როსტომ ჩხეიძის "შავი ჩოხა" (ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ცხოვრების ქრონიკა) ბიოგრაფიულ რომანთა რკალის ერთი უარსებითესი "ხრტილია" - გამორჩეული ქრონოტოპითა და გამორჩეულივე პერსონაჟ(ებ)ით. ... როგორც ყოველ რომანში როსტომ ჩხეიძისა, ქაქუცას - ცენტრალური პერსონაჟის - პორტრეტის (სწორედ პორტრეტის და არა აბრის) გარშემო შემოიქსოვება პანორამული ტილო - ეპოქის მონუმენტური ისტორიულ-მხატვრული განაზრება, სადაც მეტაფორულ საჭადრაკო დაფაზე, თითოეულ "ფიგურას" (მეფეს თუ პაიკს) თავისი ერთადერთი დანიშნულება და სვლა, ერთადერთი როლი თუ ნიღაბი აქვს და ყოველთვის - საბედისწერო. ... დრო გმირობისა ყოველთვისაა, პოსტმოდერნიზმის ხანაშიც კი..."
ქაოსური და ზედმეტად პოეტური აღწერა მომეჩვენა მოვლენების.
P.S სოციალ-დემოკრატიული მთავრობის ფონური კრიტიკა მთელი რომანის განმავლობაში. არ ვიცი ეს რამდენად სწორია, რადგან ფაქტობრივად რა იდეებსაც ბოლშევიკები უნერგავდნენ ხალხს ამ მთავრობაზე, იმ იდეების გამყარება ხდება.
საკრიტიკო პოლიტიკოსს არ დააკლდება ბუნებრივია, უბრალოდ ჩემი აზრით სენსიტიური თემაა და ფრთხილად ჯობია განხილვა რომ ისევ რუსეთის და საბჭოეთის საქმე არ გავაკეთოთ.
ალექსანდრე სულხანიშვილის მოგონებების წაკითხვის შემდეგ აქ ახალ დეტალებს მცირე რაოდენობით თუ აღმოაჩენთ. ავტორის ენაც, ტრადიციულად, მძიმეა, თუმცა 1924 წლიდან საუკუნის თავზე ქაქუცა ჩოლოყაშვილისა მისი რაზმის თავგანწირული ბრძოლის კიდევ ერთხელ გახსენება აუცილებელია, განსაკუთრებით დღევანდელი ყოფის გათვალისწინებით.