Książę. Biografia Tadeusza Boya-Żeleńskiego

by Monika Śliwińska

Historia mężczyzny, który wyprzedzał swoje czasy. Fascynująca podróż po różnych epokach.

Co właściwie wiemy o Tadeuszu Boyu-Żeleńskim? I dlaczego powinniśmy wiedzieć więcej?

Tadeusz Boy-Żeleński, jedna z najważniejszych postaci Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego. Wpływowy krytyk teatralny i zaciekły polemista. Kampanie publicystyczne o prawa kobiet (stworzył hasło: "Piekło kobiet"), świadome macierzyństwo, rozdział Kościoła od państwa przysporzyły mu wrogów na wielu stronach sceny politycznej.

Pisarz uwielbiany przez rzesze czytelników, dla przeciwników – "notoryczny demoralizator". Tłumacz i wydawca; zawdzięczamy mu polskie wydania Niebezpiecznych związków, Dziejów Tristana i Izoldy oraz cyklu W poszukiwaniu straconego czasu. Mistrz literackich prowokacji i autopromocji.

Prywatnie melancholik i introwertyk. W licznych romansach szukał przyjaźni i więzi intelektualnej. Taki związek stworzył z publicystką Ireną Krzywicką.

Monika Śliwińska odkrywa nieznane dotąd fakty z życia Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Z doświadczeń, konfliktów wewnętrznych i niejednoznacznych wyborów rekonstruuje biografię, którą czyta się jak wciągającą powieść.

Genres: Audiobook, Nonfiction, Biography, History, Poland

624 pages, Hardcover

First published October 9, 2024

About the author

Monika Śliwińska – dziennikarka i redaktorka, od 2009 roku związana z Ośrodkiem Brama Grodzka - Teatr NN w Lublinie. Autorka książek: Muzy Młodej Polski (2004, Nagroda Klio), biografii Wyspiańskiego Dopóki starczy życia (2017), Panien z „Wesela” (2020, finał Nike) oraz biografii Boya-Żeleńskiego Książę (2024).

Source: Wydawnictwo Literackie
Photo: Natalia Wierzbicka

Reviews

[Beata · Rating 5 out of 5]

This biography of Tadeusz Boy-Żeleński is outstanding! It reads like a page-turner! Żeleński was born under Franz-Joseph I, and murdered by the Nazis in Lwów in 1941. He was a man of letters, a critic, a publisher, a warrior for women's rights in the 1920s and 1930s, and a translator of French works of Balzac, Proust and Molier, among others. While reading, I was surprised by how much I remembered about his life and career, not having read any other biographies. Phrases by Boy-Żeleński's are still used in Polish, and some of the social issues he covered still exist, unfortunately.
I feel like relistening to this book right now!

[Marika_reads · Rating 5 out of 5]

4.5
To ile pracy musiała włożyć w tę książkę autorka - jestem pod wrażeniem

bardzo szczegółowa, ale niezwykle wciągająca biografia wyjątkowego człowieka - lekarza, tłumacza, pisarza, dziennikarza i społecznika. Byłby niezwykle wkur*ny wiedząc, że kobiety w Polsce dalej muszą walczyć o swoje prawa, łaziłby z nami na strajki z transparentem „piekło kobiet"

[Aleksandra Gratka · Rating 5 out of 5]

Biografia, którą czyta się jak najlepszą powieść, co jest zasługą i bohatera, i autorki.

Boy Żeleński był człowiekiem-orkiestrą. Lekarz, społecznik, tłumacz, pisarz. Praktyka w szpitalach, czy raczej "wzloty i upadki pediatry", akcja Kropla Mleka, a później Poradnia Świadomego Macierzyństwa. Burzliwe życie prywatne, z jednej strony małżeństwo z młodziutką Zosią Pareńską ("Tadzio jest tak ponury w tem swojem szczęściu..."), z drugiej tabuny aktoreczek, fascynacja Dagny Przybyszewską, o Irenie Krzywickiej nie zapominając. Musiał Żeleński roztaczać szczególny magnetyzm, który przysłaniał nieprzyjemnie wysoki głos i problemy z nogą - pokłosie pewnej choroby przebytej w młodości.

