Vzestup

by Stefan Hertmans, Radka Smejkalová (Translator)

Nacistické zločiny jednoho tuctového otce z Vlámska.

Mladý spisovatel koupí podmáčený dům v historickém centru Gentu, ale neví, že s ním kupuje i mrazivou historii jedné rodiny. Její otec, Willem Verhulst, jednooký podivín a svéhlavý zastánce vlámské autonomie za války ochotně naskočil na kolotoč hrůz rozpoutaných nacistickými okupanty a sehrál na jejich pozadí netušenou katovskou úlohu.

Genres: Fiction, Historical Fiction, Roman, Belgian, World War II, Belgium, Literature

344 pages, Paperback

First published September 22, 2020

About the author

Stefan Hertmans is a Flemish Belgian author, poet and essayist. He is the author of a literary and essayistic oeuvre - including poetry, novels, essays, plays, short stories. His poetry has been translated into various languages and he has taught at the Ghent Secondary Art Institute and the Royal Academy of Fine Arts in Ghent. He has given lectures at the Sorbonne University, the universities of Vienna, Berlin and Mexico City, the Library of Congress in Washington D.C. and University College London. His work has been published in The literary Review (Madison) The Review of contemporary fiction (Illinois) and Grand Street (New York). He was awarded the ECI Literatuurprijs and the Golden Book Owl Audience Award for War and Turpentine, a novel based on his grandfather's notebooks recollecting his time before, during and after the First World War.

------------------------------------------------------

Stefan Hertmans is een Belgisch schrijver, dichter en essayist.

Hij is auteur van een literair en essayistisch oeuvre (poëzie, roman, essay, theatertekst, kortverhaal) dat hem in binnen- en buitenland bekend maakt. Zijn gedichten en verhalen verschenen in het Frans, Spaans, Italiaans, Roemeens, Kroatisch, Duits, Bulgaars. Hertmans doceerde aan het Stedelijk Secundair Kunstinstituut Gent en de Koninklijke Academie voor Schone kunsten (KASK, Hogeschool Gent) en leidde er het Studium Generale tot oktober 2010. Hij gaf lezingen aan de Sorbonne, de universiteiten van Wenen, Berlijn en Mexico City, Library of Congress (Washington), University College London. Zijn werk verscheen onder meer in The literary Review (Madison) The Review of contemporary fiction (Illinois) en Grand Street (New York). Hertmans werkte mee aan tijdschriften zoals Raster, De Revisor, Het Moment, NWT, Yang, Dietsche Warande & Belfort, Poëziekrant en Parmentier. Van 1993 tot 1996 was hij redacteur van het Nederlandse tijdschrift De Gids, hij recenseerde voor De Morgen en schreef de boekenbijlage van De Standaard. In Nederland publiceerde hij in Trouw.

In 2017 werd hij Commandeur in de Kroonorde.
Stefan Hertmans is een Vlaams schrijver, dichter en essayist.

Stefan Hertmans in de Nederlandstalige Wikipedia

Stefan Hertmans in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Stefan Hertmans bij "Schrijversgewijs"


Stefan Hertmans is a Flemish writer, poet and essayist.

Stefan Hertmans in the English Wikipedia

Reviews

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

Rating 2.5 stars. Apparently, the Flemish writer Hertmans arouses very divergent feelings in me. His acclaimed War and Turpentine was a mixed bag for me, his next The Convert convinced me completely, but this one is a step back again. For the third time Hertmans offers a fictionalized biography with a personal touch. He reconstructs the life of Willem Verhulst, a radical Flemish nationalist who collaborated with the Nazis during the Second World War, became an SS-official and denounced many people in the Flemish city of Ghent and its surroundings. The personal connection is that the author when he was young apparently – without realizing it – bought the house in Ghent where Verhulst had lived with his family. The common thread in this novel is the tour that the young Hertmans in 1979 did with the notary in the then very dilapidated house (from floor to floor, higher and higher, hence the title 'The Ascent'). True to his postmodernist convictions, Hertmans also pays extensive attention to the way in which he tried to reconstruct the life of Verhulst and his family: the consultation of archival documents, of published and unpublished writings by Verhulst and his environment, the conversations with relatives and witnesses, visits to places where Verhulst has been, etc.

My meager rating betrays that I was once again not completely under the spell of this Hertmans. To begin with, there is the figure of Willem Verhulst himself. Hertmans admits that he does not succeed in getting a grip on him, cannot really reconstruct what moved Verhulst to conspire with the nazi’s, the man raises more questions than he answers. Of course, this is not necessary to offer a succesful book: in both historical studies and in works of fiction a main character can safely remain ephemeral or ambiguous (after all, the 11th century Vigdis in The Convert was much more ephemeral). But the great emphasis that Hertmans gives to Verhulst as the character driving this novel, means that your expectations remain unfulfilled. Moreover, on closer inspection Verhulst turns out to have been a small fish, a ‘bureau’-Nazi, albeit one that caused a lot of misery and afterwards only had to pay very little for it (7 years of prison time).

As many other reviewers have pointed out, the real protagonist of this novel is Verhulst's Dutch wife, the devout Protestant Mien/Mientje. And on this point I have a very ambivalent feeling. Hertmans describes her as a true heroine, who modestly but firmly resisted her husband's radicalism, and who very willingly helped both her children and many others. Judging by what Hertmans writes, it seems that Mien was indeed a very righteous woman. But at various times I have the impression that the author paints the picture of Mien a bit too hagiographically and processes the available information in a manipulative way. He makes it seem that it was only after the occupation of Belgium by Nazi Germany, in the middle of 1940, that Mien realized that her husband was radicalizing and collaborated. This contradicts the fact that the entire family already made visits to Germany in the 1930s, where the Nazi milieu was openly frequented. In my opinion, Hertmans portrays Mien a bit too naive, although I can of course fully understand the loyalty dilemma she must have struggled with.

