Filosofie van de kroeg

by Hans Schnitzler

Het traditionele café lijkt op sterven na dood te zijn. Toch weten deze sociale pleisterplaatsen de gemoederen flink te beroeren. Dat de wereld van toog en tapkast onverminderd tot de verbeelding spreekt, komt omdat ze een menselijke maat vertegenwoordigt die in het leven daarbuiten vaak afwezig is.

In Filosofie van de kroeg gaat Hans Schnitzler, die graag en regelmatig in het café te vinden is, op zoek naar wat die maat behelst. De veelal onbekommerde cafésfeer staat namelijk in schril contrast met een samenlevingsklimaat dat steeds guurder en onleefbaarder lijkt te worden. De politieke polarisatie neemt toe, het vijanddenken heerst alom en overal klinkt de roep om meer ‘gemeenschapszin’.

Zou het kunnen dat in de microkosmos van het kleinschalige café aanwijzingen te vinden zijn voor een milder en prettiger samenlevingsklimaat? Om dat te onderzoeken neemt Schnitzler de lezer mee op een ongebruikelijk een wijsgerig getinte kroegentocht.

Genres: Philosophy, Nonfiction

174 pages, Paperback

About the author

Hans C. Schnitzler is een Nederlandse filosoof, schrijver en columnist. In zijn werk staat de invloed van de digitalisering op de alledaagse leefwereld centraal. Andere thema’s waarmee hij zich bezighoudt zijn ethiek, onderwijs en burgerschap. Schnitzler studeerde filosofie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.
Zijn essays en columns verschenen onder meer in de Volkskrant, NRC, De Standaard, De Groene Amsterdammer en bij Follow the Money. In 2021 stond hij met Wij nihilisten op de shortlist voor de Socratesbeker.

Reviews

[Seppe · Rating 3 out of 5]

Leuk geschreven essay over de publieke ruimte van de kroeg, en de charmes van 'bierviltjesberaad'. De publieke ruimte, en het bijhorende vrijblijvende spreken in de bruine kroeg kan ons volgens de auteur iets bijleren over hoe we de maatschappij kunnen zien en misschien kunnen veranderen.

De schrijfstijl is ludiek met anekdotes zoals iemand die van zijn stoel valt, maar evenzeer stilistisch en doorspekt met literaire referenties geassocieerd met het kroeggebeuren.

Bijpassend het vers van Roosbeef in het nummer Kalf.

"De mensen achter de toog zien veel meer dan je denkt
Meer dan een man of een vrouw die de glazen volschenkt"

Tevens dit essay een ode aan het stamcafé Eijlders in Amsterdam waar auteur Schnitzler al te graag het ritme van alledag doorbreekt.

[Kas Woudstra · Rating 2 out of 5]

Poeh, wanneer boodschap (wees empatisch, verlies jezelf door aandacht te schenken aan de wereld, neem jezelf niet te serieus(!)) en vorm wel héél erg uit elkaar liggen.

Neem dit: 'Waarmee ik de lezer wil attenderen op het feit dat de finale bevindingen van die werk, de geloofwaardigheid of ongeloofwaardigheid ervan, slechts te wegen zijn indien men de pagina's in de voor onze contreien gebruikelijke volgorde omslaat en, zo wil ik graag benadrukken, dat men kennisneemt van de eindnoten; zij kruiden het gerecht dat hier wordt opgediend en verdiepen de wijsgerige smaak ervan.' Ergo: lees het boek van voor naar achter - inclusief de voetnoten, daar wordt het beter van - en beoordeel het dan.

Maar het ergste: je eigen dagen in Barcelona die aanvoelden als ballingschap gelijkstellen aan de ontheemding van de Duits-joodse Hermann Kesten tijdens de jaren '30 in Europa ('Min of meer dezelfde ervaring heeft schrijver dezes.' - p.40). Wauw.

[Madelon · Rating 3 out of 5]

De bruine kroeg. Ik ben er in mijn studententijd wel eens binnen geweest, maar ik kan nu niet direct zeggen dat ik heel veel affiniteit voel met dit fenomeen. Filosoof Hans Schnitzler wel, hij komt er regelmatig en besloot een boek te schrijven over hoe dit soort etablissementen ons de weg kunnen wijzen naar een gezondere samenleving. Filosofie van de Kroeg staat op de shortlist voor de Socratesbeker (uitreiking 9 april) en ik kan zeker begrijpen waarom.

