karşılık İran anlatısında hissedilen hayranlık ve medeniyet sürekliliği vurgusu bana zaman zaman abartılı(!) geldi.

"Neredeyse 1000 yıldır onlarla yakın temas halinde olmamıza rağmen, İran hakkında ezberlenmiş bilgilere sahip olmakla beraber onları tanıdığımızı sanıyoruz"(syf:161) ifadesini çok iddialı buldum. Ortaylı’nın İran’ı “yakın ama hâlâ çözülememiş bir sır” olarak konumlandırması, tarihsel derinliği güçlü biçimde aktarırken modern İran’ın iç çelişkilerini ve güncel kırılmalarını arka planda bırakıyor. Bu hocanın bilinçli tercihi olabilir; ancak benim okur olarak mesafemi korumama sebep oldu. Bu noktada yazdıklarımın genel geçer bir iddia taşımadığını, kişisel düşüncelerim olduğunu hatırlatmamda fayda var.

Türkiye’ye dair bölümlerde ise Ortaylı’nın “Türkiye’yi tanıyan bir gencin buradan kopamayacağı” yönündeki fikri beni durup düşündürdü.

"Türkiye'nin güzel tabiatını, zengin kültürel yapısını, adım başındaki ilginçliklerini tanıyan ve seven bir gençliğin buradan kopması pek mümkün değildir. ... Bayram tatillerimizi belirli bir bölgede yapalım ve sadece denize girmenin dışında etrafı gezmeyi iş edinelim"

Bu söylem, kültürel ve tarihsel bağlar açısından güçlü bir temele otursa da, mevcut sosyo-ekonomik koşullar göz ardı edilerek kurulduğunda fazlasıyla iyimser hatta ütopik kalıyor. Dinlerken kendi kendime “ne yazık ki gerçek böyle değil” dediğim yer tam olarak burasıydı. Bugünün gençliğinin ülkeden kopuşunu yalnızca tanıma ve aidiyet eksikliğine indirgemek, meseleyi olduğundan daha basit ele alıyor. Bu konuda uzun uzun yazabilirim ama herkes içinde olduğumuz ekonomik ve sosyal koşulları biliyor diye düşündüğümden susuyorum.

Tüm bu sebeplerle Gel Dünyayı Keşfedelim, benim için ilgi çekici, yer yer düşündürücü ama bütünlüklü bir tatmin sunmayan bir okuma/dinleme deneyimi oldu. İlber Ortaylı’nın bilgi birikimi ve bakış açısı tartışmasız kıymetli; ancak anlatının dağınıklığı ve seçki derinliği, bende belirgin bir boşluk hissi bıraktı. Bu nedenle eserin ederi benim için 3 yıldız.

[Damla]

I DNF’d this unfortunately. But I will get back to it for sure I’m just in a slump atm.

[Emre Ozsar · Rating 4 out of 5]

İlber hocanın standart kitaplarından sohbet içerikli geçiyor; bolca tekrar ve dağınıklık var. Aynı şehir iki kere değiniliyor. Bence fazla anlam yüklemeden takip etmeli.

[Murat Fuat Yazıcıoğlu · Rating 1 out of 5]

Kitap İlber Hoca’ya zorla yazdırılmış gibi geliyor. Hatta onun yazmış olabileceğinden bile şüpheliyim. Son derece vasat bir eser.

[Dilek · Rating 4 out of 5]

Anlatılan ülkeler:
1Bölüm:Asya
1.Özbekistan: Camileri ile ön plandadır ve Türkiye'deki örneği Kastamonu Kasaba Cami'dir.
2.Azerbaycan: Fars kültürü hâkimdir. Resim sanatı minyatürden ileridir.
3.Kazakistan: En göçebe ulustu. Rusça yaygın konuşulmaktadır.
4.Tataristan: Türk dünyasının çok sanatçı yetiştiren halkıdır. Rusya zenginleri buradandır. Kazan üniversitesi gözdedir.
5. Moğolistan: Rusya ve Çin arasında yer alır.
6.Güney Kore: Heryerde pazarlar, mabetler, mezarlar ve budist heykelleri vardır. Porselen üretimi iyidir. Topkapı sarayında dünyaca ünlü Japon porselen koleksiyonu önemlidir. Dünyaca ünlü porselen ustaları güney korelidir ve ithalatı yaygındır.

2bölüm:Avrupa
1.Kırım: Bir yarımadadır. Mutfağı Balkanlara ve Osmanlı mutfağına benzer.
2.Abhazya: Gürcistan'dan ayrılan yeni bir devlettir.
3.İspanya: Tabiatı iyidir. Kurtuba Cami görülmelidir. Zeytin yetişticiliği ön plandadır.
4.Yunanistan: Konaklama ve yemek uygundur. Kısa tatillerde ege adaları iyidir. Deniz iki dünyayı ayırmaz, diyor Ortaylı.
5. Kıbrıs
6.Avusturya: Viyana üniversitesi öğrenci şehridir.
7.Finlandiya: Bolşevik ihtilaliyle ortaya çıkmıştır. Sivrisinekleriyle de meşhurdur.
8.Belçika: Elmas traşçılarının merkezidir.
9.İskoçya
10.İngiltere: Eski eserler korunmuyor.
11.İtalya: Doğu Avusturya diyebiliriz.
12.Almanya
3bölüm:Balkanlar
4bölüm:Orta Doğu
1.Irak
2.Suriye
3.Filistin
4.İran: İsfahan en güzel şehridir.
5.Lübnan
6.Cezayir
7. Ürdün
8. Mısır (Kahire)
5Bölüm:Türkiye

[Muzaffer Arıner · Rating 3 out of 5]

Bana biraz dağınık ve yüzeysel geldi. Gezilen yerler hakkında veriler bilgilerin bir turizm rehberi kapsamında olmasını beklemiyordum ama biraz daha detay olması iyi olurdu. Bu kitap İlber hocanın yaptığı gezilerin bir fragmanı gibi olmuş. Gerçi hocaya göre ben ip ucu verdim siz nereye giderseniz araştırın derdi herhalde 😃

[Comert Vardar · Rating 3 out of 5]

İlber hocamız edindiği ciltlerce bilgiyi ardında bırakmak istiyor anlaşılan ki son yıllarda onlarca eser yazdı, yazmaya da devam ediyor.
Bu da seyahat chapter'ı deyip, kendisine teşekkür ediyoruz.
Allah uzun ömürler versin..🙏🏼😊

[Aydın Tezcan · Rating 1 out of 5]

İlber Ortaylı ya yazdırmamışlar da sanki google da bir arama yaptırıp ilk buldukları sayfayı "copy" "paste" koymuşlar gibi.Kitap okumayı bilen, seven kimseye tavsiye edemiyorum.

[Umut · Rating 1 out of 5]

İlber Ortaylı yazmış mı emin olamıyorsunuz, sanki google dan paragraflar alınmış ve kopyalanmış…

[Kerem Karagöz · Rating 4 out of 5]

Anlatısı akıcı olan güzel bir derleme. Özellikle Türkiye ve İran kısımları okuyucuya seyahat rotasında yardımcı olacaktır.

[Pinar G · Rating 3 out of 5]

Bunu Ilber Ortayli yazmamistir. Boluk porcuk ozensiz.

[Ayse · Rating 3 out of 5]

İlber Ortaylı’nın ayak üstü bir konuda kısa kısa videolarını izliyormuşsunuz izlenimini uyandıran, bilgi verme amacı gütmeyen, daha ziyade derin olmayan sesli düşünmeler gibi bir kitap.