Gánh Gánh... Gồng Gồng...

by Xuân Phượng

Cuốn hồi ký gồm những câu chuyện về những thăng trầm cuộc đời của bà Nguyễn Thị Xuân Phượng từ năm 1945. Vào những năm 1967, khi đang là bác sĩ công tác tại Ủy ban Liên lạc văn hóa với người nước ngoài, do giỏi tiếng Pháp, bà Nguyễn Thị Xuân Phượng được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao trọng trách chăm sóc sức khỏe cho vợ chồng đạo diễn người Hà Lan Joris Ivens và Marceline Loridan khi họ làm phim tại Vĩnh Linh. Cơ duyên này đã tạo nên bước ngoặt, khiến bà quyết định trở thành nữ đạo diễn phim tài liệu. Năm 1968, bà trở thành nữ đạo diễn, phóng viên chiến trường duy nhất ở Việt Nam làm việc tại Phòng Truyền hình, tiền thân của Đài truyền hình Việt Nam bây giờ. Bà đã thực hiện hàng loạt phim tài liệu mang tính thời sự, phản ánh những sự kiện chiến sự tại chiến trường Campuchia, biên giới phía bắc, và là một trong những phóng viên đầu tiên vào Dinh Độc lập theo trung đoàn xe tăng vào ngày 30.4.1975…

Genres: Nonfiction, Memoir, History, Biography, War, Asia, Audiobook

343 pages, Paperback

First published January 1, 2001

About the author

Nguyễn Thị Xuân Phượng sinh năm 1929, quê làng Nham Biều, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Năm 16 tuổi (1945) bà thoát ly gia đình, xếp bút nghiên lên đường tranh đấu giành độc lập cho đất nước. Bà từng làm nhiều nghề như kỹ thuật viên thuốc nổ, y tá, phóng viên bản tin kháng chiến của Bộ Tài chính, thông dịch viên, bác sĩ nhi khoa phòng y tế khu Ba Đình, dịch và thuyết minh phim tiếng Pháp, đạo diễn phim tư liệu chiến trường…

Năm 2011 Chính phủ Pháp trao tặng nữ nhà văn Xuân Phượng Huân chương Bắc đẩu bội tinh vì những đóng góp cho sự hiểu biết sâu sắc hơn giữa Việt Nam và Pháp cả trong thời chiến và thời bình. Ngoài nhà văn, bà còn là đạo diễn phim tài liệu nổi tiếng, chủ phòng tranh Lotus tại TP.HCM.

Reviews

[Tiểu Chinsu · Rating 5 out of 5]

Mình tìm đọc Gánh gánh gồng gồng sau khi xem buổi phỏng vấn của bà Xuân Phượng trên Have a sip. Mình luôn có "soft spot" cho tự truyện và đề tài chiến tranh, Gánh gánh gồng gồng của bà Xuân Phượng đáp ứng được cả hai điều đó.
Gần đây nữ hoàng Elizabeth II qua đời, cả thế giới đều tiếc thương cho một người phụ nữ đã sống, chứng kiến, đóng góp, và là biểu tượng cho cả một chiều dài lịch sử của nước Anh nói riêng cũng như thế giới nói chung. Có thể so sánh hơi khập khiễng, nhưng ở Việt Nam, mình nghĩ bà Xuân Phượng (sinh sau nữ hoàng Anh chỉ 3 năm - 1929) cũng có thể coi là một người như thế.
Bà Phượng trốn xa gia đình theo Cách mạng năm 16 tuổi, 40 năm sau (1989) mới được gặp lại mẹ và các em ở Pháp. Đọc truyện mình vừa hiểu hơn, nhưng cũng càng không thể lý giải được động lực to lớn nào đã khiến bà Phượng cũng như rất nhiều thế hệ thanh thiếu niên của Việt Nam sẵn sàng từ bỏ cuộc đời êm đềm để sống trong thiếu thốn hiểm nguy và chiến đấu cho độc lập của dân tộc. Có thể vì những khoảnh khắc rất nhỏ như được cậu Hiển (hoạt động chống Tây ở SG) bảo về giấu ba mẹ lấy thuốc để săn sóc vết thương cho anh cu li ở sở bị cuốc trúng chân - cậu giải thích ba má con thuê người với giá rẻ mạt mặc kệ sống chết nghĩa là bóc lột; rồi lúc chào cờ khi còn học ở Trường Bồ câu trắng cô bạn thân người Pháp giẫm lên bóng cờ Việt Nam và chửi mắng những "thằng bồi" là "Đồ An nam bẩn thiủ" khiến bà Phượng tức đến nghẹn họng, chỉ biết chảy nước mắt; hoặc lúc lớn hơn về Huế được sống trong không khí hào hùng náo nức của cố đô mong đuổi Pháp Nhật và giành lại chính quyền, trên các giảng đường ít tiếng học bài mà toàn lời ca "Xếp bút nghiên lên đường tranh đấu, xếp bút nghiên coi thường công danh như phù vân", bà Phượng bắt đầu những hoạt động cách mạng đầu tiên là giấu cờ Việt Minh và truyền đơn trong cặp để vận chuyển qua mặt lính Pháp trên đường đi học.
Trong cuộc đời mình bà Phượng đã làm qua nhiều nghề (hỗ trợ văn phòng quân y, chế tạo thuốc nổ, bác sĩ, phóng viên chiến trường, đạo diễn phim tài liệu, thông dịch viên, truyền hình, và gần nhất hiện tại bà đang là chủ phòng tranh Lotus ở Sài Gòn). Không nghề nào thực sự liên quan đến nghề nào, nhưng bà Xuân Phượng vẫn liều mình dấn thân và điều đáng quý nhất là qua mỗi chặng đường bà lại góp nhặt được thêm cho mình nhiều trải nghiệm và vốn sống, nhiều bạn bè bằng hữu, để rồi cái duyên này dẫn đến cái duyên kia hỗ trợ và mở đường cho bà Phượng đi trên hành trình độc đáo, nhiều màu sắc của cuộc đời mình. Mình ấn tượng nhất là khi bà Phượng, lúc này đã có 3 mặt con, là một bác sĩ có công việc ổn định rất tốt tại Phòng khám bệnh của Uỷ Ban Liên Lạc Văn Hoá Với Nước Ngoài chuyên phụ trách chăm sóc sức khoẻ của các khách quốc tế đến thăm Việt Nam, cuối cùng quyết định nghỉ việc để trở thành một phóng viên chiến trường sau khi theo hỗ trợ cặp vợ chồng đạo diễn điện ảnh cách mạng nổi tiếng Joris Ivren - Marcelin Loridan đi quay bộ phim "Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân" vào năm 1967. Lúc này học từ đầu, lương tụt thảm hại, công việc nguy hiểm, thường xuyên phải xa gia đình, vậy mà bà Phượng vẫn quyết tâm làm, và nhận được sự đồng ý của chồng con để can đảm dấn thân. Rồi sau đó khi chuẩn bị về hưu 1989, khi không còn làm tại Trung Tâm Nghe Nhìn TP HCM, bà Phượng vẫn không tiếp tục dừng lại (một phần vì lo cơm áo gạo tiền cho gia đình), bà chuyển hướng mở phòng tranh và triển lãm tại Việt Nam/Pháp cũng như nhiều nước khác trên thế giới để chia sẻ một hình ảnh Việt Nam rất mới, không chỉ là đất nước không biết có vực dậy nổi không sau chiến tranh như bạn bè quốc tế vẫn chép miệng thương cảm khi biết bà Phượng đến từ Việt Nam.
Mình nghĩ bà Phượng là một người phụ nữ đặc biệt và đi trước thời đại, cảm giác như bà ko bị bó buộc vào những tư tưởng và quan niệm xưa cũ về người phụ nữ của Việt Nam, mà luôn tự do trong tâm hồn. Mình không biết nữa, mình thấy bà vừa cực kỳ có mục đích sống, nhưng cũng lại cảm thấy bà không ngừng đổi thay, không ngừng đi để tìm kiếm một cái gì đó đang không được thoả mãn.
Những trang viết cũng đầy tính hiện thực khi đề cập đến sự thiếu thốn và khốc liệt của hai cuộc chiến, đến nỗi chồng bà Phượng - " anh Hoàng" trên đường đưa vợ đi đẻ đứa con đầu lòng nhận được lệnh tập trung thì cũng đành để mặc bà Phượng tại bến đò, may nhờ vợ chồng người đánh cá mới sinh được đứa con đầu lòng an toàn, hoặc kể cả sau chiến dịch Điện Biên Phủ vì chồng phải tham gia làm nhiệm vụ tập dượt cho lễ diễu hành mừng chiến thắng, bà Phượng cũng một mình "tha" 3 đứa con đi bộ mấy trăm cây số từ An Toàn Khu để ra Hà Nội, suýt chết đói dọc đường. Có nhiều đoạn bà Phượng kể về sự thiếu thốn, hiểm nguy, nhưng không hiểu sao mình lại ấn tượng với hai chi tiết không liên quan lắm kể trên, có lẽ vì sự đặt đất nước lên trên gia đình của cả bà Phượng và chồng.
Trong hồi ký bà Phượng kể về những người nổi tiếng mà tụi mình chỉ biết đến họ qua thơ ca nhạc hoạ như Nguyễn Tuân, Hoàng Trung Thông, Trần Tiến, Trịnh Công Sơn (đến hát mừng đám cưới con cả bà Phượng vì tụi em không có gì ngoài lời ca tiếng hát). À có cả Bác Hồ nữa, một Bác rất khác mà cũng rất đời so với hình ảnh Bác trên phim tài liệu chiếu trên tivi: "Khi ở chiến khu Việt Bắc mùa đông, bà và nhiều đồng đội nữ thường tranh thủ ngủ muộn quá giờ kẻng báo thức. Một lần Bác Hồ đi thị sát đời sống cán bộ vào sáng sớm, bà vội vàng vùng dậy réo gọi chị em: “Bác Hồ đến rồi, tập hợp nhanh lên”. Thế nhưng, Bác Hồ đã đứng sau lưng, cất giọng: “Trễ rồi, các cô gái ơi!”", xong Bác còn bảo con gái mà ăn ở luộm thuộm quá :))).
"Cuộc đời của đạo diễn Xuân Phượng là một pho lịch sử thu nhỏ của Việt Nam thế kỷ 20. Bà đã chứng kiến vua Bảo Đại đại diện vương triều cuối cùng trao ấn kiếm cho nhà sử học Trần Huy Liệu đại diện chính quyền cách mạng tại cửa Ngọ Môn vào tháng 8-1945. Đồng thời, bà đã chứng kiến ở Dinh Độc Lập ngày 30-4-1975, giới chóp bu chính quyền Việt Nam cộng hòa lầm lũi rời khỏi quyền lực và những chiến sĩ giải phóng lau chùi bùn đất trên chiếc xe tăng vừa trải qua đợt hành quân thần tốc."
Những nỗi buồn như xa gia đình rất sớm, không được ở cạnh mẹ cha lúc cha mẹ cuối đời, mối tình không trọn vẹn với người bạn tri kỷ thuở thiếu thời, v.v. tất cả làm nên một bà Xuân Phượng rất phi thường và cũng rất đỗi đời thường.

