Οι Υπνοβάτες: 1918, Χούγκεναου ή ο ρεαλισμός

The Sleepwalkers #3

by Hermann Broch, Κώστας Κουντούρης (Translator)

Το "1918, Χουγκενάου ή ο Ρεαλισμός" αποτελεί τον τρίτο τόμο με τον οποίο και ολοκληρώνονται οι "Υπνοβάτες" του Χέρμαν Μπροχ.

Το βιβλίο αρχίζει με τη λιποταξία του Χουγκενάου, ενός αλσατού επιχειρηματία. Στην προσπάθειά του να απομακρυνθεί από το μέτωπο και να βρει καταφύγιο σε ασφαλές μέρος, μέχρι να τελειώσει ο πόλεμος, ο Χουγκενάου φτάνει σε μια μικρή πόλη. Εκεί θα συναντήσει τους ήρωες των δύο προηγούμενων τόμων, τον Γιόαχιμ φον Πάσενοβ, στρατιωτικό διοικητή, και το Ες, που έχει γίνει διευθυντής τοπικής εφημερίδας. Η σύγκρουση του Χουγκενάου τόσο με τον πρώτο όσο και με τον δεύτερο θα έχει τραγικές συνέπειες. Εκτός όμως από αυτή την ιστορία, που συνιστά τον κορμό του μυθιστορήματος, ταυτόχρονα εξελίσσονται και άλλες παράλληλες ιστορίες.

Ο κατακερματισμός της αφήγησης, η οποία στους προηγούμενους τόμους ήταν συνεκτική, εκδραματίζει το θέμα του μυθιστορήματος, από την άποψη της δομής. Οι συμβατικές απαιτήσεις του είδους αποδυναμώνονται, καθώς αυτό εμπλουτίζεται με στοιχεία φιλοσοφικού δοκιμίου, ποίησης και θεατρικής δράσης.

Οι "Υπνοβάτες", με την ενοποίηση όλων αυτών των στοιχείων, δεν δημιουργούν μόνο ένα νέο τύπο μυθιστορήματος που βασίζεται στο ιστορικο-φιλοσοφικό τους περιεχόμενο, την ποιητική ματιά, την επιστημονική ακρίβεια και την προφητική διορατικότητα, αλλά αποτελούν ορόσημο και καμπή στην τέχνη της μυθιστορηματικής αφήγησης.

Genres: Fiction, German Literature, Germany, Historical Fiction

464 pages, Paperback

First published January 1, 1932

About the author

Broch was born in Vienna to a prosperous Jewish family and worked for some time in his family's factory in Teesdorf, though he maintained his literary interests privately. He attended a technical college for textile manufacture and a spinning and weaving college. Later, in 1927, he sold the textile factory and decided to study mathematics, philosophy and psychology at the University of Vienna.

In 1909 he converted to Roman Catholicism and married Franziska von Rothermann, the daughter of a knighted manufacturer. This marriage dured until 1923.

He started as a full-time writer when he was 40. When "The Sleepwalkers," his first novel, was published, he was 45. The year was 1931.

In 1938, when the Nazis annexed Austria, he emigrated to Britain after he was briefly arrested. After this, he moved to the United States. In his exile, he helped other persecuted Jews.

In 1945 was published his masterpiece, "The Dead of Virgil." After this, he started an essay on mass behaviour, which remained unfinished.

Broch died in 1951 in New Haven, Connecticut. He was nominated for the Nobel Prize and considered one of the major Modernists.

Reviews

[°°°·.°·..·°¯°·._.· ʜᴇʟᴇɴ Ροζουλί Εωσφόρος ·._.·°¯°·.·° .·°°° ★·.·´¯`·.·★ Ⓥⓔⓡⓝⓤⓢ Ⓟⓞⓡⓣⓘⓣⓞⓡ Ⓐⓡⓒⓐⓝⓤⓢ Ταμετούρο Αμ · Rating 5 out of 5]

«Ο ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ»

Υπνοβατούμε στο λαϊκό υπνωτήριο της αποσύνθεσης και της κατάργησης όλων των αξιών που θα έπρεπε να διέπουν τη ζωή μας,χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.

Η Ιστορία επαναλαμβάνεται αμείλικτη και αιματοβαμμένη.
Οι εποχές διαδέχονται η μια την άλλη και οι άνθρωποι διαπράττουν τα ίδια φρικτά εγκλήματα ενάντια στην ίδια τους την ύπαρξη, καταστρέφοντας κάθε επιταγή της φύσης,του πνεύματος,του καθετί που μπορεί να θεωρείται αξία.

Συνεπάγεται αποδόμηση των συναισθημάτων και των δικαιωμάτων που καταρρέουν απο τις αδιάλλακτες-ατομικιστικές συμβάσεις και τις λογικές πράξεις των "καθεστώτων" της ανώτερης βεβαιότητας του επερχόμενου φασισμού.

Ο Μπροχ,θεωρεί την απόλυτη επικράτηση του ορθολογισμού εξίσου καταστρεπτική με τον ανορθολογισμό.
Προφητεύει πως επικρατώντας στην ανθρώπινη κοινωνία οι δογματισμοί,οι δεσμεύσεις,οι συμβάσεις,οι πρωτόγονες θεολογικές θεωρίες, οι κερδοσκοπικές καταναλωτικές ανάγκες και η πραγματική έλλειψη αξιών,βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την παγκόσμια ανθρωπιστική απειλή.