That sense of manipulation on the part of the author, crept up on me even more towards the end of the novel. Hertmans here takes a moralistic approach, with explicit warnings against the extreme right wing in politics today. His extensive attention to the public tribute that Bart De Wever (one of the leading politicians of Belgium today) paid to the mistress of Willem Verhulst and a few other persons in 1997 (when De Wever still was an obscure figure) gave me an uneasy feeling. I share the author's point of view on the matter, but you really don't have to take your reader by the hand in such a pedantic way, the reader really can draw his own conclusions.

Mixed feelings, so this novel didn't convince me completely. Compositionally, this story also limps a bit too much on different legs: historical reconstruction of the life of Verhulst and his family, flashback to the author's 1979 tour of the Ghent house, and the author's effort now to reconstruct the past. Several passages in this are absolutely on a top-literary level, but it doesn’t contain real fireworks. Concluding, I would say: relative good craftmanship, but not so much more than that.

[Christine Bonheure · Rating 4 out of 5]

Hertmans reconstrueert het leven van de vroegere bewoners van zijn voormalig huis in het Gentse Patershol, vader en SS’er Wim Verhulst, moeder Mien en hun kinderen. Een ervan is Adriaan, mijn vroegere professor geschiedenis die me in mijn eerste kandidatuur een herexamen bezorgde omwille van één vergeten zinnetje... Je merkt dat Hertmans collaborateurs geen warm hart toedraagt. Hij heeft het vaak over hun Calimero-instelling, “Het is de schuld van de anderen”, nu trouwens nog altijd aanwezig. Wim Verhulst komt naar voren als een figuur die zijn goesting doet, zonder ook maar één seconde in te zitten met zijn gezin, er een minnares op nahoudt, mensen zonder scrupules de dood instuurt. Na de oorlog durft hij het zelfs aan zijn leed als collaborateur gelijk te stellen met dat van de joden. Mien haat wat haar man doet en gaat tegen hem in. Het boek leest als een ode aan een prachtmoeder.

[Ief Stuyvaert · Rating 3 out of 5]

'Roman' staat er in grote letters op de cover. Dat is misleidende informatie.

'De Opgang' is namelijk geen roman, maar een scriptie.

Een uitstekend geschreven scriptie, dat wel, maar: een scriptie. Het soort dat je als universiteitsprofessor graag op je bureau krijgt.

Maar een roman is het dus niet. Daarvoor focust de schrijver te veel op feiten, te weinig op emotie. Daarvoor hangt hij te veel vast aan getuigenissen en geschriften. En dus wordt het af en toe - zoals wel vaker bij Hertmans - wat belerend en (dus?) een beetje saai.

De Gentse lezer kan zijn hart hier wel aan ophalen: straten en pleinen worden bij naam genoemd, poortjes en schoenschrapers zijn vind- en fotografeerbaar. Maar of de Antwerpse of Limburgse lezer er voor naar het Patershol gaat komt?

'De Opgang' beschrijft de op- en (vooral) neergang van een 'foute' man, maar slaagt er niet in om écht toegang tot hem te krijgen.

Scriptie: grote onderscheiding.
Roman: net niet voldoende.

[Ingrid · Rating 5 out of 5]

Stefan Hertmans vertelt over het nazisme in België en de ss-er die in zijn huis heeft gewoond.

Stefan Hertmans talks about Nazism in Belgium and the SS who lived in his house.

[Boudewijn · Rating 5 out of 5]

Na het magnifieke De Bekeerlinge opnieuw tijd voor een boek van Stefan Hertmans. Dit maal een boek over de voormalige bewoners van zijn huis in Gent, waarvan erachter kwam dat de vorige eigenaar een voormalige SS’er was. Zijn nieuwsgierigheid was gewekt, en middels uitgebreid onderzoek heeft het dit boek als resultaat opgeleverd.

Net als in De Bekeerlinge combineert Hertmans zijn journalistieke vaardigheden met zijn eigen herinneringen, gevoelens en tilt daarmee het gehele stuk naar een hoger, literair plan. Handig wisselt hij van perspectief tussen heden en verleden. Terwijl Hertmans samen met zijn makelaar de staat van het huis opneemt, schakelen we naadloos terug naar de periode van Willem Verhulst, de vorige bewoner en Belgische collaborateur en zijn Hollandse vrouw Mientje, die niks van zijn gedweep met de Duitse bezetter moet hebben maar die hem - ondanks zijn ontrouw - altijd om hem bekommert.

Het resultaat? Een prachtig, fragiel boek waarin de personages tot leven komen. Schitterend.

[Pieter Serrien · Rating 4 out of 5]

Een voor mij bekende geschiedenis met veel herkenbare zoektochten via archieven, brieven en interviews. Na Oorlog en Terpentijn en de Bekeerlinge gaat Hertmans op zoek naar het verhaal naar de woning die hij in Gent kocht. Hij gidst ons langs de moeilijke oorlogsgeschiedenis van donkerzwarte collaboratie. Nog meer dan de andere twee is dit eigenlijk een heel literair geschreven non-fictieboek. Heel fijn om te lezen dat mijn boek over Louis Boeckmans een inspiratie was. En helemaal bijzonder: de link naar de familie Schamp, die ik goed ken van Mortsel, waar de vader zijn twee dochters en vrouw verloor. Een aanrader voor al mijn lezers!

[Gavin Armour · Rating 4 out of 5]

Stefan Hertmans erzählt in DER AUFGANG (DE OPGANG/erschienen 2020, Dt. 2022) tatsächlich von einem solchen: Er erkundet das Haus, in welchem er 20 Jahre gelebt hat und erinnert sich dabei an die Erstbegehung mit einem Notar, der den Verkauf begleitet und der ihm allerhand Historisches über die Bewohner zu erzählen hatte – nur nicht das Wesentliche, wie Hertmans feststellt, als er seinen Namen in der Autobiographie eines seiner alten Professoren an der historischen Fakultät liest. Denn dort wird kurz erwähnt, daß er, ein in Belgien und den Niederlanden bekannter Autor, dort lebt, wo der sein Leben berichtende Historiker seine Kindheit verbrachte – als Sohn des landesweit berüchtigten Kollaborateurs und belgischen SS-Mannes, Willem Verhulst.

