What do you think?
Rate this book
სოლომონ დოდაშვილის მსოფლმხედველობის საკითხისათვის
კახა კაციტაძის წინამდებარე კრებული ეძღვნება მე-19 საუკუნის გამოჩენილი ქართველი ფილსოფოსის, მეცნიერისა და პედაგოგის, სოლომონ დოდაშვილის მსოფლმხედველობის, ერთაგვარად ახლებურ გააზრებას.
126 pages, Paperback
Published January 1, 2014
1 person want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 of 1 review
August 6, 2024
ჩემი შავ-თეთრი ცხოვრება გამსახურდიას რომ აღეწერა, პოეზიის ნატიფი სისხარტისა და ფილოსოფიის აბსტრაქტული სიზუსტის ფერი იქნებოდა... პრემისს ცოტა ფესვების ფილტრშიც თუ გაატარებთ კიდევ, მიიღებთ, რომ ქართულ პოეზიაში ყოველთვის ბარათაშვილი მიყვარდა, ქართულ ფილოსოფიაში კი უწინარეს ყოვლისა დოდაშვილს ვაღიარებდი. ყველაფერში ამბივალენტურს, აქ მაინც გამიმართლა - ისეთი 2 პიროვნების კულტს შევუდექ, ფილოსოფოს კახა კაციტაძეს კაუზალური თეზისი რომ გამოაძერწინა:
„ნიკოლოზ ბარათაშვილი გამოიწურთნა სოლომონ დოდაშვილთან... თუ სლ. დოდაშვილი არ ყოფილიყოს, მაშინ შეიძლება არც ბარათაშვილი ყოფილიყოს“.
დოდაშვილისა და ბარათაშვილის ტანდემზე
მიუხედავად იმისა, რომ სადღაც დასაწყისშივე წავიკითხე: „გაუმართლებელია ამ გავლენის დასადგენად მიმართული კვლევის იმგვარად წარმართვა, რომელიც ნ.ბარათაშვილს ს.დოდაშვილის ფილოსოფიური იდეების უბრალო გამლექსავად წარმოადგენს“, სიმართლე გითხრათ, პოეტის უნიკალური შტრიხების შესახებ ბევრს ვერაფერს გადავაწყდი უსასრულო „თვალები გავს? გავს. ცხვირი გავს? გავს. ტუჩ-ნიკაპი გავს? გავს. ესეიგი, გავს“-ში... კაციტაძე ჯერ დოდაშვილისეური თვითშემეცნების 4 ძირითადი ეტაპის (ბუნებისა და მეს არსებობის დადგენა, მზერის შემობრუნება გარედან შინაგანისკენ. ადამიანური ბუნების ანალიტიკა და შინაგანი ჰარმონია, როგორც „ჩვენი ქცევის წარმართვა ადამიანის დანიშნულების მიხედვით“) პროეცირებას ახდენს ლექსზე „ფიქრნი მტკვრის პირას“, აღნიშნავს-რა, რომ „ვინ იცის, მტკვაროდან მოყოლებული, ლექსში მხოლოდ პოეტის შინაგანი სამყარო განიხილება, ხოლო ბუნების აღწერა, რომლის ჭვრეტამ შექმნა სათანადო განწყობილება მზერის შინაგანი სამყაროსაკენ მობრუნებისათვის, საერთოდ აღარ გვხვდება“, და აკეთებს აქცენტს „აღუვსებელი საწყაულის“ კანონის დადგენასა თუ აბსურდისტულ დასკვნაზე:
