Paniek om niets: Hoe de meetrevolutie onze angsten aanwakkert

by Simon Rozendaal

Een kritische beschouwing van de mediahysterie rondom pfas en glyfosaat.

Overal waar we kijken (in het grondwater, in onze eieren, in de lucht die we inademen, in de urine van wielrenners) zit wel iets wat er niet thuis lijkt te horen, zoals bijvoorbeeld PFAS. De steeds gevoeligere apparatuur heeft onze perceptie van voedselveiligheid, doping of de staat van het milieu vertroebeld.
Vroeger was het al heel bijzonder als we een procent of promille (de alcohol-blaastest) konden meten. Tegenwoordig is onze apparatuur zo geraffineerd dat we een suikerklontje in het IJsselmeer kunnen aantonen (een ppt, deeltje per biljoen). We kunnen alles meten tegenwoordig, waardoor het niets (de 0) steeds kleiner wordt. We zien nu veel sneller risicos en schadelijke stoffen, terwijl de leefomgeving in werkelijkheid steeds veiliger en schoner wordt. Op milde toon schetst Rozendaal ons een nieuw perspectief op het interpreteren van meetgegevens. Meten is soms te veel weten.

288 pages, Paperback

Published October 2, 2024

Reviews

[Bram · Rating 5 out of 5]

A fine book. I’ve enjoyed works by Ridley, Pinker, Ritchie, Rosling, and others, and this one stands among them. It deserves to be translated into many languages, serving as both a powerful antidote to fear and a striking rebuke to fearmongers.

[Rudi · Rating 4 out of 5]

5 sterren voor de schrijver die moeilijke zaken , vlot en begrijpelijk uitlegt met leuke uitstapjes zodat het boek vlot te lezen is ,
Bv het hoofdstuk over doping deed mij wel nadenken over wat er dan precies verwacht wordt van sporters en de grenzen aan sport / geneeskunde / doping / menselijk lichaam ,
Dan toch 4 sterren omdat het dan misschien te eenzijdig voorgesteld wordt , het thema evolutie, gewenning en aanpassingsvermogen wordt dan minder besproken ,
Wel een interessante visie op het uitgekristalliseerde meten , meettoestellen , en conclusies van deze metingen ,

[Jerobeam · Rating 4 out of 5]

Een boek dat het waard is om gelezen te worden. Lees mijn beschouwing op depiependemeerkoet.nl.

[Jona · Rating 3 out of 5]

Interessant en verfrissend perspectief. Vele slordigheden storen wel.

[Hubert · Rating 4 out of 5]

Rozendaal is een gerenommeerd wetenschapsjournalist die gewerkt heeft bij de NRC en Elsevier. Aan de hand van voorbeelden onderbouwt hij eigenlijk de volgende stellingen (niet in volgorde van belangrijkheid):
-
Doordat we steeds lagere concentraties van chemische stoffen kunnen meten (een miljoen keer lager in de afgelopen 50 jaar) komen we op steeds meer plekken, steeds meer stoffen tegen. Daardoor lijkt het alsof verontreiniging van het mielieu erger wordt i.p.v. beter
-
"Alle stoffen zijn giftig, niet is giftig. Het is alleen de hoeveelheid die relevant is". De meeste mensen schrikken al als ze een chemische stof ergens vinden (b.v. in je eten), maar vragen zich niet af of het wel erg is. Mijn favoriete voorbeelden: Glyfosaat (het beruchte bestrijdingsmiddel), is 6 keer minder giftig dan Paracetamol. Fipronil (van de eieraffaire van een aantal jaren terug) is 20 keer minder giftig dan Paracetamol.
-
Chemofobie (angst voor chemische stoffen) slaat door. Mensen zijn bang voor chemische stoffen in hun eten of hun huis, zonder zich af te vragen of die stoffen kwaad kunnen, dan wel of de voordelen groter zijn dan de nadelen.
-
Er zijn te weinig journalisten/politici met een beta-achtergrond, die voorgenoemde punten begrijpen. Daardoor krijg je situaties als de Fipronil-affaire waarbij er eigenlijk geen enkel gevaar was voor de volksgezondheid, maar er toch miljoen kippen zijn gedood. En worden ongenuanceerde angsten bij mensen versterkt/aangewakkerd i.p.v. gedempt en in perspectief gezet.
Nog een mooi voorbeeld: een recent Belgisch onderzoek vond sporen van 137 bestrijdingsmiddelen in huisstof in slaapkamers: paniek. Maar als je het rapport goed leest, blijkt dat de 3 stoffen die veruit in de hoogste concentraties voorkwamen, veelvuldig worden gebruikt in vlooienbandjes van huisdieren.

