Jump to ratings and reviews
Rate this book

Vleugelman. Godfried Bomans. 1913-1971

Rate this book
Godfried Bomans bereikte met Pieter Bas en Erik of het klein insectenboek een groot lezerspubliek. Door columns in de Volkskrant en bijdragen aan Elseviers Weekblad nam zijn bekendheid nog toe. Maar zijn medewerking aan tal van televisieprogramma’s bracht hem de meeste roem. Miljoenen Nederlanders en Vlamingen waren gecharmeerd van zijn humor, milde ironie, ontregelende op treden en bedachtzame wijsheid. Legendarisch werd zijn moeizame verblijf op het onbewoonde eiland Rottumerplaat.

Bomans was veelzijdig getalenteerd en werd enorm bewonderd. Nog steeds wordt zijn naam vol ontzag genoemd. Toch was hij bovenal een onzeker, moeilijk te doorgronden en in wezen eenzaam mens. Hij was nauwelijks in staat de alledaagse werkelijkheid te dragen en probeerde die kleur te geven en te vervormen tot een voor hem acceptabele realiteit. Met zijn fantasie gaf hij het leven vleugels.

Gé Vaartjes schreef het fascinerende levensverhaal van deze rusteloze man, die levenslang vocht tegen angsten en schuilplaatsen zocht bij enkele goede vrienden en ettelijke vrouwen. Hij tekent Bomans als een man die doorlopend twijfelde aan zichzelf, maar de problemen van zijn tijd scherp wist te duiden.

Vleugelman is een monument voor een schrijver – en schetst een genuanceerd beeld van de gecompliceerde mens erachter.

768 pages, Hardcover

First published November 21, 2024

9 people are currently reading
104 people want to read

About the author

Gé Vaartjes

5 books

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
13 (25%)
4 stars
27 (51%)
3 stars
11 (21%)
2 stars
1 (1%)
1 star
0 (0%)
Displaying 1 - 16 of 16 reviews
Profile Image for Alfred van de Weg.
59 reviews12 followers
March 1, 2025
Wat een biografie. 800 pagina’s met schwung en excellent geschreven. Knappe tekening van de ‘vleugelman’ Bomans, voor wie waarheid was wat hij ervan maakte. Enerverend levensverhaal, genuanceerd beschreven. Een monument.
Profile Image for Gijs Zandbergen.
1,069 reviews27 followers
June 30, 2025
Tot en met de Tweede Wereldoorlog (p. 332) kon de enorme hoeveelheid feiten en feitjes over de jonge Godfried Bomans me niet echt boeien. Daarna kwam zijn wereld me herkenbaarder voor, al bleef het een stampvol boek, waarin Vaartjes de bezigheden van de gevierde columnist, spreker en latere tv-persooniijkheid uit de doeken doet. En dan nog heeft hij keuzes gemaakt. Door alle anekdoten raakt wat mij betreft het samenhangende verhaal over een onzekere, maar ook verwaande, populaire leugenaar wat ondergesneeuwd. Het lijkt me ook ontzettend moeilijk vat te krijgen op deze mens, ook omdat je nergens kunt achterhalen wat hij werkelijk dacht tijdens zijn slopende, maar ook slordige leven.
Profile Image for Anne Bergsma.
317 reviews18 followers
March 9, 2025
Bomans was de lievelingsschrijver van mijn vader. Dat was hij volgens mij van veel vaders van die generatie. Mijn boezemvriend en ik namen die voorkeur voor Bomans van onze vaders over. De vader van mijn vriend, notaris, leek in een aantal opzichten op Bomans: verwarde haardos, verstrooide presentatie, onderkoelde en ironische humor. Deze biografie heeft op mij het effect dat een goede schrijversbiografie kan hebben: ik ga nu werk van Bomans herlezen en lezen: een deel van de Werken heb ik nooit gelezen. Ik heb nog veel fraais voor de boeg.

Wat mij niet zo beviel aan Bomans is zijn veelwijverij en daarbij ook de manier waarop hij zijn vrouw Pietsie behandelde. Zelfs voor het verwekken van ‘zijn’ dochter Eva liet hij een vriend opdraven.
Profile Image for Arthur Grootjans.
33 reviews
May 28, 2025
Mooie en integer geschreven biografie.
Ook de minder aangename karaktereigenschappen van Bomans komen aan de orde. Maar ook zijn bezorgdheid (toen al!) om het milieu, door bijna niemand opgemerkt. En natuurlijk ook zijn verhouding met zijn vader en zijn worstelingen met zijn geloof en het Rooms katholicisme.
Een aanrader voor de Bomans liefhebbers èn een aanrader voor de liefhebbers van goed geschreven biografieën.
8 reviews
February 20, 2025
Middenstuk wat repetitief, had wel wat korter gekund, met wat meer nadruk op de ontwikkelingen in 1967-71
258 reviews8 followers
April 3, 2025
Vleugelman. Godfried Bomans 1913 – 1971. Gé Vaartjes

