Hoe weet je dat ik niet lieg? Er wordt vaak gezegd dat waarheid er in deze tijd niet meer toe doet, dat feiten hebben plaatsgemaakt voor meningen. Maar hoe bepaal je eigenlijk wat echt waar is? Wat is ervoor nodig om van gedachten te veranderen? En wat als het zinnetje ‘dat is jouw waarheid’ niet het eind van de discussie is, maar het begin van een gesprek?
Waar is een persoonlijke zoektocht naar de kunst van het (nog niet) weten, langs de poreuze grenzen tussen waarheid, waarneming en verbeelding. De duizelingwekkende reis voert langs wetenschappers en mediums, dichters en oplichters, kunstenaars en leugenaars. Werkelijkheid blijkt altijd ook een kwestie van vertrouwen. Hoe blijf je zoeken naar zachtheid terwijl de wereld verhardt? En als geen enkele wereldkaart helemaal klopt, hoe vind je dan de weg?
Wytske Versteeg (1983) studeerde in 2005 cum laude af in de politicologie. Haar tweede roman, Boy, won de BNG Literatuurprijs en stond op de longlist van de Libris Literatuurprijs; vertaalrechten werden verkocht aan Duitsland, Denemarken en Turkije. Haar zeer goed ontvangen romandebuut De Wezenlozen (2012) won de VrouwDebuutprijs en stond op de longlist van de AKO Literatuurprijs. Eerder publiceerde Versteeg het non-fictie boek Dit is geen dakloze (2008), dat genomineerd werd voor de Jan Hanlo Essayprijs Groot. Wytske Versteeg werkt momenteel aan een nieuwe roman, Quarantaine, die in de herfst van 2015 zal uitkomen. Teksten van haar hand verschenen in NRC Handelsblad, Vrij Nederland, Opzij, Nouveau, DasMag, De Revisor, Hollands Maandblad en Tirade.
hmmm kijk ik las verdwijnpunt in een vlaag van verstandsverbijstering in een ruk uit en dat boek raakte me keihard. dit boek is in sommige opzichten de andere kant van die medaille: de thematiek is zeer vergelijkbaar, en motieven rond spreken, stilte, het zoeken, vinden en niet vinden van verbinding, en zeker het kennisvraagstuk, komen in beide boeken terug. waar verdwijnpunt vanuit persoonlijke ervaring vertrekt en de theorie daar een cruciaal onderdeel van is&wordt, vertrekt dit boek vanuit theorie/onderzoek en het persoonlijke schrijven is daar een onderdeel van. maar ik moet zeggen dat ik dit boek wat algemener vond, meer een introductie op het vraagstuk - zeker omdat ze zoveel verschillende facetten aanstipt en dat vaak bij (op zich boeiende) observaties/gedachtes blijft, in plaats van dat ze een specifieke niche of rode draad volgt. ik ben een trouwe voetnotenlezer en dat bevestigde vaak dit gevoel: veel referenties naar podcastafleveringen en documentaires met op zich interessante casussen en voorbeelden, maar die dan ook niet de ruimte kregen ze uit te diepen, waardoor ze voorbeelden en beginpunten van gedachtegangen bleven. ik wil hiermee niet zeggen dat ik het een slecht boek vindt; ze kan goed schrijven (en denken), het onderwerp is 'belangrijk' (waarmee ze zichzelf misschien soms ook in de voet snijdt; waar verdwijnpunt voelt als een boek dat zij moest schrijven/belangrijk vindt om te schrijven, voelt dit als een boek dat ze simpelweg belangrijk vindt om te schrijven, als dat ergens op slaat), en ik weet ook niet zo goed in hoeverre ik mezelf tot het beoogde publiek moet rekenen. ik stel mezelf dan als lezer ook wel de vraag of en in hoeverre ik die persoonlijke laag wil(de); waarom ik dit boek dan 'algemener' vindt, wat dan 'het persoonlijke' is een boek; een eigen stem maakt, iets boven een introductie tot een onderwerp of onderzoek uittilt - en het een literair onderzoek maakt. (als het dat probeert te zijn.)
Het gaat allemaal wat traag met mij momenteel, maar wat zou ik graag willen leren schrijven zoals Wytske Versteeg. Prachtig alles soepel aan elkaar, literatuur, wetenschap en persoonlijke noten, zonder moeilijker te doen dan nodig. Echt een aanrader.
