Wat taal verraadt: Een kleine geschiedenis van brein tot beschaving

by Freek Van de Velde

De mens is een verhalenverteller. Hij laat overal sporen na van zijn gedachtekronkels: op de mysterieuze tekeningen in de grotten van Lascaux, maar vooral ook in zijn taal. En de taal heeft op haar beurt ook de mens gevormd: zijn lichaamsbouw, zijn cultuur, zijn lot. Net zoals wij de taal veranderen, worden wij op vele manieren beïnvloed en gemanipuleerd door de woorden die we gebruiken en neerschrijven.

Wat taal verraadt onderzoekt hoe je taal je lichaam en geest verandert, welke rol ze speelt in cultuurverschillen, en hoe ze zich aanpast en evolueert. Het toont hoe taal elk aspect van ons leven aanraakt: van forensische taalkunde die seriemoordenaars ontmaskert, over hoe mannen denken te moeten flirten, tot waarom je met Spanjaarden geen Cluedo kunt spelen.

Genres: Nonfiction, Linguistics

237 pages, Paperback

Published October 1, 2024

Reviews

[Hatari | Fien · Rating 4 out of 5]

Dit boek geeft een goeie en duidelijke uiteenzetting van enkele taalkundige fenomenen, al wordt er hier en daar een begrip niet helemaal uitgelegd. Het is zeer interessant en leerrijk, helder geschreven, met af en toe wat humor.

[Annadwolf · Rating 4 out of 5]

‘Grammaticalisatie is als wassen op een te heet programma: alles krimpt’ (151)

[Pieternelle · Rating 4 out of 5]

Goede opfrissing :-)
Volgens mij soms onnodig moeilijk geformuleerde zinnen.

[Masha Celen · Rating 4 out of 5]

4,5/5

“Het menselijk kennisarsenaal zit niet in één hoofd, maar is verspreid over de hele samenleving.”

Wat een interessant en vlot boek. Op verschillende momenten voelde het heerlijk nostalgisch aan en was het fijn om mijn kennis uit de opleiding taal- en letterkunde weer op te frissen, terwijl er tegelijk voldoende nieuwe inzichten werden aangereikt om het boek boeiend te houden.

De opdeling is helder, de toon genuanceerd en alles is degelijk wetenschappelijk onderbouwd. Bovendien levert het heel wat interessante gespreksstof op.
Af en toe is de formulering wel een tikkeltje complex: hoewel ik mooie en sterk metaforische zinnen zeker apprecieer, merkte ik dat mijn leestempo daardoor soms wat vertraagde, vooral als avondlectuur.

Dat neemt echter niet weg dat dit een boek is waar ik met veel plezier en interesse uit zal blijven putten, ook voor de lessen Nederlands. Joepie!

[jolien (jolienreadsbooks) · Rating 3 out of 5]

Apart from the fact I have a difficult exam on this book, this was greatly written. It kind of confirmed what I already knew from his class: my professor is probably the biggest fun-fact person to ever exist and is a walking encyclopedia.

Let’s all hope my exam goes well!

[Ruben Desmidt · Rating 4 out of 5]

Zoals de titel van het boek verraadt kom je als lezer heel wat te weten over de achtergrond van taal en de gebruikers.

Vlot geschreven, waardoor linguïstiek bijzonder toegankelijk wordt. Boeiend boek voor wie gefascineerd is door taal.

[Thomas]

Encyclopedisch en toegankelijk smörgåsbord van allerlei factoids die (toekomstige) taalkundigen beroeren. Goed als eerste kaart die je allerlei kanten opstuurt. Volg je neus bij het lezen van dit boek en duik de taalkundige konijnenholen in die je aanspreken.

[Jocelyne · Rating 5 out of 5]

De geschreven versie van destijds de lunchdates in het Erasmushuis :)

[Tim · Rating 5 out of 5]

Hopsakee, weer een boek over taal en taalkunde erbij om te komen. Van de Velde heeft hier moeiteloos een boek bijeen geschreven vol interessante feiten, weetjes en aspecten van en over taal. Alles komt aan bod, van huis-, tuin- en keuken-Nederlands tot kleurenverdelingen bij vissers in de Stille Oceaan en alles ertussenin. Zo hoort dat nu!

