"ประชาธิปไตย" คนไทยไม่เท่ากัน

by อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์

เปิดมุมมองประชาธิปไตยแบบไทยๆ ตั้งแต่โครงสร้างทางการเมืองยุคประชาธิปไตยครึ่งใบ (สมัยพลเอกเปรม ติณสูลานนท์) กับการสถาปนาอำนาจของสถาบันพระมหากษัตริย์ ไปจนถึงยุคของการเกิดขึ้นของชนชั้นกลางใหม่ในสังคมสมัยอดีตนายกรัฐมนตรี พันตำรวจโท ดร.ทักษิณ ชินวัตร และความเคลื่อนไหวของ "คนในชนบท" ที่เข้ามามีส่วนร่วมทางการเมืองมากขึ้นในยุคปัจจุบันจาก

โครงสร้างอำนาจของสังคมที่เหลื่อมล้ำ ร่วมสืบค้นความเชื่อและความจริงทางประวัติศาสตร์ที่หล่อหลอมให้บางคนเชื่อว่า "1 คน 1 เสียง ไม่เหมาะกับสังคมไทย" ขณะที่บางคนบอกว่า คนเหล่านั้นคงลืมไปหรือไม่ได้มีความรู้เรื่องสิทธิมนุษยชนที่ทั่วทั้งโลกบอกว่า "เท่าเทียมกัน"

หนังสือเล่มนี้ได้อธิบายถึงความขัดแย้งและการต่อสู้ทางการเมืองทุกวันนี้ที่ะช่วยให้เข้าใจปัญหาอย่างลึกซึ้ง เพื่อที่จะดำรงตนหรือกำหนดจุดยืนทางประชาธิปไตยได้อย่างชัดเจนและเป็นธรรมต่อทุกฝ่าย ตลอดจนช่วยให้เห็นลู่ทางที่จะแก้ไขปัญหาความขัดแย้งอย่างสันติวิธี อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์ ตำแหน่งศาสตราจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๕๓๒ ถึงปัจจุบัน เป็นผู้เขียนบทความลงในหนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจรายวัน คอลัมน์ “ใต้กระแส” มีผลงานด้านประวัติศาสตร์เศรษฐกิจ-การเมือง ประวัติศาสตร์ชุมชนท้องถิ่น การพัฒนาและด้อยพัฒนาของประเทศโลกที่สาม สังคมและวัฒนธรรมญี่ปุ่น และประวัติศาสตร์ความรู้สึก

ความสนใจที่กว้างขวางของอรรถจักร์ สัตยานุรักษ์ประกอบกับเป็นนักประวัติศาสตร์ ทำให้เขามอง “ปัญหาความขัดแย้งทางการเมือง” ในสังคมไทยปัจจุบันโดยให้ความสำคัญกับการพิจารณาบริบททางประวัติศาสตร์ เชื่อมโยงกับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและอารมณ์ความรู้สึกนึกคิดของคนหลายฝ่ายที่มีภูมิหลังและเงื่อนไขแวดล้อมต่างกัน

168 pages, Paperback

First published March 1, 2014

Reviews

[Thanawat · Rating 5 out of 5]

จบ ครบถ้วน ภายในความหนาไม่ถึง 200 หน้า

หนังสือเล่มนี้ออกมาในปี พศ 2557 ช่วงที่ กปปส ก็ลังถึงจุดพีค ในห้วงเวลาก่อน-ใกล้เคียงที่ ประยุทธ์ จันทร์โอชา จะทำรัฐประหาร

ผู้เขียนอธิบายให้เห็นที่มาที่ไปของความขัดแย้งทางอุดมการณ์ทางการเมืองที่มันยึดโยงทั้งอุดมการณ์-วิถีชีวิต-ปากท้อง โดยอธิบายผ่านการเมืองยุคเปรมฯ และยุคทักษิณ เป็นหลัก
สิ่งที่ผู้เขียนทำได้ยอดเยี่ยมคือการอธิบายที่กระชับด้วยภาษาที่เข้าใจง่ายไม่เป็นภาษาวิชาการ ร่วมกับการอ้างอิงงานวิจัยที่ร่วมสมัย มาถ่ายทอดให้เห็นเป็นภาพใหญ่ๆ 2 ภาพ

