Social Life in the Insect World

by Jean-Henri Fabre

This book was converted from its physical edition to the digital format by a community of volunteers. You may find it for free on the web. Purchase of the Kindle edition includes wireless delivery.

Genres: Nature, Science, Nonfiction, France, Classics, Animals, Natural History

142 pages, Kindle Edition

Published May 12, 2012

About the author

Fabre was born in Saint-Léons in Aveyron, France. Fabre was largely an autodidact, owing to the poverty of his family. Nevertheless, he acquired a primary teaching certificate at the young age of 19 and began teaching at the college of Ajaccio, Corsica, called Carpentras. In 1852, he taught at the lycée in Avignon.

Fabre went on to accomplish many scholarly achievements. He was a popular teacher, physicist, chemist and botanist. However, he is probably best known for his findings in the field of entomology, the study of insects, and is considered by many to be the father of modern entomology. Much of his enduring popularity is due to his marvelous teaching ability and his manner of writing about the lives of insects in biographical form, which he preferred to a clinically detached, journalistic mode of recording. In doing so he combined what he called "my passion for scientific truth" with keen observations and an engaging, colloquial style of writing. Fabre noted: Others again have reproached me with my style, which has not the solemnity, nay, better, the dryness of the schools. They fear lest a page that is read without fatigue should not always be the expression of the truth. Were I to take their word for it, we are profound only on condition of being obscure.

Over the years he wrote a series of texts on insects and arachnids that are collectively known as the Souvenirs Entomologiques. Fabre's influence is felt in the later works of fellow naturalist Charles Darwin, who called Fabre "an inimitable observer". Fabre, however, rejected Darwin's theory of evolution; on the other hand he was not a Biblical creationist either but assumed a saltationist origin of biodiversity.

In one of Fabre's most famous experiments, he arranged processionary caterpillars to form a continuous loop around the edge of a pot. As each caterpillar instinctively followed the silken trail of the caterpillars in front of it, the group moved around in a circle for seven days.

Jean-Henri Fabre's last home and office, the Harmas de Fabre in Provence stands today as a museum devoted to his life and works.

The site of his birth, at St Léons, near Millau is now the site of Micropolis, a tourist attraction dedicated to popularising entomology and a museum on his life.

Reviews

[Ben Davis · Rating 5 out of 5]

An utterly charming monument to patient, determined, and creative observation. Also a winsome picture of science as delight in the natural order rather than the quest to control that order.

[Dang Minh Ngoc · Rating 3 out of 5]

Social Life in the Insect World by Jean-Henri Fabre

Giới thiệu nội dung

Côn Trùng Ký - Tập 2 là tập thứ hai trong bộ sách ghi chép và nghiên cứu về côn trùng bao gồm 10 tập. Côn Trùng Ký được mệnh danh là "áng sử thi về côn trùng" nhờ ngòi bút mang tính văn học, triết học và giàu hình ảnh của tác giả Jean - Henri Fabre.

Jean - Henri Fabre (1823 - 1915) là nhà tự nhiên học, côn trùng học và tác giả người Pháp được biết đến qua những cuốn sách nổi tiếng với phong cách sống động về đời sống các loài côn trùng. Ông được mệnh danh là
"Homer của thế giới côn trùng".

Tổng quan

Côn Trùng Ký - Tập 2 là một trong chuỗi 10 tập sách nói về thế giới côn trùng do tác giả Jean - Henri Fabre chấp bút. Trong tập 1, chúng ta đã khám phá tập tính ở loài bọ hung và kỹ năng tuyệt đỉnh của loài tò vò, và hẳn là bạn vẫn còn nhiều câu hỏi về bản năng côn trùng cũng như ngôn ngữ khoa học kỳ lạ của tác giả. Lời giải đáp có thể được tìm thấy qua những gì tác giả bật mí trong quyển sách Côn Trùng Ký - Tập 2.

Nếu bạn chưa đọc hoặc nghe qua tập 1 cũng chẳng sao cả, bạn hoàn toàn có thể bắt đầu từ tập 2 rồi quay lại tập đầu tiên để có thêm động lực theo đuổi bộ sách được mệnh danh là "sử thi về côn trùng" này.

Nội dung thứ nhất: Khoa học là sự sống gần gũi, không phải những xác chết và mục tiêu xa vời.

Khoa học luôn đòi hỏi những con số, câu từ chính xác nhất có thể, vì thế nên khó tránh khỏi việc một văn bản khoa học gây nhàm chán cho người đọc, người nghe. Tác giả chọn cách làm khác đi. Ông kết hợp việc trình bày các nghiên cứu khoa học của mình với lối viết đầy màu sắc bay bổng của văn chương. Vì thế mà có không ít nhà khoa học đương thời chỉ trích ngôn ngữ của ông không mang tính học thuật.

