دربارۀ زنان: دو رساله از دنی دیدرو

by Denis Diderot, حسن امینی (Translator )

کتاب حاضر متشکل از دو رساله به قلم دنی دیدرو، اندیشمند و نویسندۀ شهیر قرن هجدهم، است که تحول نگاه به زن را در دورۀ روشنگری نشان می‌دهد. در رسالۀ اول، با ریشه‌های اندیشۀ دیدرو دربارۀ زنان آشنا می‌شویم. دیدرو نشان می‌دهد که شجاعت ملک طلق مردان نیست و زنان نیز به مساوات و به‌طور طبیعی از شجاعت بهره برده‌اند. در رسالۀ دوم، که یکی از پیشروترین مقالات در مورد زنان و نمونه‌ای از فکر ظریف و کلام بلیغ تلقی شده است، دیدرو علاوه بر نقش تعلیم‌وتربیت، خصلت‌های طبیعی زنانه را هم به‌عنوان معیار شناخت زنان لحاظ می‌کند. اما تازگی و ارزش نگاه او در این است که می‌کوشد قبح تاریخی را از خصلت‌های زنانه بزداید و آنها را به‌عنوان خصوصیاتی انسانی، قابل‌درک و درخور احترام عرضه کند. دیدرو در هر دو رساله می‌کوشد طبیعت را معیار قرار دهد، چه آنجا که معتقد است طبیعت شجاعت را به‌مساوات بین زنان و مردان تقسیم کرده است و چه آنجا که تفاوت میان اندام جنسی زنان و مردان را در توضیح برخی رفتارهای متفاوت آنان دخیل می‌داند.

44 pages, Paperback

About the author

Work on the Encyclopédie (1751-1772), supreme accomplishment of French philosopher and writer Denis Diderot, epitomized the spirit of thought of Enlightenment; he also wrote novels, plays, critical essays, and brilliant letters to a wide circle of friends and colleagues.

Jean le Rond d'Alembert contributed.

This artistic prominent persona served as best known co-founder, chief editor, and contributor.

He also contributed notably to literature with Jacques le fataliste et son maître (Jacques the Fatalist and his Master), which emulated Laurence Sterne in challenging conventions regarding structure and content, while also examining ideas about free will. Diderot also authored of the known dialogue, Le Neveu de Rameau (Rameau's Nephew), basis of many articles and sermons about consumer desire. His articles included many topics.

Diderot speculated on free will, held a completely materialistic view of the universe, and suggested that heredity determines all human behavior. He therefore warned his fellows against an overemphasis on mathematics and against the blind optimism that sees in the growth of physical knowledge an automatic social and human progress. He rejected the idea of progress. His opinion doomed the aim of progressing through technology to fail. He founded on experiment and the study of probabilities. He wrote several articles and supplements concerning gambling, mortality rates, and inoculation against smallpox. He discreetly but firmly refuted technical errors and personal positions of d'Alembert on probability.

Reviews

[Latif Joneydi · Rating 5 out of 5]