Αποξένωση,αδιαφορία,
πραγματισμός, κέρδος.

•α΄τόμος "Οι Υπνοβάτες",1888, Πάσενοβ ή Ο Ρομαντισμός
•β' τόμος "Οι Υπνοβάτες",1903, Ες  ή Η Αναρχία
•γ΄τόμος "Οι Υπνοβάτες",1918, Χούγκεναου ή Ο Ρεαλισμός.

Τρεις ευρωπαϊκές διαδρομές στην αποκάλυψη των μεγάλων ανακαλύψεων.

Πολιτική,θρησκεία,κράτος καταρρέουν στην Ευρώπη του πολιτισμού και της εξουσίας.
Ο φόβος και ο τρόμος των πολιτών δεν ειναι ούτε ο πόλεμος, ούτε οι εξεγέρσεις.
Οι επαναστάσεις που άλλαζαν τον κόσμο γαλήνεψαν, χρηματίστηκαν,βρήκαν υλιστικά ιδεώδη και καιροσκοπικά κέρδη για να εξηγήσουν τον κόσμο καλύτερα.

Τα κράτη δεν πολεμούν πια για ιδανικά που δεν κατανοούν,παίζουν πολιτικά και στρατιωτικά παιχνίδια και μοιράζουν βάρβαρες εξουσίες και πολιτισμένες συνοριακές γειτονίες.

Ο Αυστριακός συγγραφέας γράφει τους "Υπνοβάτες"κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου.

Όσα προαναγγέλει οδηγούν στον Ά παγκόσμιο πόλεμο και την κατάρρευση των αυτοκρατοριών.

Αναλύει σε βάθος αιτίες και αποτέλεσματα που μας φέρνουν αντιμέτωπους με τη μελλοντική βαθμιαία κατάρρευση κάθε ηθικού συστήματος για την ανθρώπινη κοινωνία.
Μας συστήνει τους "Υπνοβάτες".
Είναι οντολογικά φαντάσματα που άγονται και φέρονται παραδομένα στο ανούσιο παιχνίδι της εξελικτικής τους υποβάθμισης.

Ο κόσμος συνέρχεται απο την αυταπάτη της ενότητας,απελευθερώνεται απο το καθήκον προς το συνάνθρωπο και ευδαιμονεί με πρακτικό τρόπο.
Ψυχρότητα-ωφελιμότητα-κέρδος.

«Το 1932 κυκλοφόρησε το ογκώδες μυθιστόρημά του Οι υπνοβάτες σε τρεις τόμους, το οποίο ωστόσο προσέχθηκε μόνο από τους λογοτεχνικούς κύκλους της εποχής, που διαπίστωναν ότι με το βιβλίο αυτό η γερμανόφωνη λογοτεχνία αποκτούσε έναν ακόμη μεγάλο συγγραφέα. Μετά την προσάρτηση της Αυστρίας από τους ναζιστές ο Μπροχ συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Μέσα στη φυλακή αρχίζει να γράφει το Βιργιλίου θάνατος. Αποφυλακίζεται έπειτα από παρέμβαση των φίλων του (ανάμεσά τους και ο Τζόις) και μεταναστεύει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Αμερική ολοκληρώνει το μείζον αυτό μυθιστόρημα και επιβλέπει την αγγλική μετάφρασή του. Πεθαίνει το 1951 στο Νιου Χέιβεν αυτοεξόριστος, σε μια βασανιστική σιωπή και σχεδόν τελείως ξεχασμένος...»


Καλή ανάγνωση!
Πολλούς ασπασμούς.

[Paradoxe · Rating 5 out of 5]

Ένα σπουδαίο βιβλίο ποτέ δεν τελειώνει, ζει μέσα μας. Τα λόγια του συγγραφέα ανεξάντλητα διαβρώνουν πρότερες και κατοπινές εντυπώσεις, διακτινίζονται και θωρούν με γενναιότητα το πριν και το τώρα. Κάθε βιβλίο του Μπροχ διαβάζεται ανεξάρτητα, ζει αυτούσια. Η δομή του είναι ανάλογη της ζωής, συνολική, άτακτη μα και μεθοδική. Έγραφε << Τι είναι σιωπή και φωνή ταυτοχρόνως; Είναι ο χρόνος. Μας εμπεριέχει και μας διαπερνά κι όμως παραμένει για ‘μας άφωνος και σιωπηλός. Όταν γεράσουμε και μάθουμε ν΄ ακούμε αντίστροφα, θ’ αντιληφθούμε ένα ελαφρύ μουρμουρητό, είναι ο χρόνος που έχουμε αφήσει. Κι όσο περισσότερο ακούμε αντίστροφα, γινόμαστε ικανότεροι στην ακοή, σαφέστερα αντιλαμβανόμαστε τη φωνή των χρόνων, τη σιωπή του χρόνου >>, στους Αθώους. Κι η φράση έζησε μέσα μου από πέρσι το καλοκαίρι, έγινε στην αρχή μια παρηγοριά κι αργότερα –και τώρα- κάτι σαν μάντρα. Και κάθε προηγούμενο βιβλίο του, είναι το μοναδικό πρίσμα που χρειάζεσαι όχι μόνο για τα επόμενα βιβλία του, αλλά και τις επόμενες ημέρες σου.

