Klassenjustitie: Hoe blind is Vrouwe Justitia?

by Yasmien Naciri

Vrouwe Justitia is het symbool van rechtvaardigheid, maar in hoeverre houdt ze haar blinddoek op?

In Klassenjustitie. Hoe blind is Vrouwe Justitia? houdt Naciri ons juridisch systeem tegen het licht. In haar zoektocht naar rechtszekerheid en gelijke rechten behandelt ze misconcepties, mythes en reële uitdagingen in ons Belgisch rechtssysteem. Hoe groot zijn de blinde vlekken van rechters en advocaten? In hoeverre is er sprake van een gebrek aan gelijke kansen en toegang tot het recht? Gedragen media zich steeds vaker als rechter? Hoe beïnvloeden zij het oordeel en de perceptie rond rechtszaken? Het zijn slechts enkele thema’s die in dit boek worden besproken. Complex, uitdagend en vooral een aanzet tot kritische reflecties over de fundamenten van onze liberale democratie.

Dit boek werpt een blik op de onbewuste vooroordelen, systematische ongelijkheid en het gevoel van (on)rechtvaardigheid in onze samenleving. Geen enkel taboe blijft onbesproken en dat doet Naciri door in gesprek te gaan met mensen die burgers verdedigen, oordelen vellen en straffen bepalen.

Kortom, Vrouwe Justitia onder de loep. Voor vrijheid en voor recht.

384 pages, Hardcover

First published October 22, 2024

About the author

Yasmien Naciri (1991) is Belgische van Marokkaanse afkomst. Ze studeerde bedrijfsmanagement en meertalige professionele communicatie, en is ondernemer en marketeer. Naciri richtte de hulporganisatie Amana vzw op, die in België en in Marokko actief is, en de Antwerpse jeugdwerking Fleks, die jongeren stimuleert om te ondernemen. Sinds 2016 verschijnt haar column tweewekelijks in De Morgen.

Reviews

[csillagkohó · Rating 3 out of 5]

2,5*

Het moet gezegd, "Klassenjustitie" van Yasmien Naciri zit niet in een dankbare positie. Eén segment van het potentiële publiek zal al briesen bij de suggestie dat er zoiets als klassenjustitie of raciale vooroordelen zou kunnen bestaan, terwijl een ander segment (waaronder yours truly) zich net gaat ergeren aan de terughoudendheid van het boek om daar echt een uitspraak over te doen. Daar komt nog bij dat Naciri het door haar positie als "mondige vrouw met migratieroots" doorgaans hard te verduren krijgt van rechts en een historiek heeft van georganiseerde belaging door cybertrollen. Ik respecteer dat ze in die situatie alsnog dit soort hete hangijzers beroert, zo'n open insteek aanhoudt en serieus probeert om het fenomeen klassenjustitie onder de loep te houden.

Belangrijke problemen komen aan bod. Neem bijvoorbeeld de bespreking over mensen met dubbele nationaliteit die systematisch sneller en langer in voorhechtenis worden geplaatst, de zwaardere bestraffing in drugszaken dan bij fraude, of - welbekend uit de Reuzegomzaak - de dubbele standaard van de media qua de publicatie van namen, foto's en persoonsgegevens. Naciri werpt ook een verhelderend licht op het gebrek aan platformen voor zelfkritiek en bijsturing binnen justitie. De magistraten die ze interviewt, geven aan dat kritiek binnen het rechtssysteem eigenlijk not done is. Daarbovenop is onze justitie enorm ontransparant. Dat is, geeft Naciri zelf aan, een obstakel voor iemand die cijfers over klassenjustitie in kaart hoopt te brengen.