Geschickt verschachtelt Hertmans nun die Erinnerung an jenen Aufgang mit dem Notar, der ihn höher und höher durch das alte Haus in Gent führte, mit den Ergebnissen seiner Jahre später durchgeführten Recherchen zum Haus und dessen Bewohnern. Hinzu kommt eine Ebene, auf der er sich allerhand Situationen – häusliche, öffentliche, solche der Einsam-, wie der Zweisamkeit – vorstellt und sie einflicht, was die Bezeichnung Roman für das Werk rechtfertigt. Es ist ein etwas heruntergekommenes Haus, das er einst beging und je mehr er die Geschichte der früheren Eigentümer erforscht, desto kälter wird ihm beim Gedanken an die vielen Jahre, die er mit und in deren Erbe gelebt hat. Und bald schon ist nicht mehr das Haus Gegenstand seines Interesses, sondern vor allem jener Mann, der es einst kaufte und mit seiner zweiten Frau und den gemeinsamen Kindern bewohnte.

Willem Verhulst war ein Belgier, der früh im Leben auf einem Auge erblindete, was ihn zum Außenseiter werden ließ, vor allem aber daran hinderte, eine soldatische Laufbahn einzuschlagen. In jungen Jahren entwickelt Verhulst eine nahezu fanatisch nationalistische Haltung hinsichtlich der flämischen Sache, was später dazu führte, daß er sich auch an der Ideologie der Nationalsozialisten erwärmen konnte. Er arbeitete nach der Besatzung durch die deutschen Truppen bald für deren Verwaltung, trat der SS bei und wurde führender Kopf der belgischen SS-Division Langemarck. Zugleich – und das macht die Figur Willem Verhulst interessanter, als sie zunächst erscheint – heiratete er in erster Ehe eine Jüdin, die früh an einer Krankheit starb und um die Verhulst sehr getrauert haben muß. Dann lernt er die Niederländerin Meintje kennen, eine Bauerstochter, die er heiratet und mit der er schließlich drei Kinder haben wird – den späteren Historiker Adriaan Verhulst und seine Schwestern Letta und Suzy, die jüngste. Daran ist zunächst nichts Besonderes, allerdings entpuppt sich Meintje als radikale Pazifistin mit einem nahezu pietistischen Hintergrund. Sie zeigt sich die gesamte Zeit der Besatzung durch die Nazi-Truppen widerständig, sorgt dafür, daß die Kinder weitestgehend unberührt bleiben von der rassistischen und antisemitischen Ideologie der Besatzer und widersetzt sich ihrem Mann mehr und mehr, bis sie sogar eine Hitler-Büste zerstört, die Willem einem Fetisch gleich verehrt.

Vieles von dem, was Hertmans beschreibt, ist eine wirklich interessante Aufarbeitung belgischer Vergangenheit und deren dunklerer Seiten. Anderes allerdings ist schlicht typisches Eheleben in der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts, gleich ob in Belgien, Deutschland, Frankreich oder sonst wo. Es gibt Streitigkeiten, der Mann im Haus besteht auf seinen Rang, er legt sich eine Geliebte zu – auch die eine überzeugte Nationalsozialistin – , er ist immer häufiger unterwegs, bleibt tage-, manchmal wochenlang außer Haus, begründet wird dies immer mit seiner Arbeit. Hertmans macht sich die Mühe und forscht dieser Arbeit mit Akribie hinterher. Verhulst war nicht nur ein professioneller Kollaborateur, er war auch ein Denunziant. Er legte Listen Verdächtiger an, die er den Deutschen übergab, war verantwortlich für etliche Dutzend, wahrscheinlich Hunderte Deportationen in die Lager der Nazis, floh schließlich gen Deutschland, als die Front 1944 immer näher rückte, kehrte später zurück, verbüßte eine Haftstrafe und trat dann wieder ins bürgerliche Leben ein. Er und seine Geliebte Griet trennten sich nie und Meintje musste ihren Mann, von dem sie sich innerlich immer stärker distanzierte und zugleich immer mehr Halt im Glauben fand, zeitlebens mit der anderen teilen. Allerdings entnimmt Hertmans den Aufzeichnungen der Gattin auch, daß sie ebenfalls zeitlebens zu ihrem Mann hielt, sich um ihn sorgte und ihn offenbar liebte.

Immer wieder imaginiert Hertmans eheliche Szenen – im Schlafzimmer, in der Küche, am abendlichen Kaminfeuer. Allerdings fällt dabei auf, daß er hier die eher marginalen Begebenheiten ausschmückt, Willems Wehleidigkeit, Meintjes Versuche, die Seele des Gatten zu erretten, Diskussionen um den Umgang mit den Kindern, religiöse und alltäglich-profane Besprechungen. Daß dieser Mann bei all seiner schäbigen ideologischen Verblendung eben eine Jüdin, neben der er schließlich begraben werden wollte und wurde, sowie eine in ihrem Glauben und damit ihrem Pazifismus unbeirrbare Protestantin geheiratet hat, wird kaum beleuchtet, wirkt aber dem Anschein nach wie der interessanteste Aspekt dieser Figur. Doch bleibt dieser Willem Verhulst seltsam ungreifbar, wie er auch dem Autor möglicherweise nicht greifbar gewesen ist. Er tritt nie aus der Dimension einer Romanfigur heraus, sondern bleibt uns papieren und fremd. Das gleiche gilt für Meintje und auch für Griet. Am ehesten sind es noch die Kinder, allen voran Letta, die der Leser als wirkliche Menschen wahrnimmt, was möglicherweise auch damit zu tun hat, daß Hertmans sie getroffen und befragt hat, also ein wirkliches persönliches Verhältnis zu ihr aufbauen konnte.

