What do you think?
Rate this book
Machineman: De tijden van Eise Eisinga
Bij het aanbreken van de Bataafse revolutie in het jaar 1795 en de val van Willem V van Oranje durven de Nederlandse democratischgezinde patriotten het aan de geschiedenis van voren af aan van start te doen gaan. Elk mens is vrij geboren, iedereen is gelijk, alle mensen worden broeders: het is het jaar 1. Onder de voor de allereerste keer in de Nederlandse geschiedenis democratisch gekozen volksvertegenwoordigers die vanaf dat jaar hoopvol beginnen te bouwen aan een rechtvaardiger samenleving bevindt zich ambachtsman, hoofdrekenwonder, wereldverbeteraar, volksonderwijzer, voormalige politieke gevangene en pas teruggekeerde patriotse vluchteling Eise Eisinga (1744-1828): Nederlands bevlogen Planetariumbouwer uit de eeuw van de Verlichting.
Machineman volgt het veelbewogen leven en werk van de gepassioneerde heelalonderzoeker, verlichte volksverheffer en revolutionaire politicus Eise Eisinga in tijden van burgeroorlog en revolutie op de voet. In deze rijke biografie onthult Sandra Langereis de geschiedenis van zijn wereldberoemd geworden Planetarium als monument voor een hardwerkende ambachtsman en zijn familie.
Machineman volgt het veelbewogen leven en werk van de gepassioneerde heelalonderzoeker, verlichte volksverheffer en revolutionaire politicus Eise Eisinga in tijden van burgeroorlog en revolutie op de voet. In deze rijke biografie onthult Sandra Langereis de geschiedenis van zijn wereldberoemd geworden Planetarium als monument voor een hardwerkende ambachtsman en zijn familie.
368 pages, Hardcover
Published September 26, 2024
9 people are currently reading
156 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 28 of 28 reviews
May 9, 2025
Bescheiden in grootsheid
Een bescheiden man. Dat was mijn eerste indruk toen ik de man zag op de voorkant van dit boek, waarin hij is afgebeeld in het beroemde portret van Willem Bartel van der Kooi uit 1827. Achter hem het plafond van zijn beroemde planetarium. Zijn blik is gericht op een punt buiten het zicht van de toeschouwer. Er spreekt rust, precisie en een zekere innerlijke overtuiging uit zijn ogen — geen arrogantie, maar de blik van een man die overtuigd is van het nut van kennis.
Je kan na het lezen van deze biografie niets anders dan een groot respect opbrengen voor Eise. Hij leefde in de tijd van de patriotten en de orangisten, maakte de Franse bezetting mee en de terugkeer van Koning Willem V. Hij werd hij zelfs een tijd verbannen en opgepakt en bracht een jaar in het blokhuis in Leeuwarden door. De jonkheer die hem veroodeelde kwam later zijn planetarium bewonderen.
Dit boek is een biografie van Eise, niet van het planetarium. De bouw van het planetarium wordt in een hoofdstuk afgedaan - niet erg want het leven van Eise is interessant genoeg. Hij was een rekenwonder en politiek zeer actief. De kracht van Sandra Langereis ligt dan ook in haar goed geslaagde poging om Eise neer te zetten tegen de maatschappelijke en politieke gebeurtenissen van die tijd. Zo beschrijft ze uitvoerig de stand van het (reken)onderwijs dat Eise volgde, de manier waarop de ouders van Eise van hun wolkammersbedrijf een bloeiende onderneming maken en zijn rol in de Bataafse revolutie en de impact op zijn persoonlijke leven daarvan. In mijn optiek slaat Langereis daarin wel door met haar hoofdstuk over de twee zwarte bedienden van Willem V. Interessant, maar niet op hun plek in een biografie over Eise Eijsinga.
Nadat Eise in ere is hersteld bleef hij nog tot op oude leeftijd rondleidingen geven in zijn planetarium. Het onderhoud werd totaal onbezoldigd door hemzelf gedaan en na zijn dood door zijn zoon en kleindochters, geholpen door de minitieuze beschrijving van Eise zelf.
Eise is er al lang niet meer, maar het planetarium tikt tot op de dag van vandaag door. Een monument van een man en zijn familie.
Een bescheiden man. Dat was mijn eerste indruk toen ik de man zag op de voorkant van dit boek, waarin hij is afgebeeld in het beroemde portret van Willem Bartel van der Kooi uit 1827. Achter hem het plafond van zijn beroemde planetarium. Zijn blik is gericht op een punt buiten het zicht van de toeschouwer. Er spreekt rust, precisie en een zekere innerlijke overtuiging uit zijn ogen — geen arrogantie, maar de blik van een man die overtuigd is van het nut van kennis.
Je kan na het lezen van deze biografie niets anders dan een groot respect opbrengen voor Eise. Hij leefde in de tijd van de patriotten en de orangisten, maakte de Franse bezetting mee en de terugkeer van Koning Willem V. Hij werd hij zelfs een tijd verbannen en opgepakt en bracht een jaar in het blokhuis in Leeuwarden door. De jonkheer die hem veroodeelde kwam later zijn planetarium bewonderen.
