Biraz Daha Düşününce – İş İnsanları İçin Denemeler

by Bülent Eczacıbaşı

İş yaşamında ellinci yılını kutlayan Bülent Eczacıbaşı yeni denemelerini Biraz Daha Düşününce kitabında bir araya getirdi. Kitapta Bülent Eczacıbaşı’nın 2023-24 yıllarında yazdığı, ilk kez yayımlanan 40 kısa denemesi yer alıyor.



Biraz Daha Düşününce, ilk baskısı 2022’de yapılan ve birçok ödül kazanan Aklımızda Bulunsun kitabının devamı niteliğinde… Bülent Eczacıbaşı, yeni kitabında liderlik, motivasyon, müşteri mutluluğu gibi iş dünyasının temel meselelerinin yanı sıra paydaş kapitalizmi, büyüme paradigması, yapay zekâ gibi güncel konuları da farklı boyutlarıyla tartışıyor. Aynı zamanda “aptalca sorular sorma”, “başarılardan ders alma”, “özgünlük krizi” gibi pek değinilmeyen meseleleri gündeme taşıyor.



Kitabın önsözünde “Evrenin sonsuzluğu karşısında düşünmenin ve öğrenmenin amacı biraz daha aydınlanmaktan, bilincimizi ve duyarlılığımızı artırmaktan, işimizi biraz daha iyi yapmaktan başka ne olabilir?” sorusunu soran Bülent Eczacıbaşı bu çalışmasında da okurları keyifli, küçük düşünce gezilerine davet ediyor.

Hem basılı hem de e-kitap olarak satışa sunulan Biraz Daha Düşününce, Bülent Eczacıbaşı’nın İşim Gücüm Budur Benim (2018), Yoldan (2020), Aklımızda Bulunsun (2022) ve Dönüşümden Yansımalar (2022) yapıtlarının ardından yayımlanan beşinci kitabı.

264 pages, Paperback

First published November 7, 2024

About the author

İstanbul’da, 1949 yılında doğan Bülent Eczacıbaşı, İstanbul Alman Lisesi’ni bitirdikten sonra yüksek öğrenimini Londra’da Imperial College’da sürdürdü ve ABD’de Massachusetts Institute of Technology’den kimya mühendisliği dalında master derecesi aldı.

Çalışma yaşamına 1974 yılında Eczacıbaşı Holding’de başlayan Bülent Eczacıbaşı, Topluluğun çeşitli kuruluşlarında yönetim görevlerinde bulundu. 1991-1993 yıllarında TÜSİAD (Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği) Yönetim Kurulu Başkanlığı, 1997-2001 yıllarında TÜSİAD Yüksek İstişare Konseyi Başkanlığı, 1993-1997 yıllarında ise TESEV (Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı) Kurucu Yönetim Kurulu Başkanlığı, 2000-2008 yıllarında İlaç Endüstrisi İşverenler Sendikası Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı.

Halen Eczacıbaşı Holding Yönetim Kurulu Başkanı olan Bülent Eczacıbaşı, TÜSİAD’ın Onursal Başkanı, İlaç Endüstrisi İşverenler Sendikası’nın Onursal Başkanı, İstanbul Modern Sanat Müzesi’ni bünyesinde bulunduran İstanbul Modern Sanat Vakfı’nın Mütevelli Heyeti Başkanı, İKSV (İstanbul Kültür Sanat Vakfı) Yönetim Kurulu Başkanı’dır. Eczacıbaşı ayrıca, TESEV (Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı) Yüksek Danışma Kurulu’nda yer almaktadır.

Bülent Eczacıbaşı evli ve iki çocuk sahibidir.