Sicher ist es interessant zu beobachten, wie auch in anderen Ländern nach und nach die Vergangenheit aufgearbeitet wird. Gleich ob in Frankreich, Belgien, den Niederlanden oder gar Polen, wo von Regierungsseite ja der Versuch unternommen wurde und wird, diese Aufarbeitung und die Art des Gedenkens zu regulieren. Vielleicht ist die daraus entstehende Literatur aber vor allem für jene relevant, die so mit dem Eigenen konfrontiert werden. Mit der Erkenntnis, daß es auch in den eigenen Reihen solche gab, die mitgemacht haben, Kollaborateure, gar Kämpfer auf Seiten der Deutschen. Ein Erbe, das bisher aus vielerlei Gründen abgelehnt, gern auch totgeschwiegen wurde. Hertmans übernimmt also die durchaus schmerzvolle Aufgabe, sich diesem Erbe zu stellen. Indem er persönliche (wenn auch nur sehr indirekte) Verflechtung thematisiert und dabei gelegentlich auch die eigene Haltung als einst junger und rebellischer Student im Nachklapp der 68er thematisiert. Zugleich empfindet der Leser, auf den Seiten, zwischen den Zeilen, eine Art Entfremdung. Mag es die des Autors gegenüber dem Sujet sein oder die des deutschen Lesers, der natürlich schon etliche ähnliche Bücher gelesen hat und hier letztlich nur einmal mehr vom gleichen findet. Es kann nur gut sein, diese Geschichte(n) aufzuarbeiten und zugänglich zu machen. Und wahrscheinlich ist zukünftig die Literatur der Ort, wo dies zu verhandeln ist. Aber dabei kommt sicherlich nicht immer Literatur zum Vorschein, die wirklich Neues zu bieten hat.

Das ist dann auch der Eindruck, den Hertmans DER AUFGANG hinterlässt: Im Detail eine durchaus interessante Erzählung, die ein Schlaglicht auf die spezifische Situation in Belgien wirft und anhand einer bestimmten Figur exemplifiziert. Das ist gut zu lesen, unterhaltsam ist es dem Thema entsprechend eher nicht. Und es bleibt insofern ein Fragezeichen, als daß Hertmans dem Leser wenig Grundlagenwissen vermittelt. Das muß dieser sich selbst zusammenklauben, um die Spezifika wirklich zu durchdringen. So bleibt DER AUFGANG eher ein Ausgang – ein Ausgangspunkt, von dem aus man sich in diesen Teil der Geschichte des 3. Reichs und des 2. Weltkriegs hineinwühlen kann.

[Jin · Rating 4 out of 5]

Ein interessantes, aber leider etwas langatmiges Buch über einen SS-Offizier und seine Familie. Eigentlich mehr über seine Umgebung und Familie als über ihn selbst. Die Geschichte wurde sehr atmosphärisch erzählt mit historischen Fakten besetzt, aber mit künstlerischer Freiheit nachgespielt. Auch wenn die Geschichte im sehr langsamen Tempo erzählt wird, wurde ich Seite um Seite weitergetragen, da ich dann doch neugierig wurde über diese Persönlichkeit, Willem Verhulst, und seinem Untergang.

Es war ein sonderbares Leseerlebnis, als jemand, der in Deutschland zur Schule gegangen ist, liest man sehr viele Bücher, Berichte und Dokumentationen über den 2. Weltkrieg. Aber diese Geschichte war schon etwas besonderes. (Auch wenn ich hier zugeben muss, dass ich normalerweise nicht gezielt nach Bücher mit der Thematik 2. Weltkrieg suche) Der Autor geht auf einen langen Spaziergang über mehrere Jahrzehnte hinweg und es ist als ob er nicht wirklich den Mann fokussiert, sondern ihn im Hintergrund der damaligen Zeit verschwinden lässt. Es war eigenartig, dass man ihn automatisch als fehlgeleitete, armselige Kreatur wahrnahm, auch auf den Seiten, wo er eigentlich nicht erwähnt wurde. Man war zwar mitten drin, aber man betrachtete die Geschehnisse dann doch aus dem Blickwinkel eines Außenstehenden.
Die Geschichte lebt eindeutig von der Erzählweise und man muss sich an dieses Tempo gewöhnen. Wenn man eine schnelle, Action-reiche Geschichte will, ist man hier vermutlich nicht richtig.

** Dieses Buch wurde mir über NetGalley als E-Book zur Verfügung gestellt **

[Tala🦈 (mrs.skywalker.reads) · Rating 4 out of 5]

4,5 nawet, jak pisać o historii 101, nawet jeśli z elementem fikcyjnym, poznawanie tak złożonej perspektywy belgijskiej było szalenie ciekawe, tak ludzko, ale kompleksowo

Chcę „Wojnę i terpentynę” na wczoraj

[Elwira Księgarka na regale · Rating 5 out of 5]

„Teraźniejszość odpływa, dźwięki brukselskiej ulicy zostają wygłuszone, papiery szeleszczą, otwiera się wachlarz urzędowego bełkotu, a za nim, jak w chmurze wzbijanego kurzu historii, w moją stronę idzie mężczyzna, ma okulary z matowym szkłem na lewym oku, w mroku za bardzo tego nie widać, ale to się wie, poza tym nosi czarny mundur z zarzuconym na niego długim płaszczem z czarnej skóry, jest wpół do trzeciej w nocy, a on, mając za sobą dziesięciu wojskowych z bronią w pogotowiu, wali w drzwi wejściowe dużego budynku przy Korenlei.”