Dit boek is een biografie van Eise, niet van het planetarium. De bouw van het planetarium wordt in een hoofdstuk afgedaan - niet erg want het leven van Eise is interessant genoeg. Hij was een rekenwonder en politiek zeer actief. De kracht van Sandra Langereis ligt dan ook in haar goed geslaagde poging om Eise neer te zetten tegen de maatschappelijke en politieke gebeurtenissen van die tijd. Zo beschrijft ze uitvoerig de stand van het (reken)onderwijs dat Eise volgde, de manier waarop de ouders van Eise van hun wolkammersbedrijf een bloeiende onderneming maken en zijn rol in de Bataafse revolutie en de impact op zijn persoonlijke leven daarvan. In mijn optiek slaat Langereis daarin wel door met haar hoofdstuk over de twee zwarte bedienden van Willem V. Interessant, maar niet op hun plek in een biografie over Eise Eijsinga.
Nadat Eise in ere is hersteld bleef hij nog tot op oude leeftijd rondleidingen geven in zijn planetarium. Het onderhoud werd totaal onbezoldigd door hemzelf gedaan en na zijn dood door zijn zoon en kleindochters, geholpen door de minitieuze beschrijving van Eise zelf.
Eise is er al lang niet meer, maar het planetarium tikt tot op de dag van vandaag door. Een monument van een man en zijn familie.
January 12, 2025
De beschrijving van het leven van Eise Eisinga en de tijd waarin hij leefde is interessant. De route naar de ontwikkeling van het planetarium komt uitgebreid aan bod en geeft een aardig beeld van het hoe en waarom en de moeilijkheden waar Eise een oplossing voor moest vinden.
Daarnaast wordt de tijd waarin hij leefde uitgebreid beschreven, wat op zichzelf al interessant is, maar wat zijn werk ook in een context plaatst waardoor je beter begrijpt hoe belangwekkend zijn machine was.
Hij blijkt niet alleen het planetarium te hebben ontwikkeld, maar ook politiek zeer actief te zijn geweest. Dat laatste kostte hem veel, maar leverde de gemeenschap ook wat op.
Waarom het boek ‘Machineman’ heet werd mijn niet duidelijk. ‘Rekenwonder’ had ik een betere titel gevonden omdat rekenen gedurende zijn hele leven belangrijk was.
Wat ik jammer vind is dat het boek nogal feitelijk en afstandelijk is geschreven waardoor je nooit echt ‘in’ de persoon van Eise Eisinga komt. Wellicht komt dat door een gebrek aan bronnen over zijn persoonlijke leven.
Daarnaast heb ik me wat gestoord aan de schrijfstijl. De soms ellenlange zinnen hadden met gemak in stukken kunnen worden gehakt, of in ieder geval voorzien kunnen worden van een komma hier of daar. Misschien iets voor een volgende druk.
Overall vind ik het een zeer lezenswaardig verhaal en kan ik een ieder die geïnteresseerd is en sterrenkunde en geschiedenis dit boek aanbevelen.
Daarnaast wordt de tijd waarin hij leefde uitgebreid beschreven, wat op zichzelf al interessant is, maar wat zijn werk ook in een context plaatst waardoor je beter begrijpt hoe belangwekkend zijn machine was.
Hij blijkt niet alleen het planetarium te hebben ontwikkeld, maar ook politiek zeer actief te zijn geweest. Dat laatste kostte hem veel, maar leverde de gemeenschap ook wat op.
Waarom het boek ‘Machineman’ heet werd mijn niet duidelijk. ‘Rekenwonder’ had ik een betere titel gevonden omdat rekenen gedurende zijn hele leven belangrijk was.
Wat ik jammer vind is dat het boek nogal feitelijk en afstandelijk is geschreven waardoor je nooit echt ‘in’ de persoon van Eise Eisinga komt. Wellicht komt dat door een gebrek aan bronnen over zijn persoonlijke leven.
Daarnaast heb ik me wat gestoord aan de schrijfstijl. De soms ellenlange zinnen hadden met gemak in stukken kunnen worden gehakt, of in ieder geval voorzien kunnen worden van een komma hier of daar. Misschien iets voor een volgende druk.
Overall vind ik het een zeer lezenswaardig verhaal en kan ik een ieder die geïnteresseerd is en sterrenkunde en geschiedenis dit boek aanbevelen.
December 27, 2025
3,5 ⭐️
Historisch gezien heel interessant. Ook het leven en de persoon van Eisinga zijn het meer dan waard om beschreven te worden.
Maar toch wat storende zaken:
- De herhalingen
- De anachronistische termen als Trumpiaans, bucket list
- Uitstappen naar het heden met bijv. kritiek op het onderwijsbeleid van Rutte IV
- Soms vreemde wiskundige beschrijvingen (vierhoek met rechte hoeken, ovaal i.p.v. ellips)
Historisch gezien heel interessant. Ook het leven en de persoon van Eisinga zijn het meer dan waard om beschreven te worden.
