De mierenkaravaan

by Mariken Heitman

Voor de veertigjarige Kiek is haar werk op de tuinderij onlosmakelijk verbonden met haar leven. Samen met vrijwilligers kweekt ze groenten en gewassen en bewaakt ze het ecologisch evenwicht. Dan gebeuren er twee dingen die dat evenwicht dreigen te verstoren: er verschijnt een haas op de tuin, en bij Kiek wordt een chronische ziekte vastgesteld. In vier seizoenen ondergaat niet alleen de tuin een aantal metamorfosen, maar Kiek zelf ook.

In De mierenkaravaan neemt Mariken Heitman je mee op een reis door de natuur, waarin elk element en elk wezen op subtiele wijze met elkaar verbonden is. Geschreven met loepzuivere pen trakteert Heitman de lezer op haar grootste literaire troef namelijk troost.

Genres: Queer, Literature, Fiction, Audiobook, Nature, Roman, Novels

207 pages, Hardcover

First published August 27, 2024

Reviews

[Guus van der Peet]

In het begin twijfelde ik nog een beetje of de haas als brenger van de wanorde niet wel een heel uitgespeld metafoor was. Maar meer en meer werd duidelijk dat die drang om alles te rangschikken allereerst voortkomt uit de gemoedstoestand van Kiek – die tragisch snel moet leren aanvaarden dat haar eigen lichaam zich net zo min laat bevelen als alle ascetische rabarbers, koloniserende kolen en knuffelgrage pompoenen in de tuin. Mooi ook, hoe Heitman de lotsbestemmingen van menselijke personages vaak net zo vluchtig en fragiel beschrijft als de andere levende wezens waarmee zij de tuin delen: een geliefde stagiaire kan de tuin net zo spontaan verlaten als de egel die in de composthoop overwinterde, en voor een bejaarde echtgenoot kan het leven net zo snel over zijn als dat van een sla-krop tijdens een slakkenzomer. Ik las dit boek grotendeels terwijl ik op de nazomerse achtertuin van de ouders paste – en toen ik na hun terugkomst weer naar Leiden mocht, merkte ik dat ik zowel mijn vader en moeder, als de laatste bietjes, courgettes en komkommers nog wat extra zou gaan missen. 

[Henk · Rating 3 out of 5]

Rustgevend portret van een tuin en tuinder door verschillende seizoenen heen. Hoewel het leven op de deur klopt met ziekte, relatieproblemen en zorgen over geld, is één ding zeker: De tuin, die redt zichzelf.
Snoeien gaat altijd over de toekomst

Mariken Heitman voert ons mee naar een biologische tuin van één hectare, bestierd door veertiger Kiek. Bij haar wordt MS gediagnosticeerd, maar de dagelijkse beslommeringen en zorg die de tuin vereist, waaronder hoe om te gaan met een haas en een grote groep ganzen, zijn minstens even belangrijk in De mierenkaravaan. Verre van geromantiseerd, met een relatie die onder druk staat en stagiaires die hun eigen problemen hebben, is dit boek desondanks een rustgevend. De verteller die je direct en schijnbaar alom tegenwoordig aanspreekt deed me een beetje denken aan Wij zijn licht van Gerda Blees, waarbij de maatschappij wat meer terugkomt, bijvoorbeeld in overdenkingen over het contrast tussen direct werken aan duurzaam eten in de tuin versus werken op een kantoor aan duurzaamheid. Ook het worstelen met zelfmedelijden, angst om een aansteller te zijn door chronische moeheid versus Hollandse nuchterheid is een duidelijk terugkerend thema.

Ik vond de roman vlot lezen en kon mezelf in de tuin voorstellen, maar voor mij was dit iets te kabbelend, waardoor ik me na het lezen een beetje afvroeg wat de boodschap is die de auteur trachtte over te brengen, behalve dat het leven ingewikkeld en vervlochten is op vele manieren.

Quotes:
En aan dat ergste ging ze waarschijnlijk niet eens zo heel erg dood.