Pewnego popołudnia 1979 autor przechadza się po jednej z ulic Gandawy i nie może się oprzeć urokowi starego domu, który w dużej mierze zamieszkują już tylko grzyb i wilgoć. Nie myśląc długo dzwoni do notariusza z zamiarem zakupu. Minie jeszcze 20 lat zanim Hertmans trafi na książkę, która odkryje przed nim niesłychaną prawdę - oto mieszka w domu członka SS. Tutaj zaczyna się opowieść o pogoni za historią nie tylko jednego człowieka, ale o historii domu i jej mieszkańców. Kreśli też niebywale potrzebny i czuły portret żony Mientje, która zasługuje na szacunek w tej historii. Udało mu się to zanim umarli wszyscy jego domownicy, a co więcej, jeden z byłych wykładowców autora okazał się być synem rzeczonego nazisty.

Pogoń czy też śledztwo, którego podjął się autor w celu odkrycia jak najgłębszych zakamarków historii rodziny Verhulst jest niepodważalnie rzetelne i dogłębne. Z przejęciem ukazuje dwulicowość człowieczeństwa w postaci Willema Verhulsta i niezłomność jego rodziny, która nigdy nie zaadaptowała jego poglądów, co samo w sobie jest fascynującym wątkiem tej książki. Nie będę zdradzać więcej z fabuły książki, ponieważ powinna pozostać dla Was ucztą do odkrycia.

Hertmans zaskarbił mnie już „Wojną i terpentyną”, a „Wejście” jest jedynie potwierdzeniem jego niesamowitego talentu do tworzenia czegoś na miarę dokufikcji. Autor wyłania się w stosownym momentach, absolutnie nie dominując historii, której się poświęca, wie dokładnie, kiedy usunąć się w cień i przenieść nas w świat rodziny Verhulst. Pisze tak przekonywująco i z niezwykłą zgrabnością językową, że jesteśmy w stanie uwierzyć mu nawet w ustępach, w których wiemy, że użył swojej wyobraźni, by nadać tło faktom historycznym. Dodatkowo odwiedza wiele miejsc, chwyta za materiały źródłowe, a gdy opada z nich chmura kurzu historii, to objawia się nam talent wyłuszczania z miejsc i dokumentów niesamowitych relacji. „Wejście” zasysa nas od samego początku i nie puszcza do samego końca utwierdzając mnie w opinii, że autor jest mistrzem splatania fikcji literackiej oraz osobistej historii z faktem.

tłum. Alicja Oczko

[Nadia · Rating 3 out of 5]

Full review coming soon.

Finished reading this one awhile ago. I read this book for school (Dutch literature). The book was interesting. It started of strong and it was interesting but near the end, I kind of lost the plot and I was confused?


Ik heb dit boek voor school gelezen. In het algemeen was het boek interessant maar ik vond de hoofdpersonage behoorlijk vreemd. Het verhaal was uniek en interessant maar ik vond de hoofdpersonage (Willem) behoorlijk vrouwonvriendelijk en vreemd. Desondanks vond ik wel dat Stefan Hertmans het boek goed geschreven en doordacht heeft. Als lezer voel je je niet echt verbonden met de personages (vooral bij Willem) en je wordt als het ware op afstand gehouden. Maar dat kan ook voor frustratie zorgen als lezer.

[Karin Baele · Rating 4 out of 5]

Gretig met gentse ogen gelezen, daarin blonk ster nr 4.

[Nathalie · Rating 4 out of 5]

Beroerend boek over de erfenis van de collaboratie

Stefan Hertmans is al langer een gevestigd en gewaardeerd Belgisch schrijver. Hij schrijft romans, verhalen, essays, poëzie en theaterstukken. Zijn eerste publicatie is de roman Ruimte in 1981, met de roman Naar Merelbeke (1994) werd hij genomineerd voor de Librisprijs en voor de Schrijvers-van-Nu-prijs van ECI maar met Oorlog en Terpentijn brak hij in 2013 door bij het brede publiek. Het boek werd in 25 talen vertaald en de New York Times plaatste War and Turpentine in haar lijst van 10 beste romans van 2016.

In De opgang slaat hij dezelfde weg in als in Oorlog en Terpentijn en de opvolger De bekeerlinge. Hij vervlecht zijn eigen leven met een verhaal uit de geschiedenis dat hij als onafhankelijk waarnemer tracht te ontrafelen. In 1979 kocht de jonge Hertmans voor een habbekrats een vervallen huis in het Patershol in Gent, het Drongenhof. Tijdens een rondgang door het huis hoort hij van de eigenaar dat er een Vlaamse SS-er heeft gewoond met zijn gezin. Twintig jaar later als hij het huis terug verkoopt, en pas als hij het boek Zoon van een 'foute' Vlaming, geschreven door Adriaan Verhulst, zoon van de SS-er in kwestie, Willem Verhulst, onder ogen krijgt, neemt Hertmans de pen op om dit verhaal te onderzoeken en neer te schrijven. Hertmans kreeg zelf nog les van deze Adriaan Verhulst die tijdens zijn leven een vermaard historicus en hoogleraar was aan de Universiteit Gent.

De perspectieven in dit boek zijn net als in zijn vorige boeken prachtig in elkaar verweven. Hertmans kijkt terug naar zijn jonge ik tijdens die rondgang in het riante huis. Daar tussendoor leert de lezer in een andere chronologische verhaallijn de jeugd en het latere leven van Willem kennen, zowel voor, tijdens als na de oorlog. Even gemakkelijk springt Hertmans terug naar zijn eigen perspectief en kijkt hij ook terug naar zijn jonge onervaren ik die de wereld leert ontdekken samen met een soort hippe commune die in dat huis met een verleden samenkomt.