Als je al wat boeken over taal(kunde) hebt gelezen - zoals ik - is het natuurlijk onvermijdelijk dat je bepaalde dingen al weet. Van de meeste taalkundige aspecten zul je op z'n minst al wel eens gehoord hebben en daarvoor moet je dit boek dan ook niet lezen. (Maar wel als je nog niet veel ervaring met dit onderwerp hebt, natuurlijk.) Het zit 'm in alle voorbeelden die worden gegeven, van Nederlands, Engels en Frans tot Swahili, Armeens, Japans en talen van de jagers-verzamelaars. Of je nu een beginner of een gevorderde bent, dit boek biedt voor elk niveau wat wils en is een hoorn des overvloeds, vol obscure, gekke kronkels in allerhande talen.

Heel breed gezegd gaat het over de wisselwerking tussen taal en cultuur - dus in beide richtingen en ook op grote en kleine schaal (biologisch, als groep en als individu). Dat houdt onder meer in dat Van de Velde ingaat op zaken als de menselijke anatomie, het klimaat, grammaticale evoluties en regels en nog veel - héél veel - meer dan dat. Het is niet te doen om te proberen een algemeen overzicht te geven. Ongelooflijk feitelijk dat dit boek nog geen 200 bladzijdes lang is, het hadden er gerust meer mogen zijn.

De auteur beseft zelf ook dat hij maar een beperkt overzicht kan bieden en dus doet hij dat ook. Ja, natuurlijk is het jammer dat er weinig of geen aandacht wordt besteed aan zaken als dialecten en nog wel honderd andere dingen, maar je moet ook ergens een lijn trekken en keuzes maken, natuurlijk, zoals hij zelf in zijn dankwoord zegt.

Maar dan nog. Ik hoop toch dat hij nog eens een boek als dit schrijft. Wat een pareltje.

9,5/10

[Ans Schapendonk · Rating 1 out of 5]

I differ from the author on several points. MIDWIVES knew about the secrets in alchemy since KABALLA in Arabic means midwive! DA VINCE is an indication to DEVINE, which deals with DEVIL / LIVED. This is a permutatio: read from behind to the front like in TOEVERLAAT / TAALREVOLTE = D'EVOLUTIE > DUIVEL LUCIFER > CIJFERS (numbers!), but than CHIFFRE = DESIGN in the stars, which are 'dots' that deals with the oldest language in the world: DUTCH, spoken in the North of France where the JEWS originally come from. PALE(s)TINE means WHITE SKIN. The word TEMPLAR deals with dutch TEPEL (nipple of the breast). We do not change consciousness, but consciousness directs us and does so by means of our language. We live according to the words that are formed, because sounds form a universal pattern (klankhelix, soundhelix, Lauthelix - ISBN.de). Languages arise because words become longer at the back (adjectio) and dissolve at the front (detractio). Linguists have never realised this. Now that they do, including Ingo Plag or Freek van de Velde, they are plagiarising the ideas of the 'white women from the lost millennium', because they mastered the sound helix. The coins they left us prove this, because we can now interpret them with the help of the sound helix which has SEVEN new soundrules MALE linguists never did recognise! It were also not the Egyptians nor the Greeks, but the Phoniciers, a pre-jews matriarchat, which ancestors did live in the Nordsee during icetime.

[Siebrand · Rating 3 out of 5]

Het is een leuk, interessant boek dat onze relatie met taal vanuit meerdere perspectieven behandelt. Het leest vlot weg en blijft niet hangen in ontelbare feitjes, waardoor het erg toegankelijk is voor iedereen met ook maar een milde interesse om iets meer te weten over taal. Het wordt allemaal behapbaar opgebouwd en er worden geen eindeloze mogelijke theorieën voorgesteld voor alle mogelijkheden. Dat maakt het wel minder duidelijk wanneer iets een algemeen geaccepteerde theorie is en wanneer het nog niet als voldongen feit is aangenomen.

Mijn grootste kritiek heeft dan ook totaal niets te maken met waar dit boek om gaat. Namelijk, veel van de punten die het boek maakt worden vanuit een bepaald gedachtegoed gepresenteerd (dat ik als randstedelijk progressief zou bestempelen). Deze subjectieve kijk op de realiteit botst in zijn platheid op de objectieve en diepe feiten van het boek. Het voegt weinig toe behalve een inkijkje in de wereldvisie van de schrijver zelf, wat voor mij onnodig is in een non-fictieboek over taal.