Thay vì ngần ngại hay gay gắt đáp trả trước những lời phê phán, Fabre chỉ nhẹ nhàng phản pháo bằng cách tâm tình với những "người bạn có cánh mang kim tiêm và thiết giáp". Với ông, lịch sử tự nhiên vốn dĩ là một môn học tuyệt vời dành cho những người trẻ tuổi, nhưng chính sự sa đà vào ngôn ngữ cứng nhắc cùng những nguyên tắc đầy tính khuôn khổ của khoa học mà tự nhiên trở nên vô vị và nhàm chán hơn bao giờ hết. Tác giả cũng phê phán lối nghiên cứu tàn bạo, giết chết những sinh vật bé nhỏ, biến chúng trở thành những tiêu bản khô cằn, tội nghiệp. Hơn nữa, ông cho rằng nghiên cứu động vật, đặc biệt là côn trùng, cần phải tìm hiểu sinh vật sống trong môi trường tự nhiên, không phải đi khám phá những xác chết trong phòng thí nghiệm nồng nặc mùi hoá chất.

Phương pháp nghiên cứu đã không đồng thuận, đối tượng nghiên cứu của những nhà khoa học khác cũng là một vấn đề khiến tác.

giả bận tâm trong "cuộc trò chuyện" về loài côn trùng. Tại sao chúng ta lại đổ tiền vào những dụng cụ hiện đại rồi đem đến một nơi xa xôi như Đại Tây Dương để nghiên cứu những loài động vật chẳng liên quan gì đến đời sống con người? Đến khi nào thì chúng ta mới có được một phòng nghiên cứu côn trùng sống tự nhiên - những người bạn gần gũi hơn với chúng ta? May thay! Một trung tâm nghiên cứu như tác giả hằng ao ước cũng đã ra đời mà không tiêu tốn một xu nào của người nộp thuế. Đó là chính tư gia của ông, được ông gọi bằng cái tên "Harmas"

Nội dung thứ 2: Bản năng "đi thật xa để trở về" của loài ong và loài mèo.

Nếu đã từng thưởng thức những bức tranh tuyệt đẹp về bản năng côn trùng trong Côn Trùng Ký - Tập 1, hẳn bạn sẽ không quên được khả năng tìm về chiếc tổ dù có ở khoảng cách bao xa của tò vò cát. Nhà khoa học Charles Darwin cũng là một độc giả thích thú với thứ bản năng kỳ lạ ấy như chúng ta. Ông đã viết thư cho tác giả, đề xuất những phương pháp thí nghiệm nhằm xác định các yếu tố có thể "làm phiền" đến khả năng xác định phương hướng ở côn trùng.

Đề xuất của Darwin đều được tác giả tỉ mẩn thực hiện trên ong thợ hồ, dù đôi khi chính ông cũng không đồng tình với khía cạnh tiếp cận vấn đề của Darwin. Kết quả là, mặc kệ hai nhà khoa học có cố gắng khiến con côn trùng mất đi khả năng xác định phương hướng đến đâu, chúng vẫn tìm được đường trở về chiếc tổ thân yêu. Từ việc kéo dài đường đi, xoay vòng chiếc túi đựng cho đến việc tạo những chướng ngại về mặt môi trường, thậm chí gắn những mũi kim gây nhiễu,... tất cả đều thất bại. Những đề xuất thí nghiệm kéo dài cho đến khi Darwin ra đi mãi mãi, nhưng bản năng của loài côn trùng vẫn luôn giành phần thắng.

Từ kết quả gần như hiển nhiên ấy, tác giả đặt một dấu chấm hỏi lớn cho việc xoay tròn chiếc túi đựng để loài mèo không tìm được đường về nhà cũ - phương pháp mà ông đã từng rất mực tin tưởng trước đó. Ông nhớ về quãng thời gian sống cùng bầy mèo đáng yêu mà ông gọi là "gia tộc Vàng." Ngày ông chuyển nhà, con mèo "tộc trưởng" biến đi đâu mất, đến khi người phu xe tìm được và mang nó về với Fabre thì ôi thôi... ông đã không còn nhận ra nó nữa rồi. Trái với "tộc trưởng", lớp con cháu kiên cường của nó đã thành công trong việc băng qua một quãng đường dài để về nhà. Chúng chấp nhận chết trong thân phận của một kẻ cướp, một con mèo hoang ở tổ ấm cũ trơ trọi... còn hơn là sống như những ông hoàng, bà chúa trong những ngôi nhà xa lạ.

Nội dung thứ 3: Không chút lý trí, tập tính của côn trùng không nằm ngoài những gì "tổ tiên mách bảo".

Tác giả quan sát rất nhiều loại côn trùng, trong đó tiêu biểu có loài ong thợ hồ. Suốt quá trình chuẩn bị cho đứa con sắp chào đời, chúng miệt mài làm tổ rồi đi tìm mật dự trữ cho con. Ông cố tình làm khó chúng bằng cách tạo một lỗ thủng trên chiếc tổ đang xây, thế là chúng lập tức trám ngay lỗ hổng ấy.