Oxideren is onzichtbaar, juist daardoor het vertellen waard

Ziekelijke hiërarchie van lijden

Zij is haar enige middel om de wereld waar te nemen.

Ze lacht omdat lachen al te grimmige emoties tempert, omdat ze zo gesocialiseerd is.

Bang voor haar lichaam, dat ze dacht te kennen maar waarin het verval al lang geleden al stilletjes begon.

Ze bewonderen hun oogst, mooi op die middeleeuwse manier.

Maar minder werken betekende meer ziek zijn.

Ze weet best dat een haas zoals een ziekte een feit is.

Zelfmedelijden is een zonde

Van schoonheid kan niemand leven

Een heel mens kan zich meer menselijkheid veroorloven.

De grens tussen naïviteit en hoogmoed is vaag

Maar een verklaard wonder is nog steeds een wonder

…het krijgen van hulp betekent dat zij ziek is, dat zij als verloren wordt beschouwd

Wat Kiek zeker wist, zwakte stonk.

[Nikki · Rating 5 out of 5]

Ik ga de tuin missen

[Marit · Rating 4 out of 5]

Een boek van Mariken Heitman wil ik altijd koesteren en even wegleggen om langer in de gecreëerde wereld te kunnen verblijven. Maar niet te lang, want doorlezen zal ik! Vandaag had mijn trein drie minuten vertraging en dat bleek genoeg om de laatste bladzijden te lezen. Met het boek onder de arm liep ik naar mijn werk. Treurig? Troostrijk? Inwisselbaar? Noodzakelijk? Ik parkeerde De mierenkaravaan met een mengeling van gevoelens in mijn rugzak.

Waarom dan geen vijf sterren, Marit?
207 pagina's is echt te weinig. Ik wil meer moestuintijd!!

[Monique · Rating 4 out of 5]

Ik houd niet van tuinieren... Al dat weerbarstige onkruid. Onbeteugelbaar. Ik zie er altijd tegenop om te beginnen. Met 'De mierenkaravaan' van Mariken Heitman is het net zo. Haar taalgebruik is als onkruid. Het meandert alle kanten op, mooi maar vaak lastig onder controle te houden. En toch, gelijk tuinieren, is verder spitten ook prettig. Zo prettig zelfs dat ik me steeds meer thuis ging voelen in het verhaal en bij de personages, mens en dier. Zelfs zo dat, toen ik het boek aan het einde dicht sloeg, ik de tuin opeens een beetje miste. Ik houd nog altijd niet van tuinieren, maar inmiddels wel van 'De mierenkaravaan'.

[Marije · Rating 5 out of 5]

‘Ze is als een kind met zomervakantie, zich nog niet bewust van de eindigheid van zes weken. Vroeg of laat komt het besef dat die vakantie te overzien, ja afgebakend is. Dan verdwijnt er voorgoed iets onbezorgds, iets wat je de rest van je leven probeert te hervinden. Een vakantie overkomt je nooit meer, eerst tel je de weken, daarna de dagen totdat de gevreesde, laatste zomeravond aanbreekt.’

[Floor tussendeboeken · Rating 2 out of 5]

Hoewel het een bijzonder boek is, met name de manier waarop het is geschreven, was het helaas niet aan mij besteed. Ik vrees dat ik over een korte tijd dit verhaal alweer vergeten ben.

[Mlie · Rating 3 out of 5]

Een boek waarbij mijn concentratie het moeilijk had (met grote blokken tekst zonder veel dialogen) en trage beschrijvingen. Ik vond het ook iets zwaars hebben. Tegelijkertijd ook een boek met hele mooie en herkenbare stukken over het hebben van een chronische ziekte & zegt mooie dingen over natuur en biodiversiteit (en hoe alles samenhangt/hoe kwetsbaar en tegelijkertijd veerkrachtig het is).