Πολλά γράφονται μέσα, πολύ αναλύονται, τίποτα δεν παραδίδεται ορθά, τίποτα δε βγάζει νόημα μεμονωμένα. Ακούς μια μελωδία, μια ιστορία, ένα … μουρμουρητό. Κι αυτό είναι η βροντερή, η πελώρια ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει. Κι όσο θέλει να ανήκει, τόσο υποτάσσεται στους κανόνες των μεγάλων συγκεντρώσεων, τόσο δέχεται ότι όσο πιο κοντά, τόσο φτωχότερος. Όχι όπως το εννοεί ένας μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος, εδώ σημαίνει πως η φλόγα διατηρείται ανάμεσα σ’ εκείνους που μαζεύονται γύρω της, όμως απαιτεί να κολλήσεις πάνω στον άλλο για να μη χαθεί καμιά ‘’σταγόνα’’ ζεστασιάς, απαιτεί να ακουμπήσουν τα γόνατα, απαιτεί να αγνοήσεις πως υπάρχει μια γλιτσιασμένη υγρασία, μια κακοφορμισμένη μυρωδιά, ανάσας, δέρματος, σκόρδου, μια ουσία ιδεών που μεταφέρεται με την κίνηση, με ένα βλέμμα. Πρέπει να αρνηθείς να είσαι ένας, πρέπει να γίνει όχι ένας απ’ τους πολλούς, πρέπει να γίνει ‘’ο πολλοί’’. Εσύ μόνος. Και να είσαι συνεπής. Συνεπής και ακόρεστος.

Και διαβάζεις τι γράφω και σου μοιάζουν ακατανόητα, περίεργα. Όχι εσύ που κολλάς στις λέξεις, αυτές από μόνες τους δεν έχουν κανένα βάθος, εσύ που τις έχεις ήδη μεταφράσει, που έχεις τη λογική για καταλύτη, για να φτάσουν οι έννοιες στην καρδιά. Σε εσένα μιλάω και μόνο. Αυτά έχουν νόημα και γράφονται όπως πρέπει να γραφτούν. Αυτή τη στιγμή ο Μπροχ με ένα ακόμα βιβλίο ζει μέσα μου. Ζουν οι Αθώοι, ζουν οι Υπνοβάτες 1, ζουν οι Υπνοβάτες 2, πριν τελειώσω το τρίτο μέρος, ήδη άρχισε να ζει μέσα μου ένα κεφάλαιο που διατίθεται δωρεάν απ’ τις εκδόσεις Γκούτενμπεργκ, απ’ το Βιργιλίου θάνατος και τώρα ζει και αυτό το βιβλίο. Δεν έχουν γίνει οι ημέρες μου ιδανικές, δεν έγινα ομορφότερος, δεν έγινα εξυπνότερος, έγινα πιο πολύ λυπημένος. Κι όσο διάβαζα το Μάλαμουντ, αυτό το βιβλίο που παραμένει ανοιχτό –αυτόβουλα – στις ίδιες σελίδες, μου κράταγε το χέρι, μου έσφιγγε τα δάχτυλα κατά διαστήματα. Ο Μπροχ είναι εμπειρία. Όχι γιατί πρέπει να το πω, επειδή κάθε ανόητος που άκουσε για τη δυσκολία και τη βαθύτητα του Μπροχ, προσπαθεί να παραστήσει πως βρήκε τα κλειδιά και να στήσει ψηφιδωτά πανωραίων, ακαταλαβίστικων εκφράσεων, ούτε γιατί ήταν ένα φαινόμενο που εμφανίστηκε στα 40 του και διέλυσε το σύμπαν, ούτε γιατί μας ιντριγκάρει να ανήκουμε στους λίγους που τον κατάλαβαν, ακόμα και αν δεν ανήκουμε. Αλλά γιατί από πέρσι, απ’ το πρώτο βιβλίο του μέσα μου άλλαξε κάτι.

Λέμε πως όταν τα νεφρά λειτουργούν σωστά τα ούρα σου δεν είναι καθαρά, βλέπεις ‘’κομματάκια’’ να επιπλέουν. Από πέρσι, βλέπω όνειρα. Άλλοτε σημαίνουν αυτοστιγμής που θα ξυπνήσω κάτι, άλλοτε σημαίνουν αργότερα. Δε βλέπω πάντοτε και παντού, βλέπω όμως όταν διαβάζω κάτι που μέσα μου δημιουργεί πληγές, που ξύνει την εμπειρία Μπροχ. Γιατί ο Μπροχ είναι φίλος μου. Δε μιλάει για το ρατσισμό, περισσότερο απ’ ότι μιλάει για τον έρωτα, δε μιλάει για τους Εβραίους με μεγαλύτερη αγάπη, απ’ αυτή που αγκαλιάζει το Γερμανό ή τον Αυστριακό, ή εμένα. Μιλάει για τον άνθρωπο, μιλάει για τις σχέσεις του, μιλάει για τις ανάγκες του.