Nhưng khi con ong đã chuyển sang giai đoạn tìm mật, một chiếc lỗ có thể khiến lượng mật ong bị thất thoát đáng kể nhưng chúng lại không buồn nghĩ đến việc sửa chữa. Chúng vẫn miệt mài chải mật vào tổ, mặc cho lượng mật cứ dần thất thoát. Ôi chao! Nguyên nhân đơn giản chỉ bởi con ong không thể đảo ngược quá trình làm việc, dù chỉ một chút.

Điều này đủ để chứng minh: "lý tri" chẳng hề tồn tại trong kho từ ngữ của chúng.

Ngược lại, côn trùng có những khả năng kỳ diệu khiến con người phải chào thua, như kỹ thuật "bảo quản" con mồi của tò vò, kỹ thuật tạo ra chất vữa chống thấm từ.. nước bọt của ong thợ hồ, hay trí nhớ và kỹ năng xác định phương hướng siêu phàm như chúng ta đã biết ở nội dung trước. Tất cả những khả năng đó làm nên tập tính của mỗi loài. Nhưng làm thế nào côn trùng nắm chính xác vị trí cần châm độc mà không cần một người thầy dạy cho? Nhờ đâu mà chúng có thể biết được hướng của cái tổ? Vì sao chúng xác định được lượng thức ăn cần thiết cho ấu trùng mới ra đời? Đó là nhờ "tổ tiên mách bảo," hay nói đúng hơn là nhờ vào trực giác ấn định bằng gen di truyền của côn trùng.

Trong quá trình quan sát loài ong thợ hồ, tác giả nhận thấy chúng thường dự trữ lượng mật cao tầm 10 milimet trong tổ, để dành làm thức ăn cho ấu trùng. Ông cũng kể về những lần mình từng thử khoắng sạch số mật mà con ong cật lực kiếm được để xem "chủ nhà" có nhận ra sự thất thoát này không. Lạ thay, dù bắt quả tang kẻ trộm ngay tại trận nhưng con ong vẫn tiếp tục tìm mật và đẻ trứng dù cho lượng mật còn lại trong tổ chỉ là con số 0. Có phải "tổ tiên" đã mách bảo chúng rằng trước đây chúng từng ăn bao nhiêu mật thì chỉ cần tìm cho con cái bấy nhiêu là đủ? Nhiều quan sát tương tự đã đưa tác giả đến kết luận: lý trí không tồn tại ở côn trùng. Tất cả những gì chúng làm đều là một tập tính cố hữu dựa trên "trực giác".

Ở tập sách này, chúng ta được tìm hiểu nhiều hơn về quan điểm khoa học và cuộc sống của tác giả ngoài những nghiên cứu về côn trùng vốn đã quen thuộc. Nhờ tư duy về khoa học vượt ngoài khuôn khổ cứng nhắc của ông mà chúng ta mới có được một kho tác phẩm nghiên cứu côn trùng cuốn hút đến thế. "Thiên sử thi về côn trùng" mở ra đầy kỳ diệu trước mắt chúng ta qua những con chữ sinh động, giàu cảm xúc của một nhà nghiên cứu nhiệt thành.

19.05.2025
N

[Nelleke · Rating 4 out of 5]

Science in the beginning of the 19th century. Imagine: no internet, a few books, a lot of insects, but less knowledge about these. So the best way to start gaining knowledge is to start with experiments by yourself, with a little help from your family or neighbours. How do insects life? How are male-insectes attracted by females. And how come that the male-insects disappear? Amazing to read about this. But the most interesting part was reading about how experiments were done in this period. And amazing how rich the world was about that time.

[Remy · Rating 5 out of 5]

I have never read a book quite like this. As I understand it, this brief text is just a selection of entries from Fabre's "Souvenirs entomologiques." If this small preview is anything like the rest, I should dearly love to peruse them all! Fortunately, they have been gathered together in a number of small English collections like this by his wonderful translators Alexander Teixeira de Mattos and Bernard Miall.

I cannot imagine anyone, with the slightest entomological interest or not, disliking this book. Even the age of the document, usually so crucial in matters of science, is of little concern here. Fabre's commendable propensity towards the observable fact makes everything stated therein remarkably still accurate. Even when he conjectures, which is rarely, he takes care to qualify it as such; usually with a remark on his uncertainty in the matter. He has a method of making each of his subjects, be it cicada or mantis, supremely approachable. Somehow he does this without watering down their alien otherness. Adding to this, he often digresses into alleys of a more sociological bent, often comparing the lives of the insects to our own. His comments on war, women's rights, the practices of contemporary science; these all give so much flavor that it's impossible not to like the man.

Suffice it to say, Jean-Henri Fabre is my new favorite person in all of time and space.

[Beverly · Rating 5 out of 5]

This book was out of print when I read it and I could only find crumbling paperbacks from street book vendors. I'd read a a few chapters and then have to find another copy to continue. One guy had two copies so I bought them both. It was well worth the search. This quirky descriptive poet wrote with meticulous detail that made me feel as though I were a half a centimeter big and staring down the poison fangs of giant treacherous predator - twice my size.

[LOL_BOOKS]

EVEN INSECTS HAVE A BETTER SOCIAL LIFE THAN MEMERS