واقعهی ناتمام روایتی است از آغاز ویرانی الموت و سقوط اسماعیلیان. تمام وقایع عمر ۱۷۰ سالهی خداوندگاران قلعهها در این روایت همچون کابوسی هیجانانگیز پیش چشم خواننده جان میگیرد. نویسنده در این کتاب مثل خوابگزاری است که در حال تعبیر و تفسیر رخدادهای عجیب و غریب آن دوره است. فاطمه علیاصغر روزنامهنگاری جسور و نویسندهای حاذق است و با این اثر نشان میدهد که پژوهش در تاریخ و فرهنگ ایران را در حد اعلای آن بلد است. علیاصغر وقایع تاریخی را چنان صیقلخورده و شفاف روایت میکند که گویی باستانشناسی است در حال گزارش دادن از محل کاوش. با خواندن این روایت نه فقط از اسرار اسماعیلیان و حشاشین و نزاریون و خلفای فاطمی و اسلامی و سلجوقیان و هلاکوخان و چه و چه آگاه میشویم، که با بخشی از خود تاریخیمان و ریشههای برخی عقاید ایمانی و اخلاقی پدرانمان نیز آشنا میشویم که انگار در هر دورهای به جامهای جدید همان تن کهنسال و چند هزار ساله را جوان و خام و وسوسهانگیز به ما عرضه میکنند. چاپ ۱۴۰۳
کسی که در خودش پتانسیل حسن صباح شدن رو می دید، کتاب خداوند الموت رو بهم یشنهاد داد. از اونجایی که ذبیحالله منصوری خودش کتاب رو تألیف کرده اما مسئولیتش رو نپذیرفته(!) من تصمیم گرفتم کتاب واقعه ناتمام رو بجاش بخونم. در ۲۰۰ صفحه اونچه که لازم بود بدونم رو فهمیدم، بدون پیش زمينه خوندن کتاب راحت نیست و لازمه که قبل از شروع یسری اطلاعات داشته باشید.
تنیدگی روایت تاریخی و گزارش میدانی در کتاب خانم علی اصغر بسی گیراست. او در لا به لای تاریخ پا می گذارد و از زاویه های گوناگون منظره را می نگرد و می کاود که گویی در حال بازگفتن روایت است پس از پالایشی سترگ و طولانی. این بی گمان به هوشِ خبرنگاری او بی ربط نیست که از قضا خبرنگاری اش برای پرده برداشتن است. حتا اگر نشود به حقیقت رسید اما می تواند واقعیت را بازنماید. پس توجه او به بازگویی پس از دست بردن به هر آنچه هست، نوشته اش را بسی خواندنی و کارآمد می کند که در همان حال ویژگی درخشانش دوری از داوری ست که کار و کردار خبرنگار مشاهده و کنکاش است. این روزها پس از ثبت جهانی قلعه ی الموت بی راه نیست نقبی به تاریخ آن زدن، دست کم با خواندن این کتاب ارجمند که پُر فایده است و پُرکشش و یادآور تلاشی ست شکوهمند از همه ی کسانی که دلبسته ی بازگویی تاریخ خویش اند که اگر دقیق تر بشناسیمش، آنگاه هر رمّالِ گُرز به دستی دیگر نتواند بانگِ رستم بودن سر دهد و از همین دیدگاه، جلوه گری های دروغینِ طایفه ی دغل کاران چون کاغذ افتاده در آب، اندک اندک از هم گسیخته می شود و نقش ها بر آب شسته. سپاسگزارم از خانم علی اصغر و قلمش دوست داشتنی و دقیق و آن لحظه ها که در خیال با نوشته ی او هزار سال را پیوسته رفتم و بازگشتم و از نو در خویشتن روزگار خویش نظر کردم. گرچه من نیز هم چون او برای خانم حمیده چوبک سر به احترام خم می کنم که تاری از وجودش به جمیع حرّافانِ خطاپیشه می ارزد.