მერე კი არც ის ავიწყდება, ლექსის „ვპოვე ტაძარი“ ფილოსოფიური საძირკველი ეძებოს დოდაშვილის მტკიცებაში, „რამდენადაც ადამიანი შეზღუდული არსებაა, მას არ შეუძლია მიაღწიოს სრულყოფილობას“, მაგრამ, ამავდროულად, ფილოსოფოსის დამოკიდებულებას სწრაფვის ცნებისადმი („აჰა, ყოველსა ცოცხალსა არსებასა აქვს მისწრაფება ანუ მიმართება სხვისა მის მიერ არა ხილულისა საგნისადმი“) გამოკვეთს ბარათაშვილისა და ცის ურთიერთობაში:
დოდაშვილის სააზროვნო პარადიგმაზე
მაგრამ 2014 წელს Carpe Diem-ისაგან დავით თევზაძის რედაქტორობით გამოცემული „სოლომონ დოდაშვილის მსოფლხედველობის საკითხისათვის“ კახა კაციტაძის 3 განსხვავებულ ესეის აერთიანებს, ბარათაშვილის პოეზიასა და დოდაშვილის ფილოსოფიას ვენის დიაგრამის ფორმატში კი მხოლოდ მეორე, „სოლომონ დოდაშვილი და ნიკოლოზ ბარათაშვილი“, შლის. მოკლედ, კაციტაძის ფინალური თეზისი ქვეტექსტუალურად გაცილებით უფრო თამამია: „ზემოჩატარებული ანალიზი, ვიმეორებთ, იმ შეხედულების კრიტიკული გადასინჯვის საფუძველი შეიძლება გახდეს, რომლის თანახმად ქართული რომანტიზმი ყოველგვარ ფილოსოფიურ დაფუძნებას მოკლებული იყო“. მართლაც, ურიგო არ იქნებოდა, ჩემი დროის გრიფირებული სახელმძღვანელოს ავტორებს, მეთერთმეტე კლასში რომანტიზმს რომ მაცნობდნენ, სადაც ფიხტეს „ჩაუღრმავდი საკუთარ თავს , მოარიდე მზერა ყველაფერს, რაც გარს გახვევია, და მიმართე საკუთარი თავისკენ“ მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, იქაც არც დოდაშვილის „ფილოსოფია რომ ვისწავლოთ, საჭიროა ფილოსოფოსობა, ფილოსოფოსობა კი ნიშნავს ყურადღება მივაპყროთ ჩვენს თავს, ჩავწვდეთ ჩვენს თავს, რათა გამოვიცნოთ და გავიგოთ ჩვენი თავი და ამით ჩვენში და ჩვენს ირგვლივ სიმშვიდე დავამყაროთ“ დავიწყებოდათ. სხვა თუ არაფერი, როგორც დავით თევზაძე წერს წინასიტყვაობაში, „მე-19 საუკუნის დასაწყისის ქართული ფილოსოფიური აზროვნება სრულ თანხმობაშია თანამედროვე ევროპულ სააზროვნო პარადიგმასთან“. „თანამედროვე ევროპული სააზროვნო პარადიგმა“ ფართოა, კაციტაძე პარალელებს ეძებს შილერთან, კანტთან, შადთან, „მე-19 საუკუნის დასაწყისის ქართული ფილოსოფიური აზროვნება“ კი მოკლედ და კონკრეტულად 1 კაცია - „ლოგიკის“, „შემოკლებული ქართული ღრამატიკის“, „რიტორიკისა“ და „ლოგიკის მეთოდოლოგიის“ ავტორი. ესეები, „სოლომონ დოდაშვილის მსოფლხედველობის საკითხისათვის“ და Die Rolle der Arbeiten von I. Kant und J.B. Schad nei der Herausbildung der Weltanschauung von S. Dodaschwili, მარტივად გამოკვეთს მის ფილოფოსიაში გაგებასა და აზროვნებას, იდეასა და ცნებას შორის არსებულ ცენტრალურ დუალიზმსა თუ ლოგიკის არქიტექტონიკურ ძალას რაფსოდიული აზროვნების სისტემატიზაცაში.
