What do you think?
Rate this book
Пошукі будучыні
Кузьма Чорны — летапісец свайго часу. Грандыёзную задуму паставіў перад сабой пісьменнік: паказаць жыццё беларускага сялянства ад часоў прыгону да сучаснасці.
«Тыя гады прымусілі нас змалку дзён прывучвацца да плута і касы, да пілы і сякеры, да гэбля і долата, да молата і кавадла. Гэтае начынне і прыламзе, па якім яшчэ нядаўна хадзілі бацькавы рукі, было яшчэ і цяжкое і вялікае кожнаму з нас…»
«Тыя гады прымусілі нас змалку дзён прывучвацца да плута і касы, да пілы і сякеры, да гэбля і долата, да молата і кавадла. Гэтае начынне і прыламзе, па якім яшчэ нядаўна хадзілі бацькавы рукі, было яшчэ і цяжкое і вялікае кожнаму з нас…»
406 pages, Paperback
First published January 1, 1943
2 people are currently reading
33 people want to read
About the author
Кузьма Чорны
10 books3 followersМікалай Карлавіч Раманоўскі- беларускі празаік, драматург, публіцыст; стваральнік беларускай сацыяльна-псыхалагічнай і інтэлектуальна-філасофскай прозы.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 4 of 4 reviews
April 13, 2025
Слухаў кнігу ў аўдыёфармаце.
Раман "Пошукі будучыні" быў маім першым знаёмствам з творчасцю Кузьмы Чорнага. Адразу магу сказаць, што твор уразіў, але не ва ўсіх аспектах пазітыўна. У ім адлюстраваны даволі працяглы і насычаны падзеямі перыяд беларускай гісторыі — ад Першай да Другой сусветнай вайны. Некаторыя падзеі ў рамане развіваюцца вельмі павольна і дэталёва, амаль гадзіна за гадзінаю. Іншыя ж ахопліваюць гады, а то і дзесяцігоддзе, і пралятаюць з хуткасцю святла. Асабліва запомніўся момант, калі аўтар апісвае пачатак сумеснага жыцця галоўных герояў — Волькі Нявады і Кастуся Лукашэвіча. Тут падзеі пачынаюць імкліва развівацца: пралятае год, апавяданне прыпыняецца, узнікае нейкая невялікая гісторыя ў полі — і зноў праходзяць гады. З-за такога ходу падзеяў можна згубіцца ў часе. Дадае складанасці і тое, што ў творы некалькі сюжэтных ліній, а аўтар не заўсёды пакідае дастаткова апор, каб зразумець, дзе адбываецца дзеянне і хто ўдзельнічае ў сцэне. Гэта стварае пэўную блытаніну, хоць інтрыга ў пачатку твора трымаецца на высокім узроўні. З цягам часу пачынаеш заўважаць, што аўтар злучае падзеі з дакладнасцю да хвіліны, каб у патрэбны момант сустрэліся патрэбныя героі. Але бліжэй да канца твора гэта пачынае зніжаць інтрыгу, бо механізм становіцца занадта відавочным.
Сюжэтная лінія раману вельмі разгалінаваная. Аўтар часта адхіляецца ў бакавыя эпізоды, каб расказаць цікавую гісторыю, а пасля вяртаецца да асноўнай плыні. Для сябе я адкрыў шмат важных думак у гэтых адступленнях і хачу спыніцца на некаторых з іх падрабязней.
