حظ کردیم و افسوس خوردیم

by میرزا حسن‌‌خان مستوفی‌الممالک, دوستعلی‌خان معیرالممالک, فاطمه معزی (Editor)

گزارش سفر به اروپا
از میان نوشته‌های میرزا حسن‌‌خان مستوفی‌الممالک و دوستعلی‌خان معیرالممالک
به‌کوشش فاطمه معزی و پدرام خسرونژاد

سوغات سفر پادشاهان قاجاری به فرنگ تنها دوربین و اتومبیل نیست. همراهان پرتعداد شاه در هر سفر نیز داستانی‫ برای خودشان دارند. مواجهه‌ٔ این طبقه‌ٔ درباری با کشورهای اروپایی نفر به نفر متفاوت است. آنچه در کتاب حظ کردیم و افسوس خوردیم آمده گزارشی است از سفر دو جوان قاجاری که در سفر اول مظفرالدین شاه به فرنگ همراه او بوده‌اند؛ جوانانی که اگرچه نسبت نزدیکی با شاه داشتند اما با حفظ فاصله از او تلاش کردند تا به‌تنهایی این دنیای تازه را کشف کنند.

‫میرزاحسن خان مستوفی‌الممالک و دوستعلی خان معیرالممالک که بعدها چهره‌های مهمی در تاریخ سیاسی و فرهنگی ایران شدند، سفرنامه‌شان را در دو سوی یک دفترچه نوشتند. این دفترچه به همراه تعدادی نامه از فرنگ و چند قطعه عکس دیده‌نشده از این سفر از میان انبوه اسناد و عکس‌های به‌جا‌مانده از خاندان معیرالممالک جدا شده‌اند و برای نخستین بار منتشر می‌شوند.

184 pages, Paperback

Published January 1, 2024

Reviews

[Shiva Mr · Rating 4 out of 5]

از خواندن این سفرنامه قاجاری حقیقتا حظ کردم. تجربه سفر به اروپا از دید دو جوان دوره قاجار که خاطرات خودشون رو در دو سویه یک دفتر نوشته اند به شکل ملموسی به خواننده منتقل می شود. این سفرنامه خاطرات میرزا حسن خان مستوفی الممالک و دوستعلی خان معیر الممالک است که هر دو بعد ها از چهره های مهم سیاسی درتاریخ ایران شدند.این دو جوان همراه با مظفرالدین شاه در سفر اول فرنگ او بودند. این دو سفرنامه به همراه تعدادی عکس از این سفر و بخش هایی از یک روزنامه به کوشش دکتر خسرو نژاد و خانم معزی گرد آوری و منتشر شده است. لذت و شگفتی دیدن فرنگ و از طرفی حسرت‌ها و مقایسه تفاوت های کشورهای اروپایی با وضعیت داخلی در خاطرات این دو جوان به چشم میاد.
« کلیه ممالک امروزی قسمی است که باید دید به تحریر و تقریر نمی آید که آبادی به چه درجه رسیده که مافوق قوه بشر است. آمدیم به هتل دولندر منزل کردیم. شامی صرف کرده، بعد از شام من و اعتصام السلطنه و حشمت و نواب امان الله میرزا سوار درشکه شده، رفتیم باغ مجتهد. آن جا راگردش کرده در وسط باغ بعضی جاها ساخته بودند. در هر یک ، یک دسته موزیکانچی موزیک می زدند.»

[Mehrnaz · Rating 3 out of 5]

سفرنامه های بهتری از نشر اطراف در همین سبک خونده بودم،البته عکس ها فوق العاده جذاب بودن ولی توقع من متن قوی تری بود و شاید طولانی تر!

