Για τη γέννηση του φασισμού

by Ivo Andrić, Ανδρέας Λυμπεράτος (Translator)

Η γέννηση και η επικράτηση του φασισμού στην Ιταλία, γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορία του «σύντομου» 20ού αιώνα, προξένησαν εξαρχής έντονο ενδιαφέρον και αναβρασμό σε όλο τον κόσμο. Οι εξελίξεις αυτές προκάλεσαν εύλογα έντονη ανησυχία στο νεοσύστατο και πολυσύνθετο γιουγκοσλαβικό κράτος, τη συνοχή και ακεραιότητα του οποίου απειλούσε ευθέως ο ιταλικός ιμπεριαλισμός ήδη πριν από την άνοδο του Μουσσολίνι στην εξουσία.

Προερχόμενος από αυτό τον απειλούμενο από τη φασιστική Ιταλία γιουγκοσλαβικό χώρο, ένας από τους σπουδαιότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα, ο Ίβο Άντριτς, είχε στην αρχή της διπλωματικής του σταδιοδρομίας την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τον φασισμό στα πρώτα του κινηματικά βήματα και να παρακολουθήσει εν συνεχεία την εξέλιξή του σε καθεστώς και κράτος. Τη γέννηση του φασισμού θα αναλύσει ο Ίβο Άντριτς με εκπληκτική οξυδέρκεια και ευγλωττία στα ελάχιστα πολιτικά κείμενα που έγραψε ποτέ. Τα σημαντικά αυτά κείμενα, μαζί με σχετικά άρθρα λογοτεχνικής κριτικής του Βόσνιου συγγραφέα, περιλαμβάνονται στο βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας.

Η τραγική ιστορική τροχιά του Μεσοπολέμου στην Ευρώπη και τα Βαλκάνια και η προσωπική πορεία του ίδιου του Άντριτς θα φέρουν πολλά χρόνια αργότερα τον ίδιο άνθρωπο που στα νιάτα του ανέτεμνε και στηλίτευε δριμύτατα τη βαρβαρότητα του φασισμού σε θέση να συνομιλεί και να διαπραγματεύεται με τους επιφανέστερους εκπροσώπους του.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Ο Ίβο Άντριτς για τον φασισμό

Η φασιστική επανάσταση
Μπενίτο Μουσσολίνι
Η υπόθεση Ματτεόττι
Κρίση του φασισμού - Κρίση της Ιταλίας
Η κατάσταση στην Ιταλία
Τζοβάννι Αμέντολα
Το πιο πρόσφατο μυθιστόρημα του Φ. Τ. Μαρινέττι
Γράμμα από τη Ρώμη: Το "Θέατρο των εκπλήξεων"
Ένα πολεμικό βιβλίο του Γκαμπριέλε Ντ' Αννούντσιο

ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Η κοινοτοπία του διπλωματικού κακού

Genres: History

128 pages, Paperback

First published July 1, 2024

About the author

Ivo Andrić (Serbian Cyrillic: Иво Андрић; born Ivan Andrić) was a Yugoslav novelist, poet and short story writer who won the Nobel Prize in Literature in 1961. His writings dealt mainly with life in his native Bosnia under Ottoman rule.
Born in Travnik in Austria-Hungary, modern-day Bosnia and Herzegovina, Andrić attended high school in Sarajevo, where he became an active member of several South Slav national youth organizations. Following the assassination of Archduke of Austria Franz Ferdinand in June 1914, Andrić was arrested and imprisoned by the Austro-Hungarian police, who suspected his involvement in the plot. As the authorities were unable to build a strong case against him, he spent much of the war under house arrest, only being released following a general amnesty for such cases in July 1917. After the war, he studied South Slavic history and literature at universities in Zagreb and Graz, eventually attaining his PhD. in Graz in 1924. He worked in the diplomatic service of the Kingdom of Yugoslavia from 1920 to 1923 and again from 1924 to 1941. In 1939, he became Yugoslavia's ambassador to Germany, but his tenure ended in April 1941 with the German-led invasion of his country. Shortly after the invasion, Andrić returned to German-occupied Belgrade. He lived quietly in a friend's apartment for the duration of World War II, in conditions likened by some biographers to house arrest, and wrote some of his most important works, including Na Drini ćuprija (The Bridge on the Drina).
Following the war, Andrić was named to a number of ceremonial posts in Yugoslavia, which had since come under communist rule. In 1961, the Nobel Committee awarded him the Nobel Prize in Literature, selecting him over writers such as J.R.R. Tolkien, Robert Frost, John Steinbeck and E.M. Forster. The Committee cited "the epic force with which he ... traced themes and depicted human destinies drawn from his country's history". Afterwards, Andrić's works found an international audience and were translated into a number of languages. In subsequent years, he received a number of awards in his native country. Andrić's health declined substantially in late 1974 and he died in Belgrade the following March.
In the years following Andrić's death, the Belgrade apartment where he spent much of World War II was converted into a museum and a nearby street corner was named in his honour. A number of other cities in the former Yugoslavia also have streets bearing his name. In 2012, filmmaker Emir Kusturica began construction of an ethno-town in eastern Bosnia that is named after Andrić. As Yugoslavia's only Nobel Prize-winning writer, Andrić was well known and respected in his native country during his lifetime. In Bosnia and Herzegovina, beginning in the 1950s and continuing past the breakup of Yugoslavia, his works have been disparaged by Bosniak literary critics for their supposed anti-Muslim bias. In Croatia, his works had occasionally been blacklisted following Yugoslavia's dissolution in the 1990s, but were rehabilitated by the literary community. He is highly regarded in Serbia for his contributions to Serbian literature.

