Παιχνίδια και ακροβασίες της γλώσσας

by Γιάννης Η. Χάρης

Αυτό που μοιάζει φθορά στη συγχρονική θεώρηση της γλώσσας, στη διαχρονία είναι η αφθαρσία της γλώσσας, όπως ακριβώς μας διδάσκει η Ιστορία –και η αρμόδια επιστήμη, η γλωσσολογία, απλώς τα καταγράφει.
Ας δούμε λοιπόν τη γλώσσα που συχνά ξεφεύγει από κανόνες, νόρμες και ρυθμίσεις, που περνάει δίπλα από όλους τους προφήτες, από όλους τους αυτόκλητους σωτήρες της –για να μην πω ότι τους γυρίζει κιόλας την πλάτη–, δίπλα από εμάς τους ίδιους.
Ας δούμε τη γλώσσα στα παιχνίδια της και τις ακροβασίες της, στο συναρπαστικό ταξίδι της μέσα στους αιώνες, μέσα από τις συναρπαστικές συναντήσεις της με άλλους λαούς και άλλες γλώσσες, τη γλώσσα που όσο ίδια είναι τόσο και ακόμα περισσότερο διαφορετική, μα πάντα μία, έτοιμη να μεγαλουργήσει στα χέρια του Ομήρου, του Αισχύλου, του εκ Συρίας Ρωμανού, του ιταλοθρεμμένου Σολωμού, του Οδυσσέα Ελύτη.
Την ίδια ακριβώς στιγμή που μπορεί να στενάξει και να βογκήξει στο στόμα ενός αστοιχείωτου δημοσιογράφου, ενός ξυλοσχίστη γραφειοκράτη, ενός δημαγωγού πολιτικού. Η ίδια γλώσσα είναι.
«Έκαστος» όπως λέει ο Ρενάν διά στόματος Ροΐδη «κόπτει εις το κοινόν ύφασμα της γλώσσης ένδυμα ανάλογον του αναστήματος αυτού».

80 pages, Paperback

Published January 1, 2024

About the author

Ο Γιάννης Η. Χάρης υπήρξε επιμελητής εκδόσεων από το 1971 έως το 2002, συνεργαζόμενος με εκδοτικούς οίκους και οργανισμούς όπως ο Ολκός, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, ο Ίκαρος και το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Δίδαξε ελληνικά σε αμερικανικά προγράμματα σπουδών, μελέτησε βυζαντινή μουσική κοντά στον Σίμωνα Καρά και συμμετείχε στην Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία του Λυκούργου Αγγελόπουλου. Μετέφρασε το έργο του Μίλαν Κούντερα, λαμβάνοντας το βραβείο ΕΚΕΜΕΛ (2011). Από το 1999 έως το 2022 υπήρξε τακτικός επιφυλλιδογράφος σε μεγάλες εφημερίδες, ενώ δίδαξε σεμινάρια για μεταφραστές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα βιβλία του για τη γλώσσα και την κοινωνία γνώρισαν μεγάλη απήχηση. Το 2024 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Πατρών.

Reviews

[Κατερίνα Τοράκη · Rating 5 out of 5]

Είναι σωστό το "αποποιούμαι των ευθυνών"; ανέκαθεν ή απανέκαθεν πρέπει να λέμε; πώς προέκυψαν και παγιώθηκαν κάποια γραμματικά ή συντακτικά λάθη; φθείρεται η γλώσσα με "λάθη" σαν τα παραπάνω; Πολύ ενδιαφέρον το τελευταίο πόνημα του Γιάννη Χάρη για τη γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη της, όπως ο τίτλος ενός παλαιότερου βιβλίου του. Εδώ, δεν στέκει στα λάθη για να μας "μαλώσει", αντίθετα, αναζητά τις αφετηρίες εκφράσεων που θεωρούνται λανθασμένες, παρουσιάζει με λόγο πειστικό και με συγκεκριμένα παραδείγματα τους λόγους που επικράτησαν και δίνει απάντηση στο γενικότερο ερώτημα περί φθοράς της γλώσσας κτλ. Σύντομο αλλά περιεκτικό, αξίζει να διαβαστεί.

[Αλέξης Γυφτοδήμος · Rating 5 out of 5]

Ένα πολύ χρήσιμο βιβλιαράκι, όπως και τα προηγούμενα του ίδιου για την γλώσσα. Διαβάζεται εύκολα, γρήγορα και ευχάριστα. Θα μπορούσανε να το συστήνουν οι εκπαιδευτικοί στους μαθητές τους. Είμαι σίγουρος ότι δεν θα το σνομπάριζαν αλλά θα το διάβαζαν κάνοντας πλάκα μεταξύ τους και θα μάθαιναν άκοπα πολλά πράγματα. Πολύ θα τους άρεσε το: "Τα σημερινά σωστά είναι τα
χθεσινά λάθη, και τα σημερινά λάθη είναι -πιθανότατα- τα αυριανά σωστά".

[Eirini Zazani · Rating 5 out of 5]

Το γλωσσικό μας τοπίο έχασε έναν σπουδαίο μελετητή του. Το πολύτιμο έργο που άφησε αντισταθμίζει αυτή την απώλεια.