Nuri Demirağ: Türkiyenin Havacılık Efsanesi

by Fatih M. Dervişoğlu

1941 yılındaki mülakatında "Gelecek için tasavvurlarınız nedir? sorusuna verdiği cevap, onun ruh halinin en güzel ifadesidir:"Evvela bu müesseseyi fevkalade genişletmek, büyük Yeşilköy Gök Lisesini kurmak... Divriği'de binlerce genci sinesine alacak, telsizciliği, motorculuğu vs. 12 şubeyi ihtiva edecek şekilde Gök Üniversitesini kurmak... Sonra şu çayırın bir kenarında, muradına ermiş insanların huzur ve saadetiyle oturup kahvemi içerken, bir işaretle yüzlerce tayyarenin birden havalandığını görmek. Sıkıntılı bir çocukluk ve gençlik devresinden sonra, "Türkiye'nin en zengin adamı mevkiine geldiğinde, yaşadığı mütevazı hayat düzeniyle olduğu kadar ülke için hayata geçirmeye çalıştığı projelerle de dikkati çekmektedir. O, yürüttüğü taahhüt işlerindeki titizliği, dürüstlüğü yanında, eğitime katkılarıyla kendinden söz edilmesi gereken işadamları neslinin öncüsüdür. Bugün bazı zengin işadamlarının yüz binlerce dolar ödeyerek satın aldıkları uçaklara kendi isimlerini verdiklerini görüyoruz. Ne var ki onlardan hiçbiri kendi fabrikalarında, kendi teknisyenleriyle, kendi sermayeleri ile sıfırdan imal ettirdikleri bir uçağa kendi isimlerini veremediler. Bir kişi hariç: Nuri Demirağ

Genres: Biography

190 pages, Paperback

First published January 1, 2007

Reviews

[Elif · Rating 2 out of 5]

Nuri Demirağ havacılığa olan katkısından dolayı merak ettiğim bir kişiydi. Biyografi, romandan sonra en sevdiğim türlerden olduğu için de ayrıca merak ediyordum. Nuri Demirağ, birçok yerde demiryolu yapan ve uçak fabrikası kuran sonrasında Milli Kurtuluş Partisini kuran kişi. Ülkeye çeşitli yenilikler getirmiş ve biri olarak da pek çok kişi tarafından saygıyla anılmış. Ben sadece havacılıkla ilgili olan kısımları merak ettiğimden ve kapakta havacılık efsanesi olarak bahsedildiğinden okurken asıl beklentim buna odaklanılmasıydı. Ancak biyografiyi kaleme alan kişinin tarih alanında doktorasının olması kitabın yazımına çok etki etmiş. Kitap sanki ağır bir tarih kitabı gibi kaleme alınmıştı ve okurken sürekli olarak kitabı elimden bırakma isteği duydum. Bunun yanında biyografi olmasına rağmen kitabın büyük bir kısmı Nuri Demirağ yerine devlet düzeninden, tarihten, ekonomiden, siyasetten falan bahsediyordu. Açıkçası itiraf etmek gerekirse bazı kısımlar o denli gereksiz bilgilerle doluydu ki göz kenarıyla inceleyip geçtim. Nuri Demirdağ'ın anıları ya da karakteri hakkında çok az bilgiye değinilmiş ve bunun yerine gazete haberleri gibi bilgilerden anlatılmaya çalışılmış. Haliyle bu durum çok mesafeli bir biyografinin ortaya çıkmasına neden olmuş. Ben kitaptan kapabileceğimi kaptım ve gerisine odaklanmadım. Okuduğum biyografi kitaplar içerisinde aşağı sıralarda yer aldı ne yazık ki. Büyük bir emek ortaya koyulmuş ancak ortaya çıkan bence çok başarılı olamamış. Ülkenin havacılık geçmişi hakkında Kum Tefrikaları kitabında daha çok bilgiye ulaşmıştım ki o bir romandı.

[Saltuk · Rating 5 out of 5]

Her Türk gencinin ve özellikle girişimci olmak isteyenlerin tanıması gereken bir kişi Nuri Demirağ. Kitabı okudukça yaptıklarına hatta düşünüp yapamadığı fikirlerine bile hayran olmamak elde değil. Ne yazık ki geçmişte kıymeti bilinmemiş, değeri anlaşılamamıştır. Umarım biz ve bizden sonraki nesiller Demirağ'ı anlar, hak ettiği değeri verir.

[Erdogan Cicek · Rating 3 out of 5]

Kitapta çok tekrar var,bu da Nuri Demirağ hakkındaki araştırmaların çok derin olmamasından kaynaklanıyor sanırım..Ancak Türkiyenin dününde gerçekleşen ve gün yüzüne çıkmamış hayati konu ve şahsiyetlerinden birisi de şüphesiz ki Nuri Demirağ..Böyle bir girişimcinin varlığından haberdar olmak dahi bu ülkenin girişimcileri ve gençleri için ciddi bir motivasyon kaynağı olur eminim..