In Filosofie van de Kroeg beschrijft Schnitzler de waarde van de bruine kroeg en hoe verschillende aspecten van dit fenomeen ons kunnen helpen om weer op een wat gezondere manier met elkaar om te gaan. Door onder meer internet is de distinctie tussen het publieke en het private vertroebeld geraakt en is onze verhouding tot elkaar scheefgegroeid. Mensen die naar een ouderwetse kroeg gaan hebben wel een gezonde afstand-nabijheid-verhouding tot elkaar en dus zou het kunnen helpen als we wat vaker naar de kroeg of vergelijkbare etablissementen gaan om zo te leren hoe we weer op een fijne manier kunnen samenleven.

Verbinding
Dit is een erg fijn geschreven boek waarbij Schnitzler op een leuke manier verschillende aspecten van de kroeg belicht en waar hij op een toegankelijke manier raakt aan verschillende filosofische theorieën en denkers. Bovendien is het idee dat we zijn verleerd om op een gepaste manier afstand te houden en nabijheid te zoeken zeker herkenbaar. Onder andere in mijn werk merk ik dat veel mensen het toch eng vinden om gewoon een gesprek te voeren met mensen die ogenschijnlijk anders zijn dan zij en dat de drempel hoog is om verbinding te zoeken met mensen buiten je bubbel. Wat dat betreft kan ik een heel eind meegaan in de analyse van Schnitzler en denk ik dat er inderdaad heel veel te winnen valt bij proberen om mensen weer gewoon met elkaar te laten praten.

Toch gaf Filosofie van de Kroeg me ook regelmatig het (onterechte?) idee dat vroeger alles beter was en bij sommige passages kwam zelfs het woord ‘boomerfilosofie’ in me op. Nu is daar niet per se iets mis mee, maar het geeft wel aan dat het boek misschien wat eenzijdig is in hoe Schnitzler praat over de kroeg en over wat er mis is met de samenleving van nu. Ik heb me tijdens het lezen wel eens afgevraagd of de bruine kroeg niet juist werkt(e) omdat het verschil tussen de bezoekers onderling helemaal niet zo groot is als Schnitzler ons wil doen geloven. Mijn ervaring is bijvoorbeeld toch wel dat de bezoekers vooral wit en hetero en overwegend man zijn. Kan de kroeg dus wel iets zinnigs zeggen over de steeds pluriformer wordende samenleving waarin we vandaag de dag leven?

Ergerlijk
Persoonlijk vond ik de anekdote waarin Schnitzler een politicus met andere denkbeelden dan de zijne uit ‘zijn’ kroeg wegjaagt ook best ergerlijk. De auteur heeft het telkens over het feit dat de kroeg de mogelijkheid biedt om verschillen tussen mensen te overbruggen. Het kwam daarom raar op me over dat Schnitzler zich wel volledig gerechtvaardigd voelt om deze politicus de deur te wijzen. Een faux pas wat mij betreft, Schnitzler had in dit verhaal best wat kritischer naar zijn eigen handelen mogen kijken (hij komt wel terug op dit voorval, maar in mijn ogen niet kritisch genoeg).

Filosofie van de Kroeg is absoluut een erg vermakelijk filosofisch essay met leuke ideeën, maar qua inhoud had het van mij allemaal nog wel wat kritischer en wat minder eenzijdig gemogen. Neemt niet weg dat ik best heb genoten van de ideeën en analyses die langskwamen en dat ik de zorg deel dat mensen niet meer met elkaar praten. Het idee van de bruine kroeg wordt echter erg geromantiseerd door Schnitzler en ik vraag me af of dat wel terecht is. Desalniettemin met plezier gelezen.

blogpost

[Pepijn de Groot · Rating 3 out of 5]

In dit essay betoogt Hans Schnitzler dat de kroeg een ideale plek is om 'amor mundi' (liefde voor de wereld) en tact / fijnbesnaardheid te kweken. Een plek waar we kunnen oefen met samenleven op een menswaardiger manier dan hoe dat samenleven nu gebeurt.

Een fijn betoog voor de toog, dus, zij het minder liederlijk getoonzet dan ik vooraf hoopte.

Naast trek in een kopstoot heb ik nu zin om me meer te verdiepen in het werk van genoemde denkers als Hannah Arendt, Roland Barthes, Elias Canetti, Jurgen Habermas, Peter Sloterdijk en Simone Weil. Tips zijn welkom, kunnen we ze in de kroeg bespreken!