Το βιβλίο έχει πολλές αρετές και πολλές κακίες. Η σπουδαιότερη όμως που κατακαίει το σύμπαν μου, είναι μια ‘’ξεκάρφωτη’’ ολιγοσέλιδη λαίλαπα που αποδεικνύει και για ‘μενα δε θεωρεί, ούτε υποστηρίζει, το ρήμα είναι ‘’αποδεικνύει’’ γιατί οι Εβραίοι βγάζουν φράγκα και τι σημαίνει αυτό. Όχι δεν είναι άλλο ένα βιβλιαράκι που μιλάει για τους κατατρεγμένους Εβραίους, πουθενά αλλού δεν αναφέρονται. Είναι ένα βιβλίο που γράφτηκε γι’ αυτούς, όχι περισσότερο απ’ ότι γράφτηκε για ‘μενα, ή τον γείτονα μου, ή το γείτονα του, που η χτεσινή καλημέρα έγινε μια καλημέρα με σφιγμένα δόντια, ανυπόστατη οργή, μια αιτία για συγκέντρωση με τους άλλους, εκείνους που όλοι μαζί γύρω απ’ τη φωτιά, κάνουν τα πράγματα να έχουν νόημα, κάνουν αυτόν να έχει νόημα, να έχει κάτι να πει, κάτι που δεν ακούγεται ποτέ, όταν είναι μόνος και εδώ δίνει όντως το χέρι ο Μπροχ, στο μεγάλο Γερμανό σοφό, όσο βέβαια και στον τροχιστή φακών απ’ το Άμστερνταμ, αλλά και σ’ εκείνο τον παππούλη που καθόταν στον κήπο του δίπλα απ’ την πύλη του Διπύλου.

Πω ρε φίλε, θα διαβάσουμε 400 σελίδες φιλοσοφιών, ξεχασμένων παρεξηγημένων, με περίεργη γλώσσα ( δε διαφέρει η γλώσσα του Φιλοσόφου, τα μουρέλα είναι διαφορετικά, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία ) ή κακοφορμισμένων Εβραίων, που ψάχνουν να αναδείξουν τα σημεία ομοιότητας με τους άλλους ανθρώπους. Μπα! Όχι στο Μπροχ. Δεν είναι περισσότερο φιλόσοφος από ‘σενα. Δεν είναι περισσότερο Εβραίος από ένα Καθολικό. Δεν είναι υποστηρικτής κανενός, πέραν του ανθρώπου. Ανακοινώνει μόνο, τα κίνητρα του φασισμού. Στήνει ένα τάφο κι από πάνω η πουτάνα που χορεύει με το κόκκινο φόρεμα και το μεγάλο ντεκολτέ και το βάψιμο που σε έχει ενθουσιάσει κι ας μην θες πάνω απ’ τις πέτρες που από κάτω λιώνει ένα ψοφίμι, επειδή προσπαθείς να μην την πιάσεις απ’ το χέρι για να την αγκαλιάσεις και να φτάσεις μαζί της σε οργασμό, ακόμα κι αν μέρος της ηδονής σου είναι να τη χτυπήσεις, να δεις αίμα, να δεις σκυμμένο κεφάλι, να δεις! Τελικά βλέπεις, πως το φόρεμα είναι τριμμένο, το μακιγιάζ έχει φύγει κατά τόπους και γυαλίζει όπως τα χρωματιστά γυαλάκια που θαύμαζε το μυθικό ζευγάρι στον ποίημα εκείνου του σκυφτού που τον έλεγαν Καβάφη, το ένα της χέρι είναι κοντύτερο απ’ το άλλο, τα νύχια είναι φαγωμένα και μπροστά στα μάτια σου κατά διαστήματα συρρικνώνεται, η μυρωδιά της φτάνει σαν αποφορά σ’ εσένα, το σκόρδο, οι πολλές βρωμισμένες ανάσες, η γλιτσιασμένη καθαριότητα. Είναι η φτώχια που τους έφερε κοντά, είναι η αδήριτη Ανάγκη να έχουν και δεν έχουν, έχει μόνο ‘’ο πολλοί’’. Καθένας μόνος δεν έχει τίποτα να κρατήσει και τίποτα να μοιραστεί, δεν έχει παρά να επαναλαμβάνει. Και κάθε φορά, να ξεχνάει και να επαναλαμβάνει. Να επαναλαμβάνει ξανά. Ο χρόνος είναι νεκρός. Έγινε χώρος. Κι ο άνθρωπος πια δεν αναλύεται στις συνιστώσες του, η λογική λέει πως πρέπει να είναι ενιαίος. Πρέπει να είναι συνακόλουθος, πρέπει να έχει. Και τελικά, τρομάζει, τρομάζει να βάζει παντού την ίδια σφραγίδα και γίνεται πια η μεγάλη στροφή του ατόμου, στην απομόνωση. Ο Μπροχ την ονομάζει δολοφόνο, είτε ξεκίνησε ως επιλεκτική μοναχικότητα, ή επιβεβλημένη μοναξιά, είτε και ως προσκόλληση σε λεκτικά σύμβολα. Γίνεται πια συντριπτική η ιδέα πως η καθημερινότητα που προαναγγέλλεται και σε τρομάζει, είναι αυτή που τις νύχτες επιθυμείς μα δεν αναγνωρίζεις πια, έμαθες να ζεις στον αποκαλυμμένο πόλεμο και στη σιωπηλή –να μην ακουστεί- ειρήνη και οτιδήποτε διαφορετικό σε τρομάζει. Ακούς το γέλιο στη γωνία; Είναι ο Γκρην κι ο Βαλερύ που συγκλονισμένοι γελούν στο νεκρό Αυστριακό. Αν είναι νεκρός. Αν δε ζει στα όνειρα μου.

[Antônio Xerxenesky · Rating 4 out of 5]

1200 páginas depois, termino a trilogia de Broch. O terceiro é o melhor volume, sem dúvida; foi aqui que Broch pôs no papel pela primeira vez o estilo que o tornou conhecido e que ele radicalizou em obras posteriores - a mescla de gêneros, alternando entre ficção, ensaio e poesia. Há na parte de ensaio uma influência de Spengler que me deixou meio receoso, mas as reflexões finais acabam com qualquer possibilidade de uma leitura criptofascista.

