What do you think?
Rate this book
De nieuwe standenstaat: Hoe het gelukkigste land ter wereld zijn goede humeur verloor
In de dertien jaar waarin Martin Sommer de Haagse politiek in de Volkskrant besprak, leek het Binnenhof soms op een dolle carrousel. Tegelijk voltrok zich een langzame, bijna onopgemerkte verandering. Politiek werd steeds minder de belofte van een mooiere toekomst voor allemaal en steeds meer het boze terugkijken op een geschonden geschiedenis. Net als in de standenstaat van lang geleden is er geen besef meer van vooruitgang. En net als in de oude standenstaat is privilege het sleutelbegrip; niet, zoals toen, als iets om je op voor te laten staan, maar als een manier om iemand na te wijzen. Bestuurders kijken met een mengsel van medeleven en afgrijzen naar de boze burgers. Zij begrijpen wel dat de gezamenlijkheid ver te zoeken is, maar het land moet nu eenmaal bestuurd worden en dat kun je zeker niet aan de bevolking overlaten. Zo is in de nieuwe standenstaat iedereen uiteindelijk boos op iedereen: burgers, politici, ambtenaren, rechters en journalisten.
- GenresNonfictionPolitics
272 pages, Paperback
Published October 16, 2024
72 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 14 of 14 reviews
November 8, 2024
Vermakelijk en scherpzinnig essay van voormalig Volkskrantcolumnist Martin Sommer. In dit boek fileert Sommer de huidige staat van Nederland, die hij kwalificeert als een standenstaat. Een nieuwe standenstaat welteverstaan, waar sociaal en intellectueel kapitaal de scheidslijnen bepalen. De hoogopgeleiden en vermogenden (vaak overlappende groepen) schrijven de wet voor aan de rest van de samenleving en sluiten vakkundig de gelederen wanneer kritiek op hun beleid komt: de nood is hoog en er is geen alternatief, of een variant hiervan "de wetenschap zegt.."
Sommer constateert dat op de vlakken recht, politiek, wetenschap en economie de samenleving wordt gedomineerd door de kletsende klassen. Eindeloze beleidsrapporten, geproduceerd door experts in dienst van de staat, zorgen voor input. Hoogopgeleide politici zetten deze rapporten vervolgens om in wet- en regelgeving, die grosso modo ook hen baten oplevert, terwijl de kosten op de lagere en middenklassen worden afgewenteld.
In een van de meest fascinerende hoofdstukken schetst Sommer hoe de opvatting onder historici over hun vakgebied is veranderd sinds de jaren zeventig. Steeds meer ligt de nadruk op het perspectivistische karakter van de geschiedenis en het daarmee verbonden machtsvraagstuk. Geschiedenis individualiseert en moraliseert steeds meer. Waar voorheen geschiedschrijving een sociaal bindmiddel was dat allerlei sociale groepen verbond in één verhaal, is het tegenwoordig vooral een splijtzwam: geschiedenis moet aantonen wie wie onderdrukte en wie anno nu recht heeft op eerherstel en excuses.
Je zou kunnen stellen dat de atomisering van de geschiedwetenschappen symbool staat voor de atomisering van de samenleving als geheel. Wetenschappers begeven zich enkel nog op hun eigen kleine postzegeltje, burgers leven in kleine bubbels van gelijkgestemden, journalisten preken vooral nog voor eigen parochie en politici dienen slechts nog het kleine deelbelang van hun achterban. Weg zijn de gedeelde verhalen, de lotsverbondenheid, het groepsgevoel. Wij werd ik.
Meer nog dan de praktische gevolgen en het feitelijke beleid gaat het Sommer om de mentaliteit en het wereldbeeld van deze kletsende klasse. Progressief-liberaal, heilig gelovend in het individu met zijn/haar vrijheden en de marktwerking als technische oplossing voor politieke problemen. Depolitisering van het politiek, een echo van Carl Schmitt, die al in de jaren twintig vorige eeuw vaststelde dat liberale democratieën politieke vraagstukken presenteren als technische problemen die om technische oplossingen, bedacht door 'neutrale' experts, en daarmee de strijd tussen gemeenschappen trachten te pacificeren.