Monika Śliwińska sporo miejsca poświęca twórczości Boya - są tu i Zielony Balonik, i "Słówka", i publicystyka. Ogromny rozrzut gatunkowy i tematyczny, który robił wrażenie rozdrabniania się Boya i który sprawił, że Żeleński, ku własnemu żalowi, nie był traktowany jak pełnoprawny pisarz.
Fragmenty dotyczące tłumaczeń Boya są tu też rozważaniem na temat tego, na ile tłumacz ma prawo ingerować w oryginał, czy wierność musi górować nad sensem, skoro Boy mknął "cienką linią między wiernością a niewiernością".
Bardzo mnie zainteresowały postulaty Żeleńskiego (w kontekście twórczości Mickiewicza), by nie oddzielać dzieł od biografii - i cała burza z tym związana. Zresztą burze wywoływał Boy chcąc i nie chcąc, bo jego poglądy dotyczące małżeństw, homoseksualistów i regulacji urodzeń budziły furię środowisk endeckich i katolickich.

Najwspanialszą i najsmutniejszą jest tu końcowa część książki. Pobyt Żeleńskiego we Lwowie, okropne insynuacje Jacka Trznadla, wreszcie egzekucja i to, co po niej. Szczególnie to, co po niej! Pięknie autorka ważyła emocje, które i w niej na pewno były. Sporo subtelności w opisie końca Żeleńskiego, zdania, które chwytają za gardło. Ostatnie strony przepłakałam.

Bardzo to rzetelna biografia, opatrzona wieloma przypisami, pełna zdjęć, cytatów, smaczków i świadectw epoki, która minęła. Napisana tak, że nawet jeśli ktoś średnio jest zainteresowany bohaterem, przepadnie w tej historii od pierwszych stron.

[Ksiazkamikaze · Rating 5 out of 5]

Nie mam zastrzeżeń, bardzo polecam

[Baba od polskiego]

