Voorbij duurzaamheid

by Shivant Jhagroe

Duurzaamheid is hot. En dat is een probleem. Veel bedrijven, overheidsorganisaties en burgers zijn druk bezig duurzaam te worden. Maar met duurzame auto’s, chocola en businessmodellen gaan we de ecologische catastrofe niet bestrijden. Sterker nog, de inzet op een duurzame samenleving is
schadelijk: het is een vergroening van kapitalisme, koloniale uitbuiting en sociale uitsluiting.

Shivant Jhagroe houdt daarom een vlammend pleidooi voor een ander politieke taal en verbeelding. Hij stelt de dekoloniale strijd tegen geweld en onrecht centraal en benadrukt een collectieve zorgplicht voor de Aarde. Enkel radicale eco-rechtvaardigheid biedt een uitweg.

Genres: Sustainability, Environment

224 pages, Paperback

Published November 12, 2024

Reviews

[Jip · Rating 2.5 out of 5]

Dit boek is een goede introductie van een belangrijk onderwerp. Maar voor wie al in het onderwerp zit is dit een frustrerende zit...

Absoluut moeten we op een andere manier gaan nadenken over wat duurzaamheid eigenlijk is, dwz hoe écht duurzaam leven eruitziet. Ik was het grootste deel van het boek geïrriteerd, omdat ik steeds de hiaten voel in Jhagroe’s denken.

Jhagroe’s herhaaldelijke aanvallen op veganisme zijn daar een voorbeeld van. Sure, veganisme gaat ons niet redden, no ethical consumption under capitalism, etc. Maar zijn voorbeeld van een studie die zou hebben aangetoond dat een plantaardige burger net zo veel CO2 veroorzaakt als een vleesburger is wel zeer selectief; er bestaat vast een plantaardige en dierlijke burger waarvoor dat geldt, maar in het algemeen is het natuurlijk zo dat het produceren van een gram plantaardig eiwit veel minder grondoppervlak, water en CO2-uitstoot kost dan een gram dierlijk eiwit. Enkel die ene studie aanhalen geeft dus wel een heel scheef beeld en impliceert van alles dat gewoon niet waar is.

Belangrijker: als je een boek lang ageert tegen dominantie en uitbuiting van wezens die door wit mannelijk imperialisme niet als menselijk (genoeg) worden beschouwd, is het natuurlijk wel heel vreemd om daar niet-menselijke dieren zo buiten te houden. Op de eerste pagina geeft Jhagroe een voorbeeld van een veganistisch gerecht bestellen in een restaurant: duurzaam, maar die keuze sluit mensen uit uit gemeenschappen waar vleesgerechten onderdeel zijn van hun culturele tradities. “Wiens stem wordt hier niet gehoord”, vraagt hij zich af. Nou dat zal ik je vertellen: de stem van de kip, die dood op je bordje ligt. Om nog niet te spreken over de indigenous gemeenschappen overal ter wereld die vooral plantaardig eten, en dat traditioneel arme mensen juist weinig vlees eten. Dat vlees goedkoper is dan plantaardige eiwitten is een economische keuze, gevolg van subsidies en beleid. Jhagroe blijft hangen in zijn specisiesme. Ik werd er chagrijnig van.

Dat brengt me bij een groter punt: het hele boek lang richt Jhagroe zich vooral op individuen die het duurzaamheidsregime aanhangen en doet hij net alsof iedereen en alle overheden en beleid zich inzet voor duurzaamheid en dat duurzaamheid an sich verkeerd is. Maar het probleem is natuurlijk dat imperialistisch kapitalisme machtiger is dan groene tegenbewegingen. Échte duurzaamheid is wat we nodig hebben, maar we bereiken dat niet omdat de bestaande systemen het tegenhouden.

Een ander perspectief dat ik enorm gemist heb is het antipatriarchale. De koloniale, kapitalistische relatie tot de aarde en tot de Ander is immers diep patriarchaal. De imperialistische mens is niet alleen wit en rijk, hij is ook man. Jhagroe gaat hier compleet aan voorbij, zelfs als de denkers die hij citeert het hebben over misogien geweld tegen moeder (!) aarde en de “women’s subsistence economy” die de kolonisators kwamen verstoren – Jhagroe negeert dit in zijn verhaal. En dat voelt toch wat patriarchaal...