[Merol · Rating 2 out of 5]

als groot bruine kroeg en filosofie liefhebber was dit natuurlijk een must read. Maar waar ik reflecties verwachtte op waarom de kroeg een thuishaven is voor mensen die nergens anders een thuis vinden (wat brengt nu echt samenhorigheid?), op het nationalisme was soms onder kroegen kan liggen (wie zijn er welkom?), op de normalisering van bepaalde geweldsvormen (met name grensoverschrijdende) en op de klasse verschillen (de kroeg van het corps versus de kroeg van arbeiders)...verzandde de auteur helaas constant in een soort boomer achtige 'de jonge generatie en hun technologie verpesten de samenleving' betoog.

[Anne Agterberg · Rating 2 out of 5]

hij maakt wat interessante punten, maar vond de schrijfstijl niet aantrekkelijk en de meeste punten die de auteur probeert te maken maakt hij niet compleet, of hij draait er eerst nog 2 bladzijdes omheen voor hij tot de kern komt... zet het boek je aan het denken? ja dat wel, maar het was voor mij geen pleziertje om te lezen.

[Daan Van der Weijden · Rating 4 out of 5]

Een prima doorlezer met hier en daar een rake analogie tussen de maatschappij en de kroeg. Vooral het idee dat ik graag wil dat deze analogie op alle fronten werkt, dan dat dit boek daar zelf enorm overtuigend in is. Desondanks de moeite waard.

[Adore Lakerveld · Rating 5 out of 5]

Ik weet dat ik te snel 5 sterren geef aan boeken, maar echt: wat een topper was dit. Ik heb hem gelezen voor mijn thesis (ja, écht waar!!) en heb er elke pagina van genoten. Het boek geeft herkenning en inspiratie en gaat over de huidige samenleving (én natuurlijk de kroeg). Aanrader!

[Sjoerd Boog · Rating 3 out of 5]

Leuke poging van de schrijver om de kroeg en wat daar gebeurt te koppelen aan de ontwikkeling in de maatschappij.
Boekje gekregen voor verjaardag en ik dacht eerst dat een soort simpele ode aan de kroeg zou worden met bier en gezelligheid en gesprekken. Leuke verrassing dat er koppelingen naar filosofie, denkers en huidige tijd in zaten.

Iets teveel ophemeling van zo’n kroeg en na een tijd had men wel een idee wat het punt precies was. Fijne leeservaring. Leuk!

“Het vooruitzicht om ongedwongen alleen te zijn te midden van anderen.”

“Wanneer je maar lang genoeg in de digitale afgrond staart, staart de digitale afgrond ook in jou.”

[Michiel Perdeck · Rating 3 out of 5]

Tja. Het idee van dit boek is aardig. De kroeg als metafoor van een gezonde samenleving. De schrijver geeft een aantal goede parallellen.
Maar ik heb wel een aantal bedenkingen waardoor ik niet meer dan drie sterren geef. Het is allemaal erg serieus, weinig humor en relativering, terwijl je dat nu juist in een kroeg wel verwacht! De schrijver heeft bepaalde ideeën over de inrichting van de maatschappij die op zichzelf niet zo slecht zijn maar die hij erg aan de lezer opdringt, daarbij opnieuw een kroeg-principe, namelijk open staan voor discussie over alles, schendend.
Halverwege het boek had ik ik het gevoel dat ik het nu wel wist, inderdaad is de rest eigenlijk een herhaling van zetten. Maar dat is misschien wel logisch; het aantal lessen wat je uit het kroegleven kan meenemen is gewoon beperkt. De schrijver had er mi beter aan gedaan om te proberen die lessen heel duidelijk te onderscheiden in (min of meer) onafhankelijke principes en die dan uit te werken.

[Stijn Ingenpass · Rating 4 out of 5]

Ik heb dit boek cadeau gekregen van mijn lieve vrienden ter ere van mijn verjaardag, dus erg dank daarvoor <3.

Ik heb dit boek in 'voor mijn doen' rap tempo uitgelezen. Het is lekker beknopt en de bladzijdes lezen snel weg. De schrijfstijl van deze auteur is gewoon erg leuk. Veel vaag maar tegelijkertijd mooi en literair taalgebruik om vervolgens de meest basic dingen te beschrijven (zoals hij die onhandig van een barkruk valt: "daar waar ik, in een poging voor sanitaire doeleinden van de barkruk te geraken, verwachtte vaste ondergrond te vinden, tastte mijn schoeisel evenwel in het luchtige).

Ook gebruikt de auteur andere interessante filosofische denkers, theorieën en concepten om zijn punt duidelijk te maken. Op het begin was ik erg benieuwd waar de schrijver nou precies heen wilde met dit boek. Uiteindelijk kwam ik erachter dat het boek eigenlijk gewoon een cultuurkritisch stuk was (vooral richting de 'datacultuur' van Silicon Valley en BigTech en de cultuur van Sociale Media en de hele dag naar schermpjes kijken). En voor de mensen die dit kennen, vind ik dit helemaal geen slechte insteek en lees ik hier graag over.