Specjalista od reklamy, którego dzisiaj naśladuje booktok i bookstagram. Książkę sprzedaje się twarzą, więc i on pozował - w pidżamie lub garniturze podtrzymując dłońmi wysoki stos książek. Mówiono, że to wydawca w stylu amerykańskim, bo nie można mu było odmówić rozmachu. Nie tylko Melchior Wańkowicz, lecz także Tadeusz Żeleński Boy był„reformatorem reklamy polskiej” i chociaż w Krakowie mówiono, że dobra książka nie potrzebuje reklamy, on dobrze wiedział, że to tylko słówka.
Tadeusz Boy Żeleński - lekarz, pediatra, tłumacz, pisarz, krytyk teatralny, autor humoresek, publicysta. Zaznał młodopolskiego życia aż do szpiku kości, oddawał się hazardowi, był zafascynowany Dagny, pomagał Przybyszewskiemu, był związany z Tetmajerami, Pareńskimi, Wyspiańskim, Witkacym.
Piszący o osobach nieheteronormatywnych, o Żydach i ich wykluczeniu, feminista, ale nie ma się czemu dziwić, skoro mentorką matki była Narcyza Żmichowska, gratulująca jej „syna olbrzyma”. Człowiek epoki. Był na Weselu Rydla w 1900 roku, zakochany w Paryżu, piszący teksty do kabaretu Zielony Balonik. A przy tym walczył o: wyżywienie noworodków i edukację matek, obecność dramaturżek, „regulację urodzeń” (na ścianie Poradni Świadomego Macierzyństwa napisano, że jej zadaniem jest „wyłącznie zapobieganie, a nie przerywanie ciąży”), a przede wszystkim o nierównościach społecznych, które sprawiają, że dostęp do wsparcia medycznego i świadomego macierzyństwa jest tylko dla ludzi z wyższych sfer. Za najcenniejszą zdobycz powojennych przemian społecznych uznawał równouprawnienie, widział je w nowej roli kobiety, która jest samodzielnym bytem niepodlegającym mężowi, a także w nowej ustawie małżeńskiej o ślubach i rozwodach cywilnych. Zauważał też absurdy, że prawo dotyczące kobiet piszą jedynie mężczyźni.
Trafnie oceniał zdolności do wyczuwania ironii, gdy w „Słówkach” postulował wprowadzenie nowego znaku interpunkcyjnego - perskiego oka, które jak emotikona zaznaczałoby, gdzie autor puszcza oko do czytelnika.
Bulwersował, sytuacja gospodarcza nie była stabilna, doszło do załamania rynku, a on realizował marzenia o Bibliotece Boya, na którą zaciągnął kredyt, a przy tym wyrażał głośno zdanie i angażował się społecznie, co prowadziło do spadku liczby reklamodawców i nagonki środowisk katolickich i pism klerykalnych. Postulował, by nie oddzielać twórcy od jego dzieła, utworów Mickiewicza, od jego biografii - szargał zatem świętość, zrzucał wieszczów z piedestałów, a przede wszystkim atakował tych, którzy fałszowali historię i tworzyli z niej służebnicę dydaktyzmu.
Zmieniał życie parokrotnie, parokrotnie też umierał. Wygadany w piśmie, na co dzień oszczędny w słowach. Humorysta i melancholik. Opanowany zapaleniec. Ceniony twórca, który czuł obrzydzenie do tego, co napisał, ale „dysonanse to niestety szkoła życia literackiego”. Właśnie jako człowieka kontrastów, bez wzdychania nad jego wyjątkowością, opisała go Monika Śliwińska w wyczekiwanej długo przeze mnie książce „Książę. Biografia Tadeusza Boya Żeleńskiego” (Wydawnictwo Literackie).
Mam słabość do piszących o Boyu, nie tyle do bohatera, co do tych, którzy chcą oddać w piśmie jego życie. Ubóstwiam słowa składane przez Józefa Hena w „Boy-Żeleński. Błazen - wielki mąż”, jednej z moich ulubionych książek. Teraz mam już drugą biografię Boya, od której nie mogłam się oderwać i do której będę wracać, bo czułam żal, że zaraz się skończy. Dawkowałam ją sobie wieczorami, a i tak przepadałam na wiele godzin. Śliwińska wykonała ogrom pracy, zgromadziła wiele dokumentów, weryfikowała informacje, stworzyła opowieść o Żeleńskim, jego bliskich, czasach, w których żył. Nie popadła jednak jako znawczyni jego życia i twórczości w klakierstwo. Snuje opowieść o jego życiu podzieloną na trzy okresy: krakowski, warszawski i lwowski, ukazuje pracowitość w wykonywaniu tłumaczeń, a przy tym zaznacza, że miał nietypowe podejście do pracy.
Trudno mi pisać o „Księciu”, bo jest to książka obszerna, a przy tym przemyślana kompozycyjnie, obnażająca ogrom wiedzy i tytanicznej pracy, jaką trzeba było włożyć, by nie tylko zebrać liczne dokumenty z życia, czasów i twórczości Żeleńskiego, lecz też, by je ułożyć w opowieść o człowieku, która wzrusza także warstwą językową. I mamy w niej powagę, obiektywizm i śmiech oraz poetyckość. Śliwińska kolejny raz sprawiła, że schylam głowę nisko w geście uznania. Nie ukrywam, że spodziewałam się tego, gdy sama zgłosiłam wydawnictwu chęć zrecenzowania najnowszej książki biograficznej, która wyszła spod pióra autorki. Nie jestem w stanie napisać więcej, nie chcę odbierać Wam tej przyjemności.
Czytajcie „Księcia”.

—---
W stycz­niu 1926 roku „Wia­do­mo­ści Li­te­rac­kie” ogła­szają sondę: Jak się uczy­li współ­cze­śni wy­bitni pi­sa­rze pol­scy? An­kie­to­wani od­po­wia­dają ob­szer­nie w ko­lej­nych nu­me­rach ty­go­dnika. Że­leń­ski jest je­dy­nym pi­sa­rzem, który nie nad­używa miej­sca na szpal­tach:
Jak się Pan uczył w szko­le śred­niej? Nie­rów­no­mier­nie.
Czem się Pan naj­bar­dziej in­te­re­so­wał? Grą w bilard.
Jaki był Pana sto­su­nek do li­te­ra­tury? Głu­pawy.
—-
#współpracarecenzencka #bababook #babaodpolskiego #nowościwydawnicze #książki #dwudziestoleciemiędzywojenne #boy #boyżeleński #boyzelenski #śliwińska #biografia #monikaśliwińska #sliwinska #monikasliwinska

[Roman · Rating 5 out of 5]

Monika Śliwińska w książce Książę. Biografia Tadeusza Boya-Żeleńskiego z imponującą rzetelnością przybliża życie jednej z najważniejszych postaci polskiej kultury. Autorka nie tylko przedstawia fakty, ale także dba o szczegóły, które pozwalają lepiej zrozumieć motywacje i wybory Boya. Książka wciąga dzięki przystępnemu językowi i płynnej narracji. Czyta się ją z prawdziwą przyjemnością. Śliwińska świetnie oddaje atmosferę epoki, a opisy kontekstu historycznego i kulturalnego dodają biografii głębi. To pozycja obowiązkowa dla osób zainteresowanych Młodą Polską i dwudziestoleciem międzywojennym, która pokazuje Boya nie tylko jako literata i tłumacza, ale też człowieka pełnego pasji i sprzeczności.