Paradoxaal genoeg is met die depolitisering van het politieke (de oude klassenstrijd) ons hele leven en alle aspecten hiervan gepolitiseerd geraakt. Inmiddels controleert, stuurt en plant de overheid wat we eten, hoe we reizen naar ons werk, hoeveel huur we moeten betalen, enzovoort enzovoort. Deze manier van politiek bedrijven is ten einde, omdat de Westerse wereldorde ten einde is. Wij maken niet langer de morele dienst uit in de wereld en daarmee keert de normale toestand (strijd) weer terug in de politiek. Steeds grotere groepen haken af en onderschrijven niet langer de liberale waarden en het bijbehorende mensbeeld.
Sommer besluit zijn boek met de vaststelling dat we dezelfde fout van links zien als in 1914: de arbeidersbewegingen stonden versteld dat de arbeiders het verdedigen van de eigen natie verkozen boven de universele klassenstrijd. De mens is primair een groepsdier en heeft een fundamentele behoefte aan lidmaatschap van een gemeenschap. Het liberale samenlevingsmodel voorziet niet in deze behoefte en is dus niet houdbaar. We zien deze week met de overtuigende verkiezingswinst van Trump in de VS het zoveelste recente voorbeeld dat steeds meer inwoners van Westerse landen nationalisme omarmen en massaal het progressief-liberale verhaal en bijbehorend mensbeeld verwerpen. Men kiest voor gemeenschap boven rationalisme.
De grote borrelende onvrede onder grote groepen kiezers in Europa, VS etc. is een gevolg van de decennialange hegemonie van het liberalisme, waar geld en nut leidend waren en alle andere aspecten van ons leven werden verwaarloosd. De liberale pretentie dat het neutraal is, is de grootste grap van de geschiedenis. Fukuyama's 'einde van de geschiedenis' bleek een knap staaltje hybris te zijn: het liberalisme dat zichzelf tot winnaar van de wereld verklaarde en meende zó vanzelfsprekend te zijn dat het zichzelf niet hoefde te legitimeren. De massale opkomst van het nationaalpopulisme is een reactie op de liberale overstretch: mensen accepteren de depolitisering niet meer en brengen graag weer waardendiscussies terug in het politieke debat. Dat dit gepaard gaat met frictie en grote gevaren in zich huist is duidelijk, maar waarschijnlijk is deze ontwikkeling ook onvermijdelijk.
Zoals Sommer in het laatste hoofdstuk de terechte vraag opwerpt: Waarom zou de burger gehoorzamen? Wat is de legitimatie van de macht? Als je dagelijks geconfronteerd wordt met voldongen feiten - mensenrechten, verdragen, etc. - dan is er geen sprake van politiek, maar van dictatuur. Een democratie veronderstelt namelijk de mogelijkheid tot wijziging en afschaffing van beleid. Sommer haalt diverse auteurs aan die al in de jaren negentig waarschuwden voor de liberale neiging om zichzelf als neutraal en onvermijdelijk te presenteren: rechter en NGO's maken dan de dienst uit en de wensen van de bevolking doen er niet meer toe. We zijn nu op een punt beland dat de bevolkingen opstaan en zeggen: wij willen onze democratie terug. De vraag is hoe deze botsing uitgespeeld gaat worden de komende jaren.
Sommer constateert dat op de vlakken recht, politiek, wetenschap en economie de samenleving wordt gedomineerd door de kletsende klassen. Eindeloze beleidsrapporten, geproduceerd door experts in dienst van de staat, zorgen voor input. Hoogopgeleide politici zetten deze rapporten vervolgens om in wet- en regelgeving, die grosso modo ook hen baten oplevert, terwijl de kosten op de lagere en middenklassen worden afgewenteld.
In een van de meest fascinerende hoofdstukken schetst Sommer hoe de opvatting onder historici over hun vakgebied is veranderd sinds de jaren zeventig. Steeds meer ligt de nadruk op het perspectivistische karakter van de geschiedenis en het daarmee verbonden machtsvraagstuk. Geschiedenis individualiseert en moraliseert steeds meer. Waar voorheen geschiedschrijving een sociaal bindmiddel was dat allerlei sociale groepen verbond in één verhaal, is het tegenwoordig vooral een splijtzwam: geschiedenis moet aantonen wie wie onderdrukte en wie anno nu recht heeft op eerherstel en excuses.