Al-met-al is een heel interessant boek en het is jammer dat de onderwerpen die in het nawoord werden benoemd niet aan bod zijn gekomen. Een objectievere stijl zou ik meer waarderen, maar ik geloof ook wel dat het aansluit op het beoogde publiek. Een strakkere afbakening tussen gestelde mening en feit zou het objectief duidelijker maken, maar een deel van de vlotheid zou wellicht verloren gaan.

[Heleen Fransis · Rating 4 out of 5]

"Het favoriete werktuig van de mens is zijn taal. Ze is het vehikel voor zijn gedachten, en het glijmiddel van zijn sociale relaties. Ze maakt van de mens een buitengewoon schepsel." (p. 15)

Historische taalkunde en taal in het algemeen, het blijft me fascineren. Veel van de beschreven informatie kwam me bekend voor uit de colleges van professor Van de Velde, maar een opfrissing kan uiteraard nooit kwaad. Zeker niet als het wordt verpakt in quasi-literair verwoorde zinnen met een bewonderenswaardige rijke woordenschat. De liefde voor taal, in al haar vormen, spat werkelijk van het boek af.

"Taal is een woekerende tumor, waartegenover de mens tot op zekere hoogte machteloos staat. Taal kan niet weggesneden worden uit ons leven. Doordat we ons elke dag met een onachtzame vanzelfsprekendheid bedienen van dit bizarre gedrocht, in elke conversatie, elke belediging, elke strategische zet op het sociale schaakbord, verliezen we soms uit het oog dat we met een ontzagwekkende creatie te maken hebben, waarvan we de historische gelaagdheid niet meer overzien." (p. 186)

[Damiensbookcorner · Rating 4 out of 5]

Dit was een zeer leerrijk en humoristisch boek!
Het legt uit hoe taal geëvolueerd is doorheen de tijd, op basis van 3 aspecten. Het eerste is het biologische aspect, waar ik worstelde met de vele wetenschappelijke benamingen. Het deel over de grammatica vond ik dan meer toegankelijk, echter zijn zinnen van 30 woorden niet vreemd in dit hoofdstuk. Het derde deel over de cultuur maakte het boek voor mij wel af, hier kon ik beter volgen.

Als een leek in het gebied van taalkunde moet ik toegeven dat er waarschijnlijk dingen aan me voorbij gegaan zijn.

Ik zou het boek zeker aanraden voor mensen die zich al een beetje verdiept hebben in het onderwerp en hier graag meer over lezen. De humor waarmee het gebracht is maakt het een toegankelijker boek dan een droge cursusboek, maar de schrijfwijze kan toch nog moeilijk zijn voor een leek.

[Rudi · Rating 4 out of 5]

Een leuk boek met wat taal weetjes , bv het verschil in taal tellen Nederlands / Engels.
De hoeveelheid woorden voor kleuren , mannelijk / vrouwelijk taalgebruik , Generatie taalgebruik , enz , het boek leest vlot , mss had ik bij sommige aannames over het mist gebied een beetje een asjemenow gedacht , ….. mss is taal samen ontstaan met het leren gebruiken van vuur , ….. au au au. betekende dan mss water , en de schrijver had nog een ideeën voor een ander boek , wat ik dan waarschijnlijk ook wel zou willen lezen , 4 sterren voor deze lezer ,

[Sylvie · Rating 5 out of 5]

Begeesterend boek over tal van facetten van taal.
Past de mens zich aan aan de taal of de taal aan de mens? Hoe komt het dat de ene taal zoveel complexer is dan de andere? Welke rol speelt klimaat? Wat zijn de effecten van geletterdheid?
Prof. Freek Van de Velde beantwoordt deze en andere vragen in een prachtige taal. Om van te smullen!