Về văn chương có thể đây không phải là tác phẩm xuất sắc nhất, nhưng về nội hàm và ý nghĩa, và về sự dày công (khi bà đã 91 tuổi) và can đảm khi đối diện kể về những khúc quanh cuộc đời mình của bà Xuân Phượng, thì đây thực sự là một cuốn sách hay và nên đọc.

Mình thích đoạn cuối bà viết: "Và kỳ diệu sao, khi trở về quá khứ, bỗng cảm thấy như mình trẻ lại, các bạn ạ''. Mình cũng rất thích đoạn bà Phượng kể về Huế (mình có chuyến đi Huế vào tháng 3 rồi với các bạn và cảm thấy Huế rất thương). Mình rất rất vô cùng thích cái tên nữa, vô cùng mộc mạc nhưng không kém phần duyên dáng, và quan trọng hơn cả là rất Việt Nam:
Gánh gánh...gồng gồng

[Annie Vu · Rating 4 out of 5]

Sau khi đọc hết cuốn sách Gánh gánh gồng gồng của bà Xuân Phượng, mình hơi hụt hẫng. Bà là một người Việt can đảm và xuất chúng, đã chứng kiến và tham gia vào những sự kiện lịch sử và thăng trầm của đất nước từ trước năm 45. Cuộc đời bà có tới ba lần lột xác khó tưởng tượng nổi, từ một người thuộc dòng dõi hoàng tộc danh giá giàu có ở Huế trở thành một người CS bỏ nhà lên Việt Bắc, từ bác sĩ trở thành phóng viên chiến trường, và sau này khi đất nước về thời bình, ở tuổi nghỉ hưu, bà lại một lần nữa vượt qua được những thiếu thốn cấm cản thời bao cấp để trở thành một nhà tư bản nhạy bén, sở hữu phòng tranh uy tín nhất nhì SG. Bởi vậy 300 trang tự truyện trong bản tiếng Việt theo mình là chưa đủ. Có những sự kiện lịch sử và cá nhân rất quan trọng mà bà chỉ viết có vài dòng, đọc có chút khó hiểu vì thiếu bối cảnh và ngọn ngành câu chuyện.

Sau đó thì mình tìm đọc thêm bản tiếng Anh "Ao dai", được bà cùng một phóng viên người Pháp viết, xuất bản lần đầu ở Pháp năm 2001. Cuốn này mình thấy ấn tượng hơn nhiều vì được biên tập kĩ (cô nhà báo viết đi viết lại không dưới 3 lần), kiểm duyệt ít hơn nên những suy nghĩ, cảm xúc của bà được thể hiện một cách đầy đủ và rõ nét hơn.

Cuốn sách mở đầu một cách thú vị vì đây là lần đầu mình được đọc về tuổi thơ của bà trong một gia đình hoàng tộc ở Huế. Mình đã hiểu được phần nào không khí sục sôi của phong trào yêu nước do Việt Minh, đã chạm tới lòng yêu nước và sự tự tôn dân tộc của tầng lớp học sinh sinh viên, trí thức kể cả trong tầng lớp giàu có trong giai đoạn trước năm 45.

Điều mình thích nhất ở cuốn sách này là cách bà Phượng nhìn nhận, đối xử với cả bên thắng cuộc lẫn bên thua cuộc (gia đình, anh em bà Phượng rất thành đạt bên VNCH). Bà dám dũng cảm đi ngược lại truyền thống gia đình, theo đuổi con đường Cách mạng khi bà thấy sự bất công trong xã hội VN thời bấy giờ, mặc dù cách nhìn nhận lúc đó của bà về CS có một sự ngây thơ về chính trị nhất định. Nhưng sau những năm tháng dài tham gia kháng chiến, bà vẫn giữ được sự khách quan và suy nghĩ độc lập khi đánh giá những sai lầm của DCS. Chương về thời bao cấp ở HN và về cải cách ruộng đất được miêu tả rất chân thật trong bản tiếng Anh. Nếu ai đã từng đọc cuốn Thiên nga hoang dã của Jung Chang, thì có thể liên hệ đoạn lịch sử đau thương này với giai đoạn CMVH và Đại cách mạng nhảy vọt bên Trung Quốc. Bởi vậy bà tham gia kháng chiến từ những ngày đầu, nhưng lại chọn không gia nhập Đảng.

Sự lựa chọn của bà qua các cột mốc lịch sử của đất nước là một minh chứng tiêu biểu cho nhận định của Thomas Bass trong cuốn The spy who loved us:

"Là một quốc gia gồm các gia tộc gắn bó chặt chẽ với việc thờ cúng tổ tiên và buôn bán thương mại, người Việt Nam ít có khả năng trở thành CS nhất trên thế giới. Lòng trung thành chính của người dân VN không phải với nhà nước mà là với gia đình. Sự xâm nhập trái tự nhiên của Chủ nghĩa CS vào Việt Nam là một sự ngẫu nhiên của lịch sử. Trong thời gian ngắn, chủ trương chống thực dân của Đảng đã phù hợp với khát vọng dân tộc chủ nghĩa của Việt Nam. Nhưng ngày nay người dân VN trông giống học trò của Adam Smith hơn là Karl Marx.”

"A nation of tight-knit family clans centered around ancestor worship and commercial trading, the Vietnamese are the world’s least likely Communists. Their primary allegiance is not to the state but to the family. The unnatural implantation of Communism into Vietnam was a historical accident. The Party’s anticolonialism briefly lined up with Vietnam’s nationalist aspirations, but today the people doing business around us look more like students of Adam Smith than Karl Marx."

Sự linh hoạt trong tư tưởng của bà đã khiến bà trở thành một người thích nghi rất giỏi, không bị cứng nhắc như thường thấy ở những người CS "gộc" (ví dụ như chồng bà), hoặc VNCH gộc. Cách mà gia đình bà hàn gắn sau khi chiến đấu trên hai chiến tuyến đối lập là bài học dạy mình về cách cư xử với những người không cùng quan điểm, nhất là khi đó lại là người nhà.

Highly recommended cả hai bản tiếng Việt và tiếng Anh cho các bạn muốn tìm hiểu về một khoảng thời gian lịch sử đầy biến động của đất nước hay cuộc đời của một người phụ nữ phi thường. Bạn cũng có thể xem bài phỏng vấn bà của Have a sip trên Youtube để tận mắt thấy phong thái đẳng cấp của "lão bà bà" này hiện nay như thế nào. Sự tinh tế của bà được thể hiện qua những gì bà nói và sự từng trải của bà lại được thể hiện qua những gì bà không nói.

[Nguyễn Thanh Hằng · Rating 5 out of 5]

Đọc được quyển sách hay, thật quá thích và nhiều cảm hứng. Đây là quyển hồi ký, được viết rất giản dị nhưng rất văn, cô đọng, và sắc sảo về hơn 70 năm cuộc đời của bà Xuân Phượng - là người đầu tiên khởi nghiệp khi ở tuổi hơn 60 để đưa tranh VN triển lãm ở thế giới, hiện bà 93 tuổi, là chủ phòng tranh Lotus và nhiều galeries khác ở Việt Nam

Quyển hồi ký không đơn thuần liệt kê sự kiện mà được nhấn vào những cảm nhận và suy nghĩ của bà Xuân Phượng qua những sự kiện và biến động lịch sử từ những năm 1930 đến hơn 80 năm sau cho đến nay.