"درباره زنان" واقعا از جلد آغاز می‌شود برعکس بسیاری از کتاب‌هایی که جلدشان تزئینی و بی ربط است.
گویا تصویرِ زنی بر جلد بوده که پذیرفته نشده و دوستانِ نشرِ کرگدن رِندانه قابی سفید و خالی را جایِ آن قرار داده اند که خود برای خواننده ای جویا، گویاست. از جلد گذشته آگاهی از زیست و زندگیِ دیدرو نویسنده "درباره زنان" بی گمان مهم است؛ دیدرویی که بخشی از اصحاب دائرةالمعارف بود و در کنار تلاش هایِ علمی و دانشورانه رُمان هایِ تأمل برانگیزی هم نوشته که متاسفانه بعد از مرگش مشهور و تاثیرگذار شدند. قرن هجدهمِ دیدرو هنوز زیرِ لگامِ تصورِ  "عصبیت مردانه [...] لطافت زنانه ص۲۳" است آن هم در نوشتارِ ذهنِ پیشرویی چون دیدرو اما اهمیت این کتاب در همین مساله مند کردنِ حقوق و وجود و ظهورِ زنان است به شیوه ای نو که در آن :"زن چیست، جز نادیده انگاشته شده از سوی شویَش، به خود وانهاده شده از سوی فرزندانش، به هیچ گرفته شده از سوی اجتماع؟ص۳۳" به پرسش گرفته می‌شود. در مقاله آغازین دیدرو از مسأله فضیلتِ شجاعت آغاز می‌کند و با کاوش در شجاعتی که در هراس از مرگ زاده می‌شود و شجاعتِ حاصل از عشق به زندگی به دومی رای می‌دهد چنان که میگوید:
"هراس از مرگ لاجرم انسانِ بزدل به بار می آورد و این عشق به زندگی است که امکان شجاع بودن را فراهم میکند. ص۱۳"
دیدرو زنان را صاحب چنین خوی و خِیمی میداند و شجاع بودن را فضیلتی نه صرفا مردانه که به شیوه ای دیگر زنانه می‌داند و علتِ عدمِ حضور زنان در کرد و کارهایِ مردانه آموزش نیافتگی آنان و باورِ نابالغانه "لذت بردن از زندگی ص۱۴" میشمرد. چنان که اضافه می‌کند:
"زنان از امکاناتی چون چنین آموزش و تجربه ای بسیار دورند. ما آنان را از هر چه که می‌تواند روحشان را رشد بدهد، قوی کند و وسعت ببخشد در جهل نگه داشته ایم، جا دارد چنین بگوییم که ما آنان را به برخی فضایل که مطلوب ما است محدود کرده ایم و رها کرده ایم که آنان خوشبختی را فقط در آسودگی ببینند. ص۱۴"
در رساله دوم نیز ویژگی هایی که آنان را زنانه می‌خواند برمیگزیند و بر پایه آن ارزشمندی و سَر بودن آنان را در موقعیت هایِ مختلفی یادآور می‌شود چنان که در صفحه سی و سه نگون بختی هایِ زنِ بومی ای از سواحل رود اورینکو را از زبانِ خود او شاهد می آورد و بر این بنیاد زنان را تاب آورتر در برابر رنج و گشوده تر در برابر فهم و دانش می‌داند.
برای نظریه پردازانِ فمینیسم و حقوق زنانِ امروزین احتمالا اینگونه بررسی و نگاهی عقب افتاده و کهنه به نظر بیاید ولی با به یادآوردنِ عصری که دیدرو در آن می‌زیست و معاصرانِ او مانند روسو که به گفته پیشگفتارِ اثر، مینویسد: " زن فقط برای لذت مرد ساخته شده است." می‌توان داوریِ بهتری در کار آورد و به ارزش "درباره زنان" آگاه شد.
کتاب چند جایی دچار اشکالِ حروف-نگاری است، مثلا در صفحه ۲۷: فریقتن یا صفحه ۳۰ در پانوشت: معزش و از این دست چند جایِ دیگر هم نیاز به درست نویسی دارد. در خودِ پیشگفتار هم در صفحه دو سالِ انتشارِ درباره زنان ۱۷۲۲ یاد شده که قطعا اشتباه است، چون دیدرو در این سال نُه ساله بوده.
در کل کتابِ خوبی بود.