Maar toch wat storende zaken:
- De herhalingen
- De anachronistische termen als Trumpiaans, bucket list
- Uitstappen naar het heden met bijv. kritiek op het onderwijsbeleid van Rutte IV
- Soms vreemde wiskundige beschrijvingen (vierhoek met rechte hoeken, ovaal i.p.v. ellips)
November 22, 2025
Weer een mooi boek van Sandra Langereis. Over een bijzondere man in een heftige periode. Interessant om de turbulente periode van de burgeroorlog tussen Patriotten en Prinsgezinden, de Bataafse Republiek, de Franse tijd en het ontstaan van het Koninkrijk nu eens te beleven aan de hand van een man, die in een stadje als Franeker daar een kleine rol in speelde. Het komt allemaal veel dichterbij.
En dit is maar een facet van het boek, het gaat natuurlijk ook en vooral om het bouwen van het unieke Planetarium.
De schrijfster vertelt er altijd veel omheen, in dit geval bv. in detail hoe het rekenonderwijs in elkaar stak, of over de complexiteit van het planetarium. Dit werd me af en toe wel iets te veel.
Van de drie biografieën van Sandra Langereis, over Eise Eisinga, Plantijn en Erasmus, vond ik de laatste toch wel echt de mooiste. Die heb ik nu bij nader inzien vijf sterren gegeven, Eise en Plantijn moeten het met vier sterren doen.
En dit is maar een facet van het boek, het gaat natuurlijk ook en vooral om het bouwen van het unieke Planetarium.
De schrijfster vertelt er altijd veel omheen, in dit geval bv. in detail hoe het rekenonderwijs in elkaar stak, of over de complexiteit van het planetarium. Dit werd me af en toe wel iets te veel.
Van de drie biografieën van Sandra Langereis, over Eise Eisinga, Plantijn en Erasmus, vond ik de laatste toch wel echt de mooiste. Die heb ik nu bij nader inzien vijf sterren gegeven, Eise en Plantijn moeten het met vier sterren doen.
January 16, 2026
De machineman gaat over het leven van de breed getalenteerde man Eise Eisinga. Hij was een zoon van de ambitieuze en eveneens veelzijdig getalenteerde Jelte. Beide oefenden ze het beroep van wolkammer uit en wisten een bloeiend bedrijf te stichten. Eise was naast zijn ambacht een groot rekenwonder die uitblonk in het berekenen van maansverduisteringen en de dagen die de toen bekende planeten nodig hadden voor een omwenteling rond de zon. Samen met zijn vader Jelte die evenals Eise vakmannen waren in houtbewerking bouwden ze het wereldberoemde planetarium in Franeker, in het huis van Eise. Eise was naast dit alles ook actief in als bestuurder van de stad en werd door zijn progressieve ideeën en patriottische sympathieën gedwongen te vluchten buiten de republiek toen stadhouder Willem v zijn machtspositie weer terug veroverde op de patriottische tegenstanders. Tijdens de Bataafse periode vanaf 1797 en Franse overheersing tot 1814 beklede hij wederom belangrijke bestuursfuncties. Pragmatisch als hij was wist Eise in de tijd dat Nederland een koninkrijk werd zich in te zetten voor het behoud van zijn levenswerk, het planetarium in Franeker.
Het boek beschrijft op een zeer gedetailleerde wijze het leven van Eise Eisinga en de woelige politieke situatie van het tijdsgewricht tweede helft 18 e eeuw en eerste kwart 19 e eeuw
Het boek beschrijft op een zeer gedetailleerde wijze het leven van Eise Eisinga en de woelige politieke situatie van het tijdsgewricht tweede helft 18 e eeuw en eerste kwart 19 e eeuw
August 26, 2025
Wederom weet Sandra Langereis een razend interessante biografie te schrijven over een Nederlandse wetenschapper. Net zoals in Erasmus, dwarsdenker spendeert Langereis de nodige ruimte aan scholing in de tijd van Eisinga en andere onderwerpen, waardoor ze de tijd goed weet weer te geven. Toch hoort hier ook een enkele kanttekening bij, de uitwijding over Afrikaanse bedienden aan het stalhouderlijk hof is wellicht een iets te verre uitstap voor dit boek. Voor de rest kan ik dit boek zeker aanbevelen!
May 13, 2025
De schrijfster/historicus heeft heel veel onderzoek en werk gedaan om het leven van Eisinga van achtergrond te voorzien. De uitgebreide beschrijving en van het (reken)onderwijs en de opkomst en neergang van de Bataafsche Republiek zijn informatief en lezenswaardig. Het haalt ook met regelmaat de vaart uit het verhaal. Daarbij gebruikt de auteur vaak hele, hele lange zinnen, vaak over meer dan acht regels met bijzinnen die het lezen ondanks de interessante inhoud en de relevantie voor het totale verhaal dat ze op gepassioneerde wijze vertelt over het tijdperk en met name de Republiek die tijdens het leven van wiskundige, wolkammer en bestuurder Eisinga ontstond en weer verdween, nodeloos ingewikkeld maakt. Ja, van deze zinnen.