[magdalena · Rating 4 out of 5]

za wszystko, co zrobił - nie zasługiwał na taką straszną śmierć

[Kamil Szkup · Rating 4 out of 5]

Monika Śliwińska sprawnie prowadzi narrację, czuć też dobrą pracę redakcji. Książka jest pięknie wydana, bogato ilustrowana, papier przyjemny w dotyku (gramatura mogłaby być wyższa, ale rozumiem decyzję). Tadeusz "Boy" Żeleński to jeden z moich ulubionych autorów (z pewnością znajduje się w moim osobistym TOP10) i wgrążanie się w tę jego biografię było dla mnie niesamowitą przygodą, bo w tej biografii "Boy" zostaje odkryty na nowo. "Boy" swoim talentem, charyzmą, tupetem i przebojowością wyprzedzał swoje czasy i cieszę się, że autorka jego biografii potrafiła opowiedzieć go z alter-nowoczesnym sznytem. BRAWO PANI MONIKO!

Kiedyś, gdy jechałem w warszawskim tramwaju nr 22, pewien dżentel-menel zapytał ochrypłym głosem "to Dmowski na pana koszulce?", na co ja... nieco zirytowanym tonem prychnąłem: "nie, to BOY Żeleński". Ów jegomość wyzwał mnie od skurwysynów noszących tiszert z, cytuję z pamięci, "jebanym zdrajcą". Powiedział to tak głośno, że kilka osób zaczęło go obserwować. Siłą rozpędu zaczęli patrzeć też na mnie. Zwykle nie wdaję się w dyskusje z lumpenproletariatem. Omijam patologię szerokim łukiem. Wtedy jednak uznałem, że skoro tyle ludzi na mnie patrzy, to wypada coś odpowiedzieć. Odpowiedziałem, że "za pociechę może służyć jednemu z drugim, że nas tymczasem orze HISTORIA swoim pługiem" i że rzucam te perły przed wieprza i przeklinam kobietę, która takie ścierwo wypluła na ten świat.

O książce tej z pewnością napiszę coś więcej (prawdopodobnie w formie artykułu, który opublikuję na moim blogu). Postaram się nie zapomnieć, by umieścić tu link.

[Ewa · Rating 3 out of 5]

Tej skrupulatnie udokumentowanej biografii zabrakło opowieści i przyjemność z czytania umyka …. Szkoda, postać Boy’ a mogłaby o sobie opowiedzieć więcej ….

[Katika · Rating 3 out of 5]

Pozwolę sobie ocenić "Księcia" dwojako. Pod względem dokładności, wierności źródłom i dogłębności jest to z pewnością świetna biografia. Autorka unika taniej sensacji (chociaż otwarte małżeństwo Boya dałoby w tej kwestii wiele możliwości) i dokładnie omawia wszystkie życia swego bohatera: jako lekarza, felietonisty, recenzenta, działacza społecznego i tłumacza.
Pod względem przyjemności z lektury bywa nużąco. Zabrakło mi trochę współczesnego kontekstu, gdzie jest miejsce Boya współcześnie? Czy był dobrym tłumaczem, czy jednak nie? Mam świeże porównanie z biografią Słonimskiego, gdzie Kucuel-Frydryszak postawiła na pokazanie Słonimskiego na tle czasów, w których żył, co dało szerszy kontekst jej opowieści. Śliwińska skupia się na szczególe, dokumentach, detalach i gdzieś po drodze gubi moją uwagę.
To, co zapamiętam, to bardzo ciekawy wątek dyskusji publicznej o prawie do aborcji. Argumenty przytaczane przez Boya są nadal aktualne i gdyby dziś opublikować jego słowa w prasie, nikt by się nie zorientował, że zostały napisane 100 lat temu. Nie ruszyliśmy się o krok przez 100 lat.
(audiobook)

[vixentyyy · Rating 5 out of 5]