ავტორის რეგალიები და მისი კრიტიკა ურეგალიო ნინეტისგან
ისევ დოდაშვილსა და ბარათაშვილს ვუერთგულე და დამავიწყდა, ორიოდ სიტყვა თავად კაციტაძეზეც მეთქვა, ოღონდ ისე არა, დემურ ჯალაღონია კაი სადღეგრძელოთი რომ გამოდის წიგნის ბოლოს: „ჭეშმარიტი მოქალაქე და მამულიშვილი“, „მისმა სულიერმა სიძლიერემ, ჭეშმარიტად ქრისტიანულმა სულიერებამ“... მოკლედ, თსუში გატარებული 30 წლის განმავლობაში მიჰყავდა ისეთი სასწავლო-სამეცნიერო კურსები, როგორიცაა „ჰაიდეგერის ყოფიერება და დრო“, „კანტის წმინდა გონების კრიტიკა“, „ჰუმანიტარული ცოდნის მეთოდოლოგია“, საქართველოში ავითარებდა დასავლეთში უკვე მოწინავედ მიჩნეულ მიდგომებს - პოსტსტრუქტურალიზმს, ჰერმენევტიკას, სემიოტიკასა თუ ნარატოლოგიას და ცუდი კაცი ნამდვილად არ ყოფილა! უბრალოდ, არა ახლა, „მცდარბეჭდილმძებნი“ არც მე ვარ, მაგრამ მთლად ასე, „11-ე“-ს დონეზე, არასწორად რედაქტირებული ნაშრომი, ბუნებრივია, სკეპტიკურად განაწყობს მკითხველს შინაარსისადმიც... მით უმეტეს, რომ განსაკუთრებით იდეალიზმისა და მატერიალიზმის გზაგასაყარზე დოდაშვილის ფილოსოფიის მისეულ ანალიზს ვერც შინაარსობრივად გავუგე რამდენიმე მონაკვეთში, თუნდაც მაშინ, ეს უკანასკნელი წმინდა რადიკალური ფორმით რომ გამოსახა, პირველი იარლიყის მისაკრავ კრიტერიუმებად კი სულაც არ მონიშნა ბერკლის იდეების დევნა, მატერიის გარდა ყოველივეს არსებობის უარყოფა და პირველადი ბუნების მეორეულისთვის გაყოლება დამკვირვებლის აღქმაში შობილთა საუფლოში: „ს.დოდაშვილიც მხოლოდ მაშინ იქნებოდა მატერიალისტი, თუ იტყოდა, ჩვენი ცნობიერებისაგან დამოუკიდებელი გრძნობადი საგნების სიმრავლე, რომელიც გარს გვარტყია, ერთადერთი რეალობაა, და არავითარი, გონით სულიერი არ არსებობს ადამიანის ცნობეირების გარდაო“.
ჰოდა, განა რამე, ვინც თსუში ხართ ჩემი კოლეგები, სოკრატემ გაგიმარჯოთ, მაგრამ მე, მოდი, აქაურ ფილოსოფიურ მეთოდოლოგიაზე გადმოვერთვები ისევ და ჩვენ ჩვენს უნივერსიტეტებს რომ დავამთავრებთ, მერე ერთად მა���თლა კარგად გამოვიკვლიოთ დოდაშვილი! კარგ რედაქტორსაც თუ ვიპოვით, სულ გადასარევი:)
დოდაშვილისა და ბარათაშვილის ტანდემზე
მიუხედავად იმისა, რომ სადღაც დასაწყისშივე წავიკითხე: „გაუმართლებელია ამ გავლენის დასადგენად მიმართული კვლევის იმგვარად წარმართვა, რომელიც ნ.ბარათაშვილს ს.დოდაშვილის ფილოსოფიური იდეების უბრალო გამლექსავად წარმოადგენს“, სიმართლე გითხრათ, პოეტის უნიკალური შტრიხების შესახებ ბევრს ვერაფერს გადავაწყდი უსასრულო „თვალები გავს? გავს. ცხვირი გავს? გავს. ტუჩ-ნიკაპი გავს? გავს. ესეიგი, გავს“-ში... კაციტაძე ჯერ დოდაშვილისეური თვითშემეცნების 4 ძირითადი ეტაპის (ბუნებისა და მეს არსებობის დადგენა, მზერის შემობრუნება გარედან შინაგანისკენ. ადამიანური ბუნების ანალიტიკა და შინაგანი ჰარმონია, როგორც „ჩვენი ქცევის წარმართვა ადამიანის დანიშნულების მიხედვით“) პროეცირებას ახდენს ლექსზე „ფიქრნი მტკვრის პირას“, აღნიშნავს-რა, რომ „ვინ იცის, მტკვაროდან მოყოლებული, ლექსში მხოლოდ პოეტის შინაგანი სამყარო განიხილება, ხოლო ბუნების აღწერა, რომლის ჭვრეტამ შექმნა სათანადო განწყობილება მზერის შინაგანი სამყაროსაკენ მობრუნებისათვის, საერთოდ აღარ გვხვდება“, და აკეთებს აქცენტს „აღუვსებელი საწყაულის“ კანონის დადგენასა თუ აბსურდისტულ დასკვნაზე:
„მაგრამ რადგანაც კაცნი გვქვიან - შვილნი სოფლისა,
უნდა კიდეცა მივდიოთ მას, გვესმას მშობლისა.“
მერე კი არც ის ავიწყდება, ლექსის „ვპოვე ტაძარი“ ფილოსოფიური საძირკველი ეძებოს დოდაშვილის მტკიცებაში, „რამდენადაც ადამიანი შეზღუდული არსებაა, მას არ შეუძლია მიაღწიოს სრულყოფილობას“, მაგრამ, ამავდროულად, ფილოსოფოსის დამოკიდებულებას სწრაფვის ცნებისადმი („აჰა, ყოველსა ცოცხალსა არსებასა აქვს მისწრაფება ანუ მიმართება სხვისა მის მიერ არა ხილულისა საგნისადმი“) გამოკვეთს ბარათაშვილისა და ცის ურთიერთობაში:
„ჰე, ცაო, ცაო, ხატება შენი ჯერ კიდევ გულზედ მაქვს დაჩნეული!
აწცა რა თვალნი ლაჟვარდს გიხილვენ, მყის ფიქრნი შენდა მოისწრაფიან...“
დოდაშვილის სააზროვნო პარადიგმაზე
მაგრამ 2014 წელს Carpe Diem-ისაგან დავით თევზაძის რედაქტორობით გამოცემული „სოლომონ დოდაშვილის მსოფლხედველობის საკითხისათვის“ კახა კაციტაძის 3 განსხვავებულ ესეის აერთიანებს, ბარათაშვილის პოეზიასა და დოდაშვილის ფილოსოფიას ვენის დიაგრამის ფორმატში კი მხოლოდ მეორე, „სოლომონ დოდაშვილი და ნიკოლოზ ბარათაშვილი“, შლის. მოკლედ, კაციტაძის ფინალური თეზისი ქვეტექსტუალურად გაცილებით უფრო თამამია: „ზემოჩატარებული ანალიზი, ვიმეორებთ, იმ შეხედულების კრიტიკული გადასინჯვის საფუძველი შეიძლება გახდეს, რომლის თანახმად ქართული რომანტიზმი ყოველგვარ ფილოსოფიურ დაფუძნებას მოკლებული იყო“. მართლაც, ურიგო არ იქნებოდა, ჩემი დროის გრიფირებული სახელმძღვანელოს ავტორებს, მეთერთმეტე კლასში რომანტიზმს რომ მაცნობდნენ, სადაც ფიხტეს „ჩაუღრმავდი საკუთარ თავს , მოარიდე მზერა ყველაფერს, რაც გარს გახვევია, და მიმართე საკუთარი თავისკენ“ მნიშვნელოვნად მიიჩნიეს, იქაც არც დოდაშვილის „ფილოსოფია რომ ვისწავლოთ, საჭიროა ფილოსოფოსობა, ფილოსოფოსობა კი ნიშნავს ყურადღება მივაპყროთ ჩვენს თავს, ჩავწვდეთ ჩვენს თავს, რათა გამოვიცნოთ და გავიგოთ ჩვენი თავი და ამით ჩვენში და ჩვენს ირგვლივ სიმშვიდე დავამყაროთ“ დავიწყებოდათ. სხვა თუ არაფერი, როგორც დავით თევზაძე წერს წინასიტყვაობაში, „მე-19 საუკუნის დასაწყისის ქართული ფილოსოფიური აზროვნება სრულ თანხმობაშია თანამედროვე ევროპულ სააზროვნო პარადიგმასთან“. „თანამედროვე ევროპული სააზროვნო პარადიგმა“ ფართოა, კაციტაძე პარალელებს ეძებს შილერთან, კანტთან, შადთან, „მე-19 საუკუნის დასაწყისის ქართული ფილოსოფიური აზროვნება“ კი მოკლედ და კონკრეტულად 1 კაცია - „ლოგიკის“, „შემოკლებული ქართული ღრამატიკის“, „რიტორიკისა“ და „ლოგიკის მეთოდოლოგიის“ ავტორი. ესეები, „სოლომონ დოდაშვილის მსოფლხედველობის საკითხისათვის“ და Die Rolle der Arbeiten von I. Kant und J.B. Schad nei der Herausbildung der Weltanschauung von S. Dodaschwili, მარტივად გამოკვეთს მის ფილოფოსიაში გაგებასა და აზროვნებას, იდეასა და ცნებას შორის არსებულ ცენტრალურ დუალიზმსა თუ ლოგიკის არქიტექტონიკურ ძალას რაფსოდიული აზროვნების სისტემატიზაცაში.