Chính những cảm nhận của bà trong các thời điểm ấy đã tạo ra sự sinh động, xúc động và sức hút lớn của toàn nội dung. Với kinh nghiệm làm phim, tác giả dùng văn phong mang tính gợi tả cao, từ ngữ đi thẳng vào điều muốn chuyển tải, từng khung hình hiện ra rõ ràng, sinh động theo từng trang sách.

🍀 Từ lúc là cô bé thuộc gia đình trí thức và khá giả, bố là Thanh tra Học chính kiêm Hiệu trưởng trường tiểu học duy nhất ở Đà Lạt, vô tư sống giữa hàng chục cây hồng mai cổ thụ ở Đà Lạt,… cho đến khi lần đầu thấy xác bạn 16 tuổi bị bắn vắt ngang hàng rào khi tham gia Đoàn tuyên truyền kháng chiến chống Pháp.

🍀 Từ lúc ấy, bà đã chính thức bước vào guồng quay lịch sử lớn của dân tộc, bà Xuân Phượng đã phải còn nhìn thấy rất nhiều xác người nữa, từ đồng đội, bạn bè đến người dân khắp nơi, mà vì những hy sinh ấy, bà mong muốn viết hồi ký. Trong guồng quay lớn của vận mệnh đất nước, bằng may mắn lẫn nghị lực, tài năng, bà đã tạo ra lịch sử của cuộc đời mình.

🍀 Làm vợ của Giáo sư Tôn Thất Hoàng, bà chăm con hầu như một mình từ núi, rừng ra thành thị, để chồng yên tâm đóng góp cho thắng lợi của Điện Biên Phủ, đi công tác, giảng dạy,… và những người con của bà đều hiếu thảo, đỡ đần mẹ, nên người thành công.

Chưa khi nào trong quyển sách mà ta thấy bà tuyệt vọng. Dường như sau khi trải qua những lần chết hụt, bà càng mạnh mẽ hơn hết, và thích nghi với tất cả hoàn cảnh khác nhau. Trải qua nhiều công việc, kinh nghiệm, quyết định trọng đại, bà luôn thể hiện tình yêu thương gia đình và nỗ lực thực hiện ý nghĩa cho đời mình.

Từ những ngã rẽ do số phận đưa lại, bà dần thành người quyết định những ngã rẽ cho đời mình, bắt đầu từ lúc muốn mua cho con trai nhỏ viên kẹo trong thời gian khó khăn, rồi bỏ việc bác sĩ để lao vào chiến trường bom đạn làm phóng sự thực địa, và sau đó khởi nghiệp mở phòng tranh ở tuổi hơn 60.

Cuộc đời bà trải dài gần 1 thế kỷ, mà không hề bị vỡ nát hay thù hận bởi những tổn thương, mệt mỏi, bi quan; ngược lại, bà luôn chọn những con đường khó để đi, và quyết tâm làm tốt nhất có thể. Và giờ viết sách ở tuổi hơn 90 với những dự án sách rất thú vị.

🌸 Một quyển sách đẹp và rung động trong mọi nghĩa, có đủ sắc thái của đời người, không chỉ của bà mà của rất nhiều nhân vật khác được nhắc đến trong sách.

Sách tràn đầy cảm hứng, sự khôn ngoan và lòng bao dung, tiếp nhận cuộc đời này như nó vốn là thế. Đọc quyển sách này mà như đọc nhiều quyển sử và văn học, thật sự rất đáng là một trong những đầu sách kinh điển về thể loại hồi ký.

[Ha-Linh · Rating 4 out of 5]

“I have always had the confidence that Vietnam would become the country of our dreams. Even if, today, injustices and unacceptable living conditions prevail for many, it is the role of the Vietnamese, themselves, to determine their destiny.” - Xuan Phuong

[Vichta · Rating 5 out of 5]

Niewielka, kieszonkowa książeczka, ale mnie dość wymęczyła. Nie z powodu treści, tylko druku. Literki jak maleńkie mróweczki. Ale do rzeczy...
Phuong pochodzi z bogatej, wielodzietnej, wietnamskiej rodziny, mieszkającej w Hue w środkowej części kraju. Ma wszystko: najlepsze szkoły, kochających rodziców, służących i prywatne guwernantki. Mimo to, w wieku szesnastu lat postanawia opuścić dom i przystać do partyzantki. Rozpoczyna się pierwsza wojna w Indochinach, do udziału w której wciąga ją wuj. Mieszka z dżungli, w biedzie, a nad głową latają pociski. Dzieli swój los z innymi odważnymi ludźmi, którzy postanowili walczyć z Francuzami o niepodległość Indochin. W dżungli poznaje swojego męża i rodzi dwoje dzieci. Ale to nie niesie z sobą żadnych ulg. Wciąż pracuje przy wytwarzaniu amunicji, kryjąc się w zamaskowanych kryjówkach, uprawiając warzywa, łowiąc ryby i opiekując się dziećmi przy pomocy przyjaciół, bo mąż walczy gdzieś indziej. Kiedy kończy się pierwsza wojna indochińska, postanawia iść na pieszo z dziećmi do Hanoi, gdzie wkrótce podejmuje pracę w ministerstwie i rodzi trzeciego syna. Koniec wojny oznacza też podział kraju na dwie strefy. Phuong z rodziną postanawia pozostać po stronie północnej, gdzie władzę sprawują komuniści. Ale nie ci sami, którzy walczyli w dżungli. Tych szybko się pozbyto, zarówno z rządu, jak i z armii. Nie mieli odpowiedniego pochodzenia. Jej mąż traci posadę. Następuje też nacjonalizacja majątków bogaczy i reforma rolnictwa, co doprowadza gospodarkę do upadku. Mimo wszystko kobieta daje sobie radę i rodzi trzecie dziecko. Studiuje medycynę, ale wkrótce porzuca ją, by zostać filmowcem. Po wojnie z USA wyjeżdża na południe do Sajgonu, zwanego od tamtej pory miastem Ho Chi Minha.
Autorka bardzo dobrze opisała styl życia i walki Wietnamczyków podczas obu wojen. Podczas pierwszej partyzanci pozbawieni nowoczesnych środków bojowych, w doskonały sposób opanowali umiejętność maskowania swoich pozycji w dżungli i w jaskiniach, gdzie działały nawet drukarnie ulotek. Podczas drugiej udoskonalili te metody z uwagi na bardzo częste bombardowania z powietrza. W szkołach obok każdej ławki była zapadnia, do której doskonale wytrenowane dzieci wskakiwały i czekały na zakończenie alarmu, a pod całym krajem istniała dobrze rozwinięta sieć wielokilometrowych tuneli. Kiedy wiele lat później autorka pojechała do Francji i porównała ujrzane tam zdobycze techniczne stwierdziła, że chyba dobrze, że Wietnamczycy nie zdawali sobie sprawy z tego, jak daleko są za Francuzami, bo chyba nigdy nie podjęliby tej walki. A jednak ją wygrali. I z Ameryką też. Wielu cudzoziemców uciekło z Wietnamu Południowego, bogatych i ustawionych życiowo Wietnamczyków również. Uciekła też jej rodzina. Ojciec zmarł na emigracji, Matka nigdy nie zdecydowała się na powrót do kraju. Bała się zemsty komunistów. Jednak Phuong nigdy nie wyrzekła się ojczyzny. Mieszka tam do dziś. Ma 96 lat. Miasto Ho Chi Minh wciąż nosi nazwę po komunistycznym przywódcy, a Wietnam oficjalnie jest krajem komunistycznym, choć dziś szeroko otwartym na gości zagranicznych.

P.S. Jeśli ktoś studiował w Szczecinie w latach 1973-76, to mógł mieć okazję poznać średniego syna autorki, Phuonga.

[Thai Hoang · Rating 5 out of 5]

Gánh gánh gồng gồng  – Xuân Phượng

“Gánh gánh gồng gồng
Gánh sông gánh núi
Gánh củi gánh cành
Ta chạy cho nhanh
Về xây nhà bếp
Nấu nồi cơm nếp
Chia ra năm phần…”

“Tôi mong muốn gia đình thương yêu hiểu rõ thêm những gì tôi đã trải qua. Và cũng vì những người trẻ chưa hề biết đến chiến tranh, tôi quyết định viết lại ĐỜI TÔI”.

Có thể nói đây là người phụ nữ đi cùng một phần lịch sử của đất nước, bà đã có mặt ở hầu hết các mốc lịch sử quan trọng của dân tộc ta, trải dài gần một thế kỷ, câu chuyện về số phận, một con người nhưng cũng là một lát cắt sinh động và dữ dội của lịch sử dân tộc. Cuộc đời của bà chứng kiến việc Vua Bảo đại trao lại ấn kiếm cho chính quyền Việt Minh, chứng kiến ngày Quân đội ta tiếp quản TP. Hà Nội năm 1954…Bà cũng là người chứng kiến giới chính quyền Việt Nam cộng hòa thảm bại rời khỏi ngai vàng quyền lực và những chiến sĩ giải phóng vừa trải qua đợt hành quân thần tốc tại Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975.