January 12, 2025
Na het uitpluiswerk van Sandra Langereis over Erasmus heeft ze nu de biografie over Eise Eisinga voltooid. Een prachtig tijdsbeeld over onder andere de Bataafse republiek en over de Friese klassenmaatschappij. Maar vooral over de alleskunner Eisinga.
Ik ben een paar geleden wezen kijken in zijn planetarium in zijn woonhuis in Franeker. Ongelofelijk wat hij heeft gemaakt en het boek is de juiste aanvulling bij deze uitmuntende prestatie.
Wat een werk zit er weer in dit boek, top!
Ik ben een paar geleden wezen kijken in zijn planetarium in zijn woonhuis in Franeker. Ongelofelijk wat hij heeft gemaakt en het boek is de juiste aanvulling bij deze uitmuntende prestatie.
Wat een werk zit er weer in dit boek, top!
April 20, 2025
Ik lees biografieën vooral om wat te weten te komen over de tijd waarin de beschrevenen leven. Bij Langereis kom je dan goed aan je trekken. Dat was bij Erasmus al zo en bij Eisinga des te meer. Het gaat over de tijd dat de Nederlanden zich leken te gaan ontwikkelen tot een centraal en democratisch geleide republiek, maar met name door buitenlandse druk (Napoleon) toch weer terugviel in aristocratie en zelfs een monarchie werd. Boeiend.
December 22, 2025
’s Nachts, al kijkend naar de sterrenhemel, berusten de meeste mensen in het bestaan van het mysterie van het heelal. Sommige mensen proberen begrip te krijgen van de waarneembare fenomenen. Een enkeling krijgt er echt greep op.
Eise Eisinga wist zijn greep, zijn begrip ook nog eens om te zetten naar een concreet werkend model: een raderwerk vol wetenschappelijk inzicht, rekenkundige precisie en ambachtelijk vakmanschap. In Franeker bouwde Eisinga, in het plafond van zijn woonkamer, zijn beroemde planetarium, op schaal: 1 millimeter is 1 miljoen kilometer. En het werkt, in vele opzichten, tot op de dag van vandaag (https://www.eisinga-planetarium.nl/he...# ).
Zijn imago was lang die van een eenvoudige handwerksman, een uitzonderlijk genie, een zonderling. Langereis ontkracht de mythes dat hij amper onderwijs genoten had (Eise was geschoold in rekenen, wiskunde en sterrenkunde), dat hij in stilte en zonder hulp zijn planetarium gebouwd zou hebben (zijn vader en broer hebben hem geholpen) en dat hij een eenvoudige wolkammer was geweest (hij was een succesvol ondernemer). Zij biedt ons het beeld van een gestudeerd man, een welvarende ondernemer, een betrokken idealistisch openbaarbestuurder en, later, een politiek vluchteling.
De geschiedenis van het ontstaan van het model van het (toen bekende) zonnestelsel plaatst Langereis in de context van de economische en politieke veranderingen van dat moment. Ze laat zien dat de ondernemer Eisinga niet enkel aan zijn planetarium werkte maar ook aan de nieuwe Nederlandse democratie. Eise speelde een niet geringe rol in de emancipatiebeweging van de patriotten die in opstand kwamen tegen het bewind van stadhouder Willen V en zou leiden tot het stichten van de Bataafse Republiek (1795-1806).
Na de mislukte patriottische opstand vlucht Eise naar Duitsland (Steinfurt, Gronau) maar vestigt zich in 1790 in het Groningse plaatsje Visvliet, net aan de ‘veilige’ kant van de grens met Friesland. Desondanks wordt hij in april 1791 door een Friese militie gearresteerd en voor ruim een jaar opgesloten in Het Blokhuis, de gevangenis van Leeuwarden. Daarna vindt hij langzaamaan zijn weg weer in het leven in Franeker.
Tot aan zijn dood (27 augustus 1828) was Eise bezig het voortbestaan van zijn planetarium te regelen. In 1825 werd de verkoop aan het Rijk geregeld, inclusief recht op gratis wonen voor zijn nazaten en een jaargeld om het planetarium in goede staat te houden. De familie Eisinga zal daar tot aan 1922 zorg voor dragen.
Naast deze geschiedenis besteedt Langereis tijd aan de politieke situatie van die periode. Zij zet duidelijk de effecten van de burgeroorlog en revolutie neer, met relevante details en oog voor het democratiserend karakter. Met name schenkt zij aandacht aan het kiesrecht.