Als kind was ik al een verwoed lezer, maar Godfried Bomans was eigenlijk toch de eerste die mij duidelijk maakte hoeveel genot er in de finesse van taal en in rake en humoristische formuleringen kan zitten. Dat was dan ook de essentie van zijn schrijverschap, want lange samenhangende romans schreef hij niet. Zelfs Pieter Bas en Erik of het Klein Insectenboek zijn meer een opeenvolging van fragmentarische stukjes. Toen zijn dood in 1971 bekendgemaakt werd op de radio, was ik als 16-jarige behoorlijk geschokt.

Het opzoekingswerk van Vaartjes is indrukwekkend. Hij put uit de werken van Bomans zelf uiteraard, maar ook uit een enorm aantal brieven, documenten, krantenartikelen en knipsels, tevens uit interviews met hoogbejaarde familieleden en bekenden of hun kinderen. De bibliografie en de noten beslaan in totaal 98 pagina’s kleine druk. Het relaas is chronologisch en uiterst gedetailleerd. Fantastisch werk.

Wat vrij snel duidelijk wordt: Vaartjes gebruikt enorm veel citaten van Bomans zelf in zijn tekst, soms hele bladzijden lang, waardoor de ware Bomans-liefhebber onmiddellijk ondergedompeld wordt in de heerlijke formuleringen van de meester. In de delen over Bomans’ vader had ik soms de indruk dat ik in “De man met de witte das” aan het lezen was. Het is ook wel zo dat je op deze manier als auteur makkelijker aan 750 pagina’s geraakt, maar dat stoort mij niet. De tekst wordt in mijn ogen door de vele citaten op een hoger niveau getild, en ze vormen natuurlijk ook de perfecte illustratie van alles wat Vaartjes beweert. Hoewel je bij Bomans altijd moet opletten met wat hij zegt (“de waarheid is wat ik er van maak”).

Bomans wordt door Vaartjes geportretteerd als een complexe persoonlijkheid, die zijn hele leven bleef hunkeren naar de erkenning en de warmte die hij in zijn prille jeugd gemist had. Zijn moeder was kil, afstandelijk en zeer katholiek, zijn vader torende hoog boven hem uit, had van zijn oudste zoon geen hoge verwachtingen, en liet dit ook blijken.
Ook de morele dwang van de Katholieke Kerk kon hij nooit van zich afschudden. Deze bleef botsen met zijn overtuiging dat het leven ten volle moet geleefd worden, en dat je je niet mag laten inperken door teveel rationaliteit. Bomans was een gevoelsmens, met alle gevolgen van dien. Zeker in zijn jeugd, maar ook later waren er periodes van diepe neerslachtigheid. In zijn twintiger jaren geloofde hij een priesterlijke roeping te hebben, nogal sterk onder invloed van Lizzie Bremen, een soort katholieke goeroe avant la lettre, waar hij vaak over de vloer kwam.
Zijn diepste innerlijk verborg hij vaak achter een ironisch, afstandelijk scherm.
Vaak was hij onbetrouwbaar en wispelturig. Hij haalde deadlines niet, afspraken over te schrijven teksten werden meer niet dan wel nagekomen. Op lezingen kwam hij soms niet opdagen. Zijn studies verwaarloosde hij. Hij bracht wel bijna tien jaar door aan universiteiten van Amsterdam en Nijmegen, en haalde na lang uitstel zijn kandidaats, maar tot een echt einddiploma kwam het nooit. Zijn priesterroeping was al niet veel beter: hij besloot na lang aarzelen priester te worden, en kondigde dat aan bij iedereen. Hij zou intreden in een klooster in Italië, reisde daarheen, maar kwam na een paar weken alweer terug. Zijn echtgenote Gertrude Verscheure (“Pietsie”) liet hij zitten vlak voor de kerkelijke inzegening van hun huwelijk in 1944, toen ze nota bene al voor de wet getrouwd waren. Een jaar later, na de oorlog trouwden ze dan toch voor de kerk, maar in de tussentijd zou Bomans naar eigen zeggen “nooit aan haar gedacht hebben”. Ook in hun latere huwelijksleven bleef hij een zeer wankelmoedige en afwezige echtgenoot. Hij verwaarloosde haar, trok er vaak alleen op uit, bedroog haar met andere vrouwen en tijdens een gezamenlijk verblijf in Londen en nadien in Rome ging hij alleen op een kamer wonen, en niet bij haar. Toch heeft hij nooit een kwaad woord over haar gezegd volgens Vaartjes. Hij was alleen niet geschikt voor het huwelijk, naar eigen zeggen. En tenslotte is Pietsie ook uit vrije wil met hem getrouwd en bij hem gebleven. Meer: hun dochter Eva was de vrucht van een buitenechtelijke relatie van Pietsie, met goedvinden van Bomans.