Từ hồi ký của bà Xuân Phượng ta thấy bà được sống trong nhung lụa từ nhỏ ở Đà Lạt cùng gia đình, bà tiếp nhận một nền giáo dục tại một trường dòng, được học và thông thạo tiếng Pháp từ bé để sau này đây là lợi thế rất lớn của cuộc đời bà. Bà đã bộc bạch những tâm tư tình cảm về cuộc đời bà đi qua những khó khăn gian khổ từ cuộc chiến cho những bước ngoặt trong sự nghiệp. Năm 16 tuổi bà đã bỏ gia đình đi theo cách mạng từ làm y tá, rồi chuyên viên kíp nổ…bà trải qua rất nhiều công việc trong cuộc đời, nhưng đi cùng với bà lúc nào mình thấy là sự nhiệt huyết, sự yêu thương hết lòng với công việc cũng như bè bạn. Có thể nói tình bạn, tình đồng chí của bà trải dài và rộng cùng chiều sâu là không nói hết.
Những bi kịch trong cuộc đời bà đã trải qua quá nhiều, cái làm mình thấy day dứt nhất là bà và gia đình đã xa nhau tới gần 40 năm mới được gặp lại khoảnh khắc bà gặp lại mẹ mình vào tháng 07/1989 tại sân bay Charles de Gaulle Paris (Pháp) sau 43 năm xa cách.

Cách viết của bà rất tự nhiên, đời thường, có phần dung dị nên đi vào lòng đọc giả, không hề sa đà vào những chuyện vặt vãnh kể lể mọi điều về bản thân. Có đôi khi chỉ điểm điểm vài nét. Một đời chịu thương, chịu khó, mạnh mẽ, nghị lực mà cũng vô cùng nhân hậu, bao dung, bà lan tỏa một sức sống bền bỉ, một tinh thần vượt khó trước mọi khó khăn, gian khổ, để sống hết mình.

Qua hồi ký mình trân trọng hơn những tháng ngày mình đang sống, trân trọng hơn những gì mình đang có trong tay, yêu Tổ quốc hơn, yêu những con người thân yêu quanh mình hơn, và vì thế sẽ nỗ lực để sống tốt hơn, đẹp hơn. Và điều quan trọng nữa là có thêm động lực để biết cách vượt qua tất cả mọi trở ngại trong cuộc sống.

“Trong cuộc đời mình trước mọi khó khăn, tôi không bao giờ bỏ cuộc mà giống như cánh chim ngược gió, cứ tiếp tục chống đỡ. Mặc dù rất cam go nhưng một khi đã chống đỡ được thì nó đem lại cho mình sự an nhiên trong lòng”.

[Vy Meow · Rating 5 out of 5]

Một quyển sách đáng đọc. Mình có sự chú ý đến quyển sách sau khi xem tập Have a Sip. Không thể tin người bà đẹp lão tóc trắng, minh mẫn, dí dỏm lại đã hơn 93 tuổi. Mình tìm trên các trang thương mại điện tử thì mình khá thất vọng khi sách đã hết hàng toàn bộ. Nhưng may mắn mình thấy bài thông báo trên hội nhóm FB về Kindle là sách của bà tái bản thêm 1000 quyển. Nếu đặt sớm thì chủ bài viết có thể xin chữ ký giúp. Sau đó thì mình nhận được sách, quyển sách to đẹp và có cả chữ ký của bà Xuân Phượng. Mình đều khóc giữa những lần đọc sách, những câu chuyện chân thật, vui có, buồn có. Mình trân trọng vì có cơ hội biết và đọc được sách của bà. Bà dự định viết 2 quyển sách về chuyện làm phim chiến trường và về nghệ thuật. Mong bà khoẻ mạnh thật lâu.

[Hien Phuong · Rating 5 out of 5]

Mình bị hút hồn bởi bìa của cuốn sách này. Đây là một phần tác phẩm "Đường về" của họa sĩ Trương Đình Hào sáng tác năm 1991. Bữa giờ đọc và ấn tượng nhất là hình ảnh mẹ Phượng một mình gánh hai con nhỏ từ Phú Thọ về Hà Nội. Có thể nói, đây là một tác phẩm lạ. Ngoài chiếc bìa trích từ một bức họa, đây còn là hồi ký của một nữ trí thức được thực hiện ở tuổi 92. Cuộc đời của tác giả cũng vô cùng đặc biệt, mình chưa từng được nghe kể hay đọc thấy những số phận tương tự ở bất cứ đâu trên sách vở, báo đài. Có lẽ là có những con người như thế nhưng người trẻ như mình chưa được tiếp cận nhiều.

Năm 1989, sau hơn 40 năm ly tán, người phụ nữ 60 tuổi được sà vào lòng mẹ khi họ gặp lại nhau tại Pháp, dù mẹ và các anh chị em đều đang sống tại Mỹ. Trong bữa cơm ngày gặp mặt, bất ngờ khi nghe mẹ hỏi: "Con ơi, sao con theo họ làm chi, để gia đình ly tán, phải rời quê cha đất tổ con ơi!". Dù không trả lời mẹ ngay lúc ấy nhưng từ đó bà nung nấu ý định kể lại cuộc đời mình, tuy là những năm tháng khó khăn nhưng bà chưa một lần hối hận với quyết định từ thời thanh xuân. Dù đã có một cuốn hồi ký ra đời năm 1991 mang tên ÁO DÀI được vi���t bằng tiếng Pháp, song theo bà đó là tác phẩm để người nước ngoài hiểu hơn về Việt Nam. Còn Gánh Gánh Gồng Gồng là để dành cho người thân, bạn bè biết về những câu chuyện buồn vui lẫn lộn của cuộc đời bà, nhiều trong số họ nay ở cách xa nửa vòng trái đất, từ anh chị em ruột đến bạn học, đồng nghiệp, bạn quay phim...; cũng như để những người trẻ sinh ra và lớn lên trong thời bình hiểu hơn về chiến tranh. Không có ai là người chiến thắng hay kẻ thua cuộc, không có ai là hoàn toàn hạnh phúc hay khổ đau.

*Xuân Phượng - con người đứng giữa những lằn ranh.*

Người con gái gốc Huế, có ông nội là quan triều Nguyễn và cha là hiệu trưởng trường tiểu học duy nhất ở Đà Lạt những năm 30 của thế kỷ trước. Từ nhỏ bà đã được sống trong nhung lụa, chở che của gia đình, được cho học trường sơ với các bạn học Pháp, nhưng trái tim của cô bé Phượng non nớt lúc bấy giờ đã rung cảm trước nỗi đau, lầm than của những người làm thuê cho chính gia đình mình. Cô cũng biết giận cô bạn thân Juliette R. vì dẫm đạp lên bóng lá cờ và nói những lời miệt thị về dân tộc mình. Và rồi, "lờ mờ nhận thấy rằng cuộc sống của mình, của gia đình mình không êm đềm, nhẹ nhàng và vô tư như mình tưởng." Khi lính Nhật đến Việt Nam, trở về Huế để tiếp tục đi học, cô đã sớm xếp bút nghiên đi theo cách mạng, song cũng từ chối trở thành một Đảng viên vì nỗi ám ảnh của bản thân. Đúng như lời phán của người thầy bói năm nào, tác giả có cuộc đời đối mặt với nhiều sóng gió, sớm chia ly gia đình và không được ở bên khi cha mẹ rời trần thế. Từ những ngày đầu thoát ly gia đình tham gia cách mạng, cô đã nhìn thấy người bạn cùng lớp hy sinh trước mắt mình mà không thể làm gì, những năm 46-47 với nỗi đau và sự ám ảnh về đôi chân trần trên đá nhọn khi tham gia Đoàn Tuyên Truyền Mặt Trận khu C, chịu đựng sự ghen tuông của ông bác sĩ ở Quân Y Vụ, hàng ngày đối mặt với hiểm nguy khi làm pháo, lựu đạn ở Nha Nghiên cứu Kỹ Thuật - Bộ Quốc phòng ở vùng rừng núi Việt Bắc, cơn vượt cạn cô đơn trên con đò sông Lô, sự hắt hủi tủi nhục khi sống với em chồng, những năm tháng làm báo, một mình lo liệu gánh hai con từ Đồi Gò Gai (Phú Thọ) về Hà Nội, những lam lũ của thời kỳ bao cấp, tự cấp cứu cho con trai bị sốc phản vệ do chuyền thuốc khi sốt xuất huyết tưởng chừng như đã chết... Tác giả kể về những khó khăn mình đã trải qua một cách nhẹ nhàng, đầy lạc quan, không hề trách than số phận, nhưng qua đó có thể cảm nhận được bà là người vô cùng mạnh mẽ, khéo vun vén và sống tích cực.

Bước ngoặt của cuộc đời là khi tác giả, lúc ấy đã là người phụ nữ gần 40 tuổi và là mẹ của 3 người con, được Bác Hồ giao nhiệm vụ đi theo chăm sóc và phiên dịch cho 2 vợ chồng đạo diễn người Pháp vào Vĩnh Linh quay phim về vĩ tuyến 17. Việc trở thành bà đỡ bất đắc dĩ trong lòng địa đạo, hay cảm nhận sâu sắc khoảng cách mong manh giữa hạnh phúc và chia ly qua tình yêu mới chớm nở giữa anh T. quay phim với em Lan, cùng với lời động viên của đạo diễn Joris Ivens sau 2 tháng làm việc cùng rằng cô Phượng có năng khiếu và đất nước chiến tranh rất cần nữ làm phim, bà chấp nhận bỏ lại công việc ổn định của một bác sĩ ở Hà Nội để trở thành một nữ đạo diễn, phóng viên chiến trường đối mặt với nhiều khó khăn, nguy hiểm hơn. Năm 1975, khi nhận lệnh vào Nam để ghi lại những thước phim của mùa xuân lịch sử, o Phượng có dịp trở về quê ngoại ở làng Nham Biểu với khu vườn thoang thoảng mùi hoa thanh trà, hoa bưởi, hoa nhãn, mùi ổi chín cây, tiếng chim hót, gặp lại bà ngoại và một số người thân trong những hoàn cảnh tréo ngoe, tiếc là không gặp được bố mẹ và anh chị em vì họ đã sang Mỹ.