Verder toch nog even over die hoofdletters: voor de keuze om landennamen zonder hoofdletter te schrijven vanuit imperialismekritiek is natuurlijk veel te zeggen, maar de keuzes voor woorden met of zonder hoofdletter voelen uiteindelijk vrij arbitrair: hoezo “shell” maar “Urgenda”?

Kortom. Een goede introductie maar een frustrerende zit voor wie al in het onderwerp zit.

Ik tip wat boeken voor wie ook meer wil dan dit: Robert Jensens’s Endgame: The problem of civilization benadert het probleem van imperialistisch extractivisme op nog fundamenteler niveau; Sylvia Federici’s Caliban and the witch: Women, the body and primitive accumulation laat de geschiedenis van kapitalisme zien als inherent patriarchaal; The nutmeg’s curse: parables for a planet in crisis is een geschiedenis van de klimaatcrisis vanuit de europese (en specifiek nederlandse) koloniale/imperialistische geschiedenis.

[Julia · Rating 5 out of 5]

Een absolute aanrader als je wilt begrijpen hoe ‘duurzaamheid’ (e.g, biologische bananen, zonnepanelen, elektrische auto’s) samenhangt met een diep koloniaal verleden en heden en uitputting en vervuiling van de aarde. Bovendien laat Jhagroe zien hoe ‘duurzaamheid’ ten grondslag ligt aan de onderdrukking, uitbuiting en het kolonialisme van het neoliberale kapitalistische systeem, terwijl het simultaan als oplossing wordt gepresenteerd door hetzelfde systeem.

Jhagroe gebruikt hierbij dekoloniale taal en presenteert zijn ideeën middels concepten als groene witheid, groen kolonialisme/kapitalisme, groene gijzeling, klimaatracisme en ecologische diefstal. In zijn geheel erg indrukwekkend en inspirerend.

[Jumana · Rating 5 out of 5]

Naar mijn weten het eerste Nederlandstalige boek dat vanuit een sociologisch perspectief kritiek uit op het gebruik van de term “duurzaamheid” en de manier waarop we ons verhouden tot dit concept. Jhagroe stelt dat zogenaamde westerse duurzame oplossingen de onderliggende problematiek niet aankaart en dat we moeten staan voor een ecorechtvaardige samenleving waarin we de strijd voor klimaatrechtvaardigheid niet kunnen voeren zonder koloniaal geweld en kapitalistische uitbuiting in acht te nemen.

[N Kampen · Rating 5 out of 5]

Een boek that matters. Over onze duurzaamheidstransitie als neokoloniaal stelsel. Groene knipogen en fopspenen uitgedeeld door westerse witte mannen vragen aan de andere kant van de wereld om uitputting van grondstoffen onder omstandigheden die grenzen aan slavenarbeid.

[Juweel · Rating 5 out of 5]

Wow, dit boek was echt een eyeopener. Shivant Jhagroe laat je compleet anders kijken naar duurzaamheid en laat zien dat het vaak meer een modewoord is dan een echte oplossing. Hij gaat superdiep in op hoe duurzaamheid nu vaak verbonden is met ongelijkheid, kapitalisme en zelfs kolonialisme. Daar had ik eerlijk gezegd nog nooit bij stilgestaan.

Wat ik zo sterk vond, is dat hij niet alleen kritiek levert, maar ook een andere weg laat zien. Hij praat over klimaatrechtvaardigheid op een manier die écht binnenkomt. Het boek is soms best pittig qua inhoud, maar het is superduidelijk geschreven en zet je echt aan het denken.

Als je, net als ik, meer wilt begrijpen over hoe we écht iets kunnen veranderen, dan is dit een must-read. Dit boek voelt alsof je een gesprek hebt met iemand die je inspireert om het beter te doen, zonder dat het prekerig wordt. Echt een aanrader voor iedereen die verder wil kijken dan groene hypewoorden!

[Esther Baar]

Goed dat dit bestaat, en dat deze boodschap een breed publiek bereikt/kan bereiken. Het duizelde me echter soms wel, met veel moeilijke concepten die super kort worden geïntroduceerd maar wel een belangrijke rol spelen, en veel zijsprongen naar nog meer concepten en theorieën en denkers. Daardoor bleef de hoofd boodschap (die in de introductie zo duidelijk en overtuigend wordt neergezet) toch niet zo goed hangen als ik hoopte.

[Gerben Welling · Rating 5 out of 5]

Wat een scherp verhaal over duurzaamheid en verschillen tussen mensen. Het maakt mij weer bescheiden over onze leefwereld en in hoeveel luxe ik leef.