Reviews

[Beybulat-Noxcho · Rating 3 out of 5]

“...Türkiye’de yöneticilik yapmak insan kriz yönetimini öğretir. Kriz sorundan farklıdır. Türkiye’de sürekli bir kriz ortamında yaşarsınız” (s.11)

“Bakın İtalya’da, Borgia’ların 30 yıllık yönetimi altında ne cinayetler, terör eylemleri, savaşlar yaşandı, ne çok kan döküldü. Ama bunları olurken Mcihalagelo’yu, Da Vinci’yi Rönesans’ı çıkardılar. Öte yandan İsviçre’de kardeşlik sevgisi içinde 500 yıl demokrasi ve barış yaşandı. Sonuçta ne çıkardılar? Guguklu saat! – Bir arkadaşımız, “doğrusu ben bugünkü İsviçre’nin halini hiç de kötü bulmuyorum” demişti (s.15)

“Söyleyin tek kelime ile başarının sırrı nedir? Gates ve Buffet aynı anda cevap vermişler: “Focus” (s.17)

“Steve Jobs; Odaklanmak, yüz tane fikre “hayır” demektir. Seçimleri dikkatli yapmak zorundayız. Ben yaptığımız işler kadar yapmadığımız işlerle de gurur duyarım” (s.19)

“Yönetim insanları motive etmekten başka bir şey değildir” Lee Iacocca (s.32)

“Seninle gurur duyuyorum”demiş, “şirketimizde başarılarla dolu bir kariyerin oldu” Önce satış görevlisi olarak işe başladın. Çok başarı gösterdin, satış örgütümüzün başına geçtin. Bu görevdeki başarın sana genel müdürlük yolunu açtı. Orada da hepimizin takdirini kazandın. Şimdi artık benim yönetim kurulu başkanlığından çekilme zamanım geldi. Başkanlık görevini sana devrediyorum” Genç yönetici: -“Teşekkür ederim babacığım” demiş. (s.41)

“Bülent bey,dedi, “toplantılarda kendi fikrinizi baştan belli etmeyip sona saklasanız çok iyi olur; insanlar etkileniyor, ona göre konuşuyor” (s.44)

“Ama aptalca sorular, bazem aptalca yanlışları önler” (s.45)

“Alkolik bir babanın iki oğlu varmış. Çocuklar büyüdükten sonra yolları ayrılmış, çok arklı insnlar olmuşlar. Biri iyi bir aile babası ve başarılı bir profosyonel, diğer ise hiçbir iş yapamayan bir alkolik olarka yaşamlarını sürdürürken, ikisi de tesadüfen bilimsel araştırmaın kapsamına girmiş. Araştırmacı psikologlar ikisini de aynı soruyu sormus: Sizin yaşamınızda bu noktaya hangi etkenler getirdi? İkisi de tıpatıp aynı yanıtı vermiş. – Böyle bir babanın oğlundan başka ne beklenir ki?” (s.50-51)

Mahatma Gandhi’nin, “Bizim kendimize olan saygımızı kimse elimizden alamaz; biz onlara teslim etmedikçe “ (s.51)

“Genç adam nişanlısının babasıyla konuşuyormuş. “Sigara içmem, içki içmem, kumar oynamam, çok çalışırım, aile değerleri benim için her şeyden önce gelir” -Aman ne kadar iyi! Senin hiç kusurun yok mudur? –“Sadece bolca yalan söylerim” (s.55)

“Bugünkü aile anayasamızda yer alan ve CEO’luk görevini aile üyelerine kapatan maddenin Topluluğumuzda saplıklı yönetim düzenin devamı açısında çok önemli olduğu görüşündeyim” (s.66)

“Çünkü bizim geleneğimizde “iyi iş insanı olmak” “iyi pazarlıkçı olmakla” neredeyse eş anlamlıdır” (s.71)

“Lenin’e atfedilen “Hiçbir şeyin olmadığı on yıllar vardır ve on yılların yaşandığı haftalar” (s.77)

“Bana doktor değil damdan düşmüş birini getirin” Nasreddin Hoca (s.87)

“Henry Ford: Yapabilirim deseniz de yapamam deseniz de haklı çıkarsınız” (s.107)