En daar ligt ook het eerste grote minpunt. Het gebrek aan data maakt het lastig om überhaupt een grote, statistisch gefundeerde uitspraak te doen. Naciri kan daar niet aan doen, maar ze vangt het wel nogal eenzijdig op. Positief is dat ze een aantal nuttige parallellen trekt met situaties die in andere westerse landen beter worden gedocumenteerd dan hier. Het boek steunt verder op tientallen interviews, vooral met magistraten, soms eens een politicus of academicus, één enkele activist (Boubout). Wat echter compleet ontbreekt, zijn gesprekken met beklaagden, gedetineerden of anderen die "van onderaf" hun ervaring met klassenjustitie toelichten. Had dat het gebrek aan cijfergegevens niet beter kunnen compenseren? Ook meer besprekingen van concrete casussen waren een meerwaarde geweest. Zoals het nu staat, hangt het te veel aaneen van citaten uit magistratenmonden en gaat al bij al geen van de hoofdstukken genoeg in depth om je heel bevredigd achter te laten.

Een ander probleem is dat Naciri zo terughoudend is om fundamentele kritiek te uiten op beleidsmakers en juristen, wat misschien net komt doordat haar onderzoek leunt op de input van die beleidsmakers en juristen. Ze herhaalt dat we ondanks alles vertrouwen moeten behouden in het systeem omdat we anders de rechtsstaat zouden kunnen uithollen. Ik vind dit een vreemde houding wanneer elementen die ze zelf aanroert suggereren dat de rechtsstaat voor velen geen realiteit is. Ga je aan een asielzoeker in een gesloten centrum uitleggen dat politici het in laatste instantie heus wel goed met hem of haar voorhebben? Ook hamert Naciri erop dat er niet zozeer iets is als bewuste klassenjustitie, maar eerder een web aan onbewuste vooroordelen. Maar dit kan ze niet bewijzen en lijkt me ook amper de hamvraag (doet het afbreuk aan het bestaan van klassenjustitie als de machtsuitoefening impliciet is?). Ik vind het ten slotte jammer dat het boek bijna volledig is toegewijd aan strafrecht en zo goed als niets zegt over pakweg familierecht.

De mechanismes van klassenjustitie zijn in ons land ondergedocumenteerd. Het is zeker geen eenvoudige taak om daar verandering in te brengen. Eén boek dat klassenjustitie in België bestudeert is beter dan geen, en ik apprecieer dat Naciri een hoop verschillende aspecten de revue laat passeren, maar het had volgens mij binnen die krijtlijnen grondiger gekund.

[Rudi · Rating 4 out of 5]

Ergens tussen de 3 en 4 sterren. ( afgerond naar 4 , het is vrijdag en mooi weer ,…. Ik zou geen al te goeie rechter zijn )
Boek /
Ik miste wat diepte verhalen die het meeslepender gemaakt zou hebben en soms was er wat teveel op dezelfde spijker gehamerd om het helemaal overzichtelijk te houden ,
Eigen mening /
( ik ben een twijfelaar met lichte neiging naar teveel twijfels) Justitie zal wel niet gemakkelijk zijn om altijd voor iedereen recht / goed te doen er zijn teveel verschillende meningen over verschillende zaken .
Denk ik dat er soms iets niet helemaal klopt aan justitie , mss wel , maar ik denk ook dat veel mensen ( proberen) recht en goed te doen voor de maatschappij, met waarschijnlijk ook enkele personen die een gedrevenheid hebben om recht te laten bestaan waar menig topsporter een puntje aan zou kunnen zuigen , met mss ook bedenkelijkheden die in ieder beroepstak te vinden zijn ,
Is er verschil in recht , er is verschil in kapitaal en kapitaal kan gemakkelijker bewegen dan geen kapitaal , in een wereld waar niets te verdelen valt is verdelen gemakkelijk ( de ongelijkheid moet ook de spuitgaten niet uitlopen daar zijn genoeg studies naar gedaan dat dit een heel negatief effect heeft naar de gemeenschap , alsook de manier waarop het verzameld wordt )
Verder blijft het moeilijk bij wat soms goed / slecht is bv vooral bij bv druggebruik Wat is een drug en nog / moeilijker /. Waarom wordt deze drug ingenomen , ….
Justitie is meer een waarom vraagstuk dan een hoe vraagstuk , wat het soms moeilijk te onderzoeken maakt , ….. wat zijn de drijfveren van mensen ? Wat zijn de verschillen in drijfveren , waarom zijn er deze verschillen , ? Justitie is een zaak van afleren en afleren is niet gemakkelijk , vooral als er geen andere mogelijkheden te zien zijn . Of als er geen kwaad opzet is ,