Некалькі разоў у рамане акцэнтуецца ўвага на тым, што ў людзей скралі час, дзяцей, здабыты кавалак зямлі, хаціну. Пра гэта гаворыць і Сымон Ракуцька, які быў аддзелены ад сваёй сям’і савецка-польскай мяжой на больш чым дзесяцігоддзе. Ён не раз скардзіцца на гэта ў размовах. Таксама нямецкі салдат Густаў, які ўжо афіцэрам вяртаецца ў Другую вайну, каб знайсці свае скарбы, раней нядбайна аддадзеныя дзяўчынцы за выратаванне. Усё жыццё яго турбуе, што ён скраў у свайго сына будучыню і не змог набыць за той скарб маёнтак, каб працаваць на сябе. Ён вяртаецца, каб атрымаць жаданы маёнтак — хай сабе і на акупаванай зямлі. І граф Паліводскі, які трапяталася паміж савецкім, польскім і нямецкім бакамі, таксама не знаходзіць супакаення. Ён страціў свой скарб і быў вымушаны пачынаць з нуля, з зямлі. Але ўжо напрыканцы твора, калі ён бачыць той самы скарб, не можа яго забраць. Час згублены, і яго ўжо не вернеш.
Думка пра тое, што нехта скраў твой час, мне не вельмі блізкая, бо я лічу, што кожны чалавек мае пэўную свабоду дзеянняў і сам вырашае, як распарадзіцца гэтым часам. Але ж перыяд паміж сусветнымі войнамі для беларусаў — гэта час паміж молатам і кавалдай. Свабода дзеянняў была максімальна абмежаваная, таму цяжка вінаваціць людзей за тое, што яны адчувалі: у іх скралі час. Людзі выжывалі. Аўтар вельмі дакладна паказвае сітуацыі перамен і рэакцыю людзей на іх. Польскія паны сышлі, саветы яшчэ не прыйшлі — значыць, няма ляснічых, можна ісці і браць лес для новай хаты. Хату збудавалі добрую — вярнуліся паны, трэба вяртаць і зямлю, і хату. А колькі працы было ўкладзена!
Асабліва ўразіла сцэна, калі Сымон Ракуцька пасля 1939 года паехаў да сваёй сям’і. Больш за дзесяцігоддзе яго раз’ядноўвала мяжа. Ён пакінуў дзяцей малымі, а цяпер ім ужо за дваццаць. І вось — момант сустрэчы: дачка, якая не ведае, што перад ёй бацька. Размова, унутраныя перажыванні — і Сымон так і не здолеў прызнацца, хто ён. Гэты эпізод крануў мяне асабліва моцна. Добра, што пазней сям’я ўсё ж аб’ядналася. Прыемна здзівіла, што жонка Сымона не павесіла на яго цэтлік здрадніка, а наадварот — расказвала дзецям пра бацьку, атрымлівала лісты. Але і гэты адносны спакой быў нядоўгім — неўзабаве пачалася новая вайна.
У апісаннях Другой сусветнай вайны мяне асабліва ўразілі два моманты. Першы — сцэны з жыцця Лізы Лукашэвіч у нямецкім канцэнтрацыйным лагеры. Апісанне вельмі дэталёвае, зусім не падобнае на выдумку. Адчуваецца, што аўтар ведаў, пра што пісаў. Гэты лагер быў для мясцовага насельніцтва, і людзей туды гналі не за нацыянальнасць, не за парушэнні — яны проста трапляліся пад руку. Тыя, хто выжыў першыя тыдні пад адкрытым небам, без добрай ежы, адхварэўшы крываўкай, — тых адвозілі на далейшыя працы. Магчыма, гэта асаблівасць першых месяцаў вайны, калі лагеры яшчэ не набылі выразнай структуры. Я не сустракаў раней згадкі пра падобнае, але гучыць пераканаўча.
Другі момант — лёс Люцыяна Акаловіча. Аўтар апісвае, як ён вучыўся на шпіёна ў немцаў. Як рос ён у сям’і, дзе бацька марыў пра Вялікую Польшчу, пра ўз’яднанне земляў і змаганне з саветамі. Як дакладна нямецкая разведка зразумела, як выкарыстаць такіх людзей у Беларусі падчас наступлення 1941 года. І зноў — вельмі дэталёвае апісанне лёсу Акаловіча, што стварае ўражанне, быццам гэта гістарычны дакумент. Я раней не чуў пра такія гісторыі, але зноў жа — цалкам магу паверыць.