Ik heb de periode van de patriotten tot nu toe voornamelijk als een partijenstrijd gezien, maar Langereis maakt duidelijk dat het veel meer een emancipatiestrijd was. Naast het unieke verhaal van Eise Eisinga biedt zij daarmee een frisse kijk op het ontstaan van het moderne geünificeerde Nederland.
Eise Eisinga wist zijn greep, zijn begrip ook nog eens om te zetten naar een concreet werkend model: een raderwerk vol wetenschappelijk inzicht, rekenkundige precisie en ambachtelijk vakmanschap. In Franeker bouwde Eisinga, in het plafond van zijn woonkamer, zijn beroemde planetarium, op schaal: 1 millimeter is 1 miljoen kilometer. En het werkt, in vele opzichten, tot op de dag van vandaag (https://www.eisinga-planetarium.nl/he...# ).
Zijn imago was lang die van een eenvoudige handwerksman, een uitzonderlijk genie, een zonderling. Langereis ontkracht de mythes dat hij amper onderwijs genoten had (Eise was geschoold in rekenen, wiskunde en sterrenkunde), dat hij in stilte en zonder hulp zijn planetarium gebouwd zou hebben (zijn vader en broer hebben hem geholpen) en dat hij een eenvoudige wolkammer was geweest (hij was een succesvol ondernemer). Zij biedt ons het beeld van een gestudeerd man, een welvarende ondernemer, een betrokken idealistisch openbaarbestuurder en, later, een politiek vluchteling.
De geschiedenis van het ontstaan van het model van het (toen bekende) zonnestelsel plaatst Langereis in de context van de economische en politieke veranderingen van dat moment. Ze laat zien dat de ondernemer Eisinga niet enkel aan zijn planetarium werkte maar ook aan de nieuwe Nederlandse democratie. Eise speelde een niet geringe rol in de emancipatiebeweging van de patriotten die in opstand kwamen tegen het bewind van stadhouder Willen V en zou leiden tot het stichten van de Bataafse Republiek (1795-1806).
Na de mislukte patriottische opstand vlucht Eise naar Duitsland (Steinfurt, Gronau) maar vestigt zich in 1790 in het Groningse plaatsje Visvliet, net aan de ‘veilige’ kant van de grens met Friesland. Desondanks wordt hij in april 1791 door een Friese militie gearresteerd en voor ruim een jaar opgesloten in Het Blokhuis, de gevangenis van Leeuwarden. Daarna vindt hij langzaamaan zijn weg weer in het leven in Franeker.
Tot aan zijn dood (27 augustus 1828) was Eise bezig het voortbestaan van zijn planetarium te regelen. In 1825 werd de verkoop aan het Rijk geregeld, inclusief recht op gratis wonen voor zijn nazaten en een jaargeld om het planetarium in goede staat te houden. De familie Eisinga zal daar tot aan 1922 zorg voor dragen.
Naast deze geschiedenis besteedt Langereis tijd aan de politieke situatie van die periode. Zij zet duidelijk de effecten van de burgeroorlog en revolutie neer, met relevante details en oog voor het democratiserend karakter. Met name schenkt zij aandacht aan het kiesrecht.
Ik heb de periode van de patriotten tot nu toe voornamelijk als een partijenstrijd gezien, maar Langereis maakt duidelijk dat het veel meer een emancipatiestrijd was. Naast het unieke verhaal van Eise Eisinga biedt zij daarmee een frisse kijk op het ontstaan van het moderne geünificeerde Nederland.
March 24, 2025
Interessant boek over de geschiedenis begin 19e eeuw, aan de hand van het leven van Eise Eisinga. Het begint over zijn jonge jaren waarin hij interesse krijgt in de sterrenhemel en een kei in wiskunde blijkt te zijn. Naast deze hobby wordt hij opgeleid door zijn vader als wolkammer. Als hij het planetarium in zijn huis heeft gebouwd weet hij vele hogere heren hiervoor te interesseren en ook wordt hijzelf verkozen tot bestuurder van de gemeente.
Het middendeel van het boek gaat meer over de geschiedenis in die tijd. Napoleon, Willem 5, en het verbannen van de patriotten (zoals Eise) die zich afzetten tegen de adel. Door de verbinding naar het leven van Eise, krijg je wel een interessant beeld over hoe de maatschappij toen draaide. En ook over hoeveel kinderen toen overleden, hoe beroepen over gingen van vader op zoon (& soms dochters). Aan het eind komt er nog een hoofdstuk met aandacht voor het beheer van het planetarium en het huis De Ooievaar, & hoe de (overlevende) nazaten van Eise dat blijven doen. Het mocht van mij wel wat beknopter worden opgeschreven, ik heb best veel geskipt en kon toch het hoofdverhaal nog steeds heel goed volgen. Vandaar 3 ipv 4 ster.
