მოგზაურობა საქართველოში

by Jean Chardin, Vasil Barnovi (Translator)

გამოჩენილი მოგზაურის ჟან შარდენის „მოგზაურობა“ წარმოადგენს უაღრესად საინტერესო თხზულებას ევროპულ მოგზაურთა ლიტერატურიდან და ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წყაროს საქართველოს მე-17 საუკუნის ისტორიის შესასწავლად.
შარდენის აღწერილობა უწინარეს ყოვლისა ყურადღებას იქცევს თავისი სისრულით და მკითხველს საშუალება აქვს ფართო წარმოდგენა იქონიოს მოგზაურის მიერ ნანახისა და გაგონილის შესახებ. ჟან შარდენის „მოგზაურობის“ არე ვრცელია: თავის აღწერის საგნად მოგზაურს გაუხდია როგორც ლევან დადიანის სამეგრელო, ისე იმერეთი და შაჰნავაზის დროინდელი ქართლი. მისი აღწერილობა იძლევა მე-17 საუკუნის საქართველოს დედაქალაქის ყველაზე უფრო სრულ სურათს. „მოგზაურობა“ ძვირფას ცნობებს შეიცავს შაჰნავაზისა, მისი სასახლისა და კათოლიკე მისიონერთა ორდენების შესახებ.

This is excerpt from "Voyages de Monsieur le chevalier Chardien en Perse et autres lieux de L’Orinet. Tome premier, contenant le voyage de Paris a. Ispahan, capital de l’empire de Perse".

Genres: Iran

80 pages, Paperback

First published January 1, 1686

About the author

He was born in Paris, son of a wealthy merchant, jeweller of the Place Dauphine, and followed his father's business. In 1664, he started for the East Indies with M. Raisin, a Lyons merchant. They journeyed by Constantinople and the Black Sea, reaching Persia early in 1666. The same year the shah, Suleiman I, made Chardin his agent for the purchase of jewels. In the middle of 1667, he visited India and returned to Persia in 1669, The next year he arrived in Paris. He issued an account of some events of which he was an eye-witness in Persia, entitled ‘Le Couronnement de Soleiman Troisième,' Paris, 1671, l2mo. A learned nobleman, Minza Sefi, a prisoner in his own palace at Ispahan, had entertained him, instructed him in the Persian language, and assisted him in this work. Peter de la Croix and Tavernier severely criticised, while Ange de la Brosse as strongly defended it.

Chardin again started for the East, August 1671. He was at Constantinople from March to July 1672. A quarrel between the grand vizier and the French ambassador made the position of French subjects dangerous, and Chardin escaped in a small vessel across the Black Sea, and made a most adventurous journey by Caffa, and through Colchis, Iberia, and Armenia to Ispahan, which he reached in 1673. At Sapias, he was robbed by the Mingrelians of all he possessed except two small bundles, worth £6,000. He stayed at Ispahan four years, following the court in all its removals, and making particular journeys throughout the land, from the Caspian to the Persian Gulf and the river Indus, and visiting several Indian cities. By these two journeys he realised a considerable fortune, and, deciding to return home, reached Europe in 1677 by a voyage round the Cape of Good Hope.

Reviews

[Yann · Rating 5 out of 5]

Journal du voyage du chevalier Chardin en Perse & aux Indes Orientales , par la Mer Noire & la Colchide...
Source: gallica.bnf.fr

Jean Chardin (1643-1713)
Jean Chardin est un marchand et explorateur français, protestant, et contemporain de Louis XIV. Il a effectué plusieurs voyages en Perse en 1665 et 1671 qui lui ont donné l’occasion de se familiariser avec le pays, la langue et les coutumes de ses habitants. Ce livre est la première partie de la relation en trois tomes de son dernier voyage, précisément la partie qui va de son arrivée en Turquie à son arrivée à Ispahan. Cette édition ne comprend malheureusement qu’un tome, et j’ai du en changer arrivé au terme de celui-ci. Son itinéraire passera par le nord : débarquant en Mingrélie, sur la côte orientale de la Mer Noire
La Mer Noire , il traverse la Géorgie et l’Arménie, connaissant moult péripéties, avant d’atteindre enfin la Perse. Il doit principalement se défier des voleurs qui cherchent à le détrousser par tous les moyens. Il passe par Tifliss
Tefliss , Erevan
Erevan , Tabris
Tabriz , Sultanie
Sultanie , Qom
Qom , Kashan
Kashan et enfin Ispahan. C’est qu’il était délicat de passer directement de Turquie en Perse, ces deux pays étant en rivalité constante pour cause d’un différent religieux, comme l’étaient à la même époque les pays chrétiens catholiques ou protestants. De retour en France, Chardin aura d’ailleurs le plaisir de découvrir que ses coréligionnaires sont devenus indésirables, avec la révocation de l'édit de Nantes(1685), ce qui lui fera chercher un asile en Angleterre, où il fera éditer cet ouvrage, avant de passer en Hollande pour en faire une autre, plus complète. Je n’avais rien lu sur ces contrées jouxtant la Mer Noire depuis Agathias, et c’est un vrai plaisir de les redécouvrir dix siècles plus tard.

« Masjid Shah, view of the courtyard by Pascal Coste » par Pascal Coste — Monuments modernes de la Perse mesurés, dessinés et décrits, éd. Morel, 1867. Sous licence Public domain via Wikimedia Commons.

Chardin est un homme cultivé, connaisseur des écrits des anciens, profanes ou sacrés, qu’il met sans cesse en balance avec sa propre expérience, vérifiant systématiquement comment s’accordent ou non les deux. Maîtrisant parfaitement la langue Perse, il ne perd jamais une occasion d’instruire le lecteur par quelque étymologie qui le familiarise avec le nouvel univers qu’il rend présent à son imagination. Sa connaissance fine des usages, de la religion et du caractère des habitants lui permet de donner une logique à tout ce qui de prime abord pourrait paraître extravagant. Très abondamment illustré, le livre permet de se représenter ce qu’étaient ces villes, et le lecteur moderne pourra s’amuser à les comparer à ce qu’elles sont devenues. C’est un ouvrage extraordinairement enrichissant qui donne une idée très avantageuse de son auteur. J’ai pu voir qu’il avait servi de source d’inspiration à Montesquieu pour ses Lettres Persanes, et Gibbon n’en parle dans son decline and fall qu’en termes élogieux. Voilà qui donne vraiment envie de découvrir les deux autres volumes!

[Tako · Rating 5 out of 5]

შეიძლება მაშინდელი საქართველოს ანარეკლის დანახვა, მაგრამ მოგზაური თავისი პროფესიიდან გამომდინარე ( აღებ მიცემობაში გაწაფული ვაჭარი) მერკანტილურ ფილტრში ატარებს ყველა მოვლენას და ამიტომ მკითხველს ეს ფაქტი არ უნდა გამორჩეს კითხვისას :) ისე საინტერესო იყო.

[ბექა სხულუხია · Rating 3 out of 5]

მეტწილად სასიამოვნო საკითხავი არაა იმ დახასიათების ნახვა, რასაც შარდენი ქართველებზე წერს, თუმცა მოგზაურის თვალით დანახული ქართველები მაინც საინტერესო გამოდგა.