تاریخ. اسماعیلیان. مغول. الموت «واقعه ناتمام؛ روایتی از سقوط قلعه تسخیرناپذیر الموت» یک ناداستان تاریخی است،نقطه قوت اصلی کتاب این است که نویسنده تلاش کرده داستان الموت و اسماعیلیان را از فضای افسانهای و کلیشههایی که درباره حسن صباح و «آشیانه عقاب» ساخته شده، جدا کند و به اسناد تاریخی و یافتههای باستانشناسی تکیه کند. روایت کتاب به سالهای پایانی حضور حدود ۱۷۰ساله اسماعیلیان در الموت و سرانجام سقوط قلعه در حمله مغول میپردازد.نویسنده روزنامهنگار است و همین باعث شده متن بیشتر حالت گزارشگونه و میدانی داشته باشد. در واقع، کتاب فقط تاریخ خشک نیست؛ نویسنده به الموت میرود، آثار و نشانههای باقیمانده را دنبال میکند و بعد آنها را به روایت تاریخی پیوند میدهد. همین ترکیب، یکی از جذابیتهای کتاب است. اگرچه از این کتاب نباید انتظار یک رمان تاریخی پرکشش را داشت؛ زیرا گاهی روایت به شدت کند میشود و کم هیجان! "واقعه ناتمام؛ روایتی از سقوط قلعه تسخیرناپذیر الموت" فاطمه علی اصغر نشر چشمه 👇👇👇
«واقعهٔ ناتمام» سقوط قلعهٔ الموت را نه صرفاً بهعنوان یک شکست تاریخی، بلکه بهمثابهٔ فروپاشی ایمانِ مبتنی بر قدرت و یقینِ ساختهشده به دست انسان روایت میکند. در این اثر، ایمان زمانی که از حقیقت قدسی جدا و به ابزار سلطه و ایدئولوژی تبدیل میشود، به جای رهایی، به عامل انحطاط بدل میگردد. نویسنده با نگاهی فلسفی نشان میدهد که هر نظامی که خود را حقیقت مطلق بداند، دیر یا زود در برابر تردید، آگاهی و زمان فرو میریزد. سقوط الموت در این روایت، یادآور این معناست که ایمان اگر از فروتنی، شک سازنده و پیوند با اخلاق تهی شود، استحکامش ظاهری و ناپایدار خواهد بود. «واقعهٔ ناتمام» در نهایت پرسشی عمیق پیش میکشد: آیا ایمان باید به قلعه تبدیل شود، یا به راهی برای زیستن؟ و پاسخ تلویحی اثر، فروپاشی هر ایمانی است که خود را جای حقیقت مینشاند.
«واقعه ناتمام» نوشتهی فاطمه علیاصغر کتابی در ژانر ناداستان است که با نگاهی پژوهشی به یکی از نقاط عطف تاریخ ایران، یعنی سقوط الموت و پایان کار اسماعیلیان به دست هلاکوخان میپردازد. این کتاب دیدی بیطرفانه دارد و حاصل تحقیقات میدانی نویسنده و همراهانش در ویرانههای قلعههای اسماعیلیه و گفتوگوهای آنان با اهالی منطقهی گازرخان است. نویسنده رکنالدین، آخرین خداوندگار قلعه الموت را در مرکز روایت خود قرار داده و چگونگی تسلیم او در برابر مغولان را بررسی میکند. در کنار این خط سیر اصلی، به مقاطعی از حکومت اسماعیلیان و فرماندهانی چون حسن صباح نیز پرداخته شده و در بخشهایی از کتاب، روایتهای تاریخی با مشاهدات معاصر نویسنده در هم تنیده میشوند. این ترکیب تاریخ، پژوهش و تجربه شخصی، اثری جذاب و خواندنی پدید آورده است. ویژگی مهم کتاب، ارائهی نگاهی تازه و متفاوت به این مقطع تاریخی است. برخلاف بسیاری از روایتهای رایج که به اسماعیلیان یا نگاه صرفاً منفی و یا ستایشآمیز دارند، "واقعه ناتمام" تلاش میکند بدون جانبداری، واقعیتهای تاریخی را از میان منابع، روایتهای محلی و شواهد ملموس استخراج کند.