Je zou kunnen stellen dat de atomisering van de geschiedwetenschappen symbool staat voor de atomisering van de samenleving als geheel. Wetenschappers begeven zich enkel nog op hun eigen kleine postzegeltje, burgers leven in kleine bubbels van gelijkgestemden, journalisten preken vooral nog voor eigen parochie en politici dienen slechts nog het kleine deelbelang van hun achterban. Weg zijn de gedeelde verhalen, de lotsverbondenheid, het groepsgevoel. Wij werd ik.
Meer nog dan de praktische gevolgen en het feitelijke beleid gaat het Sommer om de mentaliteit en het wereldbeeld van deze kletsende klasse. Progressief-liberaal, heilig gelovend in het individu met zijn/haar vrijheden en de marktwerking als technische oplossing voor politieke problemen. Depolitisering van het politiek, een echo van Carl Schmitt, die al in de jaren twintig vorige eeuw vaststelde dat liberale democratieën politieke vraagstukken presenteren als technische problemen die om technische oplossingen, bedacht door 'neutrale' experts, en daarmee de strijd tussen gemeenschappen trachten te pacificeren.
Paradoxaal genoeg is met die depolitisering van het politieke (de oude klassenstrijd) ons hele leven en alle aspecten hiervan gepolitiseerd geraakt. Inmiddels controleert, stuurt en plant de overheid wat we eten, hoe we reizen naar ons werk, hoeveel huur we moeten betalen, enzovoort enzovoort. Deze manier van politiek bedrijven is ten einde, omdat de Westerse wereldorde ten einde is. Wij maken niet langer de morele dienst uit in de wereld en daarmee keert de normale toestand (strijd) weer terug in de politiek. Steeds grotere groepen haken af en onderschrijven niet langer de liberale waarden en het bijbehorende mensbeeld.
Sommer besluit zijn boek met de vaststelling dat we dezelfde fout van links zien als in 1914: de arbeidersbewegingen stonden versteld dat de arbeiders het verdedigen van de eigen natie verkozen boven de universele klassenstrijd. De mens is primair een groepsdier en heeft een fundamentele behoefte aan lidmaatschap van een gemeenschap. Het liberale samenlevingsmodel voorziet niet in deze behoefte en is dus niet houdbaar. We zien deze week met de overtuigende verkiezingswinst van Trump in de VS het zoveelste recente voorbeeld dat steeds meer inwoners van Westerse landen nationalisme omarmen en massaal het progressief-liberale verhaal en bijbehorend mensbeeld verwerpen. Men kiest voor gemeenschap boven rationalisme.
De grote borrelende onvrede onder grote groepen kiezers in Europa, VS etc. is een gevolg van de decennialange hegemonie van het liberalisme, waar geld en nut leidend waren en alle andere aspecten van ons leven werden verwaarloosd. De liberale pretentie dat het neutraal is, is de grootste grap van de geschiedenis. Fukuyama's 'einde van de geschiedenis' bleek een knap staaltje hybris te zijn: het liberalisme dat zichzelf tot winnaar van de wereld verklaarde en meende zó vanzelfsprekend te zijn dat het zichzelf niet hoefde te legitimeren. De massale opkomst van het nationaalpopulisme is een reactie op de liberale overstretch: mensen accepteren de depolitisering niet meer en brengen graag weer waardendiscussies terug in het politieke debat. Dat dit gepaard gaat met frictie en grote gevaren in zich huist is duidelijk, maar waarschijnlijk is deze ontwikkeling ook onvermijdelijk.
Zoals Sommer in het laatste hoofdstuk de terechte vraag opwerpt: Waarom zou de burger gehoorzamen? Wat is de legitimatie van de macht? Als je dagelijks geconfronteerd wordt met voldongen feiten - mensenrechten, verdragen, etc. - dan is er geen sprake van politiek, maar van dictatuur. Een democratie veronderstelt namelijk de mogelijkheid tot wijziging en afschaffing van beleid. Sommer haalt diverse auteurs aan die al in de jaren negentig waarschuwden voor de liberale neiging om zichzelf als neutraal en onvermijdelijk te presenteren: rechter en NGO's maken dan de dienst uit en de wensen van de bevolking doen er niet meer toe. We zijn nu op een punt beland dat de bevolkingen opstaan en zeggen: wij willen onze democratie terug. De vraag is hoe deze botsing uitgespeeld gaat worden de komende jaren.
