Satirië

by Arie Storm

August Voois schrijft na achttien jaar geen boekrecensies meer voor de hoofdstedelijke krant. Als freelancer was hij er gemakkelijk uit te werken. Hij belandt in de wonderlijke wereld van een satirisch tijdschrift; en binnen een mum van tijd is hij zelfs een van de redacteuren. Als hij bij toeval in het bezit komt van een handgranaat, weet hij aanvankelijk niet wat hij daarmee moet doen. Uiteindelijk besluit hij er een lokale boekhandel mee op te blazen – of is dat toch niet zo’n goed idee?

Arie Storm roept de dromerige en absurde wereld van het kleine terrorisme op. Moet de strijd met de pen of met het zwaard worden gestreden? Met Satirië bewijst Storm opnieuw een van de origineelste, grappigste en beste schrijvers van Nederland te zijn.

175 pages, Kindle Edition

First published May 28, 2024

About the author

Arie Storm (Den Haag, 20 juli 1963) is een Nederlands schrijver en literatuurcriticus. Hij debuteerde in 1994 met de roman Hémans duik, die vervolgens werd genomineerd voor de Debutantenprijs. Tegenwoordig schrijft hij voor Het Parool en Vrij Nederland, vroeger publiceerde hij ook in Bzzlletin en Snoecks Almanak. Hij was van 2012 tot 2014 te horen als literatuurrecensent in de TROS Nieuwsshow op NPO Radio 1 (zaterdagmorgen rond half 11).

Reviews

[Kirsten Paoline König · Rating 2 out of 5]

Ik dub nogal wat ik nu precies van deze roman vind. Hoewel ik me daar eigenlijk niet mee bezig zou moeten houden en volgens de ideale boekverkoper van hoofdpersoon August vooral moet doen waarvoor ik als boekverkoper bedoeld ben: boeken verkopen (en er verder m'n muil over houden, vul ik dan zelf even in).

De manier waarop Storm de Nederlandse literatuur, auteurs en de nieuwe chef boeken van zijn krant neerzet (de chef die 'gewone' mensen en boekverkopers zoals ik vroeg een 'stukje' voor de meer 'democratische' boekenpagina's aan te leveren) is enerzijds hilarisch. Hij stelt me in het gelijk dat ik niks op heb met de boeken van de morsige Wolkers en sjanserige Tommy (niet eens Tom) Wieringa (hoewel dit slechts op 1 beursbezoek is gebaseerd waarop het heerschap me haast kwijlend van top tot teen bekeek en ik me realiseerde dat dit nu zo'n 'Damn, Honey'-moment was van shit waar je als vrouw mee moet dealen). Ik hoef na het lezen van dit boek van mezelf, gesterkt door de hoofdpersoon van Storm (en vast ook hemzelf, hoewel hij zijn best doet te benadrukken dat de eerste regel van literatuur uiteraard is dat er een verschil is tussen de auteur en de hoofdpersoon - en terecht) niet meer aan een Benali of Japin.

De manier waarop Storm de kijk op de Nederlandse literatuur benadert, is naar mijn hart, hoewel het me wel verbaasde dat er qua kwaliteit geen W.F. Hermans wordt genoemd, die toch vanuit zijn (vaak) woede met scherpe pen niet alleen polemisch collega's neersabelde maar ook romans schreef waarin hij satirisch zijn ergernis over burgerlijkheid, gebrek aan intelligentie en anderszins subliem vormgaf. Dit is wat Storms August ook tracht te doen, zij het op een 'doorleesniveau' (ik zal het geen toegankelijkheid noemen, maar dat is het mits je enige intellectuele ontwikkeling hebt genoten, die onontbeerlijk voor zijn inhoudelijke verhaallijnen is, wel).

