Van dankbaar naar strijdbaar

by Bilal Ben Abdelkarim

Hoe is het om als jongen van Marokkaanse oorsprong volwassen te worden in een maatschappij waarin je als 'de Ander' wordt gezien? Op 11 september 2001 sloeg de sfeer om en werden moslims in het Westen op zijn best gewantrouwd. Bilal Ben Abdelkarim was zeventien en op zoek naar zijn identiteit. In een periode waarin het afgeven op een islamitische identiteit een succesmiddel voor extreemrechtse politici werd, leek het erop dat er enkel twee keuzes wegkwijnen in slachtofferschap of assimileren. Geïnspireerd door de Arabisch-Europese Liga – een organisatie die gelijke rechten opeiste voor niet-westerse minderheden in Europa – koos Bilal voor een derde emancipatie. Hij neemt je in dit boek mee op reis, een reis waarin zijn generatie Van dankbaar naar strijdbaar.

207 pages, Kindle Edition

Published June 21, 2024

Reviews

[Peter · Rating 3 out of 5]

This is a bit of a strange book. This book describes Bilal's experiences with growing up and becoming political aware in post 9/11 Netherlands. But since one of the places he found meaning was the AEL, this book is also an explanation about what the AEL was and the influence it had on the current society (at least on the society in the Netherlands).

I found this very interesting. I'm about the same age as Bilal, but I only heard about the AEL in mainstream Belgian media. So, seeing a different viewpoint was very good to see.

[Irene · Rating 3 out of 5]

Zeer informatief en regelmatig confronterend.

[Bob Manschot · Rating 4 out of 5]

Mooi boek met een mooie persoonlijke noot en een belangrijke politieke boodschap. Heel interessant om meer te lezen over de AEL.

[Kaj Peters · Rating 4 out of 5]

Geert Wilders heeft ons beloofd dat de zon weer gaat schijnen in Nederland. Dat lijkt wel het geval als ik op het Loosduinse Hoofdplein zit met een exemplaar van Bilal Ben Abdelkarim's 'Van Dankbaar naar Strijdbaar' (2024). Deze Haagse volkswijk heeft bij de Tweede Kamerverkiezingen een verkiezingswinst behaald, met 28% van de stemmen. Maar na weken van regen heeft de geblondeerde Messias zonder leden eindelijk gelijk gekregen: een échte zonnige dag. Op de omringende bankjes is het een komen en gaan van mensen. Achter mij keuvelt een oudere Loosduiner met een Nederlands-Surinaamse man over 'Taki-Taki taal' en de beste rotishops. De witte Peenbuiker drukt zich weinig 'woke' uit, maar zijn gesprekspartner lijkt er geen moeite mee te hebben. Naast mij fluisteren twee jonge mensen in het Pools tegen elkaar. Een mevrouw achter mij zegt schaterlachend tegen een meneer dat zij op de school waar ze lesgeeft soms 'pinda' genoemd wordt door haar leerlingen. Tegenover mij komen er een Nederlandse meneer en een Marokkaans-Nederlandse meneer te zitten met een geel hesje met 'handhaving' erop. Elke keer als er iemand over het Loosduinse Hoofdplein fietst, springen de BOA's overeind om die persoon terecht te wijzen. De meeste fietsers luisteren braaf, maar soms trapt er iemand harder op de pedalen om weg te komen.

Voor mij voelt 'Van Dankbaar Naar Strijdbaar' (2024) als een optimistischere, positievere aanvulling op 'Mijn ontelbare identiteiten' (2021) van Sinan Çankaya. In zijn persoonlijke zoektocht brengt Çankaya de oorsprongsgeschiedenis in kaart van de Centrum Democraten in relatie tot het opkomende rechts-extremisme. Toen overigens nog niet opererend in het centrum van de macht. Abdelkarim analyseert juist de vele vormen van verzet in muziek, opiniestukken, literatuur, politiek en door een collectief saamhorigheidsgevoel vanuit de eigen gemeenschap. Simpel gezegd: Çankaya signaleert problemen als racisme en structurele onderdrukking, terwijl Abdelkarim erop voortbouwt door te laten zien waar de kracht ligt vanuit migrantengemeenschappen zelf. Zoals de nuancering die Abdelkarim aanbrengt in het eenzijdige en stereotiepe beeld van eerste generatie migranten uit Marokko. Zo waren ze in de meeste gevallen helemaal niet geronseld om in Nederland te komen werken, maar kozen ze veelal op eigen gelegenheid om hier hun leven op te bouwen. Ook klopt het clichébeeld niet dat die eerste generatie Marokkaanse migranten alleen bestond uit 'onopgeleide werkbijen' die volledig los stonden van culturele bewegingen. In werkelijkheid ging het om een diverse groep mensen (vrije vogels, avonturiers, conservatievelingen) die eveneens beïnvloed waren door de toenmalige hippiecultuur en hun eigen popmuziek en literatuur meebrachten.