Het middendeel van het boek gaat meer over de geschiedenis in die tijd. Napoleon, Willem 5, en het verbannen van de patriotten (zoals Eise) die zich afzetten tegen de adel. Door de verbinding naar het leven van Eise, krijg je wel een interessant beeld over hoe de maatschappij toen draaide. En ook over hoeveel kinderen toen overleden, hoe beroepen over gingen van vader op zoon (& soms dochters). Aan het eind komt er nog een hoofdstuk met aandacht voor het beheer van het planetarium en het huis De Ooievaar, & hoe de (overlevende) nazaten van Eise dat blijven doen. Het mocht van mij wel wat beknopter worden opgeschreven, ik heb best veel geskipt en kon toch het hoofdverhaal nog steeds heel goed volgen. Vandaar 3 ipv 4 ster.
December 2, 2025
Dit boekt gaat niet alleen over zijn Eise Eisinga maar ook over de tijden waarin hij leefde. Zo is het een schets van Friesland in de 18e eeuw, de zogenaamde Industrious Revolution, een revolutie van nijverheid, ambachten en handel. Friesland was relatief rijk en daardoor ook hoogopgeleid. Kinderen die niet meewerkten in het familiebedrijf en ook nog duur onderricht kregen, daar was veel geld voor nodig.
De familie van Eise werd welvarend door het produceren van Sajet. Dit was een bijzonder eindproduct van wol namelijk tweedraads wolgaren, dat ook nog eens geverfd werd in prachtige kleuren.
Eise werd op latere leeftijd actief in de Patriotten beweging. Een beweging waar ik weinig van wist. Ben heel blij dat deze blinde vlek van mij nu voor een belangrijk deel is ingevuld. Meteen wordt ook geschetst onder welke omstandigheden de familie van Oranje een koningshuis werd. In plaats van de functie van Stadhouder werd het koningschap iets dat overerfbaar was.
En natuurlijk gaat het over het prachtige planetarium dat hij ontwierp en maakte samen met zijn vader.
De familie van Eise werd welvarend door het produceren van Sajet. Dit was een bijzonder eindproduct van wol namelijk tweedraads wolgaren, dat ook nog eens geverfd werd in prachtige kleuren.
Eise werd op latere leeftijd actief in de Patriotten beweging. Een beweging waar ik weinig van wist. Ben heel blij dat deze blinde vlek van mij nu voor een belangrijk deel is ingevuld. Meteen wordt ook geschetst onder welke omstandigheden de familie van Oranje een koningshuis werd. In plaats van de functie van Stadhouder werd het koningschap iets dat overerfbaar was.
En natuurlijk gaat het over het prachtige planetarium dat hij ontwierp en maakte samen met zijn vader.
June 13, 2025
Een interessant boek van Langereis over een uitvinder en wetenschapper waar wij in Nederland trots op mogen zijn. Heb het met plezier gelezen.
Toch was ik niet over alles tevreden. De roerige periode rond de Bataafse republiek is best ingewikkeld en ik had niet verwacht dat die zo'n grote rol zou spelen in dit boek. Die hoofdstukken hadden veel korter gekund. Daarnaast, en hoewel Langreis een uitstekend auteur is, zijn sommige zinnen ongelooflijk lang en vervelend. Sommige zinnen bestrijken soms bijna 1/3 pagina met vele komma's. Had dat niet anders gekund?
Aan het eind van het boek, in het nawoord, wordt pardoes het doel van het boek benoemd. Namelijk: recht doen aan de prestaties van Eisenga en een mythe ontkrachten. Waarom heeft ze dit niet in een korte inleiding benoemd om de lezer in haar verhaal te trekken. Ik denk dat die andere structuur het totale verhaal wat gestrucutreerder en overzichtelijker had gemaakt.
Toch was ik niet over alles tevreden. De roerige periode rond de Bataafse republiek is best ingewikkeld en ik had niet verwacht dat die zo'n grote rol zou spelen in dit boek. Die hoofdstukken hadden veel korter gekund. Daarnaast, en hoewel Langreis een uitstekend auteur is, zijn sommige zinnen ongelooflijk lang en vervelend. Sommige zinnen bestrijken soms bijna 1/3 pagina met vele komma's. Had dat niet anders gekund?
Aan het eind van het boek, in het nawoord, wordt pardoes het doel van het boek benoemd. Namelijk: recht doen aan de prestaties van Eisenga en een mythe ontkrachten. Waarom heeft ze dit niet in een korte inleiding benoemd om de lezer in haar verhaal te trekken. Ik denk dat die andere structuur het totale verhaal wat gestrucutreerder en overzichtelijker had gemaakt.
September 4, 2025
Dit prachtige boek van Sandra Langereis is veel meer dan een biografie over Eise Eisinga, de bouwer van een uniek planetarium in Franeker.
De hoge kwaliteit van dit boek hangt nauw samen met de aanpak van de auteur, die Eise Eisinga's leven plaatst in het licht van de roerige maatschappelijke tijden eind 18e begin 19e eeuw. Eise was in die tijden naast planetarium bouwer ook ondernemer, rekenwonder, financieel expert, revolutionair, politicus, burger, bestuurder, banneling, gevangene, (groot)vader en echtgenoot.