[Amin Houshmand · Rating 3 out of 5]

تحقیق کردیم معلوم شد میدان چیزفروشی است و دهاتی‌ها انواع و اقسام میوه‌جات و حبوبات آورده بودند. می‌فروختند مثل میدان امین‌السلطان طهران ولی تفاوت این است که در میدان تهران در هر ساعتی ده مرتبه جنگ و نزاع واقع می‌شود و در اینجا صدا از مردم بیرون نمی‌آید و هر چیزی را که آنجا می‌فروشند به کلی کثافت ضمیمه دارد و اینجا توی پاکت می‌ریزند. محتاج به شستن نیست و به علاوه وقتی هم می‌دهند در پاکت.

یکشنبه بیست و چهارم [ربیع‌الاول]
از سفرنامه میرزا حسن خان مستوفی الممالک

[Maral · Rating 4 out of 5]

خواندن سفرنامه‌ها همیشه برایم چیزهای جالبی دارد. چون هرکسی با نگاه خودش آنچه را که بیش از همه توجه‌اش را جلب کرده توصیف می‌کند. این سفرنامه هم بااینکه جاهایی به‌خاطر لحن تکراری‌اش خسته‌کننده می‌شد ولی جالب بود. نوشته‌های دوستعلی خان معیرالممالک را بیشتر دوست داشتم چون علاوه بر سفرنامه بودن ادبیت هم داشت. در کل نگاه‌ها آنقدر جزئی‌نگر نبود به‌جز موارد خاص.
در کل خواندن سفرنامه‌های خاندان قاجاری به‌جز توصیف خریدها و سروشکل زن‌ها و مهمانی‌ها و خوش‌گذرانی‌ها هیچ اطلاع دیگری به مخاطب نمی‌دهد و خبری از اوضاع اجتماعی مردم در سفرنامه نیست. هرچه که هست وصف طبیعت است و مهمانی‌ها و گردش‌ها و پول خرج کردن‌ها.
تماشای آلبوم عکس انتهای کتاب از خواندن خود سفرنامه دلنشین‌تر بود.

[Hamed Ho · Rating 5 out of 5]

قطع به یقین مردمِ عادیِ اون زمان هم مثل ما، بهره‌ای از حظ کردن‌های میرزا حسن خان مستوفی الممالک نداشتند بعلاوه در افسوس‌ خوردن‌های بیشتری از جناب میرزا با ما مشترک بودند.

اولین تجربه مطالعه سفرنامه قاجاری بود. ادبیات، اصطلاحات و نامه‌ها برای من جذاب بود. البته در بخش دوم دوستعلی خان سفرنامه رو کد گذاری کرده بود و رمزی نوشته بود که کمی ملال داشت اما در بخش سوم جبران کردند. عکسها و پی‌نوشت‌ها هم خوب بودند.

▫️اگر علاقمند به تاریخ معاصر ایران هستید این کتاب رو پیشنهاد می‌کنم.
▫️اگر علاقمند به آشنایی به حال و هوای فکری و فرهنگی نزدیک‌ترین افراد به قدرت و یک شاه قاجاری هستید این کتاب رو پیشنهاد می‌کنم
▫️اگر علاقمند به سفرنامه هستید این کتاب رو پیشنهاد می کنم.

[Moha Arzhang · Rating 2 out of 5]

این کتاب چندان اطلاعاتی در خود ندارد گرچه می‌تواند به عنوان یک‌مرجع تاریخی مورد استفاده قرار گیرد. محققان و ناشر برای جذاب کردن کتاب تلاش کرده‌اند و آن را با سلیقه ساخنه‌اند اما اگر کسی سفرنامه‌های پراطلاعات حاج سیاح و حاجی پیرزاده را خوانده باشد، چیز دندان‌گیری در این کتاب عایدش نمی‌شود

[Nasimaa · Rating 3 out of 5]

روایت اول جزئیات خوبی داره ودر ادامه جزئیات خیلی کاهش پیدا میکنه و جذابیت افت میکنه.
آدرس و مکان ها خیلی جالب اند.
حتی نوشته ها زیر صفحه هم جذاب اند حتی ییش تر از متن اصلی.
عکس های جالبی هم در ۲۰ صفحه آخر کتاب هست.