Reviews

[Sofia Silverchild · Rating 4 out of 5]

Ο Άντρις στηλιτεύει από την αρχή το κίνημα αυτό και κυρίως τη βία που το συνόδευσε κι είναι, άλλωστε βασική αρχή του. Μιλά αναλυτικά για τον Μουσολίνι, που ξεκίνησε ως σοσιαλιστής που υποστήριζε τη συμμετοχή της Ιταλίας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, στράφηκε εναντίον των συντρόφων του που διαφωνούσαν, κι έπειτα εγκατέλειψε την κεντροαριστερά για πολύ πιο συντηρητικές κατευθύνσεις. Η βία αυτή περιλάμβανε όποιον διαφωνούσε με το κίνημα με σημεία καμπής τη δολοφονία δύο αντιπολιτευόμενων βουλευτών (Ματεότι κι Αμέντολα).
Ο συγγραφέας, σε μια κριτική θεατρικής παράστασης, όπου οι θεατές πετούσαν ζαρζαβατικά στους ηθοποιούς και δεν τους άφηναν να μιλήσουν, αποτυπώνει το όλο κλίμα που επικρατούσε στη γείτονα και υπέθαλψε τη γέννηση και την άνοδο αυτού του ακραίου κινήματος.

[Midnight Owl · Rating 5 out of 5]

Αυτό το βιβλίο μου το πρότεινε ένας απ' τους καθηγητές μου στο Πανεπιστήμιο, ο οποίος είναι σε κωμικό βαθμό μεγάλος λάτρης της Γιουγκοσλαβίας ειδικότερα, και οτιδήποτε σχετίζεται με Βαλκάνια γενικότερα.

Αυτό το βιβλίο είναι ένα απάνθισμα από άρθρα του Γιουγκοσλάβου διπλωμάτη και διανοούμενου Ivo Andrić που καυτηριάζουν το φασιστικό φαινόμενο και τη γέννησή του, στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Είναι εκείνη την περίοδο στην Ιταλία και βλέπει από πρώτο χέρι πώς ο φασισμός σαρώνει τα πάντα με την βία. Ο ίδιος παραθέτει διάφορα σχόλια στο κείμενό του, τα οποία είναι τρομακτικά επίκαιρα ακόμη κι εκατό χρόνια αργότερα. Είναι πολύ ενδιαφέρον να δει κανείς πώς οι περιγραφές του για τον φασισμό αλλά και τους ίδιους τους υποστηρικτές του είναι τρομακτικά παρόμοια με σημερινές φασιστικές τάσεις, πρακτικές και πρόσωπα, όπως η Χρυσή Αυγή και τα διάφορα ακροδεξιά κατακάθια. Λέει περίτρανα πώς ο φασισμός είναι μια ιδεολογία που δε λογαριάζει την ευρυμάθεια της διανόησης--καλύτερα, τη φοβάται--και στηρίζει τη δύναμή του στην ωμή βία, την τρομοκρατία, και την εύκολη δίοδο στην επιτυχία και την υστεροφημία με γλοιώδεις πρακτικές.

Το ακόμα πιο ενδιαφέρον όμως είναι πώς ο ίδιος ο συγγραφέας μετατρέπεται σε έναν χαμαιλέοντα της διπλωματίας της Γιουγκοσλαβίας, που για να μπορέσει να πετύχει τον σκοπό του (την δημιουργία της Μεγάλης Σερβίας), καταφεύγει εντελώς μακιαβελλικά στην συμπόρευση με τον ίδιο τον φασισμό και τους ηγέτες που αυτός ο ίδιος κατέκρινε δριμύτατα, λιγότερο από δέκα χρόνια πριν. Οσκαρικών διαστάσεων λαμόγιο.