[Fede La Lettrice · Rating 5 out of 5]

• Con Huguenau o il realismo (1918) si chiude la grande Trilogia dei Sonnambuli di Hermann Broch.
È l’anno simbolico della fine: la Prima guerra mondiale come dissoluzione dell’Europa. Dopo Pasenow o il romanticismo (1888) che narrava la vita nella forma e Esch o l’anarchia (1903) che mostrava la vita nella ricerca convulsa di un ordine, Huguenau mette in scena la vita nel suo meccanismo più reale.

• Questo terzo romanzo è il più compiuto, il più stratificato, il più modernamente ambizioso. La prosa è densa e mobile, alterna episodi narrativi a riflessioni saggistiche, pagine poetiche a cronache giornalistiche, descrizioni documentarie a monologhi lirici.

• Auguste Huguenau, il protagonista, è l’antitesi di Pasenow e di Esch in quanto uomo della pura funzionalità.
È un affarista senza scrupoli che si muove tra guerra e commercio imbastendo tradimenti e calcoli con convinto cinismo.

• Il protagonista è un uomo normale che ha eliminato dalla vita ogni riferimento morale. È completamente adattato al reale, ultimo stadio della decadenza europea.

• Riduzione della vita al fatto, all’evento empirico, alla cronaca. È la modernità spogliata di ogni trascendenza in cui l’uomo accetta il mondo così com’è, senza interrogarsi più sul suo senso.

• Accanto a Huguenau, Broch mette un personaggio come il capitano Pasenow, lo stesso del primo romanzo ma ormai invecchiato, che continua a credere in una forma, benché vuota. Il loro incontro è l’immagine simbolica della storia moderna in cui il realismo uccide definitivamente il romanticismo, cioè la fede nella forma.

• In questo terzo romanzo Broch raggiunge un vertice formale raro per l'epoca perché intreccia
prosa narrativa con episodi di guerra, incontri, trattative, uccisioni, descritti con asciuttezza documentaria; parti poetiche come liriche in prosa, visioni mistiche, dialoghi interiori che disegnano una dimensione quasi religiosa; intermezzi saggistici quali riflessioni sulla storia, l’etica, la dissoluzione dei valori; sezioni giornalistiche e reportages come frammenti di cronaca che riproducono il linguaggio impersonale della modernità mediatica.

• Tutto si svolge in un’atmosfera di collasso, l’esercito in ritirata, la burocrazia che si sfalda, l’economia in rovina, la morale dissolta e Huguenau prospera proprio in questo vuoto. È il sopravvissuto. La realtà è tutto ciò che resta e la realtà è priva di senso.

• Nei lunghi intermezzi saggistici (i miei preferiti sono quelli sulla disgregazione dei valori) Broch inserisce la chiave interpretativa.
La Trilogia dei sonnambuli si rivela come filosofia narrativa del declino occidentale. L’uomo, pur sveglio, ha smesso di pensare.
Ci può essere redenzione? Leggi il libro e lo saprai.

[Vittorio Ducoli · Rating 5 out of 5]

Tre volumi, tre storie, un capolavoro

I sonnambuli di Broch è uno dei grandi capolavori della letteratura europea del novecento. i tre volumi di cui si compone narrano tre diverse storie, incentrate ciascuna su un personaggio, ma ancora di più su un preciso momento della storia della Germania. L'inizio del regno di Guglielmo II (1888), il culmine della potenza tedesca (1903) il crollo alla fine del conflitto mondiale (1918). Ciascun volume riflette lo spirito dell'epoca per mezzo dei personaggi principali.
Pasenow è il nobile di provincia, lo Junker su cui in apparenza si fonda la società guglielmina, che vive solo se è in divisa, e non si rende conto che i suoi valori verranno sopraffatti da chi, abbandonata la carriera militare, è diventato commerciante.
Esch è l'operaio che sogna il riscatto, ma non è in grado di dare una risposta positiva e concreta a questo sogno: si rifugerà quindi in una consolatoria realtà piccolo borghese.
Huguenau è il disertore, l'affarista senza scrupoli che si afferma proprio nel momento in cui tutto crolla.
Le tre storie si troveranno a convergere nell'ultimo volume, e solo Huguenau sopravviverà, non esitando a ricorrere all'assassinio e facendo affari anche con i francesi tornati in Alsazia.
Nel grande disfacimento generale, dagli incendi notturni della fine della guerra nasce una nuova classe di borghesi, pronta a consegnare la Germania all'orrore nazista.

