Η ανθρωπολογία του κακού: Μια ανάγνωση του Γρηγορίου Νύσσης

by Ιωάννης Πλεξίδας

Το πρόβλημα του κακού είναι ένα λογικό και συγχρόνως ένα εμπειρικό πρόβλημα, το οποίο έχει νόημα και περιεχόμενο μόνο για έναν θεϊστή, για κάποιον, δηλαδή, που αποδέχεται την ύπαρξη μιας υπερβατικής αρχής που δημιούργησε τον κόσμο ex nihilo και που βρίσκεται σε άμεση σχέση μ' αυτόν. Βεβαίως, δεν αρκεί η παραδοχή της ύπαρξης μιας εξωκοσμικής αρχής, ώστε η παρουσία του κακού να αποτελέσει αντικείμενο προβληματισμού. Σ' αυτή την υπερβατική αρχή θα πρέπει να αποδοθούν τα κατηγορήματα της παντοδυναμίας, της παντογνωσίας και της παναγαθότητας. Η παραδοχή μιας τέτοιας αρχής έρχεται σε αντίθεση με την ύπαρξη του κακού στον κόσμο. Εάν αυτό το ακατανόητο δισύλλαβο [θεός], είναι απείρως αγαθό και απείρως δυνατό, τότε είναι ικανό να αφανίσει κάθε μορφή κακού και σαφώς, ως παντοδύναμο ον, δεν υπάρχει κάτι το οποίο δεν μπορεί να μην επιτύχει. Επομένως, η παρουσία του κακού στον κόσμο είναι ασυμβίβαστη με τα κατηγορήματα που αποδίδονται στον Θεό, καθώς περιορίζει την παντοδυναμία του Θεού, δεδομένου ότι ο Θεός δεν μπορεί να δημιουργήσει το αγαθό χωρίς να υπάρχει το κακό. Εύλογα, λοιπόν, θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος ότι είτε δεν υφίστανται τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που αποδίδονται στον Θεό είτε ότι το κακό δεν υπάρχει. Επειδή, όμως, και το κακό υπάρχει -η καθημερινή εμπειρία είναι αδιάψευστος μάρτυρας- και τα θεϊκά ιδιώματα θεωρούνται αναγκαία συμπαρομαρτούντα της ύπαρξης του Θεού, τουλάχιστον στην υπό εξέταση χριστιανική σκέψη, εύλογα, λοιπόν, ανακύπτει το ερώτημα: «πόθεν τα κακά;»