1) การเมืองยุคเปรมฯ
เห็นภาพเลยว่าหลัง 2519 เปรมฯ สร้างการเมืองที่มีเสถียรภาพขึ้นผ่านการเชิดชูสถาบันกษัตริย์ สามารถสร้างสมดุลของอำนาจทหาร-ราชการ-นายทุน โดยอาศัยพระบารมี รวมทั้งสร้างสำนึกของชาติในรูปแบบที่ “ชาติเป็นของพระมหากษัตริย์” ขึ้น ส่วนชนบทก็ถูก freeze เอาไว้ให้เป็นชนบทไทยที่งดงาม สำนึกของอำนาจทางการเมืองในคนชนบทต่ำมาก สิ่งที่ได้รับนั้นมาจากพระมหากรุณาธิคุณ

2) การเมืองยุคทักษิณฯ
ทักษินเปลี่ยนแปลงสำนึกของชาวชนบทผ่านเรื่อง “ปากท้อง”
น่าสนใจมาก เพราะผู้เขียนเล่าได้อย่างเป็นลำดับขั้นลำดับตอน เห็นพัฒนาการทางความคิดที่มีต่ออำนาจทางการเมือง ที่ไล่ขึ้นมาจากเรื่อง “ปากท้อง” ล้วนๆ
แถม “ปากท้อง” ที่ดีขึ้น มาจากการลงมือด้วยตัวเอง การต่อรองด้วยกลุ่มชุมชน จนสร้างสำนึกให้เห็นว่าประชาชนมีอำนาจทางการเมืองเหมือนกันนะ และคนเหล่านั้นพัฒนาตนเองขึ้นเป็นคนชั้นกลางใหม่ในชนบท
แต่กลับกลายเป็นว่าคนชั้นกลางใหม่ในเมืองและอีลีทตามไม่ทัน ยังคง freeze ภาพเอาไว้ที่ชนบทแบบเดิม

เมื่อเห็นภาพใหญ่สองภาพในการเมืองไทยร่วมสมัยทำให้เข้าใจเลยว่าทำไม ทักษิณฯ จึงเป็นสิ่งที่ต้องล้ม
เพราะสิ่งที่ถูกทดแทนเป็นอำนาจที่เหล่าอีลีทและผู้นำการเมืองมีและใช้เป็นอำนาจนำมาตลอด กลับมาถูกแทนที่ด้วยอำนาจใหม่ที่ทักษิณฯ มอบให้คนชั้นกลางใหม่
นอกจากนี้ทักษิณยังเป็นผู้ที่ทำลายภาพจำของชาวชนบทที่คนชั้นกลางเมือง freeze เอาไว้ จนเกิดความแปลกแยกจากความทรงจำของตัวเอง

ทักษิณจึงเป็นหัวหน้าผี และคนชั้นกลางใหม่ชนบท จึงเป็นเหมือนซอมบี้ที่ถูกผีถ่ายทอดโรคร้ายให้
ทั้งสองอย่างจึงต้องถูกทำลายเพื่อฟื้นคืนภาพของ “ประเทศไทย” ที่ถูกแช่แข็งเอาไว้ตั้งแต่ยุคเปรมฯ คืนมา

อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์ อธิบายที่มาที่ไปของความขัดแย้งทางการเมืองได้อย่างชัดเจน หลากหลายมิติ
เป็นวิชาการที่อ่านไม่ยากเกินไป และคุ้มค่าที่ได้อ่าน

[Pae Ponsiri · Rating 5 out of 5]