De humor, in de vorm van satire dus, beviel me vaak: het is een roman die me met grote regelmaat deed ginnegappen en schateren - en ik hou daarvan. Dat Storms hoofdpersoon (en Storm zelf) goede literatuur terugbrengt tot deze essentie, daar ben ik het iets minder mee eens. Hoewel het wel een goede aanleiding was me af te vragen: wat is in mijn ogen echte, goede literatuur - behalve een manier om empathischer te kijken naar je medemens, wat voor mijn vak van kinderboeken zo essentieel is (maar waarvan Storm haast fysiek gruwt). Als ik kijk naar mijn leesgedrag vanaf het moment dat ik kon lezen (en m'n eerste echte beklijvende moment is dan met 7 jaar), zijn de echt blijvende, briljante goed geschreven boeken romans geweest die een slijpsteen waren voor mijn geest: boeken die me veranderden, zou je kunnen zeggen, qua mening, houding of inzicht. Zoals je na een goede film naar buiten kunt lopen en een totaal ander mens kunt zijn, ook al ben je voor de rest van de mensheid ogenschijnlijk precies dezelfde. Hiervan gruwt Storm vast ook, maar tot voor dit boek had ik nooit van de man noch de auteur gehoord, dus mijn leven wordt daar gelukkig niet minder van.

Wat niet meehelpt in het vormen van een goed gefundeerde mening over deze roman (hard op weg naar het maximale aantal sterren dankzij de perfect geplaatste satire, het ouderwetste postmoderne gevoel van verwijzing, het constant twijfelen of nu de hoofdpersoon of de auteur iets vond, het scherp op de hak nemen van de Nederlandse literatuur (en terecht) en de sfeer die me aan Hermans deed denken) is de auteur zelf over dit boek te hebben gehoord. In de vorm van een avond in een heuse grotemensenboekhandel (zo eentje waarvan de hoofdpersoon overweegt er een handgranaat naar binnen te gooien) die 'verdiepend' zou zijn, maar die vooral een luide* bijeenkomst was met een slecht voorbereid groepsgesprek-achtig interview waarin de meest gestelde vraag was 'heb je het gelezen?' (en dat ging dan over het boek waar het over ging) en waarin weer duidelijk was dat de Nederlandse boekenwereld waartegen de hoofdpersoon zo ageert nog net zo is als tijdens mijn studententijd (reden nummer 1 waarom ik koos voor Moderne Westerse Letterkunde om maar zo weinig mogelijk vakken bij de vakgroep Nederlands te hoeven volgen), namelijk een grote hoeveelheid witte cis-hetero personen met veel vinkjes die doen alsof ze weten dat ze in een maatschappij leven waarin ze een privilege hebben, maar die het nodig achten vergelijkingen te maken die het niveau hebben van 'not all men' - gênant.

En een punt dat me ergerde in de roman, waarin toch steeds het slachtoffer dat onderhevig is aan de satire enigszins verschuift (hoewel de nieuwe chef boeken het wel erg moet ontgelden): dat de mening van de hoofdpersoon over het toenemend antisemitisme blijft doorjengelen in begrip bij de lezer proberen los te peuteren over 'die Palestijnen' en dan chronisch in verhouding tot hun terrorisme - terwijl de hoofdpersoon anderzijds een poster van een Duitse activiste die door hen werd opgeleid boven het bed heeft hangen.

Dit is duidelijk een persoonlijk pijnpunt van de hoofdpersoon (omdat ik niet meteen wil aannemen dat het dat van de auteur is maar duh), dat nergens op de hak wordt genomen of onderhevig is aan satire - en dat valt niet alleen op, dat is ook een beetje gek. Het roept de vraag op die tijdens de luidruchtige boekwinkelavond waarin de verdieping helaas nogal ontbrak niet goed werd beantwoord: mag je overal grappen over maken? Er werd een beetje gesuggereerd dat het mocht 'als het maar grappig is', maar 'dat ligt in deze maatschappij gevoelig' - en dat gesprek had dus minstens die verdieping kunnen gebruiken. 'Mits je niet naar beneden trapt', dat zou iets waar je je kwaad om maakt waar je vervolgens met humor mee omgaat goede satire maken - maar dan raak je aan white fragility en is het ineens stom dat er geen grap mag worden gemaakt waarvan iemand aangeeft dat deze zich er gekwetst over voelt.

Kortom. Het gesprek rondom het boek en het in de roman vasthoudend naar beneden trappen naar een volk dat chronisch in de verdrukking zit met als reden dat ze zich nu eenmaal geen volk mogen noemen (los van hoe ingewikkeld die situatie is, en hoe cringe het ook is dat nu nog te zeggen), maken dat ik dub wat ik ervan vind. Hoewel ik er dus, ik zeg het nog maar een keer, als boekverkoper nu eenmaal helemaal geen hol van hoef te vinden, aldus de roman.