Мяне прымусіў усміхнуцца кароткі эпізод, калі Густаў, уцякаючы пасля партызанскага нападу, пад страхам смерці і без надзеі на выратаванне, усё ж дабраўся да хаты Волькі Нявады. Па дарозе яго спынілі мясцовыя і, пачуўшы акцэнт, запыталі: ці не немец ён выпадкова? Густаў адказаў, што чэх. "Ну калі чэх, дык ідзі да партызанаў, яны дапамогуць", — сказалі людзі. Бо ведалі, што чэхі часта адмаўляліся ваяваць на баку немцаў і хаваліся ў лясах. Столькі лёсаў і падзей перапляліся на беларускай зямлі ў той час.
Увогуле, скажу, што твор незвычайны. Падчас чытання трэба быць гатовым да складанай структуры, шматлікіх сюжэтных адгалінаванняў і нечаканых паваротаў. Аўтар амаль не засяроджваецца на партызанскай тэме, а больш расказвае пра чалавечыя лёсы і асаблівасці вайны. Гэта адрознівае твор ад іншых аналагічных раманаў. Мова, апісанне мясцін, дыялогі — усё вельмі выразнае і насычанае. Такога стылю я не сустракаў у іншых творах. Рэкамендую "Пошукі будучыні" для прачытання, але варта быць гатовымі да незвычайнага падыходу аўтара.
Раман "Пошукі будучыні" быў маім першым знаёмствам з творчасцю Кузьмы Чорнага. Адразу магу сказаць, што твор уразіў, але не ва ўсіх аспектах пазітыўна. У ім адлюстраваны даволі працяглы і насычаны падзеямі перыяд беларускай гісторыі — ад Першай да Другой сусветнай вайны. Некаторыя падзеі ў рамане развіваюцца вельмі павольна і дэталёва, амаль гадзіна за гадзінаю. Іншыя ж ахопліваюць гады, а то і дзесяцігоддзе, і пралятаюць з хуткасцю святла. Асабліва запомніўся момант, калі аўтар апісвае пачатак сумеснага жыцця галоўных герояў — Волькі Нявады і Кастуся Лукашэвіча. Тут падзеі пачынаюць імкліва развівацца: пралятае год, апавяданне прыпыняецца, узнікае нейкая невялікая гісторыя ў полі — і зноў праходзяць гады. З-за такога ходу падзеяў можна згубіцца ў часе. Дадае складанасці і тое, што ў творы некалькі сюжэтных ліній, а аўтар не заўсёды пакідае дастаткова апор, каб зразумець, дзе адбываецца дзеянне і хто ўдзельнічае ў сцэне. Гэта стварае пэўную блытаніну, хоць інтрыга ў пачатку твора трымаецца на высокім узроўні. З цягам часу пачынаеш заўважаць, што аўтар злучае падзеі з дакладнасцю да хвіліны, каб у патрэбны момант сустрэліся патрэбныя героі. Але бліжэй да канца твора гэта пачынае зніжаць інтрыгу, бо механізм становіцца занадта відавочным.
Сюжэтная лінія раману вельмі разгалінаваная. Аўтар часта адхіляецца ў бакавыя эпізоды, каб расказаць цікавую гісторыю, а пасля вяртаецца да асноўнай плыні. Для сябе я адкрыў шмат важных думак у гэтых адступленнях і хачу спыніцца на некаторых з іх падрабязней.