Nowy rok więc postanawiam powrócić do pisania moich pseudo recenzji na goodreads. WYŚMIENITA BIOGRAFIA. Bardzo mi się podobała. Autorka NIE przynudza. Mamy tu fakty historyczne jak i anegdoty z życia pisarza i innych wielkich figur młodej polski i dwudziestolecia międzywojennego dla których ja żyje. Doznałam sporej imersji podczas czytania i czułam jakbym spacerowała po ulicach Krakowa w latach 20-tych dziewiętnastego wieku. Czułam się jakbym spędzała czas pośród bohemy krakowskiej w jamie Michalika. Miło było poznać życiorys Boya-Żeleńskiego i bardzo polubiłam go po jego opiniach i stylu bycia. Będę w niedalekiej przyszłości sięgać po jego książki, gdyż biografia mega mnie zachęciła.

[Ag · Rating 5 out of 5]

Doskonała praca, rekonstrukcja życia Boya-Żeleńskiego wyłącznie na podstawie dostępnych źródeł. Czyta się ją jak pasjonującą powieść.
Lekturą tej biografii pomogła mi usystematyzować wiedzę, którą miałam na temat okresu Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego, czasem się uśmiechnęłam, zadumałam : kiedy spędził czas pierwszej wojny światowej ratując się przekładami, albo kiedy z Zofią wypracowali sobie szczególny rodzaj związku małżeńskiego, jego miłości (kiedyś przeczytałam książkę Ireny Krzywickiej, ale zupełnie pominęłam wówczas wątek o Boyu), jego świat widziany z fotela krytyka teatralnego, jego walki o prawa kobiet (90 lat później Polska znów jest w tym samym miejscu, jeśli chodzi o prawa do aborcji!).
Ale opis ostatniego etapu jego życia, przecież również opisany na podstawie skrzętnie znajdowanych źródeł, zostaje ze mną wciąż, po zakończeniu lektury. Autorka biografii świetnie dobrała cytat do tego rozdziału.
Koniec jego życia był tak absurdalnie niesprawiedliwy, jego ostatnie, naiwne działania tak ściskające za serce.
Polecam tę lekturę miłośnikom Boya, tego szczególnego okresu historii Polski i polskiej literatury jak i wszystkim, którzy lubią dobrze napisane biografie.

[jaikx · Rating 4 out of 5]

4,5

[Zuz · Rating 5 out of 5]

Piękna i smutna. Wspaniała biografia

[Cierpka_Wiśnia · Rating 4 out of 5]

Po biografii Wyspiańskiego miałam przeczucie graniczące z pewnością, że to będzie dobre. Nie myliłam się. 500 pierwszych stron pochłonęłam w dwa dni. A ostatnie 40… w kolejne dwa. Nie dlatego, że poziom drastycznie spadł, ale dlatego, że wiedziałam do czego zmierzamy, jak kończy się ta historia. A mimo to że wiedziałam, to i tak byłam zdruzgotana. Lektura zostawia poczucie niesprawiedliwości i buntu

[Julia · Rating 4 out of 5]

To jest biografia bardzo wartościowa, z ogromnym researchem archiwistycznym (i za to autorce chwała!), niemniej nie jest pozbawiona wad. Mam wrażenie, że autorka starała się być za bardzo obiektywna, zdystansowana, chciała uniknąć zarzutów o tłumaczenie i usprawiedliwianie Boya. W wyniku tego często wyglądało to tak, że autorka cytuje obszernie pewne relacje i pozostawia je bez komentarza. Ta forma miejscami mnie uwierała i sprawiała wrażenie kompilacji cytatów i materiałów archiwalnych, w które w żaden sposób autorka nie wprowadza, nie komentuje, nie osadza w kontekście. A moim zdaniem taka "obecność" biografa w biografii jest bardzo ważna! Poniekąd widziałam w biografii Boya zabiegi, które były już w biografii Wyspiańskiego (którą swoją drogą uważam za złą). "Panny z Wesela" autorki "porwały" mnie mocniej, ale biografia Boya - a właściwie jego barwne życie - miejscami i tak mimo wszystko była dla mnie nieodkładalna. Podsumowując, to jest dobra biografia, którą polecam i bardzo szanuję pracę wykonaną przez autorkę. Niemniej ideałem dla mnie byłoby pokazanie jakiegoś "żywszego" stosunku do bohatera książki, niczym robił to Boy w swoich odbrązowiających książkach.