[Héctor Genta · Rating 5 out of 5]

Leggere il proprio tempo è impresa difficile, difficilissima. Molti si confrontano con questa montagna, pochi, pochissimi ne vengono a capo. Con il paradosso che spesso a riscuotere più successo è chi fallisce e non chi riesce nell’impresa, come se vedere nel profondo ci facesse paura, come se in realtà non volessimo capire davvero quello che ci succede. E così succede che ci si affidi alle voci di comodo e che si accomodi sotto l’ombrello protettivo del senso comune, del pensiero condiviso, privilegiando di volta in volta le voci consolatorie o quelle apocalittiche, sempre seguendo la corrente. Broch è stato uno di quelli in grado di leggere il suo tempo e I sonnambuli è un libro enorme, uno di quelli che sta dalle parti dell’Uomo senza qualità, tanto per capirci. Perché I sonnambuli non è solo un’opera che spiega la realtà mitteleuropea a cavallo del Novecento, ma parte dal particolare per giungere ad una riflessione sull’uomo tout court, con riflessioni che superano la prova degli anni tanto da poter essere considerate valide anche per i tempi che ci troviamo ad abitare. Romanzo realistico o romanzo psicologico, si è scritto; romanzo-mondo, dico io. Opera che contiene al suo interno talmente tante idee che necessiterebbe di letture ripetute e più attente di quelle che io sono riuscito a concedergli: tre volumi che narrano accadimenti che si svolgono rispettivamente nel 1888, nel 1903 e nel 1918, a distanza di quindici anni uno dall’altro, tre protagonisti, Pasenow, Esch ed Huguenau, che incarnano in ognuna delle tre parti lo spirito del tempo. Pasenow è l’uomo legato alla disciplina, il soldato che affida alla divisa il ruolo di “indicare e stabilire l’ordine del mondo ed eliminare l’aspetto incerto e fluido della vita”. Avrebbe bisogno di una guida, di qualcuno in grado di dirgli cosa fare e di aiutarlo ad orientarsi nelle cose del mondo, non trovandolo decide di sacrificare la libertà e di affidarsi alle regole della vita militare, limitandosi a galleggiare nella quotidianità. Non capisce la realtà, è attratto da chi è diverso da lui, dal nuovo, ma non sa muoversi su questo terreno per cui si ingegna a costruire collegamenti improbabili che gli consentano di spiegare quello che succede, perennemente sospeso tra ciò che vuole e ciò che crede gli altri si aspettino da lui. Se Pasenow è il vecchio, lo spirito di un’epoca destinata a scomparire, l’ultimo rigurgito di un secolo superato che cerca di arroccarsi nella difesa ottusa di un ordine fine a se stesso, rifiutandosi di confrontarsi con il cambiamento, Esch invece incarna la forza per certi versi “dionisiaca” delle nuove idee. Dibattuto tra sensi di colpa e ricerca del piacere inteso come via per trascendere l’angoscia che lo domina, riscattare la solitudine dell’animo umano (unica strada verso la salvezza), sente il dovere morale di fare qualcosa, di espiare in qualche modo e portare giustizia (“sacrificarsi per l’avvenire ed espiare il passato; un galantuomo si sacrifica, se no non ci sarà mai un ordine!”). Un Esch dostoevskijano, direi, che si trova a confrontarsi con idee nuove, a percorrere con passo insicuro quelle stesse strade che Pasenow rifiutava, terreni impervi che confinano con l’anarchia. Per quanto diversi, Pasenow ed Esch hanno un tratto che li accomuna: entrambi si sforzano di leggere il loro tempo ed entrambi sembrano farlo filtrando la realtà attraverso un paio di occhiali sbagliati. Faticano ad interpretare i rapporti tra i fatti e quelli tra le persone, ci costruiscono sopra teorie strampalate e poi agiscono a base a queste costruzioni fallaci. Il terzo volume de I sonnambuli rappresenta la summa dell’intera opera, un cambio di marcia rispetto ai due volumi precedenti espresso anche dal punto di vista stilistico: la narrazione è contaminata da inserimenti di saggistica, testi poetici, teatrali, riflessioni filosofiche, dialoghi, critica, storia dell’arte, articoli di giornale, lettere… che rendono farraginosa la lettura ma contemporaneamente costituiscono le tessere necessarie alla composizione del puzzle che Broch ha in mente. Huguenau, il protagonista di questa terza parte, è il simbolo dell’epoca, un opportunista chiuso in se stesso, privo di valori, una personalità sterile figlia di una logica che non porta a nulla ma guarda solo al proprio interesse. Huguenau incarna alla perfezione la crisi di valori che Broch vuole descrivere, una crisi figlia dell’indifferenza, di una frammentazione della realtà in mille rivoli, sfere di interesse che finiscono per svilupparsi autonomamente una dall’altra e per radicalizzarsi fino a schiacciare l’uomo facendolo diventare ingranaggio. Sono sfere che, come detto, seguono logiche personali, perseguono fini diversi, vanno in direzioni diverse e tendono a conclusioni diverse: il risultato è uno smembramento della realtà con l’individuo che diventa “incapace di afferrare un qualunque valore al di fuori della sua strettissima sfera individuale”, perché “l’uomo sciolto da ogni gruppo etico, è diventato unicamente portatore del valore individuale, l’uomo metafisicamente “espulso”, espulso perché il gruppo si è dissolto e polverizzato in individui, è affrancato dal valore e dallo stile e a determinarlo non resta ormai che l’irrazionale”. Razionale ed irrazionale sono le parti che Broch identifica come necessarie e complementari alla costituzione di un unicum inteso come entità superiore posta al di fuori delle nostre competenze e verso la quale dovrebbe tendere l’uomo per arrivare alla salvezza. Semplicemente una delle letture più importanti di sempre.

[Illiterate · Rating 3 out of 5]

Broch depicts the collapse of religious/ethical culture and the rise of opportunism/commerce. His changing style in the trilogy reflects this shift to a fragmented modernism.