Echt een aanrader. Zoals de schrijver zelf zegt: Een boek over waarheid gaat min of meer over de hele wereld. Maar toch is het de schrijver gelukt om het overzichtelijk te maken. Geïllustreerd door prachtige citaten en verhalen neemt de Versteeg je mee door wat waarheid is en vooral door wat we daar als mens mee te maken hebben. Filosofisch, en duidelijk geschreven door iemand die verstand heeft van hoe je je lezer meeneemt.
“Do i contradict myself? Very well then I contradict myself, (I am large, I contain multitudes) - Walt Whitman
Isumataq: iemand die de atmosfeer schept waarin wijsheid zichzelf kenbaar maakt
De opluchting steeds wanneer iemand niet in een categorie blijkt passen terwijl je dacht dat het wel het geval was alsof iets zich opent en er ruimte ontstaat. Een plek die veel groter en hoger is dan je eerder kon zien.
Walter Benjamin beschrijft gelukkig zijn, als jezelf gewaar worden zonder angst – iets waarin hij zelf overigens niet uitblonk. Jezelf gewaar worden alsof je door een landschap reist, waarvan je telkens maar een klein deel kunt zien, totdat er steeds een nieuw stukje van jezelf achter de volgende heuvel verschijnt. Dat is ook wat ons woord “ervaren” betekent, dat afstamt van “reizen” en het opdoen van ervaringen.
In Benjamins eigen taal staat er: “Gelukkig zijn is zonder schrikken jezelf innewerden.” Innewerden: als iets wat zich in jou ontwikkelt, als een analoge foto die in een donkere kamer langzaam vorm krijgt.
Hoe minder we weten van de ander, maar ook van onszelf,van onze eigen angsten, vooroordelen en illusies, des te meer ruimte overblijft voor gemakzuchtige verbeelding. In zo’n gemakzuchtige verbeelding blijven andere platte personages: types in plaats van van echte mensen .
In een moeilijk gesprek kan plotseling veel meer ruimte ontstaan als je de tijd en moeite neemt om af en toe de woorden van de ander samen te vatten, na te vragen of dat wat jij denkt te begrijpen wel is wat zij bedoelden. De paradox is dat je jezelf daarvoor leeg moet maken en tegelijkertijd juist volkomen aanwezig moet zijn, zonder je daarbij groter of kleiner te maken. Zo leeg luisteren kan alleen als een ontmoeting geen geschiedenis heeft en ook geen toekomst. Als het gesprek niets hoeft te bereiken. Dat is een onmogelijk doel, maar toch de moeite waard om na te schrijven. Want bijna alles wat je denkt te weten staat je waarneming in de weg. Elke verwachting duwt je aandacht al in een specifieke richting, ontkent de menigtes die zich op elk moment in elk mens bevinden.
Om te kunnen begrijpen wat een ander zegt, moet je veronderstellen dat het waar is wat hij zegt, hoe bizar of onwaarschijnlijk het ook klinkt. Alleen wanneer je daar begint, en vooraf gelooft in de redelijkheid van de ander, komt de volgende stap binnen bereik. Dan pas kun je proberen voor te stellen hoe het waar kan zijn wat hij of zij zegt, welke werkelijkheid er schuil gaat achter die schijnbaar onbegrijpelijke woorden, wat het is waarvan je zelf nu nog onvoldoende bent.
Een Japanse acteur vertelde over het vel dat hij ongelangs gekocht heeft voor een kleine trommel. Er werd me verteld dat het vel nu niet zingt, maar als ik 50 jaar lang elke dag op de trommel blijf slaan, dan wel. Ik denk dat ik meer dan 100 jaar oud ben voordat ik de trommel eindelijk echt zou kunnen gebruiken. Het vel, dat nog niet zingt, bevat een toekomstige werkelijkheid. Een mogelijkheid die alleen waar kan worden als iemand er genoeg in gelooft om 50 jaar lang dagelijks op de trommel te slaan.