232 pages, Paperback

First published December 5, 2013

About the author

Ο Ιωάννης Πλεξίδας γεννήθηκε στα Τρίκαλα. Πραγματοποίησε σπουδές φιλοσοφίας και θεολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Είναι κάτοχος ενός μεταπτυχιακού διπλώματος στη Φιλοσοφία, κάτοχος ενός διδακτορικού διπλώματος στη Φιλοσοφική Ανθρωπολογία (Φιλοσοφική Σχολή) και ενός, δεύτερου, διδακτορικού διπλώματος στη Βυζαντινή Φιλοσοφία (Θεολογική Σχολή). Στα κύρια ερευνητικά του ενδιαφέροντα ανήκουν η βυζαντινή φιλοσοφία, η φιλοσοφική και χριστιανική ανθρωπολογία, η φιλοσοφική ερμηνευτική, η φαινομενολογία και η εγκληματολογία.
Οι κυριότερες μελέτες του στην ελληνική γλώσσα είναι οι εξής: «Η ανθρωπολογία του κακού. Μία ανάγνωση του Γρηγορίου Νύσσης», εκδόσεις λογεῖον, «Άνθρωπος και Θάνατος. Απόπειρα Χριστιανικής Ανθρωπολογίας», εκδόσεις λογεῖον, «Πρόσωπο και φύση. Προβληματισμοί για την έννοια του προσώπου στη σκέψη του Ιωάννη Δαμασκηνού», εκδ. Νησίδες, «Ο άνθρωπος ενώπιον του θανάτου», εκδ. Αρμός, «Η μετασκευή του ανθρώπου. Εισαγωγή στην ανθρωπολογική σκέψη του Νικολάου Καβάσιλα», εκδ. Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις, «Γρηγόριος Νύσσης. Λόγοι για το θάνατο και το πένθος», εκδ. Ζήτρος, «Λόγοι χριστιανών κατά εθνικών», εκδόσεις Ζήτρος, «Νεμέσιος Εμέσης. Περί φύσεως ανθρώπου», εκδ. Ζήτρος, «Νικήτας Στηθάτος. Περί ψυχής», εκδ. Ζήτρος, «Ο Ηγεμών», εκδ. Αρμός, «Όταν συμβαίνει το κακό σε καλούς ανθρώπους», εκδ. DeGiorgio, «Κατακτώντας την ευτυχία», εκδ. λογείον, «Η ανθρωπολογία του κακού», εκδ. λογείον, «Περί θεού και θεανθρώπου», εκδ. Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις, «άνθρωπος και Θάνατος», εκδ. λογείον, κ.ά. Υπό έκδοση είναι το βιβλίο του: «Κατά συρροή δολοφόνοι. Μια φιλοσοφική προσέγγιση στην ψυχολογία της βίας».
Άρθρα του στην ελληνική γλώσσα έχουν δημοσιευθεί στα περιοδικά, Intellectum, Σύναξη, Γρηγόριος Παλαμάς, Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, Επικοινωνία, Αντίφωνο, Φιλοσοφείν κ.ά, ενώ έχει μεταφράσει και επιμεληθεί βιβλία φιλοσοφικού, θεολογικού και λογοτεχνικού ενδιαφέροντος.

Reviews

[Ιωάννης Πλεξίδας]

Το πρόβλημα του κακού είναι ένα λογικό και συγχρόνως ένα εμπειρικό πρόβλημα, το οποίο έχει νόημα και περιεχόμενο μόνο για έναν θεϊστή, για κάποιον, δηλαδή, που αποδέχεται την ύπαρξη μιας υπερβατικής αρχής που δημιούργησε τον κόσμο ex nihilo και που βρίσκεται σε άμεση σχέση μ' αυτόν. Βεβαίως, δεν αρκεί η παραδοχή της ύπαρξης μιας εξωκοσμικής αρχής, ώστε η παρουσία του κακού να αποτελέσει αντικείμενο προβληματισμού. Σ' αυτή την υπερβατική αρχή θα πρέπει να αποδοθούν τα κατηγορήματα της παντοδυναμίας, της παντογνωσίας και της παναγαθότητας. Η παραδοχή μιας τέτοιας αρχής έρχεται σε αντίθεση με την ύπαρξη του κακού στον κόσμο. Εάν αυτό το ακατανόητο δισύλλαβο [θεός], είναι απείρως αγαθό και απείρως δυνατό, τότε είναι ικανό να αφανίσει κάθε μορφή κακού και σαφώς, ως παντοδύναμο ον, δεν υπάρχει κάτι το οποίο δεν μπορεί να μην επιτύχει. Επομένως, η παρουσία του κακού στον κόσμο είναι ασυμβίβαστη με τα κατηγορήματα που αποδίδονται στον Θεό, καθώς περιορίζει την παντοδυναμία του Θεού, δεδομένου ότι ο Θεός δεν μπορεί να δημιουργήσει το αγαθό χωρίς να υπάρχει το κακό. Εύλογα, λοιπόν, θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος ότι είτε δεν υφίστανται τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που αποδίδονται στον Θεό είτε ότι το κακό δεν υπάρχει. Επειδή, όμως, και το κακό υπάρχει -η καθημερινή εμπειρία είναι αδιάψευστος μάρτυρας- και τα θεϊκά ιδιώματα θεωρούνται αναγκαία συμπαρομαρτούντα της ύπαρξης του Θεού, τουλάχιστον στην υπό εξέταση χριστιανική σκέψη, εύλογα, λοιπόν, ανακύπτει το ερώτημα: «πόθεν τα κακά;»