De kern van zijn veelzijdigheid is dat hij voor alles een (maatschappelijk) vernieuwer was, zoals je er in de geschiedenis niet veel tegenkomt.
Sandra Langereis heeft al die aspecten briljant beschreven. Wat een mooi boek!!
De hoge kwaliteit van dit boek hangt nauw samen met de aanpak van de auteur, die Eise Eisinga's leven plaatst in het licht van de roerige maatschappelijke tijden eind 18e begin 19e eeuw. Eise was in die tijden naast planetarium bouwer ook ondernemer, rekenwonder, financieel expert, revolutionair, politicus, burger, bestuurder, banneling, gevangene, (groot)vader en echtgenoot.
De kern van zijn veelzijdigheid is dat hij voor alles een (maatschappelijk) vernieuwer was, zoals je er in de geschiedenis niet veel tegenkomt.
Sandra Langereis heeft al die aspecten briljant beschreven. Wat een mooi boek!!
March 22, 2025
De levensloop van Eisinga leek slechts een vehikel om een geschiedenisboek te schrijven. Het was super interessant om te lezen over het onderwijssysteem of over het opleidingen van knechten door meesters, toch heb ik de indruk dat het verhaal over Eise daardoor ondergesneeuwd raakte. De complexiteit van de Bataafse republiek is een feit maar misschien wat minder geschikt voor mij als lezer. Er waren 236 noten dus de schrijver heeft zeker haar best gedaan de lezer niet te overvoeren met teveel informatie, maar wat mij betreft is ze daarin niet geheel geslaagd.
May 18, 2025
Geweldig boek over Eise Jeltes of later zichzelf noemende Eise Eisinga.
Het geeft een fantastisch beeld niet alleen van de persoon, zijn familie en ambities maar ook van de stand van de wetenschap, het onderwijs, de standenmaatschappij en -zeer verhelderend- de rol van de patriotten in Nederland.
Het is prettig geschreven en zeer goed gedocumenteerd.
Als klein kind bezochten wij met het gezin het planetarium en dat houden wij vol met de volgende generaties.
Net als Eises familie jaren na diens dood onbezoldigd (sic) het “kunstwerk” onderhouden heeft.
Het geeft een fantastisch beeld niet alleen van de persoon, zijn familie en ambities maar ook van de stand van de wetenschap, het onderwijs, de standenmaatschappij en -zeer verhelderend- de rol van de patriotten in Nederland.
Het is prettig geschreven en zeer goed gedocumenteerd.
Als klein kind bezochten wij met het gezin het planetarium en dat houden wij vol met de volgende generaties.
Net als Eises familie jaren na diens dood onbezoldigd (sic) het “kunstwerk” onderhouden heeft.
June 21, 2025
Wat jammer dat dit fascinerende levensverhaal zo slecht is geschreven.
Zinnen van acht regels en plechtstatige beschrijvingen maken het lezen lastig. Een boek dat kan swingen rond wetenschap, politiek en geschiedenis wordt platgewalst.
Ook leggen, met name in het eerste deel, alle voorbeelden van niet echt ter zake doende dingen - moeten we echt alle rekenmethodes uit Eise zijn tijd kennen? - de rest van het boek lam.
Een uitgever had kunnen ingrijpen. Wellicht wilde ze het boek snel uitgeven nadat het planetarium UNESCO wereld erfgoed werd?
Jammer, Eise verdient beter.
Zinnen van acht regels en plechtstatige beschrijvingen maken het lezen lastig. Een boek dat kan swingen rond wetenschap, politiek en geschiedenis wordt platgewalst.
Ook leggen, met name in het eerste deel, alle voorbeelden van niet echt ter zake doende dingen - moeten we echt alle rekenmethodes uit Eise zijn tijd kennen? - de rest van het boek lam.
Een uitgever had kunnen ingrijpen. Wellicht wilde ze het boek snel uitgeven nadat het planetarium UNESCO wereld erfgoed werd?
Jammer, Eise verdient beter.
May 31, 2025
Helder geschreven biografie van een uitzonderlijke man. Niet alleen weet Eise Eisinga zijn rekenvermogen in te zetten om zonder wetenschappelijke kennis een planetarium te bouwen maar ook weet hij dit rekenvermogen maatschappelijk te vertalen in bv belastingtabellen en het beheer ven de gemeentelijke financiën. Een intelligent, erudiet en sociaal bewogen mens.
Terloops wordt nog een stukje vaderlandse geschiedenis meegenomen.
Terloops wordt nog een stukje vaderlandse geschiedenis meegenomen.
March 19, 2025
Geweldige biografie over de bouwer van het planetarium in de 18e eeuw. Die man heeft iets heel bijzonders gemaakt en een boeiend leven gehad. Ook de heldere uitleg van de politieke ontwikkelingen leest heel fijn. Ik heb veel meer inzicht gekregen in de twisten tussen patriotten en orangisten, ook trouwens in het dagelijks leven in die tijd.
