Grondsoorten

by Martha Heesen

Een Drents gehucht, niet meer dan een handvol bescheiden huisjes en een verlaten boerderij, wordt doorkruist door een in zichzelf gekeerde wandelaar. Hij kijkt nauwelijks op of om, in de mensen die er wonen is hij niet geïnteresseerd. In zijn onwetendheid zet hij hen weg als nietig, burgerlijk en simpel, dit in grote tegenstelling tot hemzelf. Maar de bewoners openbaren zich als spelers in de absurde poppenkast die leven heet.

Er zijn de stadse zussen die, al kiftend, niet met en niet zonder elkaar kunnen. Er is de vrouw die wacht op de terugkeer van haar verdwenen dochter, een dure stedeling op zijn hoge paard, de wonderlijke nieuwe bewoonster die nog tussen de verhuisdozen de draad van haar bestaan probeert te vinden, en de oude boer die haast onder zijn gewetensnood bezwijkt.

Martha Heesen weet met Grondsoorten diep in de denkwereld van een kleine gemeenschap door te dringen. Ze schept een weefsel van meerstemmigheid dat eenvoudig lijkt, maar uitblinkt in verfijning.

158 pages, Paperback

Published October 1, 2014

Reviews

[Nienke Willemsen · Rating 4 out of 5]

Opnieuw is Martha Heesen in Grondsoorten in haar element, bedreven als ze is in het beschrijven van de binnenwereld van de mens. Ze schrijft prachtig, verstild en poetisch over de gewone, misschien wat stugge dorpelingen van een klein Drents gehucht. Eenzaamheid is de gemene deler. Maar ook in zichzelf gekeerdheid, onverwerkt verdriet of trauma en het onvermogen het leven de vorm te geven die je wil; bij alle personages zit het verleden hen in de weg. Hoe ze elkaar in het dorp in de gaten houden en zich ook meten aan elkaar beschrijft Heesen schitterend, waarbij je ondertussen in kleine, onvolledige hapjes een indruk krijgt van het leven van de verschillende personages. Het beeld wordt nergens compleet, bij geen van de personages wordt helemaal duidelijk hoe het leven nou precies is gelopen. Een passerende wandelaar zou de link met de wereld buiten het dorp kunnen zijn, maar ook deze personage is vooral in zichzelf gekeerd en hij wordt door de dorpelingen alleen gade geslagen. Hij passeert slechts in al zijn eenzaamheid de eenzaamheid van de dorpelingen.
Sfeervol, landelijk en zintuiglijk. Wederom een schitterende vertelling!

[Youri Nijboek · Rating 4 out of 5]

Een boek als een schilderij van Brueghel, waarin je in een ogenschijnlijk simpele voorstelling steeds meer details ontdekt, naarmate je langer kijkt. En wat je ziet, is het kleine leven in een klein gehucht, door de ogen van verschillende personages die elk in heel korte hoofdstukjes indirect aan het woord komen, elkaar tegenkomen of van een afstandje bekijken. Het verhaal bestrijkt één etmaal, maar je kunt je voorstellen dat het leven daarna z’n gang zal blijven gaan, ook al is er geen schrijver om het op te schrijven.

[Julia Stappers · Rating 4 out of 5]

“Hij zit weer op zijn keukenkrukje, een bruine boterham met dik boter en kaas in zijn hand, het lekkerste wat er was, toen hij het nog verdiende te leven.” Heel erg mooi. Arcadische portretten van aandoenlijke mensen.

“Even when I'm weak and I'm breaking
I stand weeping at the train station
'Cause I can see your faces
There is so much peace to be found in people's faces”, zingt Kae Tempest. Dat doet dit boek met me.

