De Zeeuwse jaren

by Freek de Jonge

De jaren zestig vormen niet alleen Freek de Jonge, maar veranderen ook een hele samenleving. Freek brengt deze jaren, tussen de Cubacrisis (1962) en de maanlanding (1969), door in Goes, waar zijn vader godsdienstleraar is geworden.



Na een optreden op een schoolavond is zijn diepste verlangen komiek te worden à la Toon Hermans. Zo snel mogelijk weg uit Zeeland en studeren in Amsterdam is dus geboden. Bij het lustrumcabaret Cabariolet van het Amsterdams Studenten Corps ontmoet hij Bram Vermeulen. Een jaar later is Neerlands Hoop In Bange Dagen een feit en in juni 1969 gaat hun eerste programma in première. Een week na die succesvolle start volgt een geruchtmakend interview in de Volkskrant. De naam is gevestigd, het imago bepaald.



Na Kom verder! (1900-1951) en Reikhalzend verlangen (1951- 1962) geeft De Zeeuwse jaren nu een onthullend beeld van hoe voorgeschiedenis en tijdgeest een van de meest succesvolle cabaretiers hebben voortgebracht die Nederland rijk is.

Genres: Biography, Nonfiction

441 pages, Kindle Edition

Published June 14, 2024

About the author

Freek de Jonge werd in geboren in het Groningse Westernieland en groeide op in Workum, Zaandam en Goes. Zijn vader was dominee. Toen De Jonge twaalf was stond hij voor het eerst op het podium in Zaandam.

De Jonge studeerde culturele antropologie en later Nederlands in Amsterdam en kwam via het Amsterdamsch Studenten Corps in contact met Bram Vermeulen. Als Neerlands Hoop in Bange Dagen zetten zij vanaf 1969 het Nederlandse cabaret op zijn kop. Ze maakten furore met theater dat een mengeling van cabaret en rock 'n roll was. Neerlands Hoop werd het boegbeeld van de linkse beweging in Nederland. Tien jaar lang lieten ze alle concurrentie achter zich. In 1979 gingen De Jonge en Vermeulen uit elkaar en in 1980 vond De Jonges eerste solovoorstelling, De Komiek, plaats.

Freek de Jonge staat niet alleen als cabaretier op het toneel. Zo speelde hij de nar in King Lear bij het Nationaal Toneel. Tijdens het Theater Festival in 1994 speelde hij in de voorstelling Minetti, een stuk van de Oostenrijkse schrijver Thomas Bernhard. Begin jaren tachtig maakte Freek de Jonge met regisseur Jos Stelling de film De Illusionist, in 1986 verscheen De Jonges film De Kkkomediant.

Onder de naam Frits zong De Jonge liedjes met De Nits en brachten ze de cd Dankzij de Dijken uit. Op dit album staan onder andere Neerlands Hoop-klassiekers en een bijzondere Nederlandstalige versie van 'In the Dutch Mountains'.

In 1995 werd hij in Vrij Nederland door zijn collega’s uitgeroepen tot de beste cabaretier in Nederland. In 1997 stond De Jonge dertig jaar op het toneel. Met het theaterprogramma Gemeen Goed vierde hij zijn jubileum. Onder de verzamelnaam De Grens maakte hij in 1999 tien voorstellingen. In deze voorstellingen liet De Jonge alle vormen van cabaret die hij sinds 1968 gemaakt heeft de revue passeren.

De Jonge is een fanatiek voetballer en golfer. Hij woont afwisselend in Nederland en in Frankrijk.

Reviews

[Boudewijn · Rating 5 out of 5]

Het derde en meest recente deel van de memoires van Freek de Jonge waarin hij de periode beschrijft van 1962 tot en met de maanlanding in 1969. Waarin we kunnen lezen hoe Freek als gesjeesde student Bram Vermeulen ontmoet en zijn eerste (kleine) successen behaalt met Neerlands Hoop in Bange Dagen.

Freek wordt volwassen. Zijn eerste schreden op het liefdespad, het overlijden van zijn vader ... maar met name het intermezzo waarin hij de stand van zaken anno 2022 (?) omschrijft, sloeg bij mij meer aan dan de jeugdige onbezorgdheid die de eerste twee delen van zijn memoires nog typeerden.

Een intermezzo waarin we als lezer abrupt worden meegesleurd naar onze tijd, beschrijft de gezondheidsproblemen van Freek en zijn vrouw én de stand van zaken in de wereld die hem de lust tot het schrijven van zijn memoire deden verdwijnen.

Dit vond ik het sterkste stuk van dit boek. Ik weet dat Freek de Jonge oud is, van lijf dan maar zeker niet van geest. Zijn kenschets van de huidige maatschappij die ik hieronder wil citeren

Wat heeft de vrijheid van meningsuiting gebracht? [...] Een bommentapijt aan kortzichtige analyses die de democratie ondermijnen, een kannonnade aan persoonlijke afrekeningen, meninkjes die weerlozen treffen en een kogelregen aan reclameslogans en propagandaleuzen die de smaak, authenticiteit en niet te vergeten het geweten van de jeugd aantasten [...] We hebben God uit luiheid afgeschaft en daardoor een deel van onze morele denkkracht ingeleverd. Nederigheid, devotie, verwondering, het brengen van een offer, overgave zijn inhoudsloze begrippen geworden.