“Bir grup akademisyen tatilden dönerken uçağa bindiklerinde pilot bir anons yapmış: “Değerli hocalarımız size bir sürprizimiz var. Bu uçak baştan sona sizin öğrencileriniz tarafından tasarlandı ve üretildi! Bunu duyan hocaların hepsi koltuklarından fırlayıp çıkış kapısına hücum etmiş. Ancak yaşlıca bir hocanın koltuğunda oturduğunu görenler kendisine sormuş: Hocam siz kendinizi bu uçakta güvende hissediyor musunuz?-Tabii çok güven hissediyorum” demiş yaşlı hoca. “Çünkü bu uçağın yerinden kımıldamayacağını eminim” (s.157)

“Willie Sutton’a “Niçin durmadan banka soyuyorsun?diye sormuşlar. O da “Çünkü para orada” diye yanıt vermiş. Biz de küreselleşiyoruz çünkü para orada...” (s.173)

“Biliyor musun Tom, bir insana kendini evsiz hissettirmenn iki yolu var- birincisi evini yıkmak, ikincisi de evini dünyadaki herkesin evine benzetmek” (s.177)

“Toplum için çok büyük öneme sahip olmasına rağmen ne eğitimin ne de yeterliliğin aranmadığı üç kişi vardır: Yöneticililk, politikacılık ve ebeveynlik” Charles Handy (s.179)

“Karşılaştığınız sorunları, o sorunları yarattığınız düşünce düzleminde kalarak çözemezsiniz” (s.206)

“Çok başarılı bir iş insanı bu büyüğümüz “- İnsanlardan çektiğimi hiçbir şeyden çekmedim” (s.209)

“Tanrılar mahvetmek istediklerine kırk yıl başarı verir” (s.216)

“Steve Jobs: Zeki insanları işe alıp, onlara ne yapacaklarını söylemek hiç de mantıklı değil. Zeki insanları ne yapmamız gerektiğini bize söylesinler diye işe alırız” (s.234)

[Hernan]

Biraz Daha Düşününce Bülent Eczacıbaşı'nın Aklımızda Bulunsun'dan sonra yayımlanan kitabı. İlk kitabı okuyup beğendiğim için bunu da okumak istedim. Kitap denemelerden oluşuyor. Yazar'ın denemeleri genelde iş hayatı üzerine. Zaten kendi iddiası da bu yönde. Büyük bir holdingin başındaki 3. nesil Aile üyesi olarak iş hayatında başından geçenleri ve geçirilen değişimleri yorumluyor. Danışmanlık, yapay zeka, toplam kalite gibi dönemsel rüzgarlar, paydaş kapitalizmi gibi olguları denemeleri sırasında açıklıyor. İş hayatında karar alma süreçlerinde duyguların öneminden bahsediyor. Genelde de bir çok deneme çalışmanın insan hayatına neler kattığını olumlu yönden yorumlayan bir yere bağlanıyor.
Türkiye'de yaygın olan ama doğruluğuna inanmadığım zengin, mirasyedi yeteneksiz çocuk torun fenotipini yalanlayan bir kişisel deneme kitabı olarak da tanımlamak isterim bu kitabı. Düşündüğümüzde bu kitap CEO olmanın, bir şirketle ilgili kritik kararlar almanın zamana dayanıklı bir şekilde holdingleri sürdürmenmin aslında bilmediğimiz bir çok kriteri olduğunu da anlatıyor. Tabii ki her CEO'nun ya da Yönetim Kurulu Başkanı'nın bu yetkinlikte olduğunu düşünmüyorum ama bu anlayışın yaygınlaşması gerektiğini düşünüyorum. İş hayatında etkili olmadığını düşündüğüm bir çok şeyin bir CEO'nun ağzından aslında karar alma süreçlerinde etkili olduğunu öğrenmek beni sevindirdi diyebilirim. Verimlilik esaslı, dürüstlüğün önemli olduğu çalışanların performansları doğrultusunda ödüllendirildiği bir sistemin Eczacıbaşı'nda yaygın olup olmadığını bilmiyorum fakat bu düşüncede bir patronun olması rahatlatıcı bir düşünce.
Kitapta öğrendiklerimden paydaş kaptializmi kavramı çok ilgimi çekti. Yeni çağın şirketlerinden beklentilerin paydaş kapitalizmi kavramı çerçevesinde anlatılması benim bilmediğim bir şeydi. Sadece hissedarların değil, çalışanların, müşterilerin ve toplumun beklentilerini de karşılama yükümlülüğü paydaş kapitalizmi kavramı altında anlatılıyor. Ayrıca yazarın danışmanlıkla ilgili yorumlarını da mizah seviyesi yüksek ve doğru olarak yorumladım. Denemeleri okuyunca Bülent Eczacıbaşı'nın hayata yaklaşımına gıpta etmemek mümkün değil. Meşguliyeti yüksek bir insanın kendini sanatla bu kadar çevrelemesi ve iş hayatına elinden geldiği kadar sanatçı perspektifiyle bakmaya çalışması ya da bu durumun doğruluğuna ikna olması bence diğer iş insanlarının da örnek alması gereken bir şey. Bütünsellik yaklaşımını önceleyen birisi olarak kar amaçlı bir şirket yöneticisinin sanatın ya da hayatın diğer alanlarının da bu bütünün içinde yer alması gerektiğini düşündüğünü gördüm. Steve Jobs Elon Musk gibi isimlerin biyografilerinin yazılarak bu insanların hikayelerinin kütüphanelerde yer almasını çok kıymetli buluyırum .Türkiye'de sanatçı ve iş insanlarının biyografileri son dönemde artsa da halen yeterli sayıda yayımlanmıyor. Umarım Bülent Ezacıbaşı gibi bir duayenin biyografisiyle bu akım da başlar.