[Josephine Feij · Rating 5 out of 5]

net zo mooi als de titel

[Kaj Peters · Rating 3 out of 5]

Gedeelde eenzaamheid. Met 'Grondsoorten' (2024) schetst Martha Heesen een alledaagse dag in een fictieve Drentse dorpsgemeenschap. Zo klein dat je 't al passeert voordat je er goed en wel kunt arriveren. Op die nederig stemmende plek proberen verschillende personages vat te krijgen op veranderingen in hun leven. De wandelaar wil voor het donker terug zijn bij zijn logement, maar wordt tijdens zijn tocht steeds gehinderd door andere passanten. De kleine Duif wordt gepest op haar nieuwe school. Boer Sjouke kan niet accepteren dat hij zijn boerderij is kwijtgeraakt. De nieuwe zussen praten langs elkaar heen met hun eindeloze gekissebis. Paard Wim geeft meer sturing dan de rijke stedeling die hem probeert te berijden. Op de dokterspraktijk is het een komen en gaan van wonderlijke sujetten, terwijl assistente Anna vooral twijfelt aan haar eigen kunnen. Ondertussen haalt Iris sporen van haar vroegere zelf uit verhuisdozen om eindelijk aan die nieuwe start te kunnen beginnen. Of toch weer niet.

Het allersterkste aan 'Grondsoorten' (2024) is hoe Martha Heesen het verstilde dorpsleven doortrekt naar grotere maatschappelijke ontwikkelingen. Zonder dat het er allemaal dik bovenop ligt of uitgesproken politiek wordt. In die kakofonie van behoeftige dorpsgenoten hoor je als één stem terug dat ze gezamenlijk smachten naar iets ongrijpbaars. Menselijk contact steeds net iets buiten bereik. De personages zoeken los van elkaar naar erkenning, veiligheid en geborgenheid in een veranderende wereld. Waar digitale communicatie de afstand tussen mensen vergroot en de constante mediacultuur vooral afstand schept tot de eigen leefomgeving. Waar mensen zo graag zichzelf uitspreken als ze eigenlijk niks te zeggen hebben, maar tegelijkertijd toch zo graag gehoord willen worden. Waar oude zekerheden niet meer vanzelfsprekend zijn en mensen worstelen met nieuwe man- en vrouwverhoudingen. Wie zijn deze dorpelingen zelf nog als ze zo weinig controle lijken te hebben over hun eigen leven!?

Ik ben iets minder enthousiast dan de vele lyrische recensies over 'Grondsoorten' (2024). Al begrijp ik de lofuitingen wel, want Martha Heesen is absoluut een begenadigde stillist. Zoals ze met haar beknopte stijl het verloop schetst van één gewone dag als een absurdistisch theater met een eigen logica. Nuchter en speels, maar vooral ook trefzeker. Geen zin te veel. De betekenis zit bij Heesen echt in de stijl van haar eigen werk, niet in ellenlange intellectuele overpeinzingen. Zo heb ik met volle teugen genoten van de absurdistische passages waarin de wandelaar gehinderd wordt door (ingebeelde) passanten als een soort fantoomverschijningen. Of wanneer paard Wim een meer uitgesproken persoonlijkheid blijkt te hebben dan berijder Goudvis of wanneer boer Sjouke hard aan het werk is in een niet meer bestaande boerderij. Het is alleen jammer dat die absurdistische sfeertaferelen iets te vaak worden platgeslagen met minder interessante perspectieven als die van Duif en Anna. Vooral psychologisch gemotiveerd en niet écht vervreemdend.

[Ties Bergen Henegouwen · Rating 5 out of 5]

Ik zou willen kijken en zien zoals Martha Heesen doet en ik zou zo goed willen kunnen schrijven als Martha Heesen.

[Kirsten Paoline König · Rating 3 out of 5]

Heel sfeervol, hoewel de taal me in de eerste hoofdstukjes meer kon bekoren dan in tweederde van de rest van het boek. Een voor mij uiteindelijk té subtiel en wat slaperig inkijkje in het plattelandsleven dat ik uit mijn jeugd ken. De personages zijn soms boeiend, soms ergerlijk, maar ik voelde nergens verbinding om de lijntjes tussen hen te willen blijven volgen.