Nog een wezenskenmerk van Bomans was een bijzondere onrust: hij trok voortdurend verder, ging logeren bij dichtbije of verre vrienden en familie, kwam dan weer naar huis in de statige villa Berkenrode van zijn ouders, ging op reis, huurde kamers in verschillende steden enz. Nergens kwam hij helemaal tot rust. Tegelijk had hij een hekel aan reizen.
Hij was best wel egocentrisch, maar kon even goed genereus en een beetje roekeloos zijn, zeker tijdens de oorlog. Hij had een schare van heel toegewijde vrienden en kennissen, die hem steeds weer opvingen en steunden. Hij maakte graag deel uit van genootschappen allerhande, en men zag hem daar ook graag komen. Een ervan was de kunstenaarssociëteit Teisterbant in Haarlem, maar de mooiste was wellicht de Rijnlandsche Academie, bestaande uit Bomans (de voorzitter), zijn jeugdvriend Harry Prenen (secretaris), en A.J. Schneiders (corresponderend erelid), een oud-leraar uit het middelbaar. De activiteit van de Academie bestond erin brieven te schrijven naar mekaar, die meestal gingen over niets, maar dat wel deden in de meest pompeuze bewoordingen.

Heerlijk boek, realistisch en genuanceerd. Vaartjes laat een mens zien zoals mensen zijn, met hun goede en minder goede kanten. Het zou gemakkelijk geweest zijn Bomans af te maken om zijn gedrag tegenover Pietsie en andere vrouwen, om zijn conservatisme en zijn katholieke achtergrond, waarvan hij zich nooit kon losmaken, maar daartoe verlaagt Vaartjes zich niet.
Hij verbloemt niets, maar blijft altijd mild, en naar het einde toe zelfs empathisch. Het hoogtepunt hiervan is het aangrijpende relaas over Bomans in Triplo, de TV-uitzending waar Bomans praat met zijn broer Arnold en zijn zus Wally, beiden kloosterlingen. Vaartjes geeft hier blijk van sympathie en begrip voor de onzekere, steeds naar liefde en erkenning hunkerende Bomans. Het meest aangrijpende is de allerlaatste bladzijde van het boek, waarin de laatste uren van Bomans beschreven worden.
Ik heb genoten en geleerd.
Profile Image for Menno Beek.
Author 6 books16 followers
February 23, 2025
Fascibnerend boek. Als men, zoals ik, in de jeugd de man mateloos bewonderde dan is er wel even een moment nodig om te schakelen naar de nieuwe realiteit van hoe het echt zat met Bomans. Voorbeeld:

In zijn boek ‘De man met de witte das’, in het verhaal over zijn vader, haalde Bomans wat klonk als een cruciale anekdote op uit zijn studententijd in Nijmegen: ‘Ik [..] stond toevallig voor het raam toen de zwarte Mercedes van mijn vader geluidloos de straat in gleed. [..] mijn moeder bleef zitten, maar mijn vader stapte uit en liep langzaam naar de voordeur met iets onder zijn arm. Ik had beiden in geen jaren gezien en ging in een hoek van de kamer staan [..] Hij bleef een ogenblik bewegingsloos staan en zette toen een fles wijn op tafel. Ik zei nog steeds geen woord. Mijn vader kruiste de handen op de rug en keek strak naar het behang. ZO verliepen enkele seconden. Toen knoopte hij zijn jas dicht en verliet de kamer. Ik hoorde het portier dichtslaan en de auto wegrijden. Enkele dagen later kreeg ik een telegram. Hij was gestorven.’