Het beeld van Willem radicaliseert doorheen het boek. Hij groeit op als kleine jongen in Berchem waar zijn vader diamantslijper is. Als scholier en student zet hij zich af tegen de Franstalige elite, en vandaaruit ontwikkelt hij zijn flamingantisme. Hij wordt verliefd op een Joodse vrouw die ouder is dan hem en hij wegkaapt uit een bakkerij en waarmee hij zelfs stiekem trouwt. Hij is de Groot-Germaanse gedachte toegedaan en ziet zich gedwongen te vluchten naar Nederland via een aantal contactpersonen. Zijn vrouw wordt er door hun opvanggezin zo goed mogelijk verzorgd want zij is ernstig ziek geworden. In het protestantse Nederlandse dorp Oud-Zevenaar leert hij Mientje kennen, een boerendochter. Als zijn vrouw snel sterft, vraagt hij haar hand en komen ze als koppel in Gent in het Drongenhof terecht. Ze stichten een gezin en krijgen drie kinderen. Ondertussen radicaliseert hij en collaboreert hij met het Duitse regime, en maakt hij als SS-er lijsten waarin hij zijn eigen buren en contacten verraadt als zijnde joden, communisten of andere ‘verraders’.

Mientje is echter een streng gelovige brave Nederlandse huisvrouw die niets moet hebben van de ideeën en ideologie van haar man. Ze is pacifistisch en leeft mee met zowel de slachtoffers van het regime als de arme gezinnen van de collaborerende Vlamingen die zonder middelen vallen. Ze raakt snel erg verbaasd over de man die haar op zo’n snelle manier heeft weten in te pakken. In het Drongenhof verbant Mientje hem en zijn gesprekken met zijn gasten naar zijn ‘dodenkamer’ en verbiedt haar kinderen in die kamer te komen. De gipsen buste van Adolf Hitler kan ze maar niet verdragen en wil ze zo weinig mogelijk zien. Het is verbazingwekkend dat het verschil tussen beide echtelieden zo groot is. Hertmans weet je ook mee te slepen in het verhaal van Mientje dat zo tegengesteld is aan dat van haar man. Tijdens en in de nasleep van de oorlog als ze gescheiden is van Willem, neemt ze zelfs vluchtelingen op. Het Drongenhof wordt zo een toevluchtsoord voor kunstenaars en academici die een onderkomen nodig hebben en altijd bij haar terechtkunnen, onder wie enkele bekende namen. Willem heeft op zijn beurt nog een minnares waar hij wel zijn ideeën en gedachten mee kan delen.

Na de oorlog werd Willem Verhulst tot levenslang veroordeeld maar raakte hij dankzij enkele handige contacten toch vrij en trouwde hij met zijn minnares om terug naar Berchem te verhuizen. Hij kon zelfs bij zijn vroegere werkgever terecht om opnieuw te beginnen. Hij voelde zich zoals vele Vlaamse collaborateurs tot op het einde meer slachtoffer dan dader, en kwam niet tot inkeer.
Hertmans onderzoekt in dit boek de motieven en redenen van Willem en laat de lezer zonder zelf te oordelen doorheen het boek ontdekken wat Willem zo antipathiek maakt en welke wandaden hij allemaal heeft gepleegd. Soms komt de stijl van de auteur misschien wat gekunsteld en gecompliceerd over, maar zijn prachtige taal maakt dit helemaal goed.

Opnieuw maakt hij de lezer deelgenoot van hoe zijn onderzoek vordert op zijn eigen manier. Hertmans kon beroep doen op de dagboeken van Mientje als bron, die hij kreeg van de twee dochters uit het gezin en daarnaast op het rechtbankdossier van Willem Verhulst. De acties van Willem Verhulst kostten vele levens. Hertmans gebruikt opnieuw een ‘klein verhaal’ om de grote geschiedenis mee te duiden en verdere evoluties aan te tonen. Er zijn een aantal tegenstrijdigheden in het boek gekropen, ook wat de auteur zelf betreft trouwens, en hij spaart zichzelf niet. Zoals met zijn vorige boeken vangt hij ontzettend goed de aandacht van de lezer, en vult hij de feiten in tot een compleet verhaal. Een prachtig verhaal dat weer veel lezers zal beroeren.

[Vic Van · Rating 5 out of 5]

Dit boek volgt een beetje hetzelfde stramien als 'Oorlog en terpentijn' en 'De bekeerlinge'. We krijgen een geromantiseerd historisch verhaal voorgeschoteld dat op verregaande research en feiten gebaseerd is en tussendoor hoofdstukken waarin de rol van de auteur bij het ontdekken van het verhaal wordt toegelicht als rode draad.
Als ingeweken Gentenaar kon ik in gedachten precies de beschreven plekken voor ogen houden, wat een extra dimensie gaf aan de leeservaring.
Wie het voorgaande leest, denkt misschien dat ik niet zo van het boek gehouden heb, maar dat klopt niet. Al lijkt het een herhalingsoefening voor Hertmans, toch heeft dit verhaal mij opgeslorpt en meegesleurd.
Het is verbijsterend hoe iemand zo kan volharden in de boosheid, hoe iemand zich dermate achter een ideologie kan blijven scharen die tot gruwelijke misdaden tegen de menselijkheid heeft geleid.
Al was ik mij daar zijdelings van bewust, maar ik stond toch ook versteld van hoezeer dat 'fout zijn' tijdens de oorlog nu nog altijd implicaties heeft op wat er zich vandaag op het politieke toneel afspeelt.
Uit Hertmans beschrijvingen spreekt ook een enorme sympathie en verlangen om z'n personages te begrijpen. Hij maakt ze heel menselijk.
Laat hij maar nog meer van dit soort boeken schrijven. Ik zal ze gewillig lezen.

[Anne De Schrijver · Rating 4 out of 5]

Het boek nam me mee naar het duistere verleden, donker diep in het Patershol. Ik kon niet stoppen, beleefde het mee. Het is een scriptie - dat zeker - maar ook een roman. Het is zodanig geschreven, dat het voor mij aanvoelde alsof ik een film bekeek. Oh oh, Hertmans!