De truc is om je waarneming niet te laten vertekenen door dat wat je denkt te zien, alles wat je al denkt te weten. De tekenboeken spraken vroeger over het onschuldige oog. Een oog dat kleur en oppervlaktes bekeek zonder erover na te denken wat ze betekende. Wie wilde leren schilderen, moest zijn onschuldige oog terug veroveren op alles wat hij dacht te weten. Hij moest de tafel niet meer als een tafel zien, maar als gewoon een bruin vlak, op sommige plekken donkerder dan andere. Hij moest opnieuw leren zien dat gras niet zomaar altijd groen is, maar geel als het licht erop valt, en blauwig in de schaduw. Het is opnieuw de geest van de beginner, die nog niet weet wat de anderen ervan vinden. Of, zoals Flaubert beschreef, er zit in alles een deel dat niet onderzocht is, omdat we gewend zijn geraakt onze ogen alleen te gebruiken in het licht van de herinnering aan wat mensen voor ons hebben gedacht over het ding waarnaar we kijken. Zelfs in het kleinste ding zit iets onbekends.
“Conquer all mysteries by rule and line Empty the haunted air, and gnomed mine Unweave a rainbow” Er klinkt nostalgie door in die regels. Ze rouwen om iets levends wat nu niet meer bestaat, waarvoor slechts leegte in de plaats gekomen indien. De samenhang is verloren gegaan, het mysterie in regels gevangen: de keizer heeft geen kleren aan.
Maar wat ben je verloren wanneer je geest één of ander apparaat geworden is dat alleen feiten vermaalt, dat alleen het strikt rationele als legitiem ziet?
Elke technologie die ons kunnen vergroot, verdooft ons ook.
De wereld ervaren vereist dat je dom over durft te komen, dat je een gesprek niet vooraf uit de weg gaat omdat je bang bent dat je niets te zeggen hebt. Het vereist dat je je blootstelt aan een ander, aan een waarneming die niet al past binnen het kader dat je kent
Leugens zijn vaak plausibeler, aantrekkelijker voor het verstand dan de werkelijkheid, omdat de leugenaar het grote voordeel heeft dat hij vooraf weet wat het publiek wil of verwacht te horen. Hij heeft zijn verhaal voorbereid voor publieke consumptie en er zorgvuldig op gelet het geloofwaardig te maken, terwijl de werkelijkheid de ongemakkelijke gewoonte heeft om ons te confronteren met het onverwachte, met dat waar we niet klaar voor waren
Wanneer een imker twee bijenvolken samen wil voegen, kan ze ervoor kiezen om die volkeren in de korf eerst van elkaar gescheiden te houden met een krant waarin al een paar gaatjes zijn gemaakt. Nadat de volkeren zich door de krant heen naar elkaar toe hebben geknaagd, ruiken ze niet meer alleen maar naar zichzelf en dus vijandig voor de ander: nu ruiken ze allebei naar drukinkt. Het heeft iets passends dat je door de actualiteiten heen moet zien te komen om met elkaar samen te leven. Dat werkt natuurlijk niet, of in elk geval niet voor mensen, wanneer slechts een van beide groepen al het werk moet doen; wanneer alleen die ene groep geacht wordt om alles te verliezen wat eigen is, alleen om acceptabeler te ruiken voor de ander. Maar het wordt wel degelijk gemakkelijker om elkaar te accepteren als je weet dat ook de ander een weg heeft afgelegd om op dit punt te komen, zelfs als die weg heel ergens anders begonnen is. Je zou het een metamorfose kunnen noemen. De bij die aan de andere kant tevoorschijn komt, is niet meer helemaal dezelfde bij als toen hij aan de krant begon te eten. Precies zo is een echt gesprek een doorgang die ons kan doen veranderen. Eenmaal aan de andere kant van de passage zijn we niet meer dezelfde mensen als ervoor. We denken net iets anders of voelen misschien meer, bekijken onszelf door andermans ogen en dragen nu, wat ongemakkelijk, een tweede standpunt naast het onze.
Je bent machteloos en niet in staat om de loop van de gebeurtenissen te veranderen, want woorden kunnen veel bereiken maar weinig verhinderen en zodra je je kwetsbaarheid verliest, zul je niet langer een waarheidsspreker zijn.234 Maar dat ontslaat je niet van je verantwoordelijkheid: het hangt van jou af. Van de vraag of je bereid bent stil te staan en hier te zijn, alle tegenstellingen te leven; of je de levende dag wilt zien, het nu gebeurende moment, de pijnscheut van het echte leven. Of je de wanklanken wilt horen en je wilt verwonderen over alles wat tegen alle verwachtingen in toch gebeurt. Het hangt ervan af of je de morele inspanning wilt leveren die ervoor nodig is om zelfs maar dat te kunnen opmerken wat zich vlak voor je neus bevindt. Of je wilt luisteren met lege handen, zelfs als je niet weet of ik lieg, of je de moeite blijft nemen om niet te monsteren maar werkelijk te willen zien, ook wanneer daar een wereldreis voor nodig is. Of je je wilt blijven openen voor wat er misschien is en voor dat wat lang nodig heeft om iets te kunnen worden. Of je de klank van een enkele zingende stem nog kunt horen.”