Ik ben benieuwd naar deel 4 van Freeks memoires en hoop dat hij nog de tijd én de kracht heeft om deze te gaan schrijven.

[Gerbrand · Rating 4 out of 5]

13 Mijn vader was sinds 1942 beroepsmatig in gedachten verzonken. Die werden slechts in het uiterste geval, meestal vanwege een opvoedkundig dilemma, schoorvoetend onderbroken door zijn vrouw Manny met de woorden: ‘Zeg jij er nou ook eens wat van André!’ Meestal keek André dan licht verschrikt op om vervolgens de kinderen plichtmatig te verstaan te geven te doen ‘wat je moeder zegt!’

Deel 1 en 2 van zijn memoires kan ik eigenlijk iedereen aanraden. Deel 3 is ook weer genieten maar toch iets meer voor fans van Freek de Jonge en Neerlands Hoop in Bange Dagen. Het begint in 1962. Vader de Jonge heeft zijn toga aan de wilgen gehangen en wordt godsdienstleraar op het Christelijk Lyceum in Goes. Freek is 18 en inmiddels al 4 keer blijven zitten op de HBS.

In deel 2 zagen we een eerste herkenning van zijn talent. Het is 1958, Freek is dan nog geen 14. In deel 3 zien we dat het nog zo’n 10 jaar duurt voor hij samen met Bram Vermeulen doorbreekt. Wat zo’n biografie altijd aardig maakt zijn de namen en gebeurtenissen die op de achtergrond een rol spelen. Bijvoorbeeld de moord op Kennedy, Mies Bouwman, Radio Veronica, de maanlanding en Jan Wolkers.

Wat dit deel extra goed maakt is een uitstapje in 1968 naar het heden. Tijdens het schrijven van dit deel krijgen hij en zijn vrouw Hella allebei te maken met serieuze lichamelijk klachten. Heel openhartig en intiem hoe hij daarover schrijft. Applaus!

87 Onze tongen lieten elkaar niet los en we ploften op goed geluk op het eenpersoonsbed. Mijn handen gingen heel voorzichtig op onderzoek uit. Ik vreesde dat als ik in de buurt kwam van te ver gaan ze op zou springen en zonder een woord te zeggen de kamer uit zou lopen. Tegelijkertijd voelde ik ondanks alle wetten en praktische bezwaren haar spanning en genot. Genot, bij dat woord moest ik meteen weer aan Jan Wolkers denken. Dat was niet zo gek. Iedereen sprak over Jan.

152 Ik had hem willen vragen waarom de belangstelling voor God groter is bij verdriet dan bij geluk. En wat dat zegt over religie.

157 Voor mijn vader lag het simpel: wie de leiding had, hoefde niet ook nog eens de baas te spelen.

275 Ik liet Brams brainwash als een zeer noodzakelijk stortbad over mij heen komen. Hij had over alles een mening die ik van harte met hem deelde. Om hem bij te houden moest ik schakelen naar de hoogste versnelling en dan vol gas geven.

Bram Vermeulen speelde overigens hoogste divisie volleybal. Het volgende citaat gaat over het cabaretfestival in Delft: Cameretten. Het is 1968.

426 Voor Bram moest dit routine zijn. Die liep wekelijks van een kleedkamer tussen het publiek door naar de speelvloer van een sportzaal om de tegenstander te verslaan. Hij zag wat ons nu te wachten stond simpelweg als een wedstrijd. Die gewonnen moest worden natuurlijk. Ik was het ermee eens, kon er echter geen praktische consequenties aan verbinden. Mijn positieve ervaring bestond eruit dat het het beste ging als het vanzelf leek te gaan. Onduidelijk bleef wat dat ‘het’ precies was.

[Anton Segers · Rating 3 out of 5]

Ik hield van Neerlands Hoop en lees de memoires van Freek de Jonge om daar meer over te weten te komen. Ik moet wel erg geduldig zijn, heb me door de eerste twee boeken geworsteld over zijn kinder- en tienerjaren. Nu gaat boek drie daar ook heel lang over. Ik sta paf van Freeks fenomenaal geheugen, het relaas is van naaldje tot draadje gedetailleerd.
Toch heb ik, zeker als Vlaming, weinig aan de sterk door religieuze en kerkelijke zaken gekleurde herinneringen rond zijn vader. Het overschaduwt Freeks persoonlijkheid, ook omdat hij alles beschrijft vanuit het -logisch gezien vrij oppervlakkige-bewustzijn van de nonchalante jongeling die hij was.
Gelukkig breekt hij op 4/5de van het boek plots van de autobiografie weg naar het nu, krijg je zicht op de emoties en terugkijkende gedachten van de bewustere oudere Freek.
De laatste hoofdstukken gaan dan eindelijk over Neerlands Hoop, interessant want concreet over het werk. Jammer dat het daar net stopt.
Dit laatste vijfde zorgt voor een derde ster.