Sau ngày hòa bình lập lại, bà quyết định vào Nam để con cháu có điều kiện sống tốt hơn. Với những trở ngại của một đất nước sau chiến tranh, bà năm lần bảy lượt xin thị thực sang Pháp và Mỹ để có dịp đoàn viên với gia đình nhưng không thành. Cuối cùng, năm 1989 dưới sự giúp đỡ của một người bạn Pháp, bà đã nắm bắt được cơ hội đó. Ở Pháp, bà may mắn nhận được sự giúp đỡ của người thân, bạn bè. Người trợ giúp về vật chất, người cho bà ở nhờ, chăm sóc thuốc men, chở đi tham quan đó đây, song với nghị lực của mình, bà cũng tự nhận dịch tài liệu để kiếm tiền trang trải, chờ ngày xin được thị thực đến Mỹ để gặp mẹ. Thời gian ở Pháp, bà cũng đã có dịp gặp lại những người thầy, người bạn cũ, tiếp xúc với những nhân vật trước kia chỉ nghe tên tuổi. Cuộc tái ngộ với nữ đạo diễn Marceline thật ấm áp và xúc động, nhưng tiếc rằng Joris đã mất trước đó 8 ngày, khi ấy ông 90 tuổi. Dù mãi không xin được visa sang Mỹ, cuối cùng các anh chị cũng đã lo liệu được thủ tục để mẹ bà bay từ Mỹ qua Pháp gặp con gái. Cũng trong chuyến sang Pháp ấy, bà nhận ra khi nhắc đến Việt Nam, bạn bè Pháp chỉ biết đến những đau thương, khốn khổ. Từ đó bà lóe lên ý tưởng sẽ mở một phòng tranh để giới thiệu văn hóa Việt Nam cho bạn bè quốc tế. Từ buổi triển lãm tranh đầu tiên đầy thuận lợi ở Pháp, bà đã tiếp tục mở phòng tranh đầu tiên tại Sài Gòn. Điều đặc biệt là bà không trưng bày những tác phẩm của các họa sĩ nổi tiếng mà đích thân đi tìm kiếm các bức họa hợp gu thẩm mĩ của mình, nâng đỡ các họa sĩ tài năng nhưng chưa có tên tuổi. Và Trương Đình Hào - tác giả của bức họa được in trên bìa cuốn sách này là một trong số đó. Vậy là từ nay, bà lại gắn với một sự nghiệp mới, là cầu nối giúp các tài năng Việt Nam vươn ra thế giới và để bạn bè thế giới hiểu hơn về một Việt Nam mới.

Dù không có nhiều giây phút được ở bên gia đình, đi cùng với những năm tháng vất vã, những thăng trầm của cuộc đời là những tình bạn đẹp mà bà có được, có thể kể đến như tình bạn 80 năm với người bạn học Madeleine B., kỉ niệm đàn ca trong ngôi miếu hoang tịch vào đêm đầy sao với H.Tr., với Hảo Thư những ngày ở Quân Y Vụ, với các anh chị em ở Nha NCKT, Cục Pháo binh, ở Tòa soạn báo Công Tác Thóc Gạo, gia đình bà Tùng Hiên ở phố Hàng Ngang đã cưu mang khi o Phượng mới đưa con về Hà Nội, các gia đình ở khu tập thể số 1 Lê Phụng Hiểu đã luôn gian khó có nhau, những đồng nghiệp trong phòng khám nhi khu Ba Đình, hũ gạo cứu nhau thời bao cấp với nhà văn Nguyễn Quang Sáng, Hoàng Trung Thông, Nguyễn Tuân, Diệp Minh Châu..., chiếc thiệp cưới của con trai đầu do họa sĩ Phạm Văn Hạng thiết kế, những bạn làm phim đã cùng nhau vào sinh ra tử, em bé Đức 9 tuổi cầm súng ở Vĩnh Linh năm nào sau này trở thành thầy giáo dạy toán cấp 3, nhạc sĩ Hoàng Vân, nhạc sĩ Hồng Đăng, nhà thơ Chế Lan Viên... giúp đỡ khi làm phim, các nhà báo, nhà văn, nhà nghiên cứu lịch sử chiến tranh, văn nghệ sĩ nước ngoài đến Việt Nam như ca sĩ nổi tiếng người Mỹ Joan Baez, đạo diễn Hải Ninh, Phan Vũ, người chủ công ty đóng tàu đã giúp bảo lãnh bà sang Pháp, lặng lẽ giúp đỡ nhà triết học Trần Đức Thảo trong những năm tháng báo hiếu vô cùng khó khăn, Khương Mễ - tấm gương trong lao động ở vùng Đồng Tháp Mười, vợ chồng đạo diễn Joris-Marceline - những người thầy làm phim đầu tiên, gia đình họa sĩ Phạm Đình Hào, gia đình Jean-Micharl C.,thậm chí những nhà hoạt động chính trị trước kia là sĩ quan trong quân đội Pháp cũng giúp đỡ khi bà làm triển lãm tranh Việt Nam đầu tiên... tất cả họ được bà nhắc đến trong hồi ký về cuộc đời mình một cách vô cùng trân trọng và biết ơn. Nói một chút về người chồng, dù chỉ qua những câu chuyện giản đơn, người đọc vẫn có thể cảm nhận được sự nể trọng mà bà dành cho ông: một người kiệm lời, người tướng tài ở thời chiến, song cũng là người hết mình vì khoa học, người thầy trăn trở và lặng lẽ đóng góp cho sự nghiệp trồng người ở Đại học Bách Khoa, người con xứ Huế có gốc gác Hoàng tộc yêu tha thiết quê hương mình. Có thể nói, ở họ có những nét tương đồng để có thể gắn bó, yêu thương nhau theo một cách riêng.

Suốt cuộc đời, tác giả đã luôn nghe theo tiếng gọi con tim. Xuất thân từ gia đình trí thức tiểu tư sản nhưng đã từ bỏ tất cả để tham gia cách mạng; nuốt nước mắt chia tay mối tình đầu để tiếp tục con đường monhf đã chọn; từ bỏ sự ổn định ở Hà Nội để vào các chiến trường ghi lại những thước phim lịch sử; yêu tiếng Pháp, nước Pháp vô cùng song cũng đấu tranh đến cùng với thế lực xâm lược đất nước. Và đến khi hòa bình lập lại, bà đã góp phần trong việc giúp mọi người tiến lại gần nhau hơn thông qua các tác phẩm nghệ thuật, khi là các bộ phim tài liệu, khi là các bức tranh, và cả hồi ký về câu chuyện đời mình nữa; liều lĩnh giới thiệu các bức họa của hoạ sĩ không tên tuổi vì tin vào gu thẩm mĩ của mình;... Dưới ngòi bút của một đạo diễn, mình như được xem những thước phim về cuộc đời của một người phụ nữ nhỏ nhắn ở đầu thế kỷ XX, chứng kiến và trải qua những thăng trầm cùng lịch sử đất nước với bối cảnh phức tạp, từ những năm tháng thiếu nữ với những rung động đầu đời, những tranh đấu nổi sôi của thời tuổi trẻ, cho đến những vất vã khi là một bà mẹ trong thời chiến tranh, người phụ nữ vun vén cho gia đình trong thời kì bao cấp... song vẫn toát lên cái khéo léo, đảm đang, kiêu hãnh của người con gái gốc Huế cũng như những khát khao được làm việc, cống hiến với một nghị lực phi thường.

Tác giả cũng trạc tuổi bà ngoại mình, cũng được cho đi học từ nhỏ, xuất thân từ gia đình tiểu tư sản nhưng nhìn thấy thời cuộc mà trăn trở rồi thoát ly để làm cách mạng. Cũng là bà, ở thời hậu chiến đã không ngừng nghỉ góp phần hàn gắn lại những vết thương của chiến tranh. Đây không phải là sự mâu thuẫn. Có lẽ tác giả cũng giống nhiều người khác ở cùng thời đại, gánh trên vai mình những sứ mệnh của thời cuộc, khéo thu vén để làm tròn vai, cố gắng làm tốt nhất công việc của mình ở mọi hoàn cảnh.

Viết đến đây và đọc lại, không nghĩ là đã viết nhiều đến thế nhưng cuốn hồi ký này thực sự để lại một ấn tượng vô cùng mạnh mẽ đối với cá nhân mình. Lời tự sự nhẹ nhàng về những trải nghiệm phong phú, với nhiều lát cắt lịch sử, đã để lại những điều sâu sắc về cuộc đời, đáng để ngẫm nghĩ. Cuốn sách này dễ đọc hơn mình tưởng và có lẽ là chiếc gạch nối, phù hợp cho mọi đối tượng độc giả, dù là người ở bên này hay bên kia chiến tuyến trong quá khứ, bên này hay bên kia thế giới ở hiện tại, và ở bên này hay bên kia "đòn gánh".