Rozendaal schrijft op een laagdrempelige manier die het ook voor alfas begrijpelijk is. Hij onderbouwt zijn stelling i.h.a. goed met voorbeelden. Hij laat zien dat veel hedendaagse milieuproblemen (m.i. terecht) veel kleiner zijn dan ze in de pers/politiek lijken. Wel kan hier soms wat doorslaan: zijn voorbeeld van PFAS lijkt de gevaren toch wel flink te onderschatten.

[Beate Bergman · Rating 4 out of 5]

+Een aanrader om een beetje beter te begrijpen hoe door de recente geschiedenis is omgegaan met schadelijke stoffen in binnenland en buitenland. Veel voorbeelden zoals Epo en Teflon zijn ook op mijn studie benoemd, waarbij mijn docenten fysiologie en synthetische organische chemie benoemden dat in beide gevallen het gevreesde effect nauwelijks aangetoond is. Als ik in mijn omgeving vertelde over deze dingen die ik leerde van experts wordt het toch vaak niet geloofd vanwege de publieke opinie over deze stoffen.

-De strekking van het boek had in een veel kortere tekst gevat kunnen worden en ook vond ik de herhalingen over dosissen en concentraties een beetje overdadig. Dit begreep de lezer na hoofdstuk 1 ook al. De schrijver maakt dit irritatiepuntje echter helemaal goed door de ontzettend interessante lezingen "uitstapjes" over wetenschapsgeschiedenis en relevante gebeurtenissen, die bijna allemaal nieuwe informatie voor mij waren.

-Ik vind het ook heel mooi om een overzicht te lezen over alle aspecten waarin het de afgelopen vijftig jaar met klimaat en natuur beter is gegaan. Toch wordt 1 van de belangrijkste takken van de levensboom in de milieudiscussie altijd vergeten: ongewervelden. Nauwelijks zie je dat er voor deze belangrijke groep dieren actie wordt gevoerd en feit is dat het met de insecten, spinnen en andere ongewervelden nog steeds gestaag achteruit gaat. Ik had het persoonlijk erg gewaardeerd als dit naast alle goede nieuws over klimaat en natuur ook benoemd was.

[Yvonne · Rating 4 out of 5]

Verhelderend en verfrissend. Chemie en cijfers uitgelegd voor de niet-chemicus.
Zo fijn om weer even een feitelijk geluid te horen in plaats van de zoveelste schreeuwerige koppen over paniek en gif. De auteur brengt helder (soms met ietsje teveel woorden) over wat de feiten zijn over al die stoffen in onze leefomgeving en wat dat betekent voor ons (regelmatig niks, nul, verwaarloosbaar). Hij onderbouwt het met concrete cijfers en sprekende voorbeelden: De deeltjes die nu vindbaar zijn, zijn als een bacterie op de maan, gezien vanaf de aarde! Ook legt hij uit wat stoffen giftig maakt (of niet) en hoe het ervoor staat met de verontreiniging in onze leefomgeving ten opzichte van de laatste honderden jaren (spoiler: positiever dan we massaal denken!)
Lees gerust als je even een ander geluid wil horen dan in de meeste kranten te vinden is!

[Carlijn Oskam · Rating 4 out of 5]

De auteur heeft op een begrijpelijke manier moeilijke materie aan de leek gebracht. Scheikundige concepten worden aan de hand van beeldende voorbeelden versimpeld. Ook geeft dit boek fijne nuances op de gekmakerij in de media over gewasbeschermingsmiddelen. Soms ging het wel iets te veel over het hoge kennis- en ervaringsniveau van de auteurs. Maarja, hij heeft nou eenmaal ook meer kennis en ervaring dan ik op dit gebied.

[Ellen van der Vleuten · Rating 4 out of 5]

Ik was vooraf kritisch om dit boek te lezen (van iemand anders gekregen)maar ik moet zeggen dat het me een tegengeluid gegeven heeft in de strijd in de westerse wereld tegen bestrijdingsmiddelen en andere ongezonde zaken die regelmatig in het nieuws komen. De geavanceerde manier waarop wij kunnen meten zorgt mogelijk voor meer angst dan nodig is.