February 25, 2025
“Hoe het gelukkigste land ter wereld zijn goede humeur verloor.” Denk eerder dat dit voor de schrijver geld.
Cynisch perpectief en het allemaal de schuld van D66.
Cynisch perpectief en het allemaal de schuld van D66.
April 9, 2025
Sommer blijkt in dit boek/pamflet/essay vooral een chagrijnige vent die het een schande vindt dat het in Nederland niet meer allemaal draait om (het perspectief van) witte heteromannen en zich wentelt in nostalgie en zelfmedelijden om de staat van de wereld te duiden. Logisch dat hij de overstap van de Volkskrant naar Elsevier gemaakt heeft. Wel best leuk geschreven.
March 13, 2025
Halverwege gestopt. Dat zegt al genoeg. Gaar. Doei
July 24, 2025
Het voornaamste wat overblijft na lezing van dit boek is de vraag wat de heer Sommer nu eigenlijk zelf ziet als weg naar verbetering in het naar zijn mening slecht functionerende bestuur van de maatschappij.
Wat er slecht functioneert? Alles eigenlijk en de hoofdschuldige is D’66 die met haar beroep op de rede en wetenschap symbool staat voor een stand die de touwtjes in handen heeft en net zo onderdrukkend is als vroeger de adel of de kerk. Net of D’66 ooit beslismacht had om zo’n beweging te veroorzaken.
Hoe komt zo’n boek tot stand? Je bent jarenlang journalist bij de Volkskrant en op het einde van je carrière ga je er eens goed voor zitten.
Je pakt een aantal onderwerpen die je ergeren, leest een paar boeken waarin je jezelf herkent, vat die kort samen en maakt er een leuk stukje van waarin je steeds meer aanleunt tegen wat radicaal rechts ook steeds uitkraamt.
Sommige stukjes zijn beter dan andere (de stukken over de Hoogovens en de drijfveren van geschiedschrijvers). Het stuk over onderwijs was bijna onleesbaar en verwarrend.
Nostalgie naar hoe het vroeger was met een beroep op gemeenschappelijkheid en afkeer van het streven om vooral ‘jezelf te zijn’, met aanvallen op grondwet, wetenschap, acties tegen klimaatverandering, afkeer van discussies over risico’s, integriteit en inclusie en vooral steeds maar weer rancuneuze opmerkingen over situaties of mensen die kritisch zijn ten opzichte van de realiteit. Een klein Trumpje?
Het is moeilijk om zo’n boek te beoordelen. Je wordt als lezer uitgedaagd om vooral op de inhoud te reageren. Bij deze.
Wat er slecht functioneert? Alles eigenlijk en de hoofdschuldige is D’66 die met haar beroep op de rede en wetenschap symbool staat voor een stand die de touwtjes in handen heeft en net zo onderdrukkend is als vroeger de adel of de kerk. Net of D’66 ooit beslismacht had om zo’n beweging te veroorzaken.
Hoe komt zo’n boek tot stand? Je bent jarenlang journalist bij de Volkskrant en op het einde van je carrière ga je er eens goed voor zitten.
Je pakt een aantal onderwerpen die je ergeren, leest een paar boeken waarin je jezelf herkent, vat die kort samen en maakt er een leuk stukje van waarin je steeds meer aanleunt tegen wat radicaal rechts ook steeds uitkraamt.
Sommige stukjes zijn beter dan andere (de stukken over de Hoogovens en de drijfveren van geschiedschrijvers). Het stuk over onderwijs was bijna onleesbaar en verwarrend.
Nostalgie naar hoe het vroeger was met een beroep op gemeenschappelijkheid en afkeer van het streven om vooral ‘jezelf te zijn’, met aanvallen op grondwet, wetenschap, acties tegen klimaatverandering, afkeer van discussies over risico’s, integriteit en inclusie en vooral steeds maar weer rancuneuze opmerkingen over situaties of mensen die kritisch zijn ten opzichte van de realiteit. Een klein Trumpje?