Uiteindelijk was het punt van de auteur dat een plek in de publieke ruimte, waar mensen bijelkaar kunnen komen, 'uit hun bubbel' kunnen komen en waar iedereen 'gelijk' is, de oplossing is voor de problemen van de huidige cultuur/maatschappij (en dan dus vooral gericht op de problemen dat mensen alleen maar doelen nastreven en fomo krijgen op sociale media en daardoor depressief worden of burn-out klachten krijgen).

Nu is voor de auteur zo'n ideale plek 'de authentieke bruine stamkroeg', maar je merkte wel dat dat vooral voor hem zo was en dat hijzelf ook wel begreep dat meerdere plekken in de publieke ruimte konden fungeren als oplossing voor de hierboven genoemde problemen. Een erg baanbrekende conclusie is dit naar mijn mening niet, maar dat maakt mij ook niet zo veel uit. Ik werd enthousiast van de manier waarop de auteur bepaalde filosofische ideeën toelichtte (vaak dus door een voorbeeld uit zijn persoonlijke stamkroeg aan te halen) en dat is voor mij het belangrijkst.

Lees dit dus vooral niet om concrete en reëele oplossingen te zoeken voor de problemen van de huidige maatschappij. Lees dit vooral wel om motivatie te krijgen om zonder schuldgevoel de hele middag met goede vrienden en vriendinnen in de kroeg te zitten.

[Irene Helwegen · Rating 4 out of 5]

Van Eva als cadeau gekregen, volgende passage uit het boek zou ik graag met je over door filosoferen onder genot van Omers @Eik&Linde

‘Allicht heeft het café niet het alleenrecht op het beoefenen van amor mundi. Er bestaat nog
een andere fysieke tussenwereld die hier uitermate geschikt voor is: het schoolgebouw. Het woord
school is afgeleid van het Griekse schole, dat zoiets
als 'rust' of 'vrijplaats' betekent. Rust moet dan
niet zozeer worden begrepen als nietsdoen, maar
als een gevrijwaard blijven van de maatschappelijke en economische eisen die in de buitenwereld
gelden. De gedachte bijvoorbeeld dat we kinderen moeten voorbereiden op een leven als brave productieve burgers die zich netjes schikken in wat het huidige samenlevingsklimaat vraagt - lees: dienstbaar zijn aan de economisering van het bestaan en het meritocratische maakbaarheidsideaal - is niet alleen een ernstig misverstand, maar bovenal de beste waarborg om elk gevoel van liefde voor de
wereld in de knop te breken.

De school zou een autonome tussenruimte
moeten zijn waar kinderen geintroduceerd worden in de veelvormigheid van de huidige wereld en zich kunnen orienteren op hun mogelijke rol in en
verantwoordelijkheid voor een toekomstige wereld. Het stimuleren van de verbeeldingskracht en
de verwonderingszin, in aanraking komen met inspirerende verhalen en voorbeelden, leren kijken, luisteren, reflecteren en vragen stellen: het zijn allemaal voorbeelden van het soort vorming (of scho-
ling) dat je tot een gevoelige ontvanger maakt voor
de rijke geschakeerdheid van de wereld. Hierin
stemmen onderwijspraktijken en kroegpraktijken
idealiter overeen: ze zijn een leerschool voor een leven dat in deze wereld geleefd moet worden en
dragen bij aan het bewustzijn dat we deze wereld,
mét al haar onvolkomenheden en onrechtvaardig-
heden, lief kunnen hebben.’

[Olivier Control · Rating 3 out of 5]

Een essay over de delicate ruimte tussen de mensen, waar de balans tussen afstand en nabijheid wordt gebruikt om tal van filosofische gedachtegangen - van geesten als Simone Weil tot Simone de Beauvoir tot Schopenhauer tot Nick Cave - aan op te hangen. Een tedere, hoopvolle beschouwing, die ageert tegen polarisatie, de datacratie en het productiviteitsdenken, en betoogt nader tot elkaar te komen, al dan niet in de bijzondere, democratische sociale ruimte van de kroeg. Soms ietwat vergezocht en hoogdravend, maar met een kleine 160 pagina’s zeker geen straf.