[Joke Mortier · Rating 2 out of 5]

Veel enerzijds/anderzijds veel tips om het beter te doen, maar weinig besluit naar mijn mening.

[Pieter Serrien · Rating 3 out of 5]

Volledig of heel diepgravend is dit boek niet, maar het schetst wel een begrijpbaar, vlot en helder kader bij een van de politieke onderwerpen van deze tijd. Sterk werk van Naciri, waarbij je telkens het gevoel hebt dat ze nog verder zou moeten graven.

[Bo · Rating 3 out of 5]

⭐️⭐️⭐️

🧠 Het is bewonderingswaardig hoe Naciri niet terugdeinst van grote problemen in de maatschappij. Ik denk dat ze “klassenjustitie” terecht linkt aan andere ongelijkheden. De bezorgdheden die de auteur aankaart zijn bijzonder relevant en ze is niet bang om zich diep in de materie te gooien.

⚖️ Doorheen het boek graaft Naciri naar antwoorden, maar hier en daar lijkt ze zelf wat verloren te lopen. Het gaat om bijzonder complexe thema’s en zelfs met enige voorkennis is dat moeilijk te volgen. Bovendien maakt ze het voor zichzelf soms ook nodeloos complex. Ook de citaten doorheen het boek dragen niet altijd bij aan het beter begrip.

🫨 Waar Naciri voor mij minstens één ster verloren heeft, zijn haar halve zinnen. Haar editor had alle bijzinnen zonder hoofdzinnen er wat mij betreft zo uit mogen schrappen.

Desondanks heb ik veel respect voor Naciri’s zoektocht naar antwoorden. En dan nu graag wat meer controle op onze rechterlijke macht 🤞

[Lena · Rating 4 out of 5]

Het betoog heeft vaak inhoudelijke beperkingen en twijfelt om conclusies te trekken of oplossingen aan te reiken, maar Naciri is (meestal) wel eerlijk over deze beperkingen.
Over het algemeen gewoon een heel goede zaak dat een bezorgde burger op onderzoek gaat en ontdekt dat de juridische waarheid, zoals altijd, genuanceerder is dan ze initieel dacht.

Initieel 3,5 sterren, maar het hoofdstuk over de relatie tussen media en justitie zorgde echt voor nieuwe inzichten bij mij, dus afgerond naar boven! :)
Aanrader voor niet-juristen met (terechte) bezorgdheden over justitie.

[Steven Guiot · Rating 3 out of 5]

Dit boek is leesbaar, duidelijk en geeft hier en daar ook duiding over aspecten waar je als justitieleek niet meteen aan denkt maar als doordenker wel doorhebt dat deze aspecten uiteraard een belangrijke invloed hebben. Bvb de media als 4e macht.

Is het een must-read? Niet echt… het is een may read.

[George Kanakaris · Rating 3 out of 5]

Er bestaat klassenjustitie en vriendjespolitiek ? Wie had dat gedacht...

[Ansofie Verhoeven]

het was interessant om meer over te weten te komen, maar had het gevoel alsof de kern echt wel in minder bladzijdes kon geschreven worden. het kwam vaak niet echt tot de essentie of het werd heel langdradig waardoor ik de laatste hoofstukken toch hier en daar maar diagonaal heb gelezen. jamer tho, want had zoveel potentieel