Tái bút: Một trong những đoạn mình thích nhất, cũng phần nào nói lên giá trị nhân văn của tác phẩm: "Tối đó, trong địa đạo mịt mùng, Marceline vặn máy ghi âm. Trong bóng đêm vang lên tiếng trẻ em đọc bài, tiếng cười nói, tiếng bom nổ, một tiếng gà gáy. Ivens bảo: "Đoạn này không cần dịch ra tiếng Pháp. Bất kì một con người nào trên thế giới có chút lương tri đều sẽ hiểu"."

[Miyu · Rating 4 out of 5]

Quyển sách trọn vẹn với vai trò là hồi ký cuộc đời
Không hơn
Mình để 3.75

[Kan · Rating 5 out of 5]

Mình ghi lại, khi nước mắt còn chưa kịp nguội đi, là tất cả những cảm xúc mãnh liệt và niềm thương mến vô ngần...
"Đi theo chiến dịch này và được thấy non sông đất nước liền một dải, tôi thấy dù có chết cũng cam lòng"...

[Min Trong Suốt・透明みん · Rating 4 out of 5]

rơm rớm nước mắt..
làm min nhớ tới những câu chuyện bà nội kể

[Kieu Trang · Rating 4 out of 5]

3,75*/5
Một quyển hồi ký vô cùng chân thực và xúc động. Những người phụ nữ VN trong chiến tranh đã phải gian khổ và kiên cường đến mức nào.

[T O À N P H A N · Rating 4 out of 5]

Lâu lâu giở ra đọc một chút, nhất là hồi ký về những năm kháng chiến, tui không biết nói gì về bà Xuân Phượng ngoài cảm phục. Mong bà khoẻ hoài hoài.

[Maru · Rating 4 out of 5]

Về mặt hình thức thì quyển sách này rất đẹp. Bìa và chất lượng giấy xuất sắc, và giá thành thì quá ổn so với đa số các sách có độ dày và khổ tương tự trên thị trường.
Về mặt chất lượng, đây là một cuốn hồi ký hấp dẫn. Lựa chọn sắp xếp như các mẩu chuyện ngắn, bà Phượng hạn chế sự lan man mà nhiều tác giả bị sa đà. Lối viết kể đơn thuần, hạn chế cảm xúc cá nhân giúp câu chuyện trôi chảy hơn nhiều. Tôi nhớ bà chi ghi lại 3 câu chuyện tiêu cực, gồm 1 câu chuyện về vị bác sĩ muốn lợi dụng bà, và 2 câu chuyện về cô em chồng mà khó có thể quên được. Điều này vừa tốt, vừa không. Vì cuộc đời bà quá dài, quá nhiều thay đổi để gói mọi thứ trong sự tích cực.
Điều tôi ấn tượng nhất, chính là bà Phượng không ngừng dấn thân vào các lĩnh vực mới. Bà ít run sợ và băn khoăn hơn rất nhiều người, và lĩnh vực nào bà cũng đạt thành công đáng nể. Nhưng với tôi, quãng đời sau khi nghỉ hưu, gạt bỏ cái gàn của chồng để bắt đầu phòng tranh tư nhân nuôi dưỡng nghệ thuật Việt Nam mới là quãng đời bà tự do nhất, cả về tài chính và tâm hồn. Câu chuyện của một con người không ngừng học tập, không ngừng vươn tới ước mơ mới, là câu chuyện đáng để ghi lại.

[Pristine.94 · Rating 4 out of 5]

đọc vì thấy mình cần biết về những năm tháng chiến tranh và để gieo trồng lại những hạt giống biết ơn, để mình không sống dửng dưng và vô cảm với cuộc sống.
ngoài ra đọc quyển này vì nghe Have a sip tập cô Xuân Phượng làm mình cứ tò mò và thật sự mình cũng đạt được phần nào kì vọng của bản thân. mình yêu những câu văn hoa mỹ hơn nhưng đọc quyển này mình nhận ra đôi khi sức nặng của một câu chuyện đã đủ để khiến nó đẹp
mà không cần những con chữ cầu kì.

[Claire · Rating 3 out of 5]

Incredible story, incredible woman

[Hiếu (Harry) Nguyen · Rating 5 out of 5]

Một cuốn sách quá cảm xúc, cho dù câu văn vô cùng gẫy gọn, không lòng vòng, từ vựng dung dị nhưng chỉ cần đọc là biết được viết bởi một người tài. Hồi ký của cô Phượng có sự xông xáo và mãnh liệt của một tuổi trẻ mạo hiểm tính mạng vì Tổ Quốc, có sự mùi mẫn và mong manh của một cô gái đối diện trước tình yêu tuổi đôi mươi, có nét mạnh mẽ và quyết đoán của một con người đầy nghị lực và ý chí, có cả thứ tình cảm dạt dào cho những số mệnh cùng chung kiếp người, và có thêm nữa nét hài hước, vui tươi lạc quan. Gánh Gánh... Gồng Gồng... là một cuốn hồi ký ngắn, nhưng đủ sức mạnh ngôn từ trong những mẩu chuyện được kể theo trình tự phi tuyến tính, để khiến người ta bật khóc hay rưng rưng xúc động từ trang này tới trang kia.

Cô Phượng đã chia sẻ rằng vì nhiều người không hiểu, vì thế hệ trẻ không biết chiến tranh nên cô mới viết ra câu chuyện của đời mình. Và đúng thế, Gánh Gánh... Gồng Gồng... là một câu chuyện xảy ra xuyên suốt thời chiến, suốt lịch sử kháng chiến của đất nước, nhưng chiến tranh xuất hiện như một thứ chất liệu để dệt nên hình hài và cuộc đời phi thường của cô.

[neverblossom · Rating 5 out of 5]

Trời ơi đỉnh của chóp! Một trong những cuốn hồi kí hiếm hoi đọc không dứt mắt ra được luôn.

[Mai Chau DANG · Rating 5 out of 5]

Nếu có thể cho nhiều hơn 5 sao, tôi sẽ cho cuốn sách này 10 sao.

Gánh gánh gồng gồng, gánh sông gánh núi, gánh củi gánh cành...

Đọc tên cuốn sách là bài ca dao nọ lại hiện ra trong tâm trí. Nhưng phải đến những trang cuối cuốn sách tôi mới nhận thức rõ rệt về cuộc đời gồng gánh của bà Xuân Phượng.

Chín mươi hai tuổi và ra mắt cuốn hồi ký đời mình, bà xuất hiện qua từng con chữ một cách bình thản, ung dung, và đặc biệt nhất là thái độ làm chủ và quyết định cuộc đời của bản thân. Có lẽ đó chính là một phần nguyên do khiến cuốn sách thành công truyền cảm hứng cuộc sống đến như thế. Khiến chính bà được yêu mến, khâm phục và dõi theo nhiều đến thế. Thái độ ung dung nhưng dứt khoát mỗi khi cần đưa ra quyết định lớn của cuộc đời ấy xuyên suốt cuốn sách lẫn cuộc đời khá nhiều sóng gió của bà quả thực là điều mà tôi, bạn và thậm chí tất cả phụ nữ Việt Nam hay thế giới nói chung cần đến.

Tất nhiên điều ấn tượng lớn nhất trong cuốn hồi ký này là những sự kiện lịch sử mà bà Xuân Phượng đã trải qua và chứng kiến. Mặc dù tất cả điều đó nếu tóm gọn lại trong một câu thì chỉ khô khan như dòng sách giáo khoa về một danh nhân:

"Mười sáu tuổi thoát ly gia đình đi theo cách mạng, bà từng làm văn công tuyên truyền, rồi quân y, rồi tham gia điều chế chất nổ cho quân đội. Chuyển về hậu phương làm bác sĩ Nhi một thời gian, bà quyết định trở thành phóng viên chiến trường cho đến ngày Độc lập 30/04/1975. Hiện tại bà là chủ của phòng tranh tư nhân Lotus ở Thành phố Hồ Chí Minh."

Đó, nội dung chính cuốn sách chỉ có thế. Nhưng bằng giọng kể đầy tự nhiên và lối kể theo từng mẩu chuyện nhỏ gắn với từng thời điểm quan trọng, cuốn sách hồi ký của chín mươi năm đời bà trở nên cực kì sống động, có linh hồn máu thịt khiến người đọc như thể đang tự mình trải qua những sự kiện ấy.

Đặc biệt nữa là những sự kiện lớn của lịch sử dù là đối với bên thắng hay thua đều được bà kể lại với giọng bình thản không quá nhiều bình luận hay mang theo cảm xúc cá nhân, nên tôi cảm giác như tùy vào mỗi người đọc sẽ có sự cảm nhận hay đồng cảm khác nhau. Hay thậm chí là tùy vào kinh nghiệm sống, trải nghiệm, hay độ tuổi người đọc mà sẽ có những suy nghĩ về cuốn sách theo những góc khác biệt.

Đó là một điều đặc biệt và khá hiếm khi đọc hồi ký, vì bản thân hai chữ hồi ký đã mang theo tư tưởng cảm xúc của tác giả về những gì mình trải qua, đôi khi sa đà vào kể lể lê thê khiến người đọc mệt mỏi. Nhưng hãy yên tâm, Gánh gánh gồng gồng của bà Xuân Phượng hoàn toàn đi ngược lại với định kiến ấy.