Некалькі разоў у рамане акцэнтуецца ўвага на тым, што ў людзей скралі час, дзяцей, здабыты кавалак зямлі, хаціну. Пра гэта гаворыць і Сымон Ракуцька, які быў аддзелены ад сваёй сям’і савецка-польскай мяжой на больш чым дзесяцігоддзе. Ён не раз скардзіцца на гэта ў размовах. Таксама нямецкі салдат Густаў, які ўжо афіцэрам вяртаецца ў Другую вайну, каб знайсці свае скарбы, раней нядбайна аддадзеныя дзяўчынцы за выратаванне. Усё жыццё яго турбуе, што ён скраў у свайго сына будучыню і не змог набыць за той скарб маёнтак, каб працаваць на сябе. Ён вяртаецца, каб атрымаць жаданы маёнтак — хай сабе і на акупаванай зямлі. І граф Паліводскі, які трапяталася паміж савецкім, польскім і нямецкім бакамі, таксама не знаходзіць супакаення. Ён страціў свой скарб і быў вымушаны пачынаць з нуля, з зямлі. Але ўжо напрыканцы твора, калі ён бачыць той самы скарб, не можа яго забраць. Час згублены, і яго ўжо не вернеш.
Думка пра тое, што нехта скраў твой час, мне не вельмі блізкая, бо я лічу, што кожны чалавек мае пэўную свабоду дзеянняў і сам вырашае, як распарадзіцца гэтым часам. Але ж перыяд паміж сусветнымі войнамі для беларусаў — гэта час паміж молатам і кавалдай. Свабода дзеянняў была максімальна абмежаваная, таму цяжка вінаваціць людзей за тое, што яны адчувалі: у іх скралі час. Людзі выжывалі. Аўтар вельмі дакладна паказвае сітуацыі перамен і рэакцыю людзей на іх. Польскія паны сышлі, саветы яшчэ не прыйшлі — значыць, няма ляснічых, можна ісці і браць лес для новай хаты. Хату збудавалі добрую — вярнуліся паны, трэба вяртаць і зямлю, і хату. А колькі працы было ўкладзена!
Асабліва ўразіла сцэна, калі Сымон Ракуцька пасля 1939 года паехаў да сваёй сям’і. Больш за дзесяцігоддзе яго раз’ядноўвала мяжа. Ён пакінуў дзяцей малымі, а цяпер ім ужо за дваццаць. І вось — момант сустрэчы: дачка, якая не ведае, што перад ёй бацька. Размова, унутраныя перажыванні — і Сымон так і не здолеў прызнацца, хто ён. Гэты эпізод крануў мяне асабліва моцна. Добра, што пазней сям’я ўсё ж аб’ядналася. Прыемна здзівіла, што жонка Сымона не павесіла на яго цэтлік здрадніка, а наадварот — расказвала дзецям пра бацьку, атрымлівала лісты. Але і гэты адносны спакой быў нядоўгім — неўзабаве пачалася новая вайна.
У апісаннях Другой сусветнай вайны мяне асабліва ўразілі два моманты. Першы — сцэны з жыцця Лізы Лукашэвіч у нямецкім канцэнтрацыйным лагеры. Апісанне вельмі дэталёвае, зусім не падобнае на выдумку. Адчуваецца, што аўтар ведаў, пра што пісаў. Гэты лагер быў для мясцовага насельніцтва, і людзей туды гналі не за нацыянальнасць, не за парушэнні — яны проста трапляліся пад руку. Тыя, хто выжыў першыя тыдні пад адкрытым небам, без добрай ежы, адхварэўшы крываўкай, — тых адвозілі на далейшыя працы. Магчыма, гэта асаблівасць першых месяцаў вайны, калі лагеры яшчэ не набылі выразнай структуры. Я не сустракаў раней згадкі пра падобнае, але гучыць пераканаўча.
Другі момант — лёс Люцыяна Акаловіча. Аўтар апісвае, як ён вучыўся на шпіёна ў немцаў. Як рос ён у сям’і, дзе бацька марыў пра Вялікую Польшчу, пра ўз’яднанне земляў і змаганне з саветамі. Як дакладна нямецкая разведка зразумела, як выкарыстаць такіх людзей у Беларусі падчас наступлення 1941 года. І зноў — вельмі дэталёвае апісанне лёсу Акаловіча, што стварае ўражанне, быццам гэта гістарычны дакумент. Я раней не чуў пра такія гісторыі, але зноў жа — цалкам магу паверыць.