Ik heb door de zwaarte halverwege een leespauze ingelast en zelf even getwijfeld om op te houden, maar... toen ik weer begon, vloog ik er ineens doorheen. Zeker wel blij dus dat ik toch heb doorgezet en ook een boek waar ik nog aan ga terugdenken in de toekomst.

[Em · Rating 4 out of 5]

Jij bent van de tuin.
Als iedereen dit boek leest in combinatie met Orbit van Samantha Harvey en ook Graafdier van Nikki Dekker, kwamen we een heel eind verder met de beschaving, in alle bescheidenheid.
Een erg mooi boek tussen al die andere mooie boeken van afgelopen jaar. Bijna niet afzonderlijk te lezen en dus weer een bewijs dat, inderdaad, alles met elkaar samenhangt. Zonder dat besef zijn we verloren. Wij zijn die tuin. 🌳

[Melanie · Rating 5 out of 5]

Ik vond dit zo mooi dat ik wel zes sterren zou willen geven…

Er zijn weinig boeken waarin ik zou willen wonen. Maar dit is er zo een. In De Mierenkaravaan ontmoeten we Kiek, die werkt op een tuinderij, of er eigenlijk leeft. Want zij en de tuin zijn bijna één.
Het dagelijkse leven wordt verstoort door de komst van een haas en de diagnose MS voor Kiek. Door alle 4 seizoenen heen gaan wij ontdekken welke keuzes Kiek gaat maken, hoe het leven in de tuin verandert, hoe àlles onlosmakelijk met elkaar verbonden is en hoe troostend de natuur kan zijn. Tot in de kleinste details beschrijft Heitman planten, dieren, processen en leer je de tuin kennen alsof het een nieuwe vriend is.

Graag had ik er nog langer willen blijven…maar voor even kon ik de tuin inademen en voelen.

[Jip · Rating 4 out of 5]

literaire awards (en alle andere culturele prijsuitreikingen) zijn natuurlijk je reinste onzin, maar als je het mij vraagt was dit boek absoluut wél libriswaardig geweest

[Jovana De · Rating 3 out of 5]

Mijmerend

[Jeltje · Rating 4 out of 5]

prachtig, troostrijk. ik zal de tuin en de manier waarop zij omschreven wordt missen, zo mooi. de vertelperspectieven in dit boek zijn duizelingwekkend maar ook heel interessant! om zo in ieders hoofd te kunnen kijken en de ik-vertellingen zijn wonderschoon. helaas ook pijnlijk herkenbaar soms, al die neurologische kwalen! ik wens mezelf ook een plek om te blijven en om me in te wentelen <3

“De boel kookt over, deze zwangerzieke tovertuin wentelt zich genoegzaam in zijn eigen pracht. Zo zou ik haar liever omschrijven, hoe ze ‘s middags een genotzuchtig dutje doet, iedereen behagend met haar praal, die zelfs de gezaghebbende zon niet onberoerd laat. In haar aangezicht verdubbelt de zon in kracht, hij laat haar stralen als zijn best gelukte kind. Kijk wat ik heb gemaakt! De tuin wuift en wiegt, rekt zich loom uit. Schoonheid bedwelmt.”

“Jaren passeren en als ze dan eindelijk de tuin op loopt, herkent ze mij, herkent ze alles. Iedere plant, van wie ze ook niet alle namen kent. Dat maakt niet uit. Alsof er voor haar geboorte een blauwdruk bestond waarmee ze samenvalt. Niet weten wat te zeggen, daarom maar zwijgen.
Zij en ik, we weten alles nog.”

[Carla · Rating 4 out of 5]

Heel mooi geschreven, ik heb nog nooit een moestuin met alle planten en dieren erin zo poëtisch zien beschreven. Het verhaal is er tussendoor geweven, vaak meer door gedachten dan acties. Ik merkte wel dat door het langzame tempo mijn gedachten gingen afdwalen en ik niet meteen naar dit boek greep.

[Ties Bergen Henegouwen · Rating 5 out of 5]

Niet vijf maar vijfduizend sterren graag.