[Agnieszka Kalus · Rating 4 out of 5]

Biografia Boya pisarza, krytyka teatralnego, tłumacza, męża, kochanka, przyjaciela. Autorka stara się nie pomijać żadnego tropu, analizuje działalność artystyczną Żeleńskiego, ale nie pomija jego wyuczonego zawodu i rekonstruuje krótki okres, gdy Boy był lekarzem. Bardzo dobra opowieść biograficzna, ciekawie napisana, bez dłużyzn i mielizn, warto przeczytać. Naprawdę warto.

[Nina · Rating 5 out of 5]

W odróżnieniu od książek Joanny Kuciel-Frydryszak, którymi się niedawno zachwycałam głównie dzięki ich walorom literackim*, „Książę” Moniki Śliwińskiej jest typową biografią ze wszystkimi zaletami i wadami, jakie zawsze kojarzyły mi się z tym typem lektur. Reguła, która nimi rządzi polega na przekazaniu maksymalnej ilości wiedzy dostępnej biografom na temat opisywanej postaci.

W przypadku Tadeusza Boya-Żeleńskiego uwidocznione to jest na paru stronach Podziękowań autorki, w załączonej wielostronicowej bibliografii pt. Literatura, Wybór i w Źródłach ilustracji pojawiających się w tekście oraz, jeśli dobrze obliczyłam, w 973 Przypisach, uzupełnionych 135 przypisami będących Cytatami z różnych dokumentów. No cóż, nikt nie powiedział, że lektura solidnej biografii ma być równie łatwa jak pierwszej lepszej opowieści obyczajowej. Szczególnie jeśli się nie ma dostępu do dwóch egzemplarzy książki. Ja na szczęście miałam, czytając ebooka na czytniku i konfrontując tekst z przypisami oraz przynajmniej z niektórymi fotografiami na większym ekranie.

Ale to nie te techniczne utrudnienia stanowiły nie zawsze przyjemne urozmaicenie lektury lecz pułapki czyhające na biografów, z których najgorsza polega, moim zdaniem, na przekształceniu dzieła w monstrualnie rozbudowane hasło encyklopedyczne. A tak właśnie odebrałam pierwszą, krakowską część biografii Boya**. Być może dlatego, że o Tadeuszu Żeleńskim jako lekarzu trochę już wcześniej wiedziałam, a o specyfice krakowskiej bohemy z tamtych lat - jeszcze więcej. Czytanie kolejny raz o Tetmajerze, Wyspiańskim, Rydlu, Witkacym, Stanisławie i Dagny Przybyszewskich, o Czasie, Zielonym Baloniku i o tym że także roli Żeleńskich wśród nich pomijać nie można - wydało mi się na tyle stratą czasu, że mało brakowało, a zrezygnowałabym z dalszej lektury.

Boy jako niezwykle ciekawa osobowość zaistniał dla mnie dopiero w następnej, warszawskiej, najobszerniejszej części. Fascynuje we wszystkich swoich rolach, świetnie przez autorkę opisanych: jako autor felietonów i recenzji, jako niezwykle płodny tłumacz, osoba tyleż popularna, co atakowana, działacz społeczny, kochanek i feminista, znienawidzony przez Kościół i polską konserwę, a przy tym w osobistych kontaktach człowiek nieśmiały, o mało przekonującym dyszkancie. Termin „boyszewizm”, jakiego wcześniej nie znałam, doskonale charakteryzuje zakłamaną polską obyczajowość. Czy na pewno tylko tę międzywojenną?

Z kolei we lwowskiej części sporo miejsca poświęca Monika Śliwińska polemice z tezą rozpropagowaną przez Jacka Trznadla o Boyu jako kolaborancie z sowieckim okupantem. Jeśli o mnie chodzi, było to niepotrzebne, przekonywanie przekonanych, z których każdy z potencjalnych czytelników i tak pozostanie w tej kwestii przy swoim zdaniu.

Natomiast jednego jestem absolutnie pewna: „Księcia” naprawdę warto przeczytać. Wieloma takimi nietuzinkowymi, a przy tym pracowitymi postaciami pochwalić się nie możemy.

* Joanna Kuciel-Frydryszak: „Antoni Slonimski. Heretyk na ambonie” i „Iłła. Opowieść o Kazimierze Iłłakowiczównie”
** Oprócz trzech ponumerowanych części „Księcia” tj. Krakowskiej, Warszawskiej i Lwowskiej, książka zawiera jeszcze trzy krótkie rozdziały, dwa stanowiące rodzaj prologu i jeden - epilogu.