Мяне прымусіў усміхнуцца кароткі эпізод, калі Густаў, уцякаючы пасля партызанскага нападу, пад страхам смерці і без надзеі на выратаванне, усё ж дабраўся да хаты Волькі Нявады. Па дарозе яго спынілі мясцовыя і, пачуўшы акцэнт, запыталі: ці не немец ён выпадкова? Густаў адказаў, што чэх. "Ну калі чэх, дык ідзі да партызанаў, яны дапамогуць", — сказалі людзі. Бо ведалі, што чэхі часта адмаўляліся ваяваць на баку немцаў і хаваліся ў лясах. Столькі лёсаў і падзей перапляліся на беларускай зямлі ў той час.
Увогуле, скажу, што твор незвычайны. Падчас чытання трэба быць гатовым да складанай структуры, шматлікіх сюжэтных адгалінаванняў і нечаканых паваротаў. Аўтар амаль не засяроджваецца на партызанскай тэме, а больш расказвае пра чалавечыя лёсы і асаблівасці вайны. Гэта адрознівае твор ад іншых аналагічных раманаў. Мова, апісанне мясцін, дыялогі — усё вельмі выразнае і насычанае. Такога стылю я не сустракаў у іншых творах. Рэкамендую "Пошукі будучыні" для прачытання, але варта быць гатовымі да незвычайнага падыходу аўтара.
June 16, 2022
Самы антываенны твор, што я чытаў. Чорны мае вельмі цікавы стыль - час у Пошуках рухаецца вельмі хутка, амаль як у фільмах пра касмічныя падарожжы, а потым рэзка амаль становіцца на паўзу - чытаеш падрабязны расказ ад першай асобы, аўтар "прыбліжае камеру" ўпрытык да самага твару персанажа і яго персанальнай гісторыі. Гісторыі гэтыя пераплецены вельмі цікава, нібыта Беларусь - гэта поле, даволі вялікае, але не занадта, каб людзі ўсё яшчэ маглі знайсці адзін аднаго.
Чытаецца лёгка, але чытаць прыйшлося праз нейкі неімаверны боль. Маленькія Сумлічы і іх раскіданыя па акрузе жыхары, разарваныя эміграцыяй ды вайной сем'і, дзеці з бацькамі, танкі на дарозе, фашысцкія захопнікі - суцэльны вобраз Беларусі, і ў 2022м ўвесь час разрываемай канфліктамі вялікіх дзяржаў. Па сумнай іроніі, нават пачынаецца кніга ў 1920 годзе.
Цікава было паглядзець на жыццё часоў падзелу Беларусі паміж Польшай ды Расіяй - паны палякі паказаны прыкладна такімі, як сёння выглядае Расія - захопнікамі ды імперцамі, якія "смяюцца са слова Беларусь" ды жадаюць Германіі скорага поспеху, каб вярнуць сабе "сваю" паласу зямлі да Бабруйска. Цікава, як усё павярнулася праз 100 год.
Беларусам абавязкова да чытання, толькі што маральна падрыхтавацца.
Чытаецца лёгка, але чытаць прыйшлося праз нейкі неімаверны боль. Маленькія Сумлічы і іх раскіданыя па акрузе жыхары, разарваныя эміграцыяй ды вайной сем'і, дзеці з бацькамі, танкі на дарозе, фашысцкія захопнікі - суцэльны вобраз Беларусі, і ў 2022м ўвесь час разрываемай канфліктамі вялікіх дзяржаў. Па сумнай іроніі, нават пачынаецца кніга ў 1920 годзе.
