De rafels van Rusland: Waarom Moskou zijn rand niet loslaat

by Dirk Tieleman

Op het einde van de jaren 1980 registreerde Dirk Tieleman voor het radioprogramma Aktueel de eerste stemmen van hoop op verandering in Rusland. Later reisde hij op de motor door het land en filmde voor het televisieprogramma Panorama de pijn en woede om het zoveelste falen. Hij was erbij in Sint-Petersburg toen Poetins ster rees en trok naar Oekraïne toen daar het eerste oproer uitbrak.
Wat is Poetin van plan? Vreest hij dat ‘democratische chaos’ en ‘waardeloze rechten’ voor lgbtq+- gemeenschappen Rusland zullen overspoelen als het Westen oprukt tot aan de grenzen? Wil hij daarom in de rafels van Rusland enkel regimes die hem ter wille zijn? Infiltreert hij de westerse beschaving?
Dirk Tieleman reisde naar het land en zijn veertien vroegere deelstaten, sprak met kroongetuigen, hoofdrolspelers en toevallige passanten, en verschaft in dit boek helder inzicht in een haast onontwarbaar kluwen. Voor een goed begrip keert hij terug in de tijd.

416 pages, Paperback

First published August 27, 2023

Reviews

[Marnix Verplancke · Rating 4 out of 5]

In 1992 maakte VRT-journalist Dirk Tieleman samen met een geluids- en een cameraman een reportage over de gevolgen van het in elkaar klappen van de Sovjet-Unie nog geen zes maanden eerder. De mannen trokken op zware motoren door de nieuwe Centraal-Aziatische staten Kirgizistan, Oezbekistan, Tadzjikistan en Kazachtstan om tachtig dagen later het Russische Vladivostok te bereiken. Wat ze zagen was niet fraai. De economie lag op apegapen, de oude staatsbedrijven waren failliet en de armoede was alomtegenwoordig. Aan de rand van de weg stonden mensen hun huisraad te verkopen om ’s avonds te kunnen eten. Een bevriend Russisch journalist vertelde hem dat hij ooit een bovengemiddeld loon had gekregen en nu diende rond te komen met een pensioen van 500 roebel per maand, het equivalent van een kilo worst.
Na dit dieptepunt kon het alleen maar bergop gaan met Rusland en zijn buren, dacht Tieleman, en dat deed het ook. In dergelijke mate zelfs dat de Russische steden vandaag heel westers aandoen en de stan-landen vooral door olie en gas bijzonder welvarend zijn geworden. Maar dat neemt niet weg dat de politieke en maatschappelijke rust in veel van de veertien staten die aan Rusland grenzen precair is. Wat er in Oekraïne gebeurt weten we, maar er is ook Georgië nog, en Moldavië, waar Rusland door het creëren van chaos een serieuze vinger in de papa probeert te houden.
In De rafels van Rusland duikt Dirk Tieleman de geschiedenis van die landen in en put hij tevens uit zijn eigen journalistieke reiservaringen van de voorbije decennia om een antwoord te vinden op de vraag waarom de Russen het zo moeilijk hebben met de onafhankelijkheid van hun buurlanden. Veel heeft natuurlijk met macht en nostalgie naar een glorieus verleden te maken, maar ook vernedering en veiligheid spelen een rol, en de rijkdom onder de grond natuurlijk, de reden waarom bijvoorbeeld zowel de Russen als het westen per se de Donbas willen bezitten. De oblast beschikt immers over immense hoeveelheden kobalt, lithium, titanium en koper.
Net zoals in zijn vorige boek, Waarom we niets over de Oriënt begrijpen - en waarom we dat wel zouden moeten doen, gaat Tieleman op zoek naar nuance. Niet alleen betonen we bitter weinig interesse voor Rusland en de stan-landen, schrijft hij, bovendien horen we enkel het westerse verhaal erover. En aan schijnheiligheid hebben we ook geen gebrek. Wanneer Rusland Oekraïne binnenvalt nemen we positie in tegen de agressor. Wanneer een jaar later Azerbeidjan Nagorno-Karabach verovert en er alle Armeniërs verjaagt, belonen we dat land met een gascontract dat twee keer zoveel opbrengt als het vorige, om de invoer uit Rusland te compenseren.

[Malik · Rating 3 out of 5]

Het is zeker interessant om te lezen. het boek is eerder een verzameling van de verschillende reizen die de auteur heeft gemaakt en de verhalen en indrukken die hij daar heeft verzamelt doorheen de jaren. Er zijn betere werken als je meer wilt weten of de recente geschiedenis van de regio.

[Alwin van Gils · Rating 4 out of 5]

Interessant om de andere kant van het verhaal te lezen. We weten te weinig over rusland en dit geeft een mooie neutrale kijk. Ben zeer blij dit gelezen te hebben

[Bart · Rating 4 out of 5]

Interessante kijk op hoe Rusland en zijn buurlanden evolueerden de laatste decennia, dit vanuit het standpunt van een journalist die zijn sporen verdient heeft.

[Quentin Reusens · Rating 5 out of 5]

Zeer goed verteld boek, over de reizen van de auteur doorheen Rusland en voormalig Sovjet-Unie. Vooral de delen over Centraal-Azië vond ik erg interessant om te lezen. Een aanrader!