[Bart · Rating 4 out of 5]

*** 4,25 ***

[Aleksandra Pasek · Rating 5 out of 5]

6/5
Dawno mi się nic tak nie podobało zarówno ze względów formalnych, fabularnych jak i językowych. Top.

[iva° · Rating 4 out of 5]

čar ovome djelu daje dokumentarni ton, razgovori sa svjedocima i stare fotografije kojima je hertmans upotpunio povijest obitelji verhulst. glava obitelji, ključni lik i poveznica svih je willem, suprug i otac, fanatičan flamanski nacionalist i hitlerov vjerni sljedbenik koji je, makar krvlju ruke okaljao nije, revno i strasno sastavljao liste židova za deportaciju i egzekuciju. hertmansova polazišna točka krajnje je osobna: niti ne znajući čija je, kupio je kuću u kojoj je neko vrijeme živjela obitelj verhulst i to ga je inspiriralo da zaroni u njihove živote, krećući se od podruma prema tavanu (otuda i naslov "uspon").
uspio je izmaknuti dramatičnosti i direktnoj osudi koje su nerijetko prisutne u djelima takve tematike.
preporučam onima koje zanima II. svjetski rat, nacizam, nizozemska i belgija tijekom II. svjetskog rata, ali i psihologija "sporednih" likova (majka, dvije kćeri i sin) i dokumentarna literatura općenito.

[Ruben · Rating 4 out of 5]

In the style of War and Turpentine, Stefan Hertmans researches the history of a house in Gand he bought in 1979 and where a Flemish SS-officer lived during the war.

It says on the cover that it's a 'novel' but it is mainly a chronological non-fiction account, in which the author takes considerable liberty enriching the text with fictional dialogue and semi-poetic observations (the latter being rather distractive and not adding much value to me).

I would have appreciated a bit more detail on the actual crimes committed and found the story of the victimes completely absent.

It reminded me a bit of the Ratline by Philippe Sands, where I found the research a bit more impressive and the story more spectacular. The story is very interesting nevertheless, not in the least to learn more about the Flemish independentists and their German sympathies before and during the war.

[Claire Bracke · Rating 3 out of 5]

Deze reconstructie van het leven van de Gentse SS'er Willem Verhulst en zijn familie leest heel vlot en is doorspekt met interessante anekdotes uit het Gent van voor, tijdens en na de oorlog. Voor iemand die zelf 6 jaar in het Patershol heeft gewoond was dit extra bijzonder om lezen. Voor mij waren de vele zijsprongetjes niet altijd nodig, die haalden de vaart uit het verhaal. Met 100 bladzijden minder was dit boek misschien nog beter geweest. Op het einde namen de historische details teveel de overhand en had ik toch wat het gevoel dat ik een historisch artikel aan het lezen was. Afsluiten met Willems dood was voor mij logischer geweest (met eventueel nog kort hoe het Griet vergaan is).
Al bij al vooral beangstigend hoe een hele groep mensen zo blind en blijvend overtuigd kan zijn van zijn eigen idealen en (gruwel)daden.

[Bart Vanvaerenbergh · Rating 4 out of 5]

Alweer een verhaal over een huis met een geschiedenis.
En wat voor één !

[Marc Reunes · Rating 5 out of 5]

Briljant geschreven. Als min of meer Gentenaar kan ik niet anders dan een extra ster geven. Een vijf dus. De blauweregen die Hertmans verleidde tot het kopen van het pand in het Patershol kan je bijna letterlijk ruiken. Het is alsof je zelf meekijkt in de kamers van het Drongenhof, alsof je zelf door de straten van de Gentse binnenstad struint. Zo herkenbaar.
Sterk ook de niet aflatende drang waarmee de auteur op zoek gaat naar de beweegredenen van de vroegere bewoner en SS’er Willem Verhulst. Al is dit boek vooral een ode aan zijn bedrogen echtgenote, de vroom protestantse Mientje uit Oud-Zevenaar. Hoe zwaar is de waarheid om dragen voor wie je echt lief is?
In deze roman duikt zowaar ook ene Jaap Kruithof op. Van hem kreeg ik nog lessen filosofie. Nou ja les, het waren vooral vragenuurtjes over scherpe maatschappelijke thema’s. Een valkuil voor de student, want op het examen was hij plots een strenge docent waarbij je de cursus letterlijk moest aframmelen.
De Opgang is een historische zoektocht, aangevuld met de poëtische beleving van de schrijver. Het laatste hoofdstuk daarentegen laat pijnlijk realistisch de gruwel van de oorlog zien. In Comblanchien, daar waar Hertmans op zoek ging naar de kalksteen die de pleister vormde voor de schoorsteen in zijn Gentse huis. Omdat daar ooit de Hitlerbuste stond. Zijn fetisjisme, zo noemde hij het. Zonder meer een boek dat aan de ribben blijft plakken.

[Elisa · Rating 3 out of 5]

Eine wahre Geschichte und eigentlich eine spannende Thematik, hat mich irgendwo auch gepackt und ich hatte Lust, mehr zu erfahren. Aber leider war es für mich teilweise doch sehr langatmig, meiner Meinung nach hätte der Autor sehr viel weglassen können.. deswegen war ich jetzt am Ende doch froh, „endlich“ fertig zu sein.

[Sibrich van Baalen · Rating 5 out of 5]

Heerlijke Vlaamse microgeschiedenis die ontspruit in een Gents huis waar een krachtige vrouw het huishouden runt en waar haar overspelige man de verkeerde politieke bloemetjes buiten zet. Boek met plaatjes altijd +1.