[Noël Makatini · Rating 3 out of 5]

Schnitzler pleit in dit 150 pagina lange werk voor een samenleving die het voorbeeld aanneemt van de (stam)kroeg. Intimiteit middels gerespecteerde afstand en acceptatie. Het is meer een soort filosofisch onderlegd bierviltjes-essay dan echt een onderbouwd betoog. Geinig om te lezen, maar niet van bijzondere literaire waarde. Verder lijkt Schnitzler mijns inziens net wat te veel zijn best te doen om te laten zien hoe riant zijn vocabulaire is. Hier en daar zeer geestig, maar regelmatig ook wat overdreven. Daardoor ging wat van de leesbaarheid verloren.

[Jacques Thielen · Rating 3 out of 5]

Dit boekje laat op een speelse wijze het belang van de traditionele kroeg zien, zonder dat het een oppervlakkig verhaal wordt. Hier en daar wordt een filosoof te berde gebracht, maar het is vooral een mooi essay over het sociologische verschijnsel kroeg. Voor iemand die al ruim 40 jaar in hetzelfde café frequenteert, heel herkenbaar een dicht bij de waarheid. Aanrader voor mensen die het café als verschijnsel waarderen of juist voor hen die niet begrijpen wat mensen in een café doen.

[Fons Mariën · Rating 3 out of 5]

In 'Filosofie van de kroeg' neemt Hans Schnitzler de lezer mee op een kroegentocht waar hij vooral wijsgerige bedenkingen bij koestert. Zo ziet hij in het samenzijn in de kroeg een parallel met het samenleven in de maatschappij. Hij pleit voor een evenwicht tussen nabijheid en afstand, waarbij tact en fijngevoeligheid de norm vormen.

[Yves Bekaert · Rating 4 out of 5]

Volgens filosoof Hans Schnitzler kunnen we veel van de kroeg leren. De losse sfeer, de gezelligheid, onbekommerdheid. in dit boek meemt hij je mee naar je favoriete café en zoekt naar een nieuwe gemeenschapszin.

[Not A Real Wombat · Rating 4 out of 5]

Inhoudelijk brengt dit niks nieuws, maar de taal is om van te smullen. Elk hoofdstuk rammelt van de neologismen en bizarre ciceraanse constructies. Ik heb genoten. Dat laatste maakt helaas de kans dat zij die het meest zouden groeien van dit werk, schier eindeloos klein.

[Janny · Rating 1 out of 5]

Het komt op mij over of de auteur Amsterdam niet uit is geweest. De kroeg die hij beschrijft lijkt mij vooral de Amsterdamse kroeg. Daarbij vind ik het hinderlijk dat zijn politieke voorkeur de boventoon voert.

[J · Rating 3 out of 5]

Toffe bespiegelingen
Leuk tussendoortje
En nu op naar t café
Nu ze nog bestaan
Dorst gekregen
En zin in verhalen
Schol

[Tom]

De leefbaarheid van een samenleving is afleesbaar in de kwaliteit van haar kroegen.

[Laurens · Rating 4 out of 5]

Zeer vermakelijk en leerzaam essay. De bruine kroeg is goud waard!

[Martijn Van · Rating 3 out of 5]

De schrijfstijl van Schnitzler moet je liggen maar wie zich hieraan overgeeft heeft aan dit boekje een fraai pamflet over het belang van tussenruimtes.

[Broer Vd · Rating 4 out of 5]

Mooi boekje. Burgerschap oefenen in de kroeg. Wel wat herhaling naar het einde. En er zijn ook grote verschillen tussen kroeg en samenleving die dan even niet meetellen.

[Anne Kamsteeg · Rating 4 out of 5]

Soms kwam die kroeg een beetje uit de lucht vallen in Schnitzlers (harde achternaam overigens) verhaal, maar ik heb dan ook weer nooit echt gebaald van onverwacht in de kroeg belanden

[Jan Kamstra · Rating 3 out of 5]

https://www.linkedin.com/posts/jankam...

[Loulou · Rating 3 out of 5]

Leuk om 2 passies van mij samen te voegen: de kroeg en filosofie. Ik had er alleen wel veel meer van verwacht; vond het erg aan de oppervlakte en een onsamenhangend verhaal.

[Iris · Rating 4 out of 5]

Zin in een pilsje. Alleen gaan naar de bruine kroeg; bestaat dit ook voor mij? Vermakelijk omschreven.

[Joep · Rating 5 out of 5]

een interessant filosofisch inkijkje naar de diepere laag achter de bruine kroeg en daarmee de samenleving in het algemeen. Hans Schnitzler laat zien dat de kroeg onmisbaar is voor de samenleving, en dat het belangrijk is om semiopenbare plekken te hebben waar je simpelweg kunt zijn.

[Harjanti Kertokarijo · Rating 4 out of 5]

Sympathiek boekje met een onderhoudende thesis