ایران و همسایگانش: روابط دیپلماتیک ایران با بریتانیا و ترکیه و روسیه ۱۸۱۵-۱۸۳۰

by فریدون آدمیت, شفق سعد (Translator)

دورهٔ زمانی این بررسی (۱۸۳۰-۱۸۱۵) در تاریخ اخیر ایران اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. روسیه در جهت گسترش سلطهٔ خود بر قفقاز و این سوی رود ارس می‌کوشید، بریتانیا به‌دنبال تفوق بر خلیج فارس بود، و ایران در آخرین نبردهای ازپیش‌باخته برای تأمین منافع خود جنگ و جدال می‌کرد. دههٔ سوم قرن نوزدهم شاهد تغییرات بنیادین در وضعیت قفقاز و دریای خزر و خلیج فارس بود، که هریک به‌ترتیب تبدیل شده بودند به استانی از روسیه، دریاچه‌ای در تملّک روسیه، و آخرین مورد، در عمل، دریایی تحت سلطهٔ بریتانیا. به‌علاوه، در آن دورهٔ زمانی رقابت ایران و ترکیه برای آخرین بار به برخورد نظامی انجامید، و مهم‌تر اینکه نخستین تلاش‌ها برای حل علل درگیری‌های مکرر سابق صورت گرفت، که نتیجتاً مرحله‌ای جدید در روابط بین دو همسایه بر اساس تفاهم بیشتر آغاز شد؛ دورانی که ژئوپلتیک منطقه شکل گرفت و تأثیرش تا به امروز پابرجاست.

علی‌رغم اهمیت حوزۀ بررسی این اثر به‌ندرت هیچ‌گونه تحقیق علمی از دیدگاه تاریخ دیپلماسی در این مورد صورت نگرفته است. در کمال تعجب، عهدنامۀ شیراز، که در رابطه با مسألۀ جزیرۀ بحرین اهمیتی فراوان دارد، در آثار هیچ‌یک از مؤلفان معاصر یا آثار جنبی مورد توجه قرار نگرفته، هر چند که دیپلماسی بریتانیا در مورد آن جزیره از همان زمان دچار تحول شد و این سیاست تا به امروز نیز محل مناقشۀ مستمر ایران-انگلستان بوده است.

در این اثر تلاش شده تا روابط دیپلماتیک در سال‌هایی بررسی شود که طی آن نهایتاً تسلط سیاسی، اقتصادی و استراتژیک روسیه در شمال، و برتری بریتانیا در جنوب تثبیت شد، و گشایشی نویدبخش در کار دشوار خاتمه دادن به مشاجرات طولانی‌مدت بین ترکیه و ایران صورت گرفت.

323 pages, Paperback

First published January 1, 1949

About the author

Fereydun Adamiyat or Fereidoon Adamiyat was a leading social historian of contemporary Iran and particularly the Qajar era. He was the son of Abbasquli Adamiyat, a pioneer of the Iranian Constitutional Revolution. Fereydun Adamiyat received his B.A. from the University of Tehran and his Ph.D. in diplomatic history from the London School of Economics. He is known for his original works on various aspects of the social and political history of Persia, most of them dealing with the ideological foundations of the Iranian Constitutional Revolution. Believing firmly in history's "Rational Movement" , Adamiyat saw no conflict between normative judgement and claims to objectivity.

Although predominantly published in Persian, he is often cited by Western scholars. His most famous book was Amir Kabir and Iran.

Adamiyat was also a diplomat, serving as Iran's ambassador to the Netherlands and India. He also worked for the United Nations in various capacities.