[Kowsar Bagheri · Rating 3 out of 5]

صدو رساله‌ی خیلی کوتاهه از دیدرو، یکی با عنوان «شجاعت زنان» و دیگری «درباره‌‌ی زنان». در رساله‌ی اول کاملاً متوجه می‌شیم که دیدرو به‌عنوان یه روشنفکر قرن هجدهمی چقدر نسبت به هم‌عصران دیگه‌ش (حداقل در مورد زنان) پیشروتر بوده. در زمانی که روشنفکرانی چون روسو همچنان نگاه ابزاری به زن داشتند، دیدرو نگاهی انسانی‌تر، واقعی‌تر و برابری‌خواهانه‌تر به زنان داره. و مهم‌ترین دلیل فرودستی زنان رو تسلط مردان و مردانه‌بودن نهادهای آموزشی و فرهنگی می‌دونه. در ساله‌ی اول می‌گه برخلاف نگاه عام و تاریخی، شجاعت خصلتی مردانه نیست، بلکه خصلتی انسانی و فاقد جنسیته و زنان هم به‌عنوان انسان صاحب شجاعتند. مثال‌های تاریخی متعددی هم زنان شجاع می‌آره. رساله‌ی دوم ولی المان‌های جنسیت‌زده‌ای مثل تمرکز بر لطافت زنان و غیره داره که با نگاه امروزی ما واپس‌گرایانه‌ست ولی خب نباید این نکته رو فراموش کرد که این حرف‌ها برای سه قرن پیشه و در اگر در بستر زمانی خودش بهش نگاه کنیم، دیدرو به‌وضوح پیشرو بوده.

«جنس زنانه را از شغل و منصب و حتی اغلب از مواهبی که طبیعت برای او در نظر گرفته جدا کرده‌ایم؛ و ازآنجاکه فرصت هر رقابتی را از آن گرفته‌ایم، در حلقه‌ی تنگ خانه‌داری محدودش کرده‌ایم. از این هم فراتر رفته‌ایم: به مدد قدرت نظام آموزشی که ما آن را تنظیم کرده‌ایم، می‌توان گفت روح زنان را تصرف کرده‌ایم و در سوءاستفاده‌ از حق قوی‌تر بودن تا آنجا پیش رفته‌ایم که داشتن بعضی فضایل را برای آنان قدغن کرده‌ایم، انگار وابسته به نظر ماست که آنان را از این فضایل محروم کنیم، یا اینکه با تظاهر به اعطای مجدد این فضایل به آنان، درواقع از قبل آنان خود را بالا ببریم.»

پ.ن: در مورد طرح جلد هم، جای این باکس سفید خالی قرار بوده پرتره‌ی قرن هجدهمی یک زن باشه ولی وزارت ارشاد «مناسب» ندونسته. مترجم و ناشر طی یه اعتراض نمادین این باکس رو خالی گذاشتن.

[FATEMEH · Rating 3 out of 5]

زن چیست جز نادیده‌انگاشته‌شده از سوی شویش، به‌خودوانهاده‌شده از سوی فرزندانش، به‌هیچ‌گرفته‌شده از سوی اجتماع؟ از خودگذشتگی، آخرین و یگانه تدبیر او است. کمابیش در تمامی سرزمین‌ها قساوت قوانین مدنی و قساوت طبیعت علیه زنان متحد شده‌اند؛ با ایشان چونان کودکان سفیه معامله شده است. نزد مردمان متمدن مرد میتواند بی هیچ کیفری هرگونه آزاری به زن برساند. تنها مقابلهٔ زن تعقیب قانونی مرد به سبب خشونت خانگی و مجازات او با حد مشخصی از تحقیر است، بسته به اینکه آن ملت تا چه حد از فرهنگ برخوردار باشد. هیچگونه آزاری نیست که مردمان متوحش به زن نرسانند.

دیدرو بی‌پروایانه‌ترین برخورد را با زن دارد. از طبیعت زنان دفاع می‌کند و از اورگاسم زن و لذت جنسی‌اش حرف می‌زند.

[Zahra khodadadzadeh · Rating 4 out of 5]

این کتاب باعث این شد که بعد از چندماه دوباره اپ گودریدز رو نصب کنم…

«می‌میرند بی آنکه غایت اشتیاق را درک کرده باشند»