[Can Şarman · Rating 4 out of 5]

Biraz Daha Düşününce kitabını raflarda ilk gördüğümde almak hiç içimden gelmedi. Ama, hayatın tatlı bir süprizi dedem yılbaşı hediyesi olarak bana bu kitabı aldı. Ben de “illa bir gün, kafa dinlendirici bir kitap okumak gerekir.” diye okunacak kitaplar tomarımın arasına koydum. Aradan 5-6 ay geçti, o gün geldi ve ben bu kitabı okudum.

Öncelikle şunu belirtmek isterim ki, kitaba vermek istediğim puan 3.6’ydı. Küsüratlı bir puan veremediğimden ötürü hakkı yenmesin diye 4 puan verdim.


Bülent Eczacıbaşı ile, keşke imkanım olsa, oturup sohbet etmek çok istedim. Kaleme almış olduğu her denemenin üzerine tek tek sohbet etmek ve interaktif bir münazara ortamında fikirlerimiz hakkında dil dökmek çok isterim.

Her ne kadar kitabı okurken keyif alsam bile denemelerin çok kısa olduğunu ve sonlarda biraz havada kaldığı, tam bir sorgulama işlemi yapmadığı hissiyatı geldi bana. Tabii bu sadece benim hissiyatım olabilir, Bülent bey’in kararıdır veya genel okuyucu kitlesinin isteğidir vs olduğundan tam bir eleştiri mi bilemiyorum. Ama, Bülent bey ile denemeler ile sohbet etme isteğimde bundan ötürü oluştu diyebilirim.

Son bir yorumum ise kitabın kapağında yazan “iş insanları için denemeler” ibaresi için olacak. Bence bu kitap, özellikle, üniversiteye başlayacak ve üniversiteyi bitirecek gençler tarafından okunulması gereken bir kitap.
Bülent bey gibi iş dünyasının eski kurdu diye tabir edilecek birinden genç jenerasyona bir bilgi ve düşğnce meşalesi gibi aktarılacak anekdotlar ve özdeyişler ile dolu kitap.
Eminim ki henüz iş dünyasına adım atmamışlar her genç için çok besleyici olacaktır.