[Michiel Perdeck · Rating 5 out of 5]

Ik heb dit boek met veel plezier gelezen. Het is prettig en met humor geschreven en tegelijk wetenschappelijk verantwoord. Vele aspecten van taal komen aan de orde, van het ontstaan tot de wederzijdse invloed van taal op ons gedrag en wereldbeeld. Van de Velde, en velen met hem, beschouwen taal, terecht, als een "symbiont" een entiteit met een eigen ontwikkeling en evolutie die "leeft" op het substraat van de menselijke geest. Ik miste in zijn overigens zeer uitgebreide literatuurlijst de naam van de (recent overleden) Daniel Dennett, een van mijn helden, die een belangrijk verdediger was van de gedachte dat culturele entiteiten als symbiont kunnen worden beschouwd. Twee andere kleine kritiekpuntjes: het gebruik van het tegenwoordig modieuze engelse woord "impact" (invloed) staat me nogal tegen, hetzelfde geldt voor "set" (verzameling). Maar dat neemt niet weg dat ik dit boek van harte aanbeveel voor iedereen die geinteresseerd is in taal als fenomeen.

[Geoffrey van Zonneveld · Rating 5 out of 5]

Hier wordt ik dan wel weer heel erg gelukkig van. Een boek over taal, over het verschrikkelijk ingewikkelde en vage en bijna parasitaire verschijnsel dat we allemaal gebruiken. Elke dag weer. Hoe werkt taal? En vooral: wat zegt taal over ons? Als soort, als gemeenschap of als individu?

[Elize de Jong · Rating 5 out of 5]

Wat een fantastisch boek. Verhalend informatief, met gevoel voor humor krijg je een doorkijk in de evolutie van taal en kenmerken van de verschillende talen en haar gebruikers. Met heel veel plezier gelezen!

[Stéphanne · Rating 3 out of 5]

Uiterst boeiend maar onnodig complex geschreven. Onduidelijke compositie.

[Scallie]

voor iedereen die wil weten waarom las leesde kan worden

[Erik Van · Rating 4 out of 5]

Meeslepend voor wie wat afweet van taalkunde a

[Tjebbe · Rating 4 out of 5]

Heel vermakelijk boek over taal, taalgebruik en taalverschillen. Bomvol kennis, maar desondanks vloeiend en boeiend verteld.

[Erik Lamberts · Rating 4 out of 5]

Hij is dikwils erg grappig. Veel zinnen zijn kunstwerkjes. Het regent nieuwe inzichten

[Jens · Rating 4 out of 5]

Super enthousiasmerend en heel veel leuke kroegfeitjes

[Jeanine Dilling · Rating 5 out of 5]

Erg interessant boek voor taalliefhebbers! Het is erg fijn geschreven, met duidelijke hoofdstukken en hier en daar wat humor. Zeker een aanrader!

[Patrick Bryan · Rating 5 out of 5]

Een interessant boek over allerlei aspecten van taal: over geschiedenis, over hoe taal mensen beïnvloedt, en andersom. Gemakkelijk te lezen. Door de brede onderwerpkeuze is het niet heel diepgravend.

[Elien Bogaerts · Rating 4 out of 5]

(Gelezen voor universiteit) Dit boek heeft het nogmaals bevestigd … Ik houd van taalkunde!!

[Aenea Vande · Rating 4 out of 5]

zeer toegankelijk

[Antoon Stessels · Rating 4 out of 5]

'Wat taal verraadt' is niet alleen een hoogst leesbaar, beknopt overzicht van verschillende velden binnen de taalkunde, waaronder historische taalkunde en sociolinguïstiek, maar ook uiterst boeiende excursie naar nieuwe terreinen, hypothesen en ontwikkelingen. Freek deinst er niet voor terug om ook de meer onzekere denkpistes voor te stellen; hij doet dit met humor, en met een stijl die aansluit bij de manier waarop hij de zaken tijdens interviews - en ongetwijfeld in zijn lessen - smakelijk vertelt. Ik onthoud ook de interessante kruisbestuivingen tussen taalkunde en evolutieleer, twee terreinen waar ik altijd veel interesse voor heb gehad, en die mekaar in dit boek, meer dan ooit, ontmoeten.

[Anouk van Sas · Rating 4 out of 5]

Dit boek was verplichte leerstof voor het examen Nederlandse Taalkunde (waarvan Freek Van de Velde weliswaar zelf docent was), maar ik moet zeggen dat ik er oprecht van heb kunnen genieten.
Vol met interessante weetjes over het ontstaan en de ontwikkeling van menselijk taalgebruik: echt iets voor taalnerds zoals ik 🤪