Ο πεθαμένος και η ανάσταση

by Nikos Gabriel Pentzikis, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

Ο συγγραφέας πληροφορείται από τις εφημερίδες ότι ένας νέος αυτοκτόνησε και το γεγονός αυτό γίνεται η αφορμή να ξεκινήσει και να ολοκληρωθεί η περιπέτεια της γραφής που ονομάζεται «Ο Πεθαμένος και η Ανάσταση». Το βιβλίο διανθίζεται με σκηνές από τις προσωπικές ιστορίες του συγγραφέα, δραματικές μνήμες του, αλλά και του ήρωα του. Οι μεν εισχωρούν στις δε, οι μεν διαδέχονται τις δε. Μάλιστα η ιστορία του νέου που αυτοκτόνησε δρα πολλές φορές σαν ανακουφιστικό στοιχείο, παρηγορητικό στον συγγραφέα.

Το πεζογράφημα, γραμμένο το 1938, εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1944 κι αποτελεί σταθμό για την ελληνική πεζογραφία, καθώς ο εσωτερικός μονόλογος, που είχε ήδη εισαχθεί απ' το 1930, παίρνει στην περίπτωση Πεντζίκη μια διαφοροποιημένη και πιο εξελιγμένη μορφή. Ο συνειρμικός λόγος, που επηρέασε βαθύτατα την πεζογραφία μας, ειδοποιός διαφορά του Πεντζίκη ανάμεσα στους άλλους πεζογράφους του εσωτερικού μονολόγου, καταλήγει συχνά στην κατάργηση κάθε λογικής συνέπειας και φόρμας προαναγγέλλοντας σε μια εποχή τόσο παρωχημένη την εξέλιξη της πεζογραφίας στη σημερινή μορφή του μυθιστορήματος. Τα πράγματα ή οι λεπτομέρειες αυτονομημένα και περιγεγραμμένα εξαντλητικά, απαλλαγμένα από κάθε συναισθηματική συμπλήρωση, με αισθηματικά ωστόσο αποτελέσματα, σε συνδυασμό με μια μνήμη πλαστική που εκκινεί άλλοτε από το παρελθόν κι άλλοτε απ' το παρόν κι έχει για ενδιάμεσους σταθμούς μια πλημμύρα γνώσεων ατέρμονης εμβέλειας και διακλαδώσεων, αποτελούν τα συστατικά του συνειρμού που βαδίζει στο ρυθμό ενός συχνά εξαρθρωμένου λόγου χροιάς βυζαντινής.
Ο Πεντζίκης μόνο στενά γραμματολογικά μπορεί να ενταχθεί σε μια λογοτεχνική γενιά καθώς αποτελεί πάντα, από τον μεσοπόλεμο μέχρι σήμερα, ένα παρόν για την πεζογραφία μας.

153 pages, Paperback

First published January 1, 1944

About the author

Greek: Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

Reviews

[philosophie · Rating 4 out of 5]

Ο ταυτισμένος με τη Σχολή της Θεσσαλονίκης Πεντζίκης δομεί ένα μυθιστόρημα υποβλητικό, με παιγνιώδη συνάμα διάσταση, από το οποίο φαινομενικά απουσιάζει η αυστηρή πλοκή. Η αφήγηση εξελίσσεται ως φυσική πορεία σκέψης, αλυσιδωτά, με ελεύθερους συχνά συνειρμούς και χωρίς λογική συνέχεια, η δράση απουσιάζει και η διήγηση αφορά αποκλειστικά τον εσωτερικό κόσμο, το πώς αντιλαμβάνεται ο συγγραφέας το λογοτεχνικό και μη περιβάλλον. Ενώ η πόλη της Θεσσαλονίκης και το κοινωνικό της γίγνεσθαι απασχολεί τον συγγραφέα, γεωγραφικά και ιστορικά, το μοτίβο-ζήτημα της γραφής είναι εκείνο που κατέχει δεσπόζουσα θέση στο έργο, το οποίο εμβαθύνει στην ιδέα της ποιητικής που κατακερματίζεται, καταδεικνύοντας πώς το ένα επεισόδιο κατά τη διαδικασία συγγραφής πυροδοτεί το άλλο, πώς ο συγγραφέας παρεκκλίνει σε νέες θεματικές, πώς εξελίσσεται η σκέψη κατά τη σύνθεση ενός μυθιστορήματος.