[Hans Buijze · Rating 3 out of 5]

Leuk om te lezen over het zeer Christelijke en benauwende Christelijk Lyceum voor Zeeland, nb ook mijn school. Treffend zijn de schetsmatige tekeningen van zijn vader, mijn leraar Godsdienst. Daarnaast openhartig, kwetsbaar en staccato verhaal over de eigen ontwikkeling.
Toch wil het verhaal niet echt vlotten, het blijven vaak anekdotes uit een grijs verleden, zonder dat duidelijk wordt wat die omgeving heeft bijgedragen aan zijn eigen vorming of leuk materiaal voor een theatershow, een verhaaltje met een clou.

[Koen Koolstra · Rating 3 out of 5]

*3,5. Te jong om Freek de Jonge in zijn hoogtijdagen te hebben meegemaakt, maar dit boek is toch interessant voor iedereen die iets met cabaret, de jaren '60 en/of Zeeland heeft!

[Bert Toebes · Rating 3 out of 5]

Als eerste uurs fan van Freek heb ik zijn boek met belangstelling gelezen. Toch had ik er iets meer van verwacht, misschien wel té veel..? Veel anekdotes, in hoog Freek-tempo beschreven en daardoor onrustig, schetsen zijn ontwikkeling als kunstenaar. Vooral de periode van de samenwerking met Bram is interessant.

[Joep · Rating 3 out of 5]

Ik had al een deel van het verhaal uit de mond van Freek zelf in het Beauforthuis in Austerlitz gehoord en het was zeer onderhoudend om het in meer detail te lezen. Af en toe wat teveel herhaling en nogal uit de losse hand maar een fraai overzicht van het begin van Freek’s carriere en het ontstaan van Neerlands Hoop (dat ik hem begin jaren ‘60 in Breezand zomaar tegen het lijf had kunnen lopen en ik dominee de Boer ook gekend heb voegt dan nog een extra dimensie toe).

[Anneke · Rating 4 out of 5]

Alhoewel hij me nooit heeft aangesproken, is mijn interesse na het lezen van dit boek zeker gewekt. Extra lezenswaardig voor mij, omdat hij zijn tijd in Goes beschrijft. ik zat, jaren later, op diezelfde school en had voor een deel dezelfde leraren. Interessante achtergrondinformatie en beschrijving tijdgeest. Open en innemend geschreven hoe hij zijn weg moest vinden en gevonden heeft.

[Theodorus · Rating 3 out of 5]

Leuk om te lezen hoe Freek doorzette om zijn jeugddroom te realiseren. Grappig dat hij in het vakantiehuisje gewoond heeft waar ik ooit de kerstvakantie doorbracht. Soms wel wat langdradig en ik had op iets meer humor gehoopt.

[Reader aart · Rating 5 out of 5]

Geweldig

[Jaap Meindersma · Rating 3 out of 5]

Een Freek de Jonge-boek. Meanderende zijpaden die toch steeds weer bij de rode draad terug komen.

[Frans Van Der Zanden · Rating 4 out of 5]

Dit boek als luisterboek ‘gelezen’. Ingesproken door Freek de Jonge zelf. Daardoor lijkt het alsof je, met zijn markante stem, naar een conference van ‘m aan het luisteren ben. Dit boek is zijn 3e deel van zijn memoires en zeer de moeite waard. Na zijn jonge jaren in Zeeland komt hij, na vele omzwervingen, in Amsterdam terecht. Opvallend dat de kritische ‘grootbek’ Freek de Jonge uiteindelijk ook wel zijn milde en verlegen kanten laat zien.

[Harold · Rating 2 out of 5]

Deel 1 en 2 van de memoires heb ik met plezier gelezen, maar dit boek viel me tegen. Met veel bravoure en een flinke portie bewondering voor zichzelf (en vaak flink negatief over anderen) vertelt De Jonge over zijn jonge jaren, onderbroken door een flashforward over zijn ziekte; zielig voor hem, maar niet bijzonder boeiend om te lezen, en het onderbreekt de flow van het verhaal.
Er zijn slordigheidjes en de zweem van haastwerk; hij is de laatste tijd veel in de media geweest en wil duidelijk relevantie terugwinnen. Helaas helpt dit boek daar niet erg bij; tegelijkertijd hoop ik wel dat het vierde deel, over de glorietijd van Neerlands Hoop, er komt; tenslotte waren Bram en hij wel een tijd de koningen van het cabaret.

[Jan-Joost · Rating 5 out of 5]

Magistraal openhartig. Fantastische prestatie. Subliem. Superlatieven tekort. Verheug me op deel 4.
Freeks vader, de rokende predikant, is een type apart, met z’n gortdroge en afstandelijke humor. De kinderen luisteren naar de waterstanden op de radio. Grave beneden de sluis: min drie, aldus de nieuwslezer. Ja, dat moet je ook niet doen, aldus Freeks vader.
Van die dingen dus.