Met de vraag waar velen tegenwoordig mee zitten, "verandert kunst de wereld?" gaat Hans na of dit degelijk zo is én hoe het kunstlandschap hierdoor zelf verandert. Met concrete voorbeelden van moderne kunst (een hele syllabus en wat bijbehorend beeldmateriaal) en onze eigen Renzo Martens als rode draad, denkend over postmoderne kunst die zich eerst door het conceptuele slagveld heeft moeten worstelen -net als de modernisten dat met hun abstracties hebben moeten doen- om zo meer in het sociale veld te komen wil Hans aantonen dat het vooral de kunstenaars hun eigen schuld is dat kunst geen maatschappelijke kracht heeft. Of toch geen directe, mensen moeten de kunst aanschouwen om daaruit hun eigen ideeën te halen, kunst moet dwingen tot zelfkritiek, kunst moet doen ademen en dingen in vraag stellen.
Ook wordt er zeer uitgebreid verteld over de romantische beweging, die vandaag de dag opnieuw heel belangrijk wordt. Niet omdat die in herhaling valt, wel omdat kunstenaars geloven dat ze -net als romantici dachten dat een kunstenaar geen knecht hoort te zijn- met hun autonomie voor verandering kunnen zorgen. Omdat de maatschappij naar kunstenaars kijkt als een volkje dat buiten de maatschappij staat hebben zij een soort macht verworven die gelijkgesteld kan worden aan de media, celebrities of zelfs de politiek. En net daar begint het schoentje te wringen: verkiezen kunstenaars om comfortabel in hun eigen wereldje te blijven of willen ze, door hun engagement, net meer in de maatschappij aanwezig zijn? Blijven ze kunst maken met sociale connotaties of zal het meer veranderen in sociale projecten die dan onder het mom van kunst naar buiten komen om zo meer aandacht te krijgen?
Hans den Hertog Jager doet dit allemaal op een zeer zorgvuldige manier door bijvoorbeeld het boek meer op te stellen als een essay dan kritiek die zelf antwoorden biedt. De lezer wordt uit z'n hol gelokt om zelf op vragen te komen en de vragen die gesteld worden, dwingen tot nadenken. Het leest als een trein en als kunstenaar raadt ik iedereen aan die actief is in het veld om dit boek te lezen, een Hollandse "Story on Art"
Heel fijn essay over of kunst de wereld kan veranderen en of het meer kan zijn dan het enkel 'tonen' van onrecht etc. De conclusie is niet erg hoopvol, omdat kunst nog te vaak achter een muur blijft, in diens eigen wereld. Maar ook zijn er meer kunstenaars nu die toch invloed hebben en de grenzen kunnen aftasten.
Hans den Hartog geeft in "Het streven" een mooie beschrijving van de crisis waar de hedendaagse kunst zich in bevindt: Kan kunst de wereld verbeteren, of is het daarvoor te veel in zichzelf gekeerd en (dus) zonder tastbaar nut voor (effect op) de samenleving? De Hartog stapt daarbij eerder met vragen dan met antwoorden op zijn lezer af. Hij toont aan de hand van de ontwikkeling van de moderne kunst sinds ca 1850 aan dat kunst zich steeds meer van de samenleving heeft vervreemd, en schetst aan het einde van zijn korte boek een ongemakkelijke status quo, waarbij hedendaagse kunstenaars weliswaar de randen van het bestel opzoeken, maar er nog niet in slagen zich eraan te ontworstelen.
"Het streven" is toegankelijk geschreven, al is enige interesse in de geschiedenis van hedendaagse kunst wel een pré, dat je over de soms wat langdurige passages heen helpt. Wat voor de meeste lezers geen probleem zal zijn, daar het juist deze interesse is die ze zal doen besluiten "Het streven" ter hand te nemen.
Hans den Hartog Jager kan zijn zoektocht naar een antwoord op de vraag of kunst de wereld kan veranderen mooi verwoorden. Hij houdt van veel hedendaagse kunst, dat is duidelijk. Misschien daarom heeft hij moeite met een duidelijk 'nee' als antwoord. Maar zijn zoektocht leidt de lezer langs fascinerende kunstenaars.
Een boeiend goed leesbaar boek met als hoofdthema of hedendaagse kunst de wereld kan verbeteren. Aan de hand van diverse voorbeelden beschrijft hoe kunstenaars worstelen met het alleen maar 'tonen' van hun werk en met het 'er daadwerkelijk toe doen'.