[Kasia Zet · Rating 5 out of 5]

Nazwisko Boy - Żelenski zaczęło przewijać się w moim życiu w liceum, kiedy zaczęłam czytać literaturę francuską: Moliera, Stendhala, Balzaka. Pomyślałam wtedy, że to musiał być niesamowicie inteligentny mężczyzna, zdolny, oczytany, interesujący. Nie wyobrażałam sobie nawet, że tlumaczenia, to jedno z wielu zajęć, ktorymi sie parał, bo to był prawdziwy człowiek - orkiestra: z wykształcenia lekarz, z zamiłowania tłumacz, krytyk literacki i teatralny, satyryk, poeta, działacz społeczny.

Człowiek, który wyprzedził swoją epokę: nie bał się patrzeć w przyszłość, myśleć rewolucyjnie, jak na tamte czasy: postulował wprowadzenie prawa cywilnego dla spraw małżeństw, a także przeprowadził ostrą krytykę kościelnych unieważnień małżeństwa, popierał świadome macierzyństwo i prawo kobiet do przerywania ciąży, za co był krytykowany przez środowiska katolickie. Kościołowi zarzucał hipokryzje, materializm, ciasne horyzonty, hamowanie postępu.

Odważny na łamach prasy, prywatnie raczej zamknięty w sobie, melancholijny: "W życiu prywatnym - zapewnia - jest wstydliwy i nieśmiały. I niech mi Pani wierzy, kiedy ja się tak niby cały oddaje czytelnikom, to w gruncie, w środku, cały zachowuje się dla siebie".

Bardzo kochliwy, pociągały go kobiety nieprzecietne: aktorki, śpiewaczki, podróżniczki, u których szukał porozumienia dusz.

Po wyjeździe do Lwowa pracował na uniwersytecie pod "Czerwonym Sztandarem", za co niektórzy oskarżali go o współpracę z władzą radziecką.
Rozstrzelany w 1941 roku wraz z innymi profesorami z lwowskiej uczelni.

Cieszę się, że tę postać przybliżyła mi właśnie Monika Śliwińska, która oprócz tego, że wykonała tytaniczna pracę docierając do fragmentów listów, wydruków ówczesnej prasy, publikacji, wzmianek, zdjęć, to jeszcze wywołuje takie emocje, że jej biografię czyta się z zapartym tchem. Wspaniałe, głębokie, nieprzesłodzone studium człowieka i artysty.

[mariuszowelektury · Rating 5 out of 5]

“Książę” Moniki Śliwińskiej to jedna z tych książek, które nie mówią tylko o życiu wybitnej postaci, ale otwierają przed czytelnikiem okno na wielowarstwową, złożoną epokę, w której żył. To nie jest spotkanie z pomnikiem, legendą (przecież sam Boy postulował by odbrązawiać), ale z człowiekiem z krwi i kości - zaangażowanym, kontrowersyjnym, wrażliwym.

Boy to tłumacz literatury francuskiej, krytyk teatralny, społecznik, którego walka o prawa kobiet i słynne “piekło kobiet” brzmią aż za nadto aktualnie.

Siłą tej książki jest pokazanie bohatera w pełnym świetle - życie osobiste, intymne, publiczne. Wzloty, gdy staje się sumieniem swoich czasów, i upadki - kontrowersje, gdy budzi sprzeciw, kpiny, czasem wrogość. Śliwińska wnikliwie odtwarza spory krytyczno - literackie, polityczne, podnoszące temperaturę dyskusji publicznej w międzywojennej Polsce. Można też czytać je przez pryzmat dzisiejszej dyskusji nad odpowiedzialnością pisarza - jego zaangażowania lub nie w debatę o kulturze, polityce, społeczeństwie.

Biografia bogata jest w źródła historyczne i ilustracje, co nadaje jej niemal cechy dokumentu epoki. Mimo to czyta się dobrze, uczestniczy się w opowieści i chłonie fakty.

Najważniejsze dla mnie to jednak to, że zdjęta jest z niego etykieta autora plotki o “Weselu”, w kontekście której funkcjonuje w polskiej edukacji. Otrzymujemy obraz człowieka kształtującego współczesne i przyszłe życie kulturalne,wpisującego się do języka, choćby wspomnianym wcześniej pojęciem o brązownikach.