Het is moeilijk om zo’n boek te beoordelen. Je wordt als lezer uitgedaagd om vooral op de inhoud te reageren. Bij deze.
December 30, 2025
Blog n.a.v. ‘De nieuwe standenstaat’ van Martin Sommer
Een dwars boek, en alleen daarom al origineel en boeiend – dat was mijn afdronk, na het leze van dit boek van Martin Sommer. Jarenlang schreef hij zaterdags een politieke rubriek in De Volkskrant, en die las ik ook graag vanwege datzelfde dwarsige. Martin Sommer zet zich graag wat af, dat levert soms wat gemopper op, maar in elk geval wil en kan hij niet ‘mainstream’ zijn.
In dit boek analyseert hij het Nederland van nu – de politiek, maar ook de rechtspraak en de geschiedenisliteratuur.
De titel is een vondst en een mooie metafoor, waarmee Sommer bedoelt te zeggen dat Nederland opnieuw bestaat uit standen, uit klassen, met in elk geval een bovenlaag en ‘gewone mensen’. Die bovenlaag is vooral hoogopgeleid, gaat uit van de wetenschap, en gaat daarmee uit van een soort vanzelfsprekend gelijk. En daar moet Sommer weinig van hebben.
Wat mij opviel tijdens het lezen:
“Ontkerkelijking was bevrijding en beschikking over je eigen pil, je eigen leven en je eigen lot. De burgerij maakte zich los van een juk van buiten, op weg naar vrijheid en vrolijkheid. Wat altijd wordt vergeten is dat bevrijding ook verlies meebrengt, van geborgenheid en zingeving.”
“Politici, journalisten en uiteraard economen waren geneigd om het hele leven uit het loonzakje te verklaren. In werkelijkheid was niet de economie die verordonneerde hoe het land erbij lag, maar de geestelijke gesteldheid van de bevolking, met haar ervaringen, opvattingen en vooral verwachtingen.”
“Het gezamenlijk vooruitstreven heeft plaatsgemaakt voor wat tegenwoordig een zero-sum game wordt genoemd. Als we er niet gezamenlijk beter op worden, dan is jouw voordeel ineens mijn nadeel geworden. (…) Naarmate de gelijkheid groter wordt, worden de geringste verschillen ondraaglijker.”
“Bijna alle metropolen in het Westen werden de afgelopen decennia progressief, of ze waren het al, terwijl de omgeving rechts, conservatief of populistisch stemde.”
“De merkwaardige verdwijning van de politiek was de belangrijkste tendens van de laatste decennia. (…) Bij bestuurders was de neiging om liefst politiek te bedrijven zonder politiek bijna ingebakken. (…) Moderne bestuurders die vonden dat de kiezers er een potje van maakten, en geen twijfel kenden over de voortreffelijkheid van de eigen opvattingen. (…) Eigendunkelijk, dat bleef ook in de eenentwintigste eeuw een uitstekende typering voor D66-politici. Zij wisten het beter. (…) Als D66 een abonnement op de Rede had, dan hadden anderen dat helaas niet. Dat was de minder verdraagzame kant van de partij. (…) In een politiek van de Rede is er maar een juiste oplossing. Andere oplossingen zijn dwalingen. Dat zag je terug in alle omstreden kwesties van de tijd: Europa, migratie en klimaat. Steevast was de boodschap dat er geen alternatief bestond. En steevast was D66 de meest enthousiaste boodschapper van de alternatiefloze politiek.”
“Democratie gaat niet over de juiste feiten maar over het organiseren van gezamenlijkheid op basis van instemming van burgers. Precies daar werd het verraad gevoeld. De nieuwe adel wees onophoudelijk op zijn Rede ofwel alternatiefloze gelijk. Daarop ontstonden prompt in heel Europa alternatieve partijen, met meestal als belangrijkste of zelfs enige programmapunt: zo doen we het in elk geval niet.”