[Antonio Papadourakis · Rating 4 out of 5]

Το τρίτο μέρος της τριλογίας, πού κατά τη γνώμη μου είναι και το καλύτερο, είναι συνδυασμός μυθιστορήματος - αφήγησης που παρακολουθεί τη ζωή του νεαρού αμοραλιστή και καλοπερασάκια Χουγκενάου κατά τη διάρκεια του πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, και φιλοσοφικής πραγματείας με εμβόλιμα κεφάλαια που τιτλοφορούνται 'Η κατάρρευση του συστήματος αξιών'. Εμβόλιμα υπάρχουν και κεφάλαια που τιτλοφορούνται 'Η ιστορία της κοπέλας του Στρατού της Σωτηρίας στο Βερολίνο', των οποίων δεν μπόρεσα να αποκωδικοποιήσω την χρησιμότητα τους.
"Μολονότι η κατανίκηση της αηδίας είναι πάντα το πρώτο στάδιο του ηρωισμός - ο οποίος έτσι συγγενεύει κατά ένα περίεργο τρόπο με τον έρωτα -... δεν υπήρχε ούτε ένας που να μη γνωρίζει ότι εδώ βρισκόταν έκθετος: ένας μοναχικός άνθρωπος με τη μοναχική ζωή του και το μοναχικό του θάνατο αντιμέτωπος μ' ένα παντοδύναμο παραλογισμό - ένα παραλογισμό που δεν ήταν καν σε θέση να συλλάβουν ή που το πολύ το χαρακτήριζα με μία λέξη: ο σκατοπόλεμος."
"Καμία εποχή στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν χαρακτηρίστηκε από κάτι άλλο περισσότερο από το στιλ της, και μάλιστα το αρχιτεκτονικό στυλ της, και μπορεί να πει κανείς ότι μία χρονική περίοδος αξίζει να ονομαστεί εποχή μόνο στο βαθμό που διαθέτει δικό της ύφος."
"Κάποιος κρυφός φόβος τον παρακίνησε να κρατήσει τα πάντα σε προσωρινή βάση, ώστε σχεδόν τίποτα να μην είναι βέβαιο, και αυτό γιατί η πραγματική σιγουριά αιωρείται σε ένα χώρο έξω και πάνω από την πραγματικότητα, αλλά και γιατί η πολύ μεγάλη βεβαιότητα είναι εξίσου επικίνδυνη όσο και οποιαδήποτε αδιευκρίνιστη οφειλή."
"Ότι κάνει ο άνθρωπος, το κάνει πάντα για να εκμηδενίσει το χρόνο, για να τον αναιρέσει, και αυτή η αναίρεση ονομάζεται χώρος."
"Δεν είναι μόνο ότι από μία ορισμένη άποψη η αλήθεια δεν εκπροσωπεί παρά μία άξια ανάμεσα στις άλλες αξίες, υπάρχει και το γεγονός ότι οι ανθρώπινες πράξεις κατευθύνονται από την αλήθεια, διαποτίζονται τρόπο τινά από αυτήν: ότι και να κάνει ο άνθρωπος το θεωρεί ανά πάσα στιγμή αληθοφανές, το αιτιολογεί με λογικά κίνητρα που για αυτόν είναι η αλήθεια, το υποτάσσει σε μία σειρά λογικών αποδείξεων και πιστεύει πάντα - τουλάχιστον τη στιγμή που δρα - ότι συμπεριφέρεται σωστά."
"Ο ίδιος ήταν έτοιμος να μισήσει, αλλά δεν επέτρεπε σε κανέναν να του καθορίσει ποιον να μισήσει."
"Το παιδί εξοικειώνεται αμέσως με κάθε πράγμα: το καθετί για αυτό είναι άμεσο και ταυτοχρόνως σύμβολο. Εξ ού και η ριζική αδιαλλαξία των παιδιών.... Σε έναν απόλυτα λογικό κόσμο δεν υπάρχει κανένα απολύτως σύστημα αξιών, δεν υπάρχουν αμαρτωλοί, απλώς επιβλαβείς άνθρωποι.... Ο αισθητής δεν ξεχωρίζει το καλό από το κακό, εξ ου και η γοητεία του. Όμως γνωρίζει πολύ καλά ποιο είναι το καλό και ποιο το κακό, απλώς δεν θέλει να τα ξεχωρίσει. Και αυτό τον κάνει διεφθαρμένο."
"Δώστε μας κάτι άλλο, οτιδήποτε που να μεθάει, μορφίνη ή πατριωτισμό ή κομμουνισμός, οτιδήποτε τελοσπάντων μπορεί να μεθύσει τους ανθρώπους, δώστε μας κάτι ώστε να ξανανιώσουμε αλληλεγγύη και θα κόψω το πιοτό... αλλά αν θέλετε να συνδυάσετε τη μέθη με την αλληλεγγύη υπάρχει μία απλή συνταγή: ερωτευτείτε."

[Gulliver's Bad Trip · Rating 4 out of 5]

Se O Anticristo de Nietzsche é a inspiração secreta do primeiro volume que se passa em 1888, enquanto O Caminho para a Liberdade de Schnitzler é a do segundo volume, o derradeiro parece além de qualquer dúvida ser uma resposta e continuação da A decadência do Ocidente de Oswald Spengler devido a repetidas menções explícitas a decadência dos valores morais.

Mais do que literatura e filosofia, Broch nitidamente foi afetado pelos eventos vigentes de sua época: a famosa Black Thursday na América evidenciando o início do complexo mundo globalizado contemporâneo e suas abrangentes consequências, a inauguração da breve República de Weimar após a conturbada Revolução Alemã de 1918-1919 e até o sangrento esmagamento do esquerdista Levante Espartaquista no meio de tudo aquilo. O autor que presenciara tudo por trás das trincheiras num ambiente hospitalar descreve, portanto, tudo isso de um ponto de vista ao mesmo tempo distante e imersivo, apático e pessoal, entusiástico e, logo depois, desiludido.