Die Mercedes was niet zwart, zo blijkt, maar lichtpaars, een detail, maar dat is pas het begin. Want vader Bomans kwam niet zomaar een fles wijn brengen, vader kwam met een aantal flessen drank samen met zijn zoon vieren, dat junior geslaagd was voor een examen. Een feit, dat Bomans overigens gelogen had, maar het feestje ging gewoon door, want niemand maakte senior wijzer. De illusie van het succes werd niet rechtgezet, in tegendeel, met een vriend erbij werd de viering in de stad voortgezet met een door vader Bomans aangeboden feestmaal, dat in uitstekende sfeer verliep. Maanden later overleed zijn vader, thuis, in Haarlem, en zoon Bomans was vlak daarvoor nog langs geweest, zonder overigens de waarheid op te biechten .
18 reviews
July 31, 2025
Wat een beuker van een biografie zeg. Vrij indrukwekkende 700 pagina's. En dan laat de schrijver in de epiloog nog weten scherpe keuzes te hebben moeten maken. Wat een klus zal dat geweest zijn.
Zelf heb ik zo'n 40-50 jaar geleden veel van Bomans gelezen en daar erg van genoten. Vooral de originaliteit van en humor in zijn taalgebruik spraken me erg aan.
Het lezen van deze biografie heeft het voetstuk waarop ik Bomans had geplaatst wel een beetje omver gehaald. Want het blijkt ook een man te zijn geweest met een nogal ingewikkeld (om het maar een beetje waardevrij te houden) karakter. Zal allemaal best verklaarbaar zijn met zo'n dominante vader die de druk juist legt waar je hem niet hebben wil. Maar met name zijn bijna neurotische behoefte om steeds weer intieme relaties met andere vrouwen te zoeken is toch wel opvallend.
Schrok ook van de puur racistische teksten die hij begin jaren zestig nog schreef (over Afrikaanse landen). Deed me anderzijds ook beseffen dat er in de ruim 60 jaar sindsdien wel heel andere denkbeelden over zijn ontstaan gelukkig. Overigens bleek Bomans zelf ook in staat tot het herzien van zijn oude standpunten.

Opvallend aan deze biografie vond ik dat de impact van de 2e wereldoorlog op het dagelijkse leven, die ongetwijfeld ook voor Bomans en omgeving groot geweest zal zijn, nauwelijks besproken wordt.
Profile Image for Bernard Pauwels.
133 reviews4 followers
July 23, 2025
Ontluisterend levensverhaal. Een beetje treurig om vast te stellen hoe Bomans zich steeds weer liet overhalen tot obligate schrijfsels en ludieke activiteiten. Hij zeurde er zelf wel eens over dat hij nooit een literaire prijs gekregen heeft, terwijl hij zich veel en graag liet vieren op allerlei populaire evenementen en in de media. Vleugelman fladderde nogal in plaats van een groots oeuvre uit te bouwen.
Profile Image for Jacques.
493 reviews9 followers
September 1, 2025
Interessante, uitgebreide Bomans biografie. Over de schrijver van Pieter Bas, Erik, geestige verhalen (Kopstukken) en boeiende essays. Een herinnering aan zijn leuke tv-optredens. Het verhaal van zijn complex (liefdes)leven, van een leven geobsedeerd door het geloof in God en het hiernamaals. Over de relatie met zijn vader, zijn uitgevers, zijn (niet nagekomen) beloftes en afspraken, zijn verblijf op de Rottumerplaat, zijn wankele gezondheid...
84 reviews
June 13, 2025
Een 722 bladzijden boeiende biografie over een levenslang zoekende, twijfelende, humoristische, taalkundig zeer sterke katholiek, die zich vaak onbeschoft, egocentrisch en onbegrijpelijk voor derden gedroeg.
Een sterk geschreven biografie, complimenten voor Gé Vaartjes, wat een onderzoek en wat een werk!
5 reviews
March 26, 2025
Je moet door talloze namen, plaatsnamen en data heen lezen om het verhaal te volgen.
Hierdoor krijgt het boek een hoog en-toen-en-toen-en-toen-gehalte.
Jammer, want het verhaal is wel de moeite waard.
Profile Image for Jaap Meindersma.
291 reviews5 followers
April 13, 2025
Geweldige biografie, met een Haarlemse kleur. Bijzondere man ook wel…
188 reviews2 followers
September 16, 2025
Bomans leefde in mijn jeugd, met name de uitzendingen van de gesprekken met zijn broer (s) in het klooster staan me bij. De biografie is goed geschreven en geeft een mooi beeld van Bomans
Profile Image for André Rodenburg.
10 reviews
August 25, 2025
Vleugelman - je zou denken dat het de titel van een boek over Coen Moulijn of Wibi Soerjadi zou zijn - maar het gaat om een man van het midden, Godfried Bomans. En als hij al eens het luchtruim kiest is het in een heteluchtballon, die dan ook nog eens in de Noordzee strandt.

Het is jammer dat de biograaf zich niet meer heeft beperkt - hij moet enorm veel bronmateriaal hebben gehad, want zowat iedere lezing of ander publiek optreden is vermeld - het wezen van zijn onderwerp had hij in minder woorden kunnen vatten. Daarbij is het begrijpelijk dat er niet meer citaten van de schrijver zijn opgenomen, misschien was het een rechtenkwestie en de liefhebber kan de boeken zelf lezen. Maar daardoor sneeuwt de briljante Bomans die we kennen van radio en tv onder als een pietepeuterige man die zich druk maakt over onkosten en voorschotten voor boeken die hij nooit heeft afgeleverd zoals de Dickensbiografie.
Displaying 1 - 16 of 16 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.