Αρχίζω να βαρυέμαι αυτή τη συγγραφή (ας μη ντρέπουμαι να πω το λόγο). Σε μάκρος μ' έμπλεξε η γενεαλογία του ήρωα, που θέλησα να παρουσιάσω κάνοντας το σχήμα του. Κινδυνεύω να χάσω κάθε απλότητα και φυσικότητα με την ιδέα της σπουδαιότητας και σημασίας που η σκέψη μου θέλει να κολλήσει σ' ό,τι γράφω. Η φαντασία μου φουσκώνει με ενθουσιασμούς, σε βαθμό που να μη μπορώ, να βαργιέμαι να εξακολουθήσω. Βλέπω κιόλας να είμαι ένδοξος. Οι αρχές μου απένειναν βραβείο. Όχι δεν πρέπει να παραξενεύει κανέναν η βράβευση.

Αξιοσημείωτο το γεγονός πως μολονότι ο συγγραφέας δεν υπήρξε ιδιαίτερα θρησκόληπτος, το συγκεκριμένο έργο βρίθει αναφορών στην ορθόδοξη παράδοση και στη βυζαντινή αγιολογία.

[Aggelina · Rating 2 out of 5]

(''Κριτική'' μετά το παράθεμα. Απογειωθείτε πρώτα)

''Στον ξύλινο εξώστη γλάστρες. Βασιλικός, μαντζουράνα, πελαργώνια, μπουγαρίνι. Ανοιχτά παράθυρα και πόρτες. Οι γέροι καπετάνιοι κουβεντιάζουν κάτω από το τσαρδάκι, στο βελούχι αγνάντια στο πέλαγο. Χαμηλά η αμμουδιά γεμάτη κοχύλια. Όστρακα, κελύφη, πολύσχημα, πολύχρωμα τη στολίζουν. Άδεια, κενά απ΄ το ζωντανό μαλάκιο που σχημάτισε στους βυθούς κελύφη. Τα φέρνει η άμπωτις και η παλίρροια. Τ΄ αφήνει στην άκρη απ΄το φουστάνι του κύματος, όπου ο μικρός κάβουρας τρέχει πλάγια. Τα μεγάλα καβούρια, οι καβουρομάνες, τα παγούρια βρίσκονται λίγο μακρύτερα στο βυθό. Στο βυθό τα φύκια, τα θαλασσόχορτα, ριζωμένα σε άμμο ή βράχια, σε ξέρες και λιθάρια. Γιαλόχορτα, Ποσειδωνίες, Παδίνες και Ακεταβουλαρίες. Κρυπτογόνα φυτά που ο θαλλός τους πλέει με τη βοήθεια κύστεων αέρος, επαναλαμβάνοντας σε κάπως βραδύτερο ρυθμό τον σάλο της επιφάνειας. Τα πολυτρίχια αλατοσκεπή κλαδιά τους γεμίζουν από εναποθέσεις γόνων. Τα αυγά από τις σουπιές με το άσπρο κόκαλο. Τα καλαμάρια. Τα χταπόδια στο θαλάμι της τραγάνας στον πυθμένα. Οι αχινοί με τ΄ αγκαθωτά κινούμενα πολυπληθή άκρα σαν βελόνες. Οι πενταμερείς αστερίες. Τα σφουγγάρια και το γιούσουρι, που αναγνωρίζουν οι κατερχόμενιο στους υποθαλάσσιους κόσμους, ντυμένοι την ειδική στολή".

Όλο το αφήγημα πάει έτσι. 153 σελίδες. Εκατόν πενήντα τρεις σελίδες. Για να διαβάσεις 5 συμπαθητικές σελίδες για την ''μεταφορική'' ανάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης πρέπει να προσπελάσεις πρώτα όλο αυτό.

Ε όχι.
.-

[Tassos Bog · Rating 1 out of 5]

Δυστυχώς από τα λίγα βιβλία που δεν μπόρεσα να ολοκληρώσω. Οι σελίδες αν και λίγες ένιωθα πως δεν κυλούσαν. Σαν να ήθελε κάτι να πει και να μην το έλεγε. Κουραστικό αν και σε κάποια σημεία σε κέρδισε στην αμέσως επόμενη σελίδα πάλι σε άφηνε. Του έδωσε ευκαιρίες και το έπιασα πάλι από την αρχή μήπως βρω κάτι να με κρατήσει αλλά δυστυχως όχι. Ίσως εγώ να μην κατάλαβα τι ήθελε να πει ο συγγραφέας, δεν ξέρω... Ωραίος ο τίτλος, εκεί την πάτησα, αλλά και η αρχή πολύ ωραία. Μετά το χάος...

[Andrew · Rating 5 out of 5]

Καινοφανές, αριστουργηματικό -- ο Τζόυς συναντά τα συναξάρια των μοναχών ..

[Ioulia Ilvanidou · Rating 3 out of 5]

3,5