William Gaddis, um dos inauguradores da famigerada literatura pós-moderna americana, admirava a obra do falecido imigrante. Milan Kundera é outro que elogiou bastante essa trilogia, porém, desprezava a parte ensaística que se confunde com a ficção de modo demasiado falsificador, racionalizador mesmo. As altas expectativas quanto a América ilustradas aqui em contraste com o crescentemente aparente fiasco europeu tomado por totalitarianismos lembra as reações de Umberto Eco e Jean Baudrillard frente ao novo mundo e sua realidade aprimorada livre de anacronismos em comparação ao velho mundo ainda fundamentalmente 'medieval'. Broch abertamente questiona a realidade intuída como cada vez mais falsificada nos restos finais da sua História e foi a base para a compreensão do fim da mesma pelo seu colega itinerante e momentâneo habitante da Áustria, Elias Canetti, na sua A Província do Homem. A teoria da hiperrealidade só poderia devir de ambos desde então.

[Rauros Ammonoidea · Rating 5 out of 5]

Hermann Broch, engendro logorreico entre la filosofía y una sutilizada variedad de poesía mística, apuntala con la publicación de Huguenau su obrita, montaña sagrada del arte codificado.
Y uno enmudece irremisiblemente ante ella. Ante la rumorosa univocalidad de cada uno de sus personajes, la ilación de tonos y registros, el exquisito equilibrio conjurado entre acción narrativa y digresión bajo la jurisdicción de un estilo ni sobrio ni embriagado, férvidamente lúcido; pero, sobre todo, la profunda intuición (¿o conocimiento?) del autor de las cuitas humanas que se va revelando en su aproximación a insomnios tan inmortales como el del raciocinio, libertad, violencia, Dios: y cuya mirada planea tan densa de ironía y compasión sobre sus criaturas, tan sensiblemente enraizada tanto en el espíritu del tiempo —al que radiografía con penetración despiadada— como fuera del mismo —que, en fin, rezuma esa omnisciencia que le eleva a él, al laborioso y soñador Hermann, entre los más grandes de la literatura de siempre.
Y justamente aquí muere la crónica de un sonámbulo estremecido tras una zambullida en el espejo.

[Salim · Rating 4 out of 5]

would’ve loved this trilogy if i wasn’t disassociating most of the time 👁👁

[Katerina Kiritsaki · Rating 4 out of 5]

Audio book

[Alessandro · Rating 4 out of 5]

"Ma quando poi attraversarono la piazza silenziosa, dove, tranne la sentinella davanti al Comando, non si vedeva nessuno, e quella piazza con le case buie intorno, dove non ardeva più alcun lume, si aprì di fronte a loro come un cratere di solitudine, come un cratere di silenzio, da cui si riversavano sulla città dormente sempre nuove onde di quiete, allora Heinrich Wendling prese sua moglie sotto braccio, e a quel primo contatto dei corpi lei chiuse gli occhi. Forse aveva chiuso gli occhi anche lui e non vedeva né il cielo greve della notte estiva, né la striscia bianca della strada maestra che si stendeva davanti a loro mentre camminavano nella sua polvere; forse ognuno di loro vedeva un altro firmamento, chiusi entrambi, come i loro occhi, ognuno nella propria solitudine, eppure uniti nel riconoscersi dei corpi, che infine si congiunsero nel bacio, a viso aperto: lascivi nel palesarsi del sesso, eppure casti nel dolore di sentirsi eternamente estranei, il doloroso senso che nessuna tenerezza abolirà."

"Il sentimento della natura nei bambini è meno ricco e tuttavia più intenso che negli adulti. Essi non sosteranno davanti a un bel panorama per accogliere in sé la contrada, ma possono sentirsi così attirati da un albero che si slancia lontano sulla collina da provare una gran voglia di metterselo in bocca e corrono per toccarlo. E il paesaggio dell’ampia vallata che si apre ai loro piedi, non vogliono contemplarlo, ma precipitarvisi, come se potessero gettarvi anche la loro ansia; perciò i bambini sono in continuo, spesso inutile movimento, si rotolano nell’erba, si arrampicano sugli alberi, cercano di mangiare il fogliame, e alla fine si nascondono nella chioma di un albero o nell’oscuro, tranquillo rifugio di un cespuglio."

"... nella rivolta dell’irrazionale, che estingue l’io forzandone i confini, abolendo tempo e distanza, nella gelida bufera, in quell’irrompere di uragano si aprono tutte le porte, si scrollano le fondamenta della prigione, e dalla più greve tenebra del mondo, dalla nostra tenebra più amara e più greve, giunge al derelitto il richiamo, risuona la voce che lega il passato con tutto il futuro, e la solitudine con tutte le solitudini, e non è la voce del terrore e del Giudizio; risuona esitante nel silenzio del Logos, che la sostiene e la solleva sopra il fragore dell’inesistente: è la voce dell’uomo e dei popoli, la voce del conforto, della speranza e della bontà immediata: «Non farti male alcuno, perché noi siamo tutti qui!»

[Ruoma · Rating 5 out of 5]

Troppo difficile scrivere qualcosa di decente, credetemi vale la pena di leggere tutta la trilogia.