“Belangstelling voor kerk en geloof heb ik altijd gehouden. (…) De overheersende opvatting luidde dat we met de afbraak van de kerken alleen maar heel blij kunnen zijn. Je hoefde geen groot wijsgeer of historicus te zijn om aan te voelen dat dat een oppervlakkig idee was. (…) Ik wilde weten wat er met die zielen was gebeurd. (…) De vragen waarop het geloof antwoord gaf, zijn gebleven. (…) De zielen waren al die tijd bewaakt door een goede herder. Wie heeft zijn taak overgenomen, wie vertelde ons hoe wij goed moeten leven om goed te sterven.? (…) De liberale staat die zich voorheen van zijn overweldigende zwaardmacht bewust was, veranderde ongemerkt maar ingrijpend. Uit naam van de gelijkheid was de staat de scheidslijn naar de maatschappij overgestoken, en weinigen realiseerden zich dat de staat die zich bemoeide met het zielenheil een geschiedenis van bloedige godsdienstoorlogen in zich droeg. (…) De staat bekommert zich meer dan ooit om het persoonlijke geluk en wat dat in de weg zou kunnen staan. (…) De staat heeft het paternalisme van de kerk overgenomen, maar de saamhorigheid schoot erbij in.”
“Spoor schreef: ‘Een journalist die met vermanende vinger door de wereld trekt, belemmert zijn uitzicht, en als hij al applaudisserend het nieuws vergaart, kan hij niet horen wat er eigenlijk gezegd wordt.’”
“De historicus van het meerstemmige verleden beschreef niet langer de wereld zoals die was, maar trad op als een officier van justitie die onrecht aanklaagde dat ongedaan moest worden gemaakt. In die wereld was neutrale kennis een illusie.(…) Er moest worden onthuld en ontmaskerd. (…) Geschiedenis was een rechtbank geworden, de rechtbank van het goede geweten.”
“Net als Shell is Tata een ‘daderbedrijf’ geworden, zoals ik in de krant zag staan. De wereld was verdeeld in daders en slachtoffers, goed en slecht, vuil en schoon. (…) In de slag om de werkelijkheid, dat wil zeggen om de gevoelens, de harten en de geesten, lag Tata een paar flinke scheepslengtes achter. (…) De mensen van Tata voelden zich minstens zozeer in de steek gelaten als de actievoerders of de bewoners van Wijk aan Zee.”
“Mensen zijn geen atomen, voorzien van individuele rechten en vrijheden. Ze willen ergens bij horen, schreef Isaiah Berlin in zin beroemde redevoering over vrijheid. Daarom is het niet alleen de vraag of ze goed dan wel slecht worden bestuurd, maar of ze worden bestuurd door een regering waarmee ze zich verbonden voelen en waarin ze zichzelf herkennen. Misschien worden ze wel slecht geleid, zoals in veel voormalige koloniën het geval is, maar ze hebben in elk geval het idee dat hun eigen mensen de macht uitoefenen.”
Een dwars boek, en alleen daarom al origineel en boeiend – dat was mijn afdronk, na het leze van dit boek van Martin Sommer. Jarenlang schreef hij zaterdags een politieke rubriek in De Volkskrant, en die las ik ook graag vanwege datzelfde dwarsige. Martin Sommer zet zich graag wat af, dat levert soms wat gemopper op, maar in elk geval wil en kan hij niet ‘mainstream’ zijn.
In dit boek analyseert hij het Nederland van nu – de politiek, maar ook de rechtspraak en de geschiedenisliteratuur.
De titel is een vondst en een mooie metafoor, waarmee Sommer bedoelt te zeggen dat Nederland opnieuw bestaat uit standen, uit klassen, met in elk geval een bovenlaag en ‘gewone mensen’. Die bovenlaag is vooral hoogopgeleid, gaat uit van de wetenschap, en gaat daarmee uit van een soort vanzelfsprekend gelijk. En daar moet Sommer weinig van hebben.
Wat mij opviel tijdens het lezen:
“Ontkerkelijking was bevrijding en beschikking over je eigen pil, je eigen leven en je eigen lot. De burgerij maakte zich los van een juk van buiten, op weg naar vrijheid en vrolijkheid. Wat altijd wordt vergeten is dat bevrijding ook verlies meebrengt, van geborgenheid en zingeving.”
“Politici, journalisten en uiteraard economen waren geneigd om het hele leven uit het loonzakje te verklaren. In werkelijkheid was niet de economie die verordonneerde hoe het land erbij lag, maar de geestelijke gesteldheid van de bevolking, met haar ervaringen, opvattingen en vooral verwachtingen.”