Ik had het graag een hogere beoordeling willen geven, maar het gebruik van 234 referenties in de bronnen maakt het voor mij tot een overkill aan informatie. Ik vond het daardoor ook een moeilijk te lezen boek. Door de hoeveelheid aan informatie, had ik juist gehoopt op momenten van reflectie op de kern van het boek.
Ik kwam dit boek op het spoor via de mooie podcast Boeken FM (https://www.groene.nl/podcasts/boeken...). Het is een verzameling prachtige beschouwingen over Waarheid: wat verstaan we eronder, waar is het begrip aan onderhevig, wat is het belang ervan voor de wereld en de omgang met elkaar. Ik heb er heel wat mooie zinnen in onderstreept (digitaal dan, in het e-book van de biep), sommige zelfs al gebruikt als titel voor een collage. • waarheid: dat wat niet weggaat wanneer je stopt erin te geloven • gelukkig zijn: jezelf gewaarworden zonder angst • je zult iemand worden van wie je nu nog niets weet • verhalen zijn belangrijker als de grond onder je voeten minder stevig is • uiteindelijk is dat hoe je een verhaal schrijft, hoe je een verhaal laat groeien: door niet in de weg te staan van dat wat verteld wilt worden • luisteren met lege handen • het niet-weten in stand houden (https://www.werkaandemuur.nl/nl/shopw...) • degenen die durven te erkennen dat ze het niet weten, maar desondanks bereid zijn om te blijven • hoe zou het zijn als je jezelf kunt zien als iets wat gebeurt? als iets wat voortdurend aan het gebeuren is? • het lijkt eenvoudiger om je ogen te laten dichtgroeien en zelfvertrouwen te ontlenen aan je vooroordelen
Ik begon aan dit boek terwijl mijn wereld door persoonlijke omstandigheden wankelde als nooit tevoren. Ondertussen zijn we een week verder, wankel ik nog minstens even hard, ben ik amper in staat tot iets en gaat zelfs lezen (mijn dagdagelijks brood) moeizaam. Toch las ik Waar uit in 1 week.
Boeken komen op je pad als je ze nodig hebt. Raken je dieper als je wankelt en wanhopig houvast zoekt. Wytske’s zoektocht naar het ‘waar’ en het ‘(niet) weten’ passen helemaal bij mijn wereld nu. Ik haalde hier zo veel troost, kennis en herkenning uit. Onderlijnde immens veel. Dit boek is voorgoed in mijn ziel geëtst.
Maar geloof me dat iedereen iets uit Waar zal halen. Het gaat heel diep én breed. Gaande van Adriene Rich over WOI tot de spiraal van stilte.
Lezen vergroot onze kennis, opent ons hart én onze geest, maakt ons mooiere en betere bewoners van deze planeet die we delen. Versteeg lezen heeft dit effect in het kwadraat!
Een bijzonder diepgaand en troostend boek over waarheid in tijden waarin post-truth denken en populistische en autoritaire narratieven aan populariteit winnen.
Niet dat Wytske Versteeg zelf pretendeert de échte waarheid over waarheid te verkondigen, die komaf kan maken met alle leugens in de wereld. Nee, ze toont juist aan hoe vertekend iedereens wereldbeeld is, dat we door de waarheid denken te weten verzanden in leugens. Laten we dus allemaal wat minder weten, twijfelen en daar dan vooral over praten of juist zwijgen.
4,5 sterren het boek gaat breed en diep in op het begrip waarheid, waardoor het soms wat minder vlot leest dan verwacht maar het ook wel boeiender is dan verwacht , afgerond naar 4 sterren omdat ik het niet altijd eens was met de conclusies van de schrijfster , het lijkt me een interessant persoon om mee in debat te gaan , 4 sterren , diepgang over het begrip waar/heid ,
Heel veel inzichten hieruit opgeschreven om te onthouden. Prachtig hoe sommige ogenschijnlijke verafstaande begrippen hier toch aan elkaar worden verbonden, en het iets nieuws opbrengt. Daarnaast: goed leesbaar, maar niet Bregmaniaans