Ik prijs me gelukkig daar geen enkele aanstoot aan te nemen dan wel conclusie aan te verbinden, en in een kinderboekwinkel te werken waar ik nog enigszins kan zorgen dat lezers een smaak dan wel leeszin ontwikkelen, zodat ze als ze groot zijn potentieel naar zo'n literair bedoelde avond in zo'n boekwinkel gaan en boeken écht lézen - in plaats van (door de hoofdpersoon zo verafschuwd) slechts tot de 20ste bladzijde te komen en vooral boeken blatend cadeau te geven aan hun omgeving. En ik hoop dat ze dan ook net als ik kritisch kunnen zijn en zoveel meer verdieping verwachten van een ticket dat geld heeft gekost (waarmee dus waarschijnlijk eerder de aangeboden maar door mij afgeslagen alcoholische versnapering werd vergoed dan de gespreksleider).



*Je zou denken dat lezers goed kunnen luisteren naar een ander en liefst stil met hun boek in hun eentje ergens gaan zitten (zoals ikzelf), maar het betrof een gezelschap dat zichzelf interessanter dan de ander trachtte te kakelen boven de ander uit, hetgeen op zich een interessant sociaal gebeuren had kunnen zijn, maar wat het simpelweg niet was, geloof me.

[Jesse Van den bovenkamp · Rating 4 out of 5]

"De meeste lezers bespreken als ze zeggen dat ze een roman, of zelfs een gedicht, goed vinden, dat ze het eens zijn met de inhoud ervan, waarmee ze geen uitspraak doen over hoe de roman of het gedicht is geschreven, al zou het duurt juist daarover moeten gaan."

Je zult het wellicht vaak niet eens zijn met hoofdpersonage August Voois, die een duidelijke mening heeft over de (Nederlandse) literatuur en literaire wereld (boekhandelaars beware!). Desondanks vind ik dit een goede roman, met fijne lange aan elkaar geschakelde zinnen, en goede vragen die August Voois zichzelf (en de lezer) stelt.

[Koen · Rating 4 out of 5]

Ik hou van lange zinnen met veel komma's die wel lekker te lezen zijn en ik hou van boos geschreven dingen dus dat beviel wel. Ook genoten van de herhalende spacende gedachten en herinneringen. Al met al smaakt het naar meer Storm.
Wel jammer dat ik nu niet meer zondermeer van Nescio kan genieten.

[Peter Altena · Rating 3 out of 5]

Afwisselend irritant en bevlogen boek. Hoofdpersoon August Voois gedraagt zich als Archie Bunker, voedt zich met redeloze haat en grossiert in krankzinnige meningen. Het hoofdstuk met de boekenchef die hem zijn ontslag min of meer aanzegt, is vermakelijk, maar ook dan al struikel je als lezer over gemakzuchtige oordelen over tal van schrijvers (weggezet als ijdele praalhansen), over literatuuronderwijs en leraren, over boekhandels. Meer dan eens slaat dat nergens op. Wat wel heel goed is, zijn de zinnen van Storm: je hoort hem praten, de bijzinnen in de bijzinnen, de nuanceringen en zelfcorrecties, bij menige schrijver raak je de draad kwijt, maar Storm laat de lezer via zijstapjes toch weer het einde van de zin halen. Stijl is geweldig, maar de inhoud vloekt daar enorm mee. Het slot met de houten kerstbal, de handgranaat en de tocht door het Oosterpark slaat alle mogelijke planken mis.

[Jip · Rating 3 out of 5]

“Eilandbewoners hebben altijd iets achterlijks, en daarom is Engeland zo’n groot wonder. Daar hebben ze een geweldige literaire traditie. En zeg nu zelf: wat hebben de Terschellingers op dat gebied ooit gepresteerd?”

[Rick · Rating 2 out of 5]

Niet uitgelezen. Voelde als tijdverspilling

[Gerard van Rijn · Rating 5 out of 5]

Prettige 1ste kennismaking met Arie Storm. Schrijfstijl ervaar ik als een schoolslag: Ruimte maken om te etaleren - waarna met kracht de mogelijke gevolgen te delen.
#recht #voor #zijn #raap

[Bram · Rating 5 out of 5]

Beter dan de nieuwe Murakami.