Maar naast de vele gesprekken met andere Marokkaanse Nederlanders, ziet Bilal Ben Abdelkarim dat er in zijn eigen emancipatieproces een belangrijke rol weggelegd voor de opkomst van de 'Arabisch-Europese Liga' (AEL). In de Libanees-Vlaamse activist/politicus/opiniemaker Dyab Abou Jahjah ziet hij een soort rolmodel. Iemand die een noodzakelijk tegengeluid bood aan racistische sentimenten na 11 september en de politieke moorden op Pim Fortuijn en Theo van Gogh. Vooral in de manier waarop Abou Jahjah zich trots op de voorgrond plaatste in het maatschappelijke debat, zonder daarbij zijn eigen identiteit of achtergrond te verloochenen. Gebruikmakend van precies dezelfde vrijheid van meningsuiting die in rechtse kringen zo wordt bejubeld, maar door dingen te zeggen die ingaan tegen het koloniale perspectief. Ik moet eerlijk zeggen dat ik Abdelkarims' enthousiasme over Abou Jahjah niet deel, omdat ik de laatste tijd vooral sleetse uitspraken van hem lees over politieke correctheid of negatieve uitspraken over LHBTIQ+ kwesties. Jammer, dat vind ik oprecht.

Nu gaat 't echter om Abdelkarims' beleving van Abou Jahjah en niet om de mijne. En dan vind ik absoluut het sterkst aan 'Van Dankbaar Naar Strijdbaar' (2024) hoe hij de persoon Abou Jahjah en de maatschappelijke beweging 'Arabisch-Europese Liga' doortrekt naar huidige issues. Via passages uit het AEL-programma filosofeert Abdelkarim over een gemeenschappelijke 'Arabische' identiteit, ook voor bijvoorbeeld niet-moslims, seculiere denkers of Marokkaanse Nederlands met Amazigh-roots. Het raakte mij in het bijzonder hoe de auteur (zelf praktiserend moslim) inzicht geeft in intellectuele en filosofische tradities binnen de islam. Het geloof is voor de auteur een bron van emancipatie, verdieping en open debat. Waar vrij denken wordt gestimuleerd en niet gebruikt wordt als een platte checklist om 'haram' af te vinken. Verder gebruikt Abdelkarim zowel de programmapunten van de AEL als de beeldvorming rond Abou Jahjah om te betogen dat er een dubbele maat is waar het mensenrechten betreft. Bijvoorbeeld als het gaat om de vele gevallen waarin inlichtingendiensten kritische migranten oppakten onder het mom van terrorismedreiging of de moeilijkheid om kritiek op de staat Israël te uiten in het publieke debat.

Het is inmiddels een zonnige woensdag. Marktdag in Loosduinen. Overal om me heen kraampjes en gezellig keuvelende mensen uit alle lagen van de bevolking. Met een vrolijk gemoed sla ik mijn exemplaar van 'Van Dankbaar naar Strijdbaar' (2024) dicht. Ik heb net Abdelkarims' vlammende betoog gelezen over de Italiaanse filosoof Gramsci en hoe zijn ideeën over een onder- en een bovenklasse verkeerd worden gerepresenteerd door rechtse opiniemakers. Dat een spookterm als 'cultuurmarxisme' eigenlijk meer van toepassing is op hoe populistische partijen proberen om een uitzonderingspositie voor zichzelf te bewerkstelligen. En ik heb net gelezen hoe de auteur zelf geleerd heeft om racistisch gedachtegoed weliswaar niet goed te keuren, maar dat hij kan begrijpen waarom sommige kiezers een kloof ervaren tussen hun concrete problemen en sommige progressieve idealen. Eigenlijk hebben een heleboel PVV-stemmers veel belangen gemeen met mensen met een migrantenachtergrond. Er zou toch een sterk links verhaal gemaakt kunnen worden om mensen bij elkaar te brengen in plaats van ze uit elkaar te spelen!?

