Patrz trochę szerzej. Hip-hopowy kurs literatury

by Piotr Szwed, Krik Kong (Illustrator)

Co łączy Matę ze św. Aleksym?

Czemu, według Ryfy Ri, warto żyć w zgodzie ze swoim rytmem?

Ile wspólnego mają Młody Simba i młody Werter?

Piotr Szwed, nauczyciel języka polskiego w jednym z łódzkich liceów, doktor od poezji Leśmiana, a przy tym dziennikarz muzyczny zafascynowany współczesnym hip-hopem rozprawia się z mitem nudnych lekcji polskiego i dzieli autorską metodą nauczania. Znajdziecie tu doskonale znane nazwiska pisarzy i pisarek, poetek i poetów, wzmianki o ulubionych i znienawidzonych lekturach, wyjaśnienie ważnych pojęć, omówienie idei kluczowych dla kolejnych epok, a wszystko to połączone ze strofami utworów m.in. Pro8l3mu, Quebonafide czy Paktofoniki.

Gwarantujemy: Takiej książki jeszcze nie było – sprawdzona na licealistach i licealistkach!

304 pages, Paperback

First published September 25, 2024

Reviews

[Elwira Księgarka na regale · Rating 5 out of 5]

Dziś o książce, której prawie nie widać w social mediach, może ktoś natknął się na nią na targach książki w jednym z polskich miast, a ja chcę Wam opowiedzieć o tym, dlaczego zostanie we mnie na dłużej.

Książka ta pełna jest celnych przemyśleń, które choć mogą wydawać się oczywiste, to nabierają innego wydźwięku, jak uświadomimy sobie, że rozmawiamy o rapie:

„Muzyka popularna od dawna popularyzuje kulturę wysoką.”

„Spojrzeć na siebie jako na osobę, której wybory, cele, reakcje są zdeterminowane przez wieki rozwoju kultury.”

„Dobra lekcja jest wtedy, gdy mamy poczucie, że rozmawiając o Antygonie, Hobie czy Rycerzu Rolandzie, tak naprawdę rozmawiamy o nas samych.”

Dzięki książce Piotra Szweda dowiaduję się i upewniam, że dziś język hip-hopu ma większy wpływ na polską młodzież niż Taylor Swift czy Dawid Podsiadło. Wyprzedza ich… Paluch, z którym będąc nastolatkami wracaliśmy razem spacerem do domu z imprezy (pochodzi z moich okolic:), a dziś ma wpływ na młodzież, którą ja uczę. Trudno zatem było mi przejść obok tej frapującej książki obojętnie.

Szwed parafrazuje Ryszarda Koziołka: „dobrze się myśli literaturą o rapie, ale też rapem o literaturze.” - i kompletnie mnie to wciągnęło! I autor dobrze wie, co robi i zna się na rzeczy. Jest nauczycielem języka polskiego w jednym z łódzkich liceów i łamie stereotyp nudnych lekcji. Wraz z ilustracjami krik konga książka ta staje się książką dla szerokiej grupy odbiorców.

Zatem dla kogo jest ta książka? To inspiracja dla nauczyciela, bo inspiruje do angażujących lekcji i korzystania z odniesień i ich dalszego eksplorowania; dla rodzica, bo pokazuje, że gust muzyczny niekoniecznie prowadzi do zgubnej przyszłości ich pociech; jest też dla poszukującego ucznia, bo udziela porad jak pisać, ale jest też platformą pełną adekwatnych odniesień, w których może się odnaleźć. I dla przyszłych raperów, młodych twórców - odnajdą tutaj mnóstwo inspiracji i miejsc, w których mogliby zacząć swoją liryczną przygodę w rapie.

Czuć jak autor jest zafascynowany narracjami i czytelnikowi się to udziela. Szwed buduje swoje rozdziały w przemyślany sposób. Porusza kwestie filozoficzne, feministyczne, pokazuje jak można rapować o globalnym ociepleniu i kryzysie klimatycznym, a nawet podjąć się ciekawej debaty dotyczącej sensu oceniania w szkole. To, czego może się nie spodziewamy, to że te wzniosłe tematy odnajdziemy w twórczości Maty, Kękę, Paktofoniki, Bobera czy Quebonafide. Niektóre mają nawet moc wywoływania efektu Papageno.

Świetnie pokazuje, że „kultura to sieć zależności”, zawiła, kręta, ale zawsze fascynująco angażująca. Książka, która otwiera oczy na kalejdoskopy interpretacji i oddaje hołd twórczości polskich raperów i raperek w sposób, który przemówi nawet do najbardziej uprzedzonej osoby. Rap mówi głośno i dosadnie, często wulgarnie, ale zawsze z bogatym przekazem zamierzonym przez artystę. Książka Piotra Szweda zachęca i pomaga nam się wsłuchać w te głosy i „spojrzeć trochę szerzej” na wciąż niedoceniany gatunek muzyczny oraz artystów go reprezentujących.

[Piotrek Kowalczyk · Rating 3 out of 5]

Portal goodreads nie uznaje takich niuansów jak połówki punktów xD więc niech będzie 3/5 (w skali pitchforka dałbym temu dziełu 6.8/10). Nie wiem, czy ktokolwiek próbował opowiadać o twórczości piosenkowej (ani konkretnie o twórczości rapowej) w sposób, w jaki robi to Piotr Szwed. Interpretuje on teksty rapowe przez pojęcia z podstawy programowej lekcji języka polskiego dla szkół ogólnokształcących, Można tu mówić o autorskiej metodzie - nieco chałupniczej, ale chyba skutecznej! Gdybym był nauczycielem, to czerpałbym z niej garściami. Jako słuchacz nie jestem pewien, gdzie to wszystko ma mnie zaprowadzić, bo nie potrzebuję dowartościowywania rapu przez Horacego i Szekspira. Pewnie nie jestem docelowym odbiorcą "Patrz trochę szerzej". Niewątpliwie poczułem się ubogacony przez liczbę referencji z całego kanonu europejskiej kultury, ale był to cokolwiek szybki przelot przez jej wątki, te popularne i te nieco bardziej erudycyjne (trzeba uczciwie powiedzieć, że poważniejsze zagłębianie się w te wątki byłoby nie do zniesienia - to ma być wywód błyskotliwy i przyjemny w odbiorze). Największą zaletą książki dla mnie jest to, że widzę w niej po prostu kolejną odsłonę pisarstwa Piotra Szweda - niebanalnie myślącego krytyka muzycznego specjalizującego się we współczesnym piosenkopisarstwie (sam redagowałem jego teksty xD). Największą jej wadą są koleiny języka belferskiego, który pobrzmiewa właściwie z całej książki.

[Mateusz Mazurek · Rating 5 out of 5]

Bardzo ciekawa książka. Kilka razy musiałem wejść na yt żeby poznać kawałki o których pisze autor. Super fajnie nakreslone analogie pomiędzy rapem a literatura czy filozofia. Polecam każdemu fanowi rapu.

[Inga Szczepanik]

Jestem na tak :)
Spojrzałam innym okiem na część utworów omawianych niegdyś w szkole, na ich związek z otaczającą nas dzisiaj światem. Narobiłam sobie ochoty na powtórkę kilku lektur i wzbogaciłam swoją playlistę o ponad 60 utwór 🫢
Nie żałuję czasu spędzonego z tą lekturą ;)