Wat dat betreft een mooi contrast met het zojuist gelezen 'Camping', dat op eenzelfde manier opgebouwd lijkt maar zowel humor als wat absurditeit bevat en personages die elk íets in me opriepen. Het slot daarvan was ook als dat van een Griekse tragedie, waarna je de bijeengebrachte lijntjes (die feitelijk terug gepuzzeld waren door de auteur, zoals men dat doet wanneer er iets groots gebeurt waarvan men zegt 'hoe kon dit nou gebeuren..!') terugkijkend ineens veel duidelijker kon zien. Dat grotere geheel miste ik in 'Grondsoorten', waardoor het meer een roman is voor een ander soort lezer dan ik.


---
Tijdens het lezen (kan spoilers bevatten!)

Qua sfeer en setting is dit wel een prima boek om na 'Camping' te lezen zeg. Waar ik me daar na de kennismaking met de eerste personages moest overgeven aan de manier waarop in deze roman de personages aan je worden voorgesteld zonder dat je dan nog doorhebt of er een plot gaan zijn of niet, zit ik nu blijkbaar nog een beetje in die modus.

Het boek begint met een wandelaar die enigszins minachtend door een dorpje stiefelt onderweg naar 'iets', zoals wandelaars zoal een doel kunnen hebben (want een blokje om of wat kuieren in je pauze zijn echt iets anders), maar de focus verschuift daarna steeds naar een van de bewoners van dat bewuste dorpje, in hele fijne zinnen. In de korte hoofdstukjes zijn al verwijzingen naar elkaar, dat maakt me benieuwd naar waar dit naar leidt (ik vermoed een plot).

74
Ongeveer halverwege moet ik toegeven dat m'n leeservaring ijzersterk begon, met loepzuivere beelden van een meisje op de fiets, een versleten boer en vers verhuisde vrouw, maar de verwachting inmiddels wat wegzakt. Er zit een latente spanning, heel subtiel, doorheen de verschillende verhalen. Er is íets gebeurd, met een trekker. Er is een loslopende hond en een man van de wifi. Maar het is te subtiel om me echt vast te houden en nog mooie zinnen te ontdekken die me in de eerste ontmoetingen met de personages zo raakten.


---
Voor het lezen

Kijk. Een prachtig longboard krijgen is fantastisch. Maar mannen die je boeken geven, zijn toch wel goud. Ook al is het op de inkoopbeurs. Let's go!

[Maryan · Rating 4 out of 5]

Langzaamaan leer je de bewoners van het streekje kennen, een gehucht ergens in Drenthe. Ze komen één voor één in korte etappes voorbij.. De wandelaar wandelt er tussendoor, verstrikt in z’n eigen angsten.
Niets menselijks is hun vreemd, ieder huisje het eigen kruisje. De verschillende levens ontvouwen zich in de korte hoofdstukken. Vloeien hier en daar in elkaar over.
Hoe men zich staande houdt in het leven, hun leven.
De oude boer die zich schuldbewust kapot spit op z’n akker, de twee zussen uit de stad die ruziënd naar hem gluren en mijmeren over een wijnplantage of iets met schapen..
Een zorgelijke doktersassistente die haar dochter kwijt lijkt, een pasverhuisde vrouw op leeftijd.. Goudvis die het gemaakt heeft maar doodongelukkig op z’n paard rondhobbelt.
Eigenlijk zijn alle personages eenzaam.. Ze worstelen met het leven.. Alle bewoners zijn nogal op zichzelf, in zichzelf met hun zorgen.
Het is knap geschreven, fijnzinnig, poëtisch.. zacht.. , op een gegeven moment lijk je zelf deel uit te maken van deze kleine gemeenschap.. Misschien kan ik Iris helpen met haar boekenkasten, een spelletje doen met Duif, en voorkomen dat Goudvis op Wim gaat rijden.
Zelfs de gedachten van het paard worden wij gewaar.
Een wonderbaarlijk maar mooi geheel is dit. In slechts 158 bladzijdes.

[Moira Macfarlane · Rating 3 out of 5]

3 en 1/2 ★

Eén dag, een Drents gehucht, een handvol huizen, zijn bewoners, een wandelaar en hun gedachten. Zoals altijd goed geschreven, dus genieten, maar toch bleef ik na het dichtslaan van deze novelle wat op mijn honger zitten. Ik had van bijna al deze mensen wel een novelle op zich kunnen lezen.