Để nói về cuốn sách này chắc mười ngày cũng không hết. Tôi chỉ kết thúc bằng việc cảm ơn cô em gái bán sách thân yêu đã nhất quyết dúi cuốn sách vào tay tôi và bảo chị đọc đi, em chắc chắn chị sẽ thích, không thích em không lấy tiền. Quả thực không những thích mà phải nói là quá thích. Cảm ơn Mai nhiều lắm về cuốn sách tuyệt vời khiến chị đọc một mạch hai buổi tối này nhé.

[Chloe Nguyen · Rating 5 out of 5]

Thật là 1 người phụ nữ Việt Nam kiên cường đúng như tựa đề "Gánh gánh gồng gồng". Cảm thấy rất nể phục bà Xuân Phượng.
Hồi kí súc tích, có nhiều chi tiết đọc mà muốn khóc vì sự khốc liệt của chiến tranh, khát vọng tự do, lí tưởng sống của cha ông. Tư liệu hình ảnh và update giúp mình dễ hình dung hơn. Đọc xong mình thêm trân quí điều kiện hoà bình, tự do mà mình đang được hưởng.

Điểm trừ: Một số chỗ bị lỗi chính tả. Cá nhân mình thì k thích phần dư luận phía cuối sách. Nếu dừng lại ở câu chuyện hồi kí của bà, cảm xúc lắng đọng, suy tư về chuyện đời, chuyện thời. Đọc phần dư luận xong cảm xúc nó trôi tuột đi đôi chút. Phần dư luận mình thấy k thật sự cần thiết trong cuốn sách này.

[ÁI LINH · Rating 5 out of 5]

Tôi muốn viết lại một vài dòng sau khi đọc “Gánh gánh gồng gồng”, chắc vì được truyền cảm hứng từ ý chí mạnh mẽ của bà, người thiếu nữ 93 tuổi vẫn cho ra đời một tác phẩm quá tuyệt vời, trong khi một thanh niên còn chưa đến đầu 3 đã thấy mình thật già cỗi, miệng luôn mồm kêu “tôi muốn làm đẹp cho đời” lại quẩn quanh với những lời kêu than về công việc 9 to 5 lặp đi lặp lại mà cơm áo gạo tiền cứ cuốn đi mãi.
Chưa bao giờ tôi đọc xong một cuốn hồi ký nhanh đến thế (thể loại mà trước giờ tôi đã nghĩ là khá khô khan – điển hình là tôi mất khá lâu để đọc xong vài cuốn hồi ký khác). Nếu bỏ qua thời gian đi làm, tắm và đi ngủ, tôi đọc hết hơn 300 trang sách chỉ vọn vẹn 40 phút đi tàu lên công ty và 40 phút đi tàu về. Tôi ước thời gian chờ tàu lâu hơn. Tôi chỉ đặt KPI một tháng hết một cuốn sách là đã mãn nguyện rồi, còn để thời gian làm việc khác. Nhưng không ngờ tháng này dù bận bất chấp, tôi vẫn đọc được hết hai quyển. Cuốn này tôi không hề để lay lắt, tôi đọc ngấu nghiến từng chữ, tôi thấy mình như được sống trong lời kể của bà, không cầu kì, không khoa trương, không thổi phồng những công lao cá nhân hay tô vẽ một cuộc đời hoàn mỹ, từng dòng của bà như một cuộc nói chuyện tản mạn với con cháu, vào một chiều hè mưa rào mất điện, lũ trẻ quây quần bên ngọn nến cháy một nửa, rằng 90 năm cuộc đời bà đã diễn ra như thế.
Những nhân vật lịch sử hiện ra dung dị trong những hồi ức của bà, đủ để thấy bà đã sống hào sảng như thế nào để có những mối quan hệ thâm tình đến vậy. Nhưng bà không hề kể về mình như một hình ảnh người phụ nữ vĩ đại, đã có công đưa hội họa Việt Nam ra quốc tế, hay người phóng viên Đài Truyền hình bôn ba khắp các mặt trận để đưa tin về chiến tranh. Bà kể về mình như một người con gái gốc Huế ở Đà Lạt, rời gia đình từ năm 16 tuổi theo kháng chiến, để rồi đến tận năm hơn 60 tuổi mới được gặp lại mẹ và anh chị em, khi bố mất bà cũng không có mặt để tiễn biệt.
“Má ơi, con phải về rồi” Tôi bước lên xe, đau đớn đến nỗi lưng gập lại, lòng như bị xát muối.
Đọc đến đây tôi thấy lòng mình cũng như bị xát muối theo, cái cảm giác đau đớn trong lồng ngực, đau xót như ai đang lấy dao cậy vào vết thương hở còn đỏ hồng chưa lành lặn của mình. Mỗi người một cuộc đời, mỗi người một số phận, bà đã lựa chọn để phải chia ly gia đình ư? Không, bà phải viết lại hồi ký đời mình để gia đình và thế hệ sau hiểu được tại sao bà lại lựa chọn đi theo Cách mạng, để đồng cảm và thấu hiểu hơn nỗi đau chia cắt mà chiến tranh đã gây ra, để biết nỗi đau cá nhân đã hòa chung vào nỗi đau của thời đại như thế nào.
“Đồng chí Ivens là bạn của Bác, là một chiến sĩ điện ảnh cách mạng quốc tế rất có uy tín trên thế giới, bằng mọi giá phải bảo vệ đồng chí ấy. Những thước phim của Ivens sẽ có giá trị to lớn đối với quốc tế khi nói về cuộc chiến tranh chính nghĩa của dân tộc ta”
Tác phẩm của bà không chỉ có giá trị về lịch sử, khi lần lượt những cột mốc được kể lại mộc mạc qua từng giai đoạn chuyển mình chuyển nghề của bà, từ một cô nữ sinh con quan đến hộ lý ở trạm quân y, cho đến một kĩ thuật viên pha chế thuốc nổ, hay một phóng viên bản tin kháng chiến, một bác sĩ nhi khoa ở phòng y tế khu Ba Đình, và tới cả những năm nghỉ hưu xế chiều, vẫn “mát tay” làm bà bầu của nhiều họa sĩ trẻ, thay đổi cuộc đời của rất nhiều những tài năng vô danh. Tuy là hồi ký nhưng những câu chữ của bà lại không hề khô khan, mà thơ, mà tình, mà minh mẫn, mà nhiệt thành. Bà không phóng đại, nhưng cuộc đời bà lại ly kỳ, lại hấp dẫn, lại truyền cảm hứng đủ để thu hút tôi đến tận trang cuối.
Năm 1988, anh bị bạo bệnh. Ngày hấp hối, anh nắm tay tôi: “Anh đi trước” Đôi khi tôi nghĩ lẩn thẩn: “Không biết nếu thành vợ chồng, sau nhiều năm chung sống, tình sẽ còn đẹp không?”. Vì dang dở nên nhớ da diết con đường nhỏ rợp bóng hoa phượng chạy giữa hai trường Đồng Khánh và Khải Định, “con đường chim sẻ” của hai đứa.

Tôi nghĩ mình sẽ cho “Gánh gánh gồng gồng” 5 sao để kết thúc bài cảm nhận ở đây. Ít tác phẩm nào khiến tôi viết dài thế này, cũng không biết có ai đọc không, nhưng tôi muốn ghi lại để sau này khi chùn bước một chút, tôi sẽ đọc lại mà nhớ rằng có những người vẫn luôn sống miệt mài như thế, bằng xương bằng thịt, bằng chính cuộc đời cần mẫn làm đẹp cho đời, sống với lý tưởng của mình.
Xin cảm ơn bà, và xin cảm ơn những người đã để lại cho thế hệ con cháu chúng ta một thời bình với kho tàng văn hóa để tự hòa, để ngợi ca. Cảm ơn bà đã sống để kể lại những câu chuyện một cách sống động, hóm hỉnh và đầy hào sảng. Mong bà luôn mạnh khỏe để tiếp tục với những bản thảo chưa hoàn thành.

[George Han · Rating 4 out of 5]

Vào một ngày hè giữa Sài Gòn, ngồi cà phê và nghe podcast "Have a Sip", tôi được lắng nghe cuộc trò chuyện giữa Thùy Minh và bà Xuân Phượng. Trong cuộc trò chuyện này, bà Xuân Phượng đã chia sẻ về cuốn hồi ký "Gánh Gánh Gồng Gồng" của mình. Tác giả, một người phụ nữ trên 93 tuổi, thường đùa rằng bà là "thiếu nữ 23 tuổi cộng thêm 70 năm kinh nghiệm".

"Gánh Gánh Gồng Gồng" là câu chuyện cuộc đời của một người phụ nữ xa gia đình từ khi còn trẻ, tới 50 năm sau mới được gặp lại người thân. Cái tên "Gánh Gánh Gồng Gồng" xuất phát từ một câu đồng dao của Việt Nam, mang ý nghĩa phải làm nhiều việc cùng một lúc. Bà Xuân Phượng là minh chứng sống động cho câu đồng dao này khi bà đã xuất sắc đảm đương cả việc nhà lẫn việc nước.

Một kỷ niệm đáng nhớ trong cuốn hồi ký là câu chuyện về chiếc bơm xe đạp khi bà còn 20 tuổi. Câu chuyện diễn ra khi cậu của bà chở bà qua sông Hương bằng xe đạp, nhưng vì quên chiếc bơm nên phải quay lại lấy. Ngay lúc đó, một trận đánh bom của Pháp đã khiến bà và người cậu xa cách suốt 50 năm.