[Geertje · Rating 3 out of 5]

Er gebeurt hier wel heel weinig. Het is een goed boek om mee te onthaasten, maar het kabbelt ook een beetje.

[Linde Weeda · Rating 3 out of 5]

als warme melk, slaapverwekkend mooi

[Suze Geuke]

dit boek heeft alles wat een goed boek betaamt te hebben: geheimzinnige dierlijke bezoekers, vrolijke kroppen kool, doemdenken over het bestaan, besef van onvermijdelijke aftakeling, liefdesverdriet, verdwaalde sjekdraaiers, een krakkemikkig zoldertje, een heule bult kleuren en geuren, zomer alsook winter.

[Petra De Graaf · Rating 4 out of 5]

Leuke beschrijving van de tuin en het werk, prachtige taal.

[Lieke van de Braak · Rating 4 out of 5]

Dit was een heel erg fijn luisterboek. Knap hoe je verbonden raakt met het hoofdpersonage, pastinaak, de haas, de seizoenen, de stagiaire en iedereen die aan de tuin werkt.

[Wieneke]

Nu erg veel zin om te zoeken naar een tuin als in dit boek voor lokale groenten 💚

[Martijn Nicolaas · Rating 4 out of 5]

Prachtig hoe Heitman een groeiende en bloeiende tuin beschrijft in vier seizoenen. Mooie, beeldende, krachtige stijl vol tuinderstaal. Het verhaal is minder spectaculair maar die stijl en de filosofische gedachten over de natuur en de ziekte die de hoofdpersoon onder de leden krijgt, maken veel goed.

[Sara Soete · Rating 5 out of 5]

‘De mierenkaravaan’ van Mariken Heitman is één van de beste boeken die ik in lange tijd heb gelezen. Het hele boek leest als een droom waaruit het moeilijk wakker worden is. De droom, zoals dat gaat met dromen, leek eindeloos uit te dijen, alsof ik er een leven lang in mocht wonen, en was ook in een vingerknip voorbij.

Dat Heitman regelmatig haar zinnen afkapt, verbeeldt de haast die Kiek steeds lijkt te hebben, het werk dat nooit ophoudt. Tijdens het lezen kom je in een soort roes terecht en net als de tijd, de seizoenen, denderen de woorden genadeloos verder. Je zou even willen halt houden, herlezen, opzoeken wat het leger van een haas is of een schub bij MS, de prachtige beschouwingen over de tuin, het leven, rustig laten binnenkomen maar dat kan niet, de woorden gaan verder, de klok blijft tikken, de seizoenen schuiven langzaam maar gestaag over de tuin en jij moet mee.

Het boek lijkt soms een lang gedicht, je wil stukken hardop lezen, de poëzie proeven op je tong, maar ook daar is geen tijd voor. Je moet voort.

Naast de poëzie zit het vol razend interessante kennis over moestuinieren, over hoe alles samenhangt, hoe elke kleine verandering impact heeft op het hele systeem. Het gaat daardoor óók over klimaatverandering, over eenzaamheid, over ziekte, over verval, over loslaten en vooral over overgave, ook al verlaten we de kleine tuin op geen enkel moment. Toch wordt het nooit echt zwaar, want voor je tijd hebt je te verliezen in filosofisch gemijmer, zit je weer met je handen in de aarde, sta je bessenstruiken te snoeien of pastinaken te oogsten.

Er zit nog zoveel in dit boek dat ik net niet begreep, waardoor ik me soms te kort voelde schieten als lezer. Ik lees zelden een boek twee keer, maar dit boek (dat ik uit de bibliotheek leende) ga ik kopen want na die eerste roes, dat veel te gulzig lezen en daardoor niet alles proeven en nu wat ongemakkelijk verteren, wil ik dit nog eens opnieuw doen.

Want terwijl de tijd voortdendert als een trein die nooit pauzeert, kan je lezen in haar wagon, en daar kan het wel: pauzeren, terugbladeren, uit het raam staren, vooruitblikken, de tijd en haar lineariteit de loef afsteken.