[Anneliese Tirry · Rating 4 out of 5]

Ik lees graag Stefan Hertmans, ik hou van de manier hoe hij geschiedenis inkleurt en een gezicht geeft, ik hou van zijn rijke taal, en bref : een nieuw boek van Hertmans is feest ten huize Tirry.
In het huis waar Hertmans gedurende 20 jaar woonde, huisde daarvoor de familie van Nazi-collaborateur Verhulst, het is diens leven dat in het boek ontrafeld wordt. Hertmans ontdekt dit pas nadat hij het huis alweer heeft verkocht. In zijn herinnering bezoekt hij dit huis opnieuw een eerste keer, net zoals in de zomer van 1979, en vertelt zo het verhaal van Verhulst, gebaseerd ten dele op gesprekken die hij voerde met diens kinderen, archiefstukken en op de memoires van de maîtresse. De rest wordt door de auteur ingevuld.
Dit boek leest erg vlot. Er staan ook veel foto's in wat de personages nog "echter" maakt. Maar terwijl zijn eerder boek "De bekeerlinge" wel 20 aangeduide passages heeft die ik prachtig en rakend vond en die ik overschreef in een boekje, heeft deze nieuwe roman slechts 1 aanduiding gekregen, en dan nog helemaal in het begin.
De personages deden me niets, zeker al niet Verhulst, maar ook niet die arme sloor Mientje. Ik heb het boek gelezen en zeer goed bevonden, maar het heeft mijn hart niet doen opspringen of verschuiven, het heeft mij niet in de ziel geraakt.

[Siebe]

Bespreking voor Dietsche Warande & Belfort op: https://www.elkedagboeken.be/dw-b/lit...

[Paul · Rating 3 out of 5]

Heb dit graag gelezen, alhoewel het kwalitatief toch ver onder De bekeerlinge en Oorlog en terpentijn staat.
Hertmans balanceert hier wel voortdurend - en soms wat storend - op de grens tussen een historisch artikel en roman. Net zoals Van Goethem in 1942. En dat doet wat afbreuk aan beide genres.
Daarenboven blijft Hertmans graag uitpakken met zijn woordenschat en haalt hij woorden vanonder het stof om ze daarna in zijn teksten te etaleren. En eigenlijk heeft hij dat niet nodig.

[Sebastian · Rating 4 out of 5]

Bdb

[Nathalie Depoorter · Rating 5 out of 5]

Ik was één van de laatste studenten geschiedenis die les kreeg van prof. Verhulst (en toevallig net als de auteur een 12 kreeg voor dat vak en altijd moeite had om mijn aandacht van zijn pruik naar de les te leiden), ik verdiepte me omwille van mijn familiegeschiedenis voor mijn thesis in WOII (promotor Bruno De Wever) en ik loop regelmatig in het Patershol rond. Misschien daardoor dat dit boek zo dicht kwam maar ook dan, als ik het objectief bekijk, zou ik het 5 sterren gegeven hebben. Het boek is enorm meeslepend maar ook helder geschreven waarin hij de lezer meeneemt in een harde realiteit en daarbij oog heeft voor de emoties van alle actoren zonder klef te worden. Je ziet je als lezer als het ware zelf wonen in het drongenhof, je voelt hoe moeder en kinderen doorheen de onbetwistbare en vreselijke daden van vader Verhulst toch van de man blijven houden en hoe ze proberen het immorele een plaats te geven zonder verraad te plegen aan de liefde voor hun vader/man hoe moeilijk dat ook is.
Topboek.

[Aleksandra Gratka · Rating 4 out of 5]

Nie tylko ludzie mają tajemnice. Sekrety kryją się w ścianach starych domów, w pomieszczeniach i przedmiotach zostawionych przez poprzednich mieszkańców. Są nawiedzone domy, są domy, w których doszło do strasznych zbrodni, są też domy tylko na pierwszy rzut oka zwyczajne.
"Francuski wypolerowany kamień i flamandzka gipsowa głowa". Gdy Stefan Hertmans dowiedział się, że na jego pięknym kominku stało kiedyś popiersie Adolfa, postanowił zgłębić historię domostwa i poprzedniego właściciela. Czytelnik otrzymał efekt tego śledztwa.
Autor jest bardzo wnikliwy i drobiazgowy. Najpierw wydawało mi się, że wszystko jest "zbyt", ale po skończeniu lektury wiem, że każde słowo było tu potrzebne.
Nazistę Willema Verhulsta poznajemy jako małe dziecko, delikatnego maminsynka prześladowanego przez rówieśników. Utrata wzroku w jednym oku, czarna przepaska, a później grube okulary uroku mu nie dodawały. Wzrastał w potrzebie miłości i w nienawiści do Belgii. Żadne z tych uczuć mu nie minęło. Pierwsza żona, 10 lat starsza Żydówka, druga - 5 lat starsza religijna pacyfistka, wreszcie ta trzecia, ostatnia, z którą nie chciał leżeć na wieczność. Żadna nie znała całej prawdy o życiu Willema.
Szczególnie Mientje, ta męczennica, która chciała uchronić dzieci przed poglądami męża. A mąż wychodził do pracy i zajmował się papierami. Papierami, listami, tabelkami. Między wierszami dowiadujemy się, że każda lista to kolejni Żydzi i inni wrogowie Niemców torturowani i trafiający do obozów. Willem miał w sumie czyste ręce i za te czyste ręce otrzymał karę śmierci (niewykonaną). Denerwowała mnie ta oszczędność opisów działalności esesmana, ale taki był cel autora.
Pokazał nam Willema jako zwyczajnego człowieka, ze słabościami, z dużym brzuchem, z kochanką, z durnymi poglądami. To nie był potwór z horroru. To był człowiek, który przykładał rękę do potwornych rzeczy.
Hertmans chciał go poznać, chciał go zrozumieć. Na pewno poznał. Na pewno poskładał obrazek z pogubionych wcześniej klocków. Czy zrozumiał? A czy ktokolwiek potrafi?
Trudna, ale satysfakcjonująca lektura.