Warto przeczytać nie tylko ze względu na Boya, ale i na to jakie słowo ma znaczenie - jak potrafi wpływać pozytywnie i negatywnie na innych. Tworzenie kultury, to zawsze wynik odwagi ludzi, którzy nie boją się myśleć inaczej, tak jak m. in. Tadeusz Boy-Żeleński.

[Miriel68 · Rating 3 out of 5]

Sięgnęłam po tę biografię zachęcona znakomitymi "Pannami z Wesela" tej samej autorki i niestety, nieco się rozczarowałam.
Nie ulega wątpliwości ogrom pracy włożony w zebranie materiałów (samo przeczytanie tego, co napisał sam Boy, to praca tytaniczna, a tu jeszcze trzeba się było zapoznać z innymi materiałami źródłowymi), a jednak całość sprawiła na mnie wrażenie drobiazgowej kroniki życia, zza której nie wyłania się człowiek z krwi i kości.
Czy naprawdę sensowne i potrzebne jest cytowanie w nieskończoność recenzji, listów, artykułów, które nie dorzucają wiele światła do rzeczy już powiedzianych? W tym nadmiarze danych jakby zgubił się sam Boy, a przecież w zamierzeniu nie jest to analiza jego twórczości, a sylwetka człowieka.

[Paweł · Rating 4 out of 5]

Rozbudowana biografia Boya-Żeleńskiego, pokazująca kilka jego oblicz i ze dwa-trzy twórcze odrodzenia.
Dużo szczegółów, ale podanych w sposób nieprzytłaczający, za co należy się uznanie, bo łatwo przeszarżować. Podobały mi się komentarze odaurorskie, które wyjaśniały bezpośrednio takie lub inne rozwiązania. Ciekawie wypadło, że życiorys obronił się sam, a autorka nie uciekała się do polowania na sensację, wręcz miałem miłe wrażenie, że stara się tonować treść, jak i unikać dramatycznych śródtytułów.
Bardzo dobrze napisana i zredagowana praca, będąca świetną dokumentacją również sporów ustrojowo-światopoglądowych dzielących społeczeństwo polskie.
Ileż to trzeba było zmian przez te sto lat dokonać, żeby tak wiele pozostało po staremu.

[silverhearts · Rating 5 out of 5]

Mówiąc szczerze,po zobaczeniu ocen biografii Wyspiańskiego tej samej autorki,byłam nastawiona sceptycznie. Całe szczęście,już pierwsza część tej książki wyprowadziła mnie z błędu.
Mnóstwo szczegółów,a także cytatów z listów czy fotografii - widać (nie tylko po tym,również po samej treści) zaangażowanie Śliwińskiej. Językowo określiłabym tę biografię jako zrozumiałą i klarowną,bardziej przesyconą informacjami niż środkami stylistycznymi. Mimo wszystko,uważam,że 'Książę' jest pozycją definitywnie godną przeczytania.

[Małgosia · Rating 5 out of 5]

Świetna biografia niezwykłego człowieka. Absolutnie kocham klimat Krakowa Młodej Polski i Warszawy dwudziestolecia międzywojennego i o ile tego pierwszego nie ma tu tak dużo jak w innych książkach Moniki Śliwińskiej, to Warszawy międzywojnia jest tu pod dostatkiem.

Smutne jest to, że pod względem prawa aborcyjnego (na rzecz którego - i wielu innych praw kobiet - Żeleński działał) jesteśmy w zasadzie tej samej sytuacji co kobiety sto lat temu.

[Basia · Rating 5 out of 5]

Niesamowita książka o chyba moim ulubionym człowieku. Świetnie napisana, przytoczone zostało mnóstwo relacji a sam Boy pokazany od różnych stron. Dodatkowo umieszczenie fragmentu dotyczącego egzekucji profesorów lwowskich na samym początku nie pozwala przez całą książkę zapomnieć, jak skończyło się życie Żeleńskiego i dobija, gdy czyta się o jego załamaniu po wybuchu drugiej wojny światowej

[Tymek · Rating 5 out of 5]

icon

[Piotr · Rating 2 out of 5]

Jeśli ktoś szuka bardzo szczegółowej biografii Boya, to jest to książka dla niego. Mnie przed tą książką Boy nie interesował, po skończeniu też zbytnio nie interesuje, więc wrażenia mam średnie.