[Sanne Antoni · Rating 3 out of 5]

Dit boek deed me denken aan ‘The biggest little farm’, één van mijn lievelingsdocumentaires. In beide verhalen staat de liefde voor tuinieren en de ondergeschikte rol die de mens in de natuur heeft centraal. Al is de Mierenkaravaan naast een ode aan de natuur, ook een ode aan de Nederlandse taal. Poëtisch en filosofisch. Zeer bloemrijk geschreven, voor mij soms iets té, maar dat is veeleer omdat ik een snelle lezer ben die meestal boeken lees die niet ál te veel van me vragen.

De Mierenkaravaan daarentegen vroeg al mijn concentratie. Een belangrijke kanttekening: ik beluisterde het. Achteraf gezien een minder goede keuze, want het verhaal leent zich eerder om gelezen te worden. De bombastische zinnen die vaak boordevol metaforen en symboliek zitten, hebben tijd nodig om op je in te werken. Leespauzes zijn bij dit boek essentieel voor het leesbegrip.

Ik kan het boek momenteel dus niet meer dan 3 sterren geven, al denk ik wel dat het er meer verdient. Wellicht zal ik het later een keer lezen ipv te beluisteren. To be continued!

[Giulia =) · Rating 4 out of 5]

Zo mooi!! Eerste boek wel ooit waarvan ik denk dat het beter zou worden als ze iets meer woorden zou gebruiken.
Heeeeeel mooi!!! Zij kan pas loslaten en in haar ziek zijn berusten, als ze accepteert dat ze dezelfde levenscyclus doorloopt als planten en dieren. Real!
Mooie quotes:

-maar wie zou zich daar nu al druk om maken? Dat begint allemaal morgen pas.

-Ieder jaar wiegt de winter haar in een staat van vergetelheid, het is een zachte toestand zonder duidelijk begin of einde. In die winterroes valt niets haar op, niet haar stroperige lopen, haar vertraagd reageren of haar dociele blik. Ze is als een kind met zomervakantie, zich nog niet bewust van de eindigheid van zes weken.

-De tuin, een toren van Babel, bestaat uit wezens die elkaar lang niet altijd verstaan, verstaanbaarheid is geen voorwaarde om samen te leven.

-Ze zeggen dat chaos ons voortbracht. Als, cyclisch gesproken, chaos onze oorsprong is, hoe moet het dan met ons aflopen? Ik ben de verteller en chaos is niet mijn stijl.

[Aurora · Rating 4 out of 5]

Mooi, poëtisch geschreven. Ik heb geen affiniteit met tuinieren dus af en toe werd het me een beetje te veel, maar tegelijkertijd voelde ik me wel thuis bij deze Kiek in haar tuin. En dan af en toe tussen die waterval aan tuin bezigheden en observaties opeens zo’n zin die je raakt; zoals: ‘want elkaar pijn doen is nog altijd fijner dan de ophanden zijnde stilte-voor-altijd.’ Kieks worsteling met haar (vooral onzichtbare) ziekte is zowel pijnlijk als herkenbaar en vond ik daarom roerend om te lezen.

[Bert · Rating 4 out of 5]

Wat ik je nog wilde vragen... Heb jij de haas nog gezien, de laatste tijd?

Ik vroeg me eigenlijk af hoe je het doet, hoe je ervoor zorgt dat alles samenhangt.

Ben je niet bang dat alles op een dag uit elkaar zal vallen. Dat de hele boel als een rafelig weefsel van de ene op de andere dag uiteenvalt in losse draden.

Hoe zorg je er dan voor dat je niet uit elkaar valt?

[Wasughy Arumugam · Rating 3 out of 5]

Een bijzonder boek om te lezen. Soms snapte ik het en pakte het me helemaal. Maar soms snapte ik het ook totaal niet en was het toch lastig te lezen.

[Eva Overpelt · Rating 5 out of 5]

Voor heel even was ik één met een tuin.

[© · Rating 5 out of 5]

4.5