“Het gezamenlijk vooruitstreven heeft plaatsgemaakt voor wat tegenwoordig een zero-sum game wordt genoemd. Als we er niet gezamenlijk beter op worden, dan is jouw voordeel ineens mijn nadeel geworden. (…) Naarmate de gelijkheid groter wordt, worden de geringste verschillen ondraaglijker.”
“Bijna alle metropolen in het Westen werden de afgelopen decennia progressief, of ze waren het al, terwijl de omgeving rechts, conservatief of populistisch stemde.”
“De merkwaardige verdwijning van de politiek was de belangrijkste tendens van de laatste decennia. (…) Bij bestuurders was de neiging om liefst politiek te bedrijven zonder politiek bijna ingebakken. (…) Moderne bestuurders die vonden dat de kiezers er een potje van maakten, en geen twijfel kenden over de voortreffelijkheid van de eigen opvattingen. (…) Eigendunkelijk, dat bleef ook in de eenentwintigste eeuw een uitstekende typering voor D66-politici. Zij wisten het beter. (…) Als D66 een abonnement op de Rede had, dan hadden anderen dat helaas niet. Dat was de minder verdraagzame kant van de partij. (…) In een politiek van de Rede is er maar een juiste oplossing. Andere oplossingen zijn dwalingen. Dat zag je terug in alle omstreden kwesties van de tijd: Europa, migratie en klimaat. Steevast was de boodschap dat er geen alternatief bestond. En steevast was D66 de meest enthousiaste boodschapper van de alternatiefloze politiek.”
“Democratie gaat niet over de juiste feiten maar over het organiseren van gezamenlijkheid op basis van instemming van burgers. Precies daar werd het verraad gevoeld. De nieuwe adel wees onophoudelijk op zijn Rede ofwel alternatiefloze gelijk. Daarop ontstonden prompt in heel Europa alternatieve partijen, met meestal als belangrijkste of zelfs enige programmapunt: zo doen we het in elk geval niet.”
“Belangstelling voor kerk en geloof heb ik altijd gehouden. (…) De overheersende opvatting luidde dat we met de afbraak van de kerken alleen maar heel blij kunnen zijn. Je hoefde geen groot wijsgeer of historicus te zijn om aan te voelen dat dat een oppervlakkig idee was. (…) Ik wilde weten wat er met die zielen was gebeurd. (…) De vragen waarop het geloof antwoord gaf, zijn gebleven. (…) De zielen waren al die tijd bewaakt door een goede herder. Wie heeft zijn taak overgenomen, wie vertelde ons hoe wij goed moeten leven om goed te sterven.? (…) De liberale staat die zich voorheen van zijn overweldigende zwaardmacht bewust was, veranderde ongemerkt maar ingrijpend. Uit naam van de gelijkheid was de staat de scheidslijn naar de maatschappij overgestoken, en weinigen realiseerden zich dat de staat die zich bemoeide met het zielenheil een geschiedenis van bloedige godsdienstoorlogen in zich droeg. (…) De staat bekommert zich meer dan ooit om het persoonlijke geluk en wat dat in de weg zou kunnen staan. (…) De staat heeft het paternalisme van de kerk overgenomen, maar de saamhorigheid schoot erbij in.”
“Spoor schreef: ‘Een journalist die met vermanende vinger door de wereld trekt, belemmert zijn uitzicht, en als hij al applaudisserend het nieuws vergaart, kan hij niet horen wat er eigenlijk gezegd wordt.’”
“De historicus van het meerstemmige verleden beschreef niet langer de wereld zoals die was, maar trad op als een officier van justitie die onrecht aanklaagde dat ongedaan moest worden gemaakt. In die wereld was neutrale kennis een illusie.(…) Er moest worden onthuld en ontmaskerd. (…) Geschiedenis was een rechtbank geworden, de rechtbank van het goede geweten.”
“Net als Shell is Tata een ‘daderbedrijf’ geworden, zoals ik in de krant zag staan. De wereld was verdeeld in daders en slachtoffers, goed en slecht, vuil en schoon. (…) In de slag om de werkelijkheid, dat wil zeggen om de gevoelens, de harten en de geesten, lag Tata een paar flinke scheepslengtes achter. (…) De mensen van Tata voelden zich minstens zozeer in de steek gelaten als de actievoerders of de bewoners van Wijk aan Zee.”