روایتی گیرا از آغاز و فرجام الموتیان. نگاه کتاب بیشتر بر پایه مکان و باستانشناسی است و این بر جذابیت کتاب افزوده است. کتاب خواننده را به ذوق و اشتیاق میاندازد که خود به سراغ قلعهها برود و تاریخ اسماعیلیان را از نزدیک ببیند. روایت غیرخطی کتاب گیراست اما از جنبه تعلیمی کتاب کاسته است.
این کتاب رزقِ لایحتسبِ من در هفتهای بود که الموت از برف و تنِ من از تب میسوخت. مقدر بود مدتی، چیزی شبیه به تبعید اجباری، در جوار «قلعهی الموت» سکنا گزینم و چه بهانهای بهتر برای خواندنِ «دسترنجِ» سالها تتبع و تحقیقِ خانوم فاطمه علیاصغر؟ . . نمیدانم کسانِ دیگر آنچنان که من همیشه اندیشیده و احساس کردهام، وقتی در گذری، تیمچهای، میدان و بازاری، کوچهای قدم میزنند یا لحظهای که نگاهشان به کاخِ متروکهای، محلهای مانندِ عودلاجان، تیمچهی حاجبالدوله یا همین قلعهیِ الموت خودمان خیره میشود، دوست ندارند رازها و نگفتههایش، زمانهاش، آنچه که بوده و زیر خروارها خاک دفن شده را بدانند و ببینند؟ . . از وقتی که به روستایِ «شَمِسکلایه» آمده بودم، میل شدیدی به تماشای «ناتاریخِ» آبادیها و ویرانیهایِ الموتِ مدفونشده در سینههایِ امانتدارِ گذشتگانِ این دشتها و کوهستانهایِ خاموش داشتم و کتابی که پیشِ رویم بود دقیقا همان بود که میخواستم: میتوانی ورق بزنی و سنگینیِ هلهلهیِ وهمناکِ آوازِ هلاکوخان را و رقصِ مغولان بعد از فتحِ قلعه را وقتی در دشتهایِ روستایِ «شهرک»، همانجایی که هفتشبانهروز به جشن و پایکوبی برخاستند و به شراب نشستند، قدم بزنی و تماشا کنی یا میتوانی شکوه و انحطاطِ هشت خداوندگارِ قلعه را که روزگاری نگینِ انگشتریِ اسماعیلیان بوده است، تصور کنی و نگاه کنی.. چقدر دیر دانستم که این خاک و مردمانش افسانهها در پستویِ خانه و شهرشان پنهان کردهاند.. افسانهیِ آن مردی که با گذشتِ هزارسال همچان با ردایی سپید در نزدیکیِ تکدرختِ تاک، تاریخِ رنج و مقاومت را به نظاره نشسته است.. . . کتاب از نخستینِ لحظههای ورودِ سیدنا «حسنِ صباحِ حمیری» به قلعه آغاز میشود و تا پایانِ محاصرهیِ هلاکوخان و سقوطِ قلعه با ذکرِ یافتههایِ باستانشناسان و آنچه که بر مردمانِ الموتی از قرنِ پنجم تا هفتم قمری در دورههایِ غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان و در نهایت مغولان ادامه مییابد . . «واقعهی ناتمام» تذکرهی نیمهبلندی از سرگذشت پیروان مذهب اسماعیلی در ایران است که سالها در دل خاک خاموش مانده بود و همچنان خاموش مانده است. واقعهیِ سرزمینی که روزگاری قناتها و چاههایش پرآب بودند و اکنون افسانهها در دل خود پنهان کردهاند..