ავტორის რეგალიები და მისი კრიტიკა ურეგალიო ნინეტისგან
ისევ დოდაშვილსა და ბარათაშვილს ვუერთგულე და დამავიწყდა, ორიოდ სიტყვა თავად კაციტაძეზეც მეთქვა, ოღონდ ისე არა, დემურ ჯალაღონია კაი სადღეგრძელოთი რომ გამოდის წიგნის ბოლოს: „ჭეშმარიტი მოქალაქე და მამულიშვილი“, „მისმა სულიერმა სიძლიერემ, ჭეშმარიტად ქრისტიანულმა სულიერებამ“... მოკლედ, თსუში გატარებული 30 წლის განმავლობაში მიჰყავდა ისეთი სასწავლო-სამეცნიერო კურსები, როგორიცაა „ჰაიდეგერის ყოფიერება და დრო“, „კანტის წმინდა გონების კრიტიკა“, „ჰუმანიტარული ცოდნის მეთოდოლოგია“, საქართველოში ავითარებდა დასავლეთში უკვე მოწინავედ მიჩნეულ მიდგომებს - პოსტსტრუქტურალიზმს, ჰერმენევტიკას, სემიოტიკასა თუ ნარატოლოგიას და ცუდი კაცი ნამდვილად არ ყოფილა! უბრალოდ, არა ახლა, „მცდარბეჭდილმძებნი“ არც მე ვარ, მაგრამ მთლად ასე, „11-ე“-ს დონეზე, არასწორად რედაქტირებული ნაშრომი, ბუნებრივია, სკეპტიკურად განაწყობს მკითხველს შინაარსისადმიც... მით უმეტეს, რომ განსაკუთრებით იდეალიზმისა და მატერიალიზმის გზაგასაყარზე დოდაშვილის ფილოსოფიის მისეულ ანალიზს ვერც შინაარსობრივად გავუგე რამდენიმე მონაკვეთში, თუნდაც მაშინ, ეს უკანასკნელი წმინდა რადიკალური ფორმით რომ გამოსახა, პირველი იარლიყის მისაკრავ კრიტერიუმებად კი სულაც არ მონიშნა ბერკლის იდეების დევნა, მატერიის გარდა ყოველივეს არსებობის უარყოფა და პირველადი ბუნების მეორეულისთვის გაყოლება დამკვირვებლის აღქმაში შობილთა საუფლოში: „ს.დოდაშვილიც მხოლოდ მაშინ იქნებოდა მატერიალისტი, თუ იტყოდა, ჩვენი ცნობიერებისაგან დამოუკიდებელი გრძნობადი საგნების სიმრავლე, რომელიც გარს გვარტყია, ერთადერთი რეალობაა, და არავითარი, გონით სულიერი არ არსებობს ადამიანის ცნობეირების გარდაო“.
ჰოდა, განა რამე, ვინც თსუში ხართ ჩემი კოლეგები, სოკრატემ გაგიმარჯოთ, მაგრამ მე, მოდი, აქაურ ფილოსოფიურ მეთოდოლოგიაზე გადმოვერთვები ისევ და ჩვენ ჩვენს უნივერსიტეტებს რომ დავამთავრებთ, მერე ერთად მა���თლა კარგად გამოვიკვლიოთ დოდაშვილი! კარგ რედაქტორსაც თუ ვიპოვით, სულ გადასარევი:)
Displaying 1 of 1 review