August 10, 2025
Dit is echt een aanrader, een geweldig interessant verhaal en vooral omdat het ook in de tijd is geplaatst die vrij opwindend was. Wat een bijzondere man die echt al zijn capaciteiten heeft ingezet en dat zo goed is blijven doen. De volgende keer bij het planetarium zal dat zeker een extra begrip geven om alles nog eens goed te bekijken.
January 19, 2025
Na een bezoek aan het planetarium nieuwsgierig geworden na de man die dit fantastische werk gebouwd heeft. Na het lezen van het boek nog meer onder de indruk van het planetarium en de man erachter. De schrijfster vertelt niet alleen over de bouwer maar ook over de roerige tijd waarin hij leefde.
February 1, 2025
Prachtige beschrijving van het leven van deze handige, nijvere en vooruitstrevende man, en zijn beroemde planetarium, neergezet tegen het decor van zijn tijd. De tijd van de Bataafse revolutie is dankzij dit boek veel beter voor mij gaan leven.
Want to read
January 23, 2025Bouma
March 14, 2025
Naast de biografie van Eise Eisinga geeft dit boek ook een beeld van Friesland in de tijd van de Verlichting en de Bataafse revolutie. Met veel interesse gelezen!
August 6, 2025
interessante informatie maar boek leest niet echt soepel weg. te staccato
October 23, 2025
duurt lang voordat het me pakte. stuk over planetarium is mij te technisch met weetjes waarbij ik denk, knap dat het uitgezocht is maar wat moet ik ermee. deel over de tijd is interessant.
March 21, 2025
Het boeit niet, het pakt niet.
Vanuit een historisch perspectief is het grondig, met name het politieke onderdeel, waarom de Bataafse republiek ontstond is IMO te uitgebreid, te gedetailleerd.
Veel basis wiskundige zaken tav het planetarium worden goed uitgelegd (tot vervelens toe voor een beta), het hoe het gemaakt wordt en de gevolgen van keuzes (de meetkunde) bijna als een leerboek.
Dat gezegd hebbende - met name het verhaal over de verschillende vormen van onderwijs en vergelijk met Holland en Friesland vond ik dan wel weer super interessant. Dat gedeelte maakte duidelijk waarom een Eise Eisinga kon ontstaan in die tijd.
Er kleeft een nadeel aan zo grondig zijn. Het gaat ten koste van het verhaal zelf en vooral het verhaal van Eise. Daardoor is niet duidelijk wat de auteur wil vertellen, wat is het hart. Het hart wordt teveel verspreid. De aandacht ligt bij de haarvaten, niet bij het hart. Waar de omstandigheden Eise naar voren moeten drukken als een vulkaan meedraaiende op de omstandigheden verdwijnt hij in een brij van informatie.
Vanuit een historisch perspectief is het grondig, met name het politieke onderdeel, waarom de Bataafse republiek ontstond is IMO te uitgebreid, te gedetailleerd.
Veel basis wiskundige zaken tav het planetarium worden goed uitgelegd (tot vervelens toe voor een beta), het hoe het gemaakt wordt en de gevolgen van keuzes (de meetkunde) bijna als een leerboek.
Dat gezegd hebbende - met name het verhaal over de verschillende vormen van onderwijs en vergelijk met Holland en Friesland vond ik dan wel weer super interessant. Dat gedeelte maakte duidelijk waarom een Eise Eisinga kon ontstaan in die tijd.
Er kleeft een nadeel aan zo grondig zijn. Het gaat ten koste van het verhaal zelf en vooral het verhaal van Eise. Daardoor is niet duidelijk wat de auteur wil vertellen, wat is het hart. Het hart wordt teveel verspreid. De aandacht ligt bij de haarvaten, niet bij het hart. Waar de omstandigheden Eise naar voren moeten drukken als een vulkaan meedraaiende op de omstandigheden verdwijnt hij in een brij van informatie.
August 7, 2025
Dit is de eerste biografie die ik uitlees, dus ik ben niet gekwalificeerd om de kwaliteit te beoordelen.
Als burgeres: wat een prachtige introductie van een periode van mijn geschiedenis die ik maar heel beperkt ken! Wat geslaagd dat ik op het einde het portret op de voorkant helemaal begrijp, waar ik aan het begin vooral "historisch manneke" zag.
Langereis geldt als toegankelijke schrijver, en dat was mijn ervaring niet. Denkelijk (!!) omdat ik primair proza lees, en zoals genoemd amper non-fictie.
Als burgeres: wat een prachtige introductie van een periode van mijn geschiedenis die ik maar heel beperkt ken! Wat geslaagd dat ik op het einde het portret op de voorkant helemaal begrijp, waar ik aan het begin vooral "historisch manneke" zag.
Langereis geldt als toegankelijke schrijver, en dat was mijn ervaring niet. Denkelijk (!!) omdat ik primair proza lees, en zoals genoemd amper non-fictie.
Displaying 1 - 28 of 28 reviews