Trong hồi ký của bà Xuân Phượng, chúng ta sẽ được chứng kiến nhiều giai đoạn lịch sử của đất nước, từ thời kỳ còn dưới chế độ nhà Nguyễn, vua Bảo Đại thoái vị, đến cuộc chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ và thời kỳ phát triển của đất nước sau này. Xen kẽ là những thăng trầm của tác giả khi làm nhiều công tác khác nhau và gặp gỡ nhiều nhân vật đặc biệt. Với giọng văn nhẹ nhàng, dễ hiểu, tác giả đã mang đến cho người đọc một cảm giác chân thật, kể lại những câu chuyện bình dị mà nhiều người có thể chưa từng nghe, như việc bà bị bắt nạt bởi bà cô bên chồng và phải sống trong chuồng gà.

Đọc đến những trang cuối của cuốn sách, tôi thực sự xúc động khi nhìn lại một cuộc đời dài gần một thế kỷ của bà Xuân Phượng. Cuốn sách đã làm tôi suy ngẫm về lối sống và cách sống của chúng ta. Cuộc sống này chỉ có một lần để sống, và chúng ta nên sống một cách rực rỡ, ý nghĩa nhất. Thường thì chúng ta sẽ hối tiếc về những điều mình chưa làm hơn là những điều mình đã làm, dù đúng hay sai.

Dù cuốn sách có kích thước lớn và dày, gây một chút bất tiện khi mang theo, nhưng tôi tin rằng "Gánh Gánh Gồng Gồng" vẫn đáng để mọi người đọc. Cuốn sách kể về hành trình của một người phụ nữ 93 tuổi, trải qua nhiều giai đoạn lịch sử và nhiều công việc khác nhau, giúp ta hiểu thêm về những thời kỳ gian khó của đất nước. Đặc biệt, đối với thế hệ trẻ ngày nay, cuốn sách này là một nguồn tư liệu quý giá để hiểu hơn về quá khứ và nhận ra rằng không có quá khứ thì khó có hiện tại và tương lai.

Nhất định tôi sẽ ghé thăm phòng tranh Lotus của bà Xuân Phượng vào một ngày gần nhất khi có mặt ở Sài Gòn.

[Linh · Rating 4 out of 5]

Với văn phong ngắn gọn, súc tích nhưng trầm ấm và sâu lắng, Gánh Gánh Gồng Gồng không chỉ cho thế hệ sau chúng mình biết rõ hơn về cuộc đời bà Xuân Phượng, mà còn là cuộc đời của bao con người từ thời chiến tới thời bình.

Mình khá thích những mẩu chuyện nhỏ về những con người xung quanh bà. Mình đặc biệt cảm thấy xúc động khi đọc những đoạn bà viết về ông Nam và mối quan hệ của hai người từ lúc còn trẻ. Văn phong của bà những đoạn này đầy sự thân trọng và thương mến.

Cá nhân mình thấy 1/4 cuối sách sẽ hay hơn nếu bà chỉ rõ ra rằng đây là những mẩu chuyện ngoài lề về các nghệ sĩ bà từng làm việc cùng. Mình cảm thấy hơi hẫng một chút khi đang đọc hồi ký về bà nhưng tự dưng lại nói rất sâu về một số nhân vật khác về cuối sách.

[サイ · Rating 5 out of 5]

sách này nên được gắn tag 18 thậm chí 20+
Hồi ký của bà liên quan tới lịch sử, và người đọc cần có một cái nhìn đúng đắn về chiến tranh, về đường lối để giữ mình...
Tuy có vài chỗ cấn cấn, nhưng mình thấy bà Xuân Phượng nói riêng và những người phụ nữ ở hậu phương hay tiền tuyến nói chung thực quá bản lĩnh, mình đọc mình sốc lắm. Mình sốc và khâm phục. Khó khăn, gian khổ như vậy cơ mà. Vì con cái, vì chồng, vì đất nước.

Bà được gặp Bác Hồ, và rất rất nhiều những bậc anh hùng, tài ba khác bằng xương bằng thịt luôn.

Điểm trừ của cuốn sách chắc là phần Dư luận, mình thấy thừa, những trang sách đó dành để bà Xuân Phượng kể thêm nhiều nhiều những kỉ niệm thì hay biết mấy. Rõ ràng bà còn nhiều điều để kể lắm.

[cqmdh]

Đọc xong liền cầu cho "bố già" Xuân Phượng sống khỏe mạnh thật lâu, tới khi kể xong những gì muốn kể lại. Một tượng đài còn sống mới thật là tượng đài. Yêu thương và kính nể cuộc đời bà đã dám sống.

Bài học quan trọng, đừng bao giờ ngừng học, biết thêm ngôn ngữ mới không bao giờ là thừa; hễ nhìn là phải thấy, còn không khỏi nhìn; khi buộc phải lựa chọn giữa lý tưởng vì hòa bình của Tổ quốc và sự ấm êm của bản thân và gia đình, đừng ngần ngại quay lưng lại với gia đình.

Khi muốn bỏ cuộc, hãy nhớ tới bà Xuân Phượng - sống lâu, sống sâu, sống ngầu.

[Sơn Lương · Rating 4 out of 5]

Có một chi tiết nhỏ thôi nhưng với mình vô cùng ấn tượng, trong một đoạn hồi ức, bà viết “năm 2018, tức là bảy mươi ba năm sau…”. Một câu kể, viết ở thì hiện tại, trỏ ngược về một mốc trước đó bảy thập kỷ, chứ không phải một câu tường thuật ở thì quá khứ.
Có bao nhiêu người đủ minh mẫn để kể lại một câu chuyện từ 73 năm trước - và thậm chí còn lâu hơn thế? Bà Xuân Phượng sinh năm 1929, và (hình như) bà viết hồi ký năm 2019, khi đã 90 tuổi. Chỉ nhiêu đó thôi có lẽ cũng đủ khiến người ta tò mò mà đọc sách.

[ớt chuông đỏ cay ngọt · Rating 5 out of 5]

Người phụ nữ gánh gánh gồng gồng trong mỗi dòng chữ nhưng hành văn ngọt ngào, rung cảm hết sức.
Xao xuyến với hội bạn “Celeb” dung dị, ấm nồng của cụ Phượng. Chap gây ấn tượng nhất cuốn sách bởi hình ảnh cụ già Khottabych Nguyễn Tuân vẫn sợ cụ Tôn Thất Hoàng như thường, bởi 2 nhúm gạo và xíu muối đường cho cụ Thảo mà chuyến viếng thăm như mật vụ đột nhập, bởi cụ Sáng hồ hởi nhiệt thành không giấu gì với cốt hay cụ Khương Nghiêm ỏooo vô cùng ấy. Iu cách các cụ bên nhau giữa thời khói bom lửa đạn rung chuyển đất trời lòng người nào được yên.

[Trang · Rating 4 out of 5]

Thực sự bái phục. Sao một con người có thể nghị lực và nhiệt huyết như vậy cho tới tận cuối đời nhỉ. Không thể đếm được số lần bà XP lựa chọn con đường khó đi hơn trong những con đường bà có
Hic. Nhìn lại bản thân cảm thấy thật xấu hổ
Một cuốn hồi ký rất đáng đọc (và dễ đọc nữa). Highly recommend cho mọi người

[Thao Duong · Rating 5 out of 5]

“… Tôi mong muốn gia đình thương yêu hiểu rõ thêm những gì tôi đã trải qua. Và cũng vì những người trẻ chưa hề biết đến chiến tranh, tôi quyết định viết lại đời tôi.”

Thiệt sự đọc cuốn sách này đã giúp mình phần nào hiểu được điều kiện sống và chiến đấu khắc nghiệt của dân mình ngày trước, của những nỗi đau mà nếu chỉ đọc những trang sách giáo khoa lịch sử có lẽ không thể đầy đủ được. Đọc mới thấy dân mình nỗ lực và kiên cường đến cỡ nào. Đọc mới thấy hoà bình của ngày hôm nay là đánh đổi của biết bao con người, để mà yêu nước và yêu những gì mình đang có hơn.

Đọc mới thấy thiệt ra mình còn cả một đời để cố gắng, một đời rất dài và rất nhiều chuyện có thể xảy ra. Như cái cách bà Xuân Phượng đi qua mọi nghề, từ làm y tá, chế tạo thuốc nổ, đến làm bác sĩ, làm báo, làm phòng tranh rồi còn cả viết sách nữa. Ở cái tuổi hơn 90 mà bà Xuân Phượng vẫn miệt mài làm việc, cống hiến cho đời thì mình còn quá nhiều sức khoẻ, cơ hội và thời gian để làm nhiều hơn nữa.

[Chi Cat · Rating 4 out of 5]

4.25 ⭐️⭐️ thật sự quá ngưỡng mộ cụ. Câu văn không hoa mỹ nhưng câu chuyện của cụ đủ để khiến đây là một quyển sách rất-đáng đọc. Mình được nhìn lịch sử Việt Nam qua một góc nhìn khác, thấy được những khía cạnh trước đây chưa từng thấy khi đọc về lịch sử nước nhà.

Dốt văn nên k bít nhận xét gì thêm hihi 🙈🙈 nhưng hay nha mn nha