Ik heb 'Van Dankbaar naar Strijdbaar' (2024) naast me neergelegd om nog even te genieten van het zonnetje en het vrolijke marktrumoer. Achter mij hoor ik twee witte Nederlanders in plat Haags met elkaar praten. Opeens spreekt de vijftiger een poëtische tekst uit tegen zijn bejaarde gesprekspartner: 'Èndelijk istâh weâh lich in de dùisternis.' Treffend, wel. Hij vervolgt zijn relaas: 'Ik had neige maande las van un heâhfsdepressie, maah èndelijk is de zon weâh gan schène.' Geert Wilders kan zeggen wat hij wil, maar die zon is van ons allemaal. Hij komt en gaat volgens zijn eigen regels, en niemand heeft er meer of minder recht op. En zo voelt 'Van Dankbaar naar Strijdbaar' (2024) voor mij ook als een krachtig manifest om te onderstrepen dat er altijd mensen met een migrantenachtergrond zijn geweest die hun eigen plek hebben opgeëist en die zullen blijven opeisen. Daar is met de recente verkiezingsuitslag niks aan veranderd. Het is zaak om vooruit te kijken én kritisch te zijn op jezelf en op je eigen gemeenschap, maar altijd vanuit zelfrespect en trots. Anderen hebben niet te bepalen wie jij bent.

[Ben'Aissa Nams · Rating 4 out of 5]

Het boek van Bilal Ben Abdelkarim is er een die gelezen dient te worden. Het is een persoonlijk verhaal verweven met pertinente socio-politieke analyses van de tweede generatie Marokkanen in België en Nederland. De auteur maakt daarbij een synthese van zijn eigen gelaagde identiteit door te wijzen naar een divers palet aan bronnen die hem hebben geïnspireerd en gevormd. Van de verhalen over de gevluchte Moren naar Tetouan tot de Riffijnse verzetstrijders. Van de politieke gesprekken in de Marokkaanse salons de thé tot de Nederlandse film -en hiphopscene. Van islamitische filosofen tot de Amerikaanse burgerrechten-beweging. Maar ook de verrechtsing van de Nederlandse en Belgische samenleving in de laatste 30 jaar en de manifestatie daarvan in het onderwijs, in het sociaal leven en op de arbeids -en woonmarkt wordt vlijmscherp toegelicht. En hoe de AEL (de Arabisch-Europese Liga) een invloed hier op heeft gehad. Een periode waar een groep jonge burgers besloot om op te staan en terug te praten, een positieve identiteit en zelfbeeld uitdroeg en de status quo uitdaagde. Door te strijden voor gelijke rechten. Hoewel niet iedereen (altijd) overtuigd was van de aanpak van de AEL valt het niet te ontkennen dat er een soort politiek bewustzijn aan een significante groep met een Arabisch-Amazigh en islamitisch achtergrond is voortgebracht. Een beweging die vele generatiegenoten leerde hoe een democratie en de principes van een rechtsstaat werkt maar vooral hoe je actief kan participeren in een democratische samenleving.

Lees dit boek.

[Ewoudt · Rating 4 out of 5]

Ontzettend rijk boek over de afgelopen 25 jaar in Nederland, deels coming of age, familiegeschiedenis & politieke geschiedenis. Ben Abdelkarim laat mooi zien wat de invloed is geweest van de Arabisch Europese Liga en hun scherpe stellingnames op het publieke debat en zijn leven. Het is ook een goede herinnering aan de vuile campagne die gevestigde politici zoals Guy Verhofstad lanceerden om het antiracistische project kapot te maken. Het was mooi geweest als de opkomst en neergang van AEL wat systematischer waren weergegeven en ook de lessen voor nu hadden een wat scherpere invulling kunnen krijgen.

[Anoir Ben · Rating 5 out of 5]

Heel informatief en mooi hoe Bilal hier vooreerst zijn eigen levenspad volgt om vervolgens tot zijn strijdbaarheid te komen...

Als 2e-generatie gastarbeiders kind heel herkenbaar en vooral het politieke klimaat is thans tekenend. Ik geef hem vijf sterren, mede door het sterke schrijven, duidelijkheid en de uitstekende redactie.

Complimenten ook aan hen...

[Lalagè · Rating 4 out of 5]

In heldere taal vertelt Bilal Ben Abdelkarim over onze multiculturele samenleving en wat daarin beter kan. Ik wist niet zo goed wat ik van het boek kon verwachten, maar het is echt de moeite waard. Het is een goede mix van persoonlijke ervaringen en algemene duidingen. Wat ik ook knap vind is dat hij duidelijk stelling neemt en tegelijkertijd genuanceerd blijft.