'Ikzelf bijvoorbeeld, zegt Iris, op diezelfde gezellige toon, met bijpassende gebaren, ikzelf ben ook niet af. En ik kom ook niet meer af. Ik dacht, als ik eenmaal oud ben, en ik alle ballast overboord heb durven gooien, al het aanklevende vuil heb weggeschrobd, dan kom ik eindelijk tevoorschijn als een eigen mens, een gepolijste steen waar je iets over zou kunnen zeggen, die je zou kunnen determineren. Maar wat zit hier aan tafel? Een bundel rafels. Iets zonder karakter. Begrijp jij dat? Nee, dat zal wel niet. Daar zie je ook niet naar uit. Ga eigenlijk maar weg. En ze wijst Jelle met een driftig handgebaar de deur.'

[Maaike · Rating 3 out of 5]

Geweldige setting in een Drents dorp, met een mooie manier om de verschillende karakters en hun sores voor te stellen, van de arrogante wandelaar tot de zonderlinge nieuwe inwoonster, de kibbelende zussen en het meisje dat bij haar oma woont. Het leest heerlijk met die korte hoofdstukjes in fijne stijl en met bijzondere taalvondsten en mooie omschrijvingen van de natuur en de dorpse sfeer waar iedereen elkaar in de gaten houdt, maar niet nader tot elkaar lijkt te komen. Er wordt veel spanning opgebouwd in alle verhaallijnen, maar die betaalt zich dan weer niet echt uit.

[Marjo Brenters · Rating 3 out of 5]

Grondsoorten lijkt een vingeroefening voor een ‘echte’ roman. Martha Heesen schildert fraaie portretjes van de inwoners van een gehucht in Drenthe, die het leven allemaal op hun eigen manier tegemoet treden. Er schuilt veel leed in al die levens, er is maar weinig zonnigs. Dat maakt het niet tot een fijn boek, maar het is wel mooi geschreven.
Omdat de spanningsboog van een ontwikkeling ontbreekt voel ik weinig urgentie in dit boek. Alsof het oefening blijft.

[TienD · Rating 3 out of 5]

Het omslag drukt de sfeer van dit boek goed uit: het gaat om de vage, dagelijkse gedachtes van de personages, gebeurtenissen zijn er nauwelijks. Het zijn korte hoofdstukjes, over een andere dorpsgenoot. Het perspectief wisselt, daardoor krijg je gedoseerd zicht op de onderlinge verhoudingen. Een traag boek, voor dorpsliefhebbers.

[Melanie · Rating 4 out of 5]

In eenzaamheid met elkaar verbonden door het ritme van een dag, door het passeren van elkaar, blikken, gedachten, zoeken naar een ander en toch terughoudend vasthouden aan je eigen overpeinzingen. Een verstild, mooi boekje…

[Hans van der Veeke · Rating 4 out of 5]

Een wandelaar loopt door een dorp en heeft een mening over de mensen hier. Maar zelf heeft hij ook last van zijn innerlijke demonen. Net als de kibbelende zussen, de demente boer, de oude vrouw en anderen. In korte hoofdstukken mogen we even in hun leven en hoofd kijken.

[Agnes · Rating 3 out of 5]

Zie mijn recensie bij Achter de Slaperdijk.

[Arnold Huijgen · Rating 3 out of 5]

Wel sympathiek beschreven figuren, verder wat kabbelend.

[Martell Rengelink · Rating 3 out of 5]

Burgermantragiekjes

[Jill · Rating 5 out of 5]

Overtrof mijn verwachtingen! Wat een mooi boek over het alledaagse leven in een dorp. Je keek mee in de hoofden, en daarmee de gedachtes, van de dorpsbewoners, de gekkigheid, maar ook hoe alles uiteindelijk samenkomt. Intrigerend, poëtisch en echt heel goed geschreven.

[Esther Baar · Rating 3 out of 5]

Prima, kort