[Baris Ozyurt · Rating 2 out of 5]

“Sigara kâğıdı imali, tütün inhisarı idaresine devredildiğinde bu alandan çekilmek zorunda kalmış, ‘Kantariye, İthalât, İhracat’ sahasında ticarî faaliyet göstermeye başlamıştı. 1920 yılında ‘Mühürdarzâde Kantarîye İthalat-İhracat Tütün Gümrüğü Şirketi’ni kurdu. Şirketini kurduğunda kırk yaşında idi ve ticaret hayatında artık önemli bir yer sahibiydi. Millî Mücadele sona erdiğinde ise 84 bin lira sermaye birikimine sahip bir iş adamıdır.”(s.69)

[ela · Rating 4 out of 5]

Okurken kafamda fazla soru işareti bırakmayan, bıraksa dahi dipnotlarıyla beni başka okumalara yönlendiren keyifli bir biyografiydi. Nuri Demirağ'ın gerek siyasi kimliğinin gerek girişimlerinin daha sağlıklı eleştirilebilmesi için hamlelerinin dönemin koşullarıyla sağlam bir şekilde gerekçelendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Kitapta bu konuda eksiklik hissetmedim. Detaylı olmasa da bağlamı yakalamak adına Türk Havacılık Tarihi, Cumhuriyet sonrası Türk Siyasi Tarihi, Cumhuriyet'in erken dönem ekonomi politikaları ve aslında genel hatlarıyla Nuri Demirağ'ın yaşadığı dönemin özellikleri hakkında bilgiler yeterince verilmiş.

Görsel kaynaklar çok iyi olmasına rağmen yanlış kullanılmış. Mesela sayfa 118'de Nuri Demirağ'ın Yeşilköy' de kurduğu fabrika hakkında önemli bir gelişmeden bahsedilirken sayfada Neyzen Tevfik ile Nuri Demirağ'ın fotoğrafını görüyoruz. Halbuki Nazım Hikmet ve Neyzen Tevfik ile ilgili hatıratlarından bahsedilen sayfa 134'te kullanılması daha uygun olurdu. Bunun gibi birçok görselin bağlamdan alakasız sayfalarda bulunmasının okuyucuyu yorduğunu düşünüyorum. Bir başka yorucu detaysa çok fazla tekrara düşülmüş. Nihayetinde çoğu olay birbiriyle bağlantılı olduğu için yazar her seferinde önermesini desteklemek adına tekrara düşmüş olabilir. Yine de okurken yoruyor.

Kendi adıma ufak eksikleri olsa da Nuri Demirağ'ı daha yakından tanımak için hazırlanmış güzel bir çalışma olduğunu düşünüyorum.

[meteemrah · Rating 4 out of 5]

Hayatını, fatih dervişoğlu'nun "nuri demirağ - türkiye'nin havacılık efsanesi" isimli kitabıyla okumanızı önerdiğim cumhuriyet tarihinin en önemli ilerici girişimcilerindendir. şöyle ki dönemin en zengin 6. iş adamı (vehbi koç'tan daha varlıklı) ve serveti cumhuriyet bütçesinin yüzde 10'unun üzerinde.
demirağ soyadı atatürk tarafından kendisine 10 yıl içerisinde yapılan ülke genelinde 10bin km civardındaki demiryolunun 1250 km'sinin kendisi ve kardeşi naci demirağ tarafından yapılması sebebiyle almıştır. her ne kadar ticaret hayatına demiryolu gibi altyapı ve inşaat işleriyle başlasa da idealleri ve hayalindeki türkiye onu havacılık sektörüne itmiştir. henüz havacılığın yeni ortaya çıktığı bu dönemde büyük riskler almış, atılımlar yapmış ve istanbul yeşilköy'de havacılık lisesi, memleketi sivas divriği'de yine bir havacılık atölyesi ve pist açarak yüzlerce pilot ve teknisyen kazandırmış dönemin inönü iktidarı tarafından bir türlü beklediği desteği bulamayıp hatta bazı kişilerce engellenmesine rağmen ilk "yerli ve milli" uçağı üretmeyi başarmış, bu uçaklarla 25bin uçuş saati, şehirler arası uçuşlar gerçekleştirmiş fakat daha sonra thk'nin verdiği uçak siparişlerini aradığı bahanenin eline geçmesiyle ekonomik darboğaza düşmüş ancak yılmamış ve uçakları yurt dışına satmak için anlaşmalar yapmışken bu seferde alınan bir kararla uçakların satışının engellenmesi sonucunda hem kendi hayallerinin hem de türkiye'nin geleceğinin baltalanmasını acı bir şekilde bizzat yaşamış değerli şahsiyettir.