"ประชาธิปไตย" คนไทยไม่เท่ากัน โดย อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์ ศาสตราจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
เนื้อหาภายในเล่มกล่าวโดยสรุปเป็นความพยามอธิบายความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองไทยตั้งแต่สมัยประชาธิปไตยครึ่งใบมาจนถึงและมีส่วนยังไงต่อการเกิดปรากฏการณ์คนเสื้อแดง

- จุดน่าสนใจของเล่ม โครงสร้างเนื้อหามีวิธีการศึกษาเป็นระบบ ทำให้เห็นภาพรวมความเป็นมาเป็นไปชัดเจน
- วิธีการเขียนสั้น กระชับ เว้นวรรคตอนดี เข้าใจง่าย
- เนื้อหาที่นำเสนอน่าสนใจมาก โดยเฉพาะเนื้อหาที่มาจากท้องถิ่นและมีการศึกษาเชิงอารมณ์จิตวิทยา
- กระนั้นก็ต้องตระหนักเรื่องช่วงเวลาและขอบเขตการศึกษา (ซึ่งหนังสือทั้งหลายก็คงต้องเจอปัญหาข้างต้นนี้) บริบทปัจจุบันหลายอย่างเปลี่ยนไป ตั้งแต่การเกิดรัฐประหาร การเปลี่ยนผ่านรัชสมัย การหายไปจากพื้นที่สื่อของคนเสื้อแดง มาจนถึงผลการเลือกตั้งทั่วไปที่แตกต่างค่อนมากจากสถิติครั้งก่อนๆอาจกำลังบ่งบอกอะไรหลายอย่าง
- ต่อมาคือขอบเขตการศึกษา แม้หนังสือจะพยามเข้าใจคนเสื้อแดง แต่ส่วนใหญ่หนังสือพูดถึงแต่คนเสื้อแดงทางภาคเหนือ อีกทั้งกลุ่มตัวอย่างที่สำรวจอาจยังไม่แน่ใจว่ามากพอ ไม่แน่ใจว่ากลุ่มตัวอย่างที่ยกมาสามารถสื่อเป็นตัวแทนถึงคนเสื้อแดงได้ดีพอหรือไม่

แต่กล่าวโดยสรุป แม้งานชิ้นนี้ตีพิมพ์มากว่า 5 ปีแล้ว แต่เนื้อหาภายในเล่มผมคิดว่ายังสามารถช่วยอธิบายสังคมไทยได้อยู่ ตั้งแต่ประชาธิปไตยครึ่งใบคืออะไรและมีผลยังไงต่อเหตุการณ์ปัจจุบัน อธิบายความเป็นมาและข้อเรียกร้องของคนเสื้อแดงที่คนชั้นกลางในกรุงอาจยังไม่เข้าใจ การอธิบายชนบทที่เปลี่ยนไปที่คนในเมืองอาจยังเข้าใจผิด ยิ่งบทท้ายๆยิ่งน่าสนใจมาก ทั้งเนื้อหากระชับ กระทัดรัด เล่มไม่หนา อ่านง่าย เข้าใจง่าย เหมาะสำหรับเริ่มต้นทำความเข้าใจคนเสื้อแดง และสภาวะประชาธิปไตยที่คนไทยไม่เท่ากัน

[Jern Kunpittaya · Rating 4 out of 5]

Political book once in a while, so learning a lot here (will start reading more after this hehe) Although some contents can be seen biased and i wished more details on the other political side as well, the author did a fantastic job demystifying what we used to believe through media and narrative in our own social circle, while keeping it not redundant. Most importantly, l love how the author shares his lenses in analyzing the root cause of the social movement, teaching us to be better at asking the “right” question to understand the political world.

[Gluay Sasiwimon · Rating 4 out of 5]

ช่วยอธิบายให้เข้าใจถึงบริบทของความแตกแยกในสังคม มนุดเหลืองอ่านน่าจะจี๊ดๆที่ใจ