“Mensen zijn geen atomen, voorzien van individuele rechten en vrijheden. Ze willen ergens bij horen, schreef Isaiah Berlin in zin beroemde redevoering over vrijheid. Daarom is het niet alleen de vraag of ze goed dan wel slecht worden bestuurd, maar of ze worden bestuurd door een regering waarmee ze zich verbonden voelen en waarin ze zichzelf herkennen. Misschien worden ze wel slecht geleid, zoals in veel voormalige koloniën het geval is, maar ze hebben in elk geval het idee dat hun eigen mensen de macht uitoefenen.”
January 30, 2025
Het boek verdient tussen de 3 en 4 sterren. Omdat ik maar een van de twee kan kiezen wordt het toch een 3.
Martin legt goed uit wat er momenteel sociaal en maatschappelijk gebeurd in Nederland. Met zijn jaren ervaring als politiek verslaggever weet hij dit vaak goed te brengen. Echter had dit boek de helft minder bladzijdes kunnen hebben. De schrijver gaat vaak te veel op een onderwerp in zonder dat dit echt van toepassing is. Sommige zinnen worden wel 4 keer herhaald maar dan net wat anders.
Prima boek waar je snel doorheen kan komen.
Martin legt goed uit wat er momenteel sociaal en maatschappelijk gebeurd in Nederland. Met zijn jaren ervaring als politiek verslaggever weet hij dit vaak goed te brengen. Echter had dit boek de helft minder bladzijdes kunnen hebben. De schrijver gaat vaak te veel op een onderwerp in zonder dat dit echt van toepassing is. Sommige zinnen worden wel 4 keer herhaald maar dan net wat anders.
Prima boek waar je snel doorheen kan komen.
December 25, 2024
Wat een tenenkrommend boek. Op de kaft wordt een beschouwing beloofd van veranderingen in de Nederlandse samenleving. In de praktijk gaat het niet over hoe Nederland haar goede humeur kwijtraakte, maar vooral over hoe de schrijver zijn goede humeur kwijtraakt. Alsof je ChatGPT een pretentieuze, veel te lange opsomming laat maken van de Twitter-tijdlijn van een gefrustreerde boomer. De rode draad: uiteindelijk is het eigenlijk allemaal de schuld van D66.
June 20, 2025
Onderhoudend en leerzaam boek over hoe de mores in de politiek en maatschappij is verandert van Adel/Burger naar nieuwe vormen van standen en machtsverhoudingen (die verdacht veel op de oude lijken). Ik had het zelf nog nooit zo bekeken maar er zit veel merite in.
Aanrader voor wie is geïnteresseerd in politiek en soms (net als ik) met verbazing kijkt wat er allemaal gebeurd op dat vlak.
Was ook nog zeer actueel op het moment dat ik het heb gelezen.
Aanrader voor wie is geïnteresseerd in politiek en soms (net als ik) met verbazing kijkt wat er allemaal gebeurd op dat vlak.
Was ook nog zeer actueel op het moment dat ik het heb gelezen.
March 4, 2025
Het is een ingewikkeld geschreven boek en had wat mij betreft iets meer in hoofdstukken mogen worden gezet. Het is wel een interessant onderwerp en aardig om te lezen. Dat kost wel extra moeite om goed bij de les te blijven.
February 7, 2025
Wel leuk, maar niet zo van haha. Vooral de laatste 2 hoofdstukken waren interessant.
February 13, 2025
Erg aardig geschreven maar ben helaas nog niet zó cynisch
March 16, 2025
Sommer is een baken van licht in een zee van duisternis. Wat een erudiet persoon, en wat een scherpe en zinnige observaties.
August 9, 2025
In de Nieuwe Standenstaat vindt Martin Sommer een manier om het gevoel dat er iets niet meer klopt onder woorden te brengen. Het gevoel dat er in de afgelopen decennia iets verandert is in onze samenleving. Zijn analyse is wat mij betreft een goede manier om te volgen wát er dan precies anders is, zij het niet feilloos natuurlijk. Zeker een aanrader!
Displaying 1 - 14 of 14 reviews