Цікава было паглядзець на жыццё часоў падзелу Беларусі паміж Польшай ды Расіяй - паны палякі паказаны прыкладна такімі, як сёння выглядае Расія - захопнікамі ды імперцамі, якія "смяюцца са слова Беларусь" ды жадаюць Германіі скорага поспеху, каб вярнуць сабе "сваю" паласу зямлі да Бабруйска. Цікава, як усё павярнулася праз 100 год.
Беларусам абавязкова да чытання, толькі што маральна падрыхтавацца.
February 13, 2024
Яскрава выражаныя станоўчыя і адмоўныя героі. Твор дае пачуццё непазбежнасці пакарання за дрэнныя ўчынкі, але не выключае тое, што часам людзям даецца другі шанец і трэба мець розум і сэрца ім скарыстацца. Уражваючыя эфекты жахаў вайны.
June 9, 2025
Калі прачытаў гэта раман, то зразумеў, што менавіта яго мы і чыталі ў школе. І ўзгадаў я яго толькі па самым апошнім эпізодзе, відаць, тады я яго “праходзіў” па якім-небудзь скарочаным варыянце. Ну што ж, цяпер маё сумленне чыстае.
Не скажу, што раман мяне вельмі ўразіў. Даволі дзіўны мікс з вёскі, вайны і (увага!) з элементамі дэтэктыва ці прыгодніцтва. Можа ён не ўразіў таму, што аўтар у такім выглядзе яго і не збіраўся выдаваць і яшчэ спрабаваў перапісаць. Не паспеў.
Між іншым, першая частка - выдатна (калі няма алергіі на тэму вёскі ў беларускай літаратуры, вядома ж). Тэма скрадзенага маленства вайной (як жа ж актуальна…) разглядаецца з нека��ькі ракурсаў, і з пункту гледжання дзяцей, і бацькоў. Прычым нават дзяцей і бацькоў не толькі беларускіх. Менавіта у гэтай частцы з’яўляецца скарб і яго пошукі.
А потым з’яляецца другая частка, там дзе ўжо пра другую вайну, і гэтая частка выглядае нейкім чарнавіком. Ці то напісаны па замове, ці то на эмацыйным уздыме (кніга пісалася падчас той самай вайны), але гэта проста нейкі баявік з неверагоднымі перакрыжываннямі лёсаў пра бравых савецкіх жыхароў супраць фашыстаў. Можна фільм здымаць. Куды падзеўся псіхалагізм першай часткі?
Адным словам, не ведаю, што можа прымусіць мяне перачытаць яшчэ раз гэты раман.
Не скажу, што раман мяне вельмі ўразіў. Даволі дзіўны мікс з вёскі, вайны і (увага!) з элементамі дэтэктыва ці прыгодніцтва. Можа ён не ўразіў таму, што аўтар у такім выглядзе яго і не збіраўся выдаваць і яшчэ спрабаваў перапісаць. Не паспеў.
Між іншым, першая частка - выдатна (калі няма алергіі на тэму вёскі ў беларускай літаратуры, вядома ж). Тэма скрадзенага маленства вайной (як жа ж актуальна…) разглядаецца з нека��ькі ракурсаў, і з пункту гледжання дзяцей, і бацькоў. Прычым нават дзяцей і бацькоў не толькі беларускіх. Менавіта у гэтай частцы з’яўляецца скарб і яго пошукі.
А потым з’яляецца другая частка, там дзе ўжо пра другую вайну, і гэтая частка выглядае нейкім чарнавіком. Ці то напісаны па замове, ці то на эмацыйным уздыме (кніга пісалася падчас той самай вайны), але гэта проста нейкі баявік з неверагоднымі перакрыжываннямі лёсаў пра бравых савецкіх жыхароў супраць фашыстаў. Можна фільм здымаць. Куды падзеўся псіхалагізм першай часткі?
Адным словам, не ведаю, што можа прымусіць мяне перачытаць яшчэ раз гэты раман.
Displaying 1 - 4 of 4 reviews