What do you think?
Rate this book
De laatste dagen van de dorpsgek
Dwars door verschillende Friese provinciesteden, dorpskernen en uithoeken onderzoekt 'De laatste dagen van de dorpsgek' hoe plattelanders eeuwenlang zijn omgegaan met geestelijke gezondheid. Hoe kan het dat er opmerkelijk veel suïcides op het platteland voorkomen, terwijl er relatief weinig aanspraak op de ggz wordt gemaakt? Wat is er met de dorpsgek gebeurd? En waar lag de grens tussen 'krankzinnig' gedrag en 'net even anders' zijn?
In dit boek met een cultuurhistorische inslag komen verschillende plattelandsbewoners van toen en nu aan het woord. De getuigenissen uit familiearchieven, patiëntendossiers of uit mondelinge overlevering vormen samen een nooit eerder verteld verhaal, waarin collectief zwijgen, schaamte en uitbanning hand in hand gaan met gemeenschapszin, zorg dragen en ruimte bieden.
In dit boek met een cultuurhistorische inslag komen verschillende plattelandsbewoners van toen en nu aan het woord. De getuigenissen uit familiearchieven, patiëntendossiers of uit mondelinge overlevering vormen samen een nooit eerder verteld verhaal, waarin collectief zwijgen, schaamte en uitbanning hand in hand gaan met gemeenschapszin, zorg dragen en ruimte bieden.
250 pages, Paperback
Published January 1, 2024
10 people are currently reading
93 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 11 of 11 reviews
November 23, 2024
De laatste dagen van de dorpsgek is een veelkleurig beeld van de geestelijke gezondheidszorg op het Friese platteland van de afgelopen 150 jaar. Veelkleurig, omdat Anne-Goaitske Breteler meanderend langs verschillende invalshoeken licht werpt op zowel de geschiedenis van de geestelijke gezondheidszorg, alsmede een liefdevol en indringend beeld schetst van de Friese volksaard; met name die op het platteland.
Het boek is uitermate leesbaar en beeldend geschreven (dat durf ik als fictieliefhebber wel te zeggen), maar door alle portretten, bevindingen en analyses heen is Breteler ook streng. Ze gebruikt haar historische blik, waar je de antropologe zeker in herkent beslist niet alleen om een inzichtelijk beeld te schetsen. Door de hoofdstukken heen proef je dat het haar menens is, dat ze eigenlijk een correctie wil op de Friese volksaard die ze tegelijkertijd ook koestert.
Waar ik haar het meest overtuigend vind is wanneer ze impliciet een betoog op lijkt te bouwen voor een volgende feministische stap voor plattelandsvrouwen, namelijk om een grote stap te zetten in de openheid over hoe het met je gaat, maar ook openheid over dat het bijna voorgeschreven lot van de plattelandsvrouw geen template voor het leven hoeft te zijn. Er zijn andere routes mogelijk, andere invullingen. Levenswensen en dromen over de toekomst hoeven niet te worden weggestopt als ze al te zeer afwijken van wat in de omgeving normaal of acceptabel wordt gevonden. Dit is zo welgemeend dat het haast niet anders kan dan dat Breteler hierbij vrouwen in gedachten heeft: een buurvrouw, een tante, een oud-klasgenote, een moeder van een vriendin...
Speciale aandacht besteedt ze ook aan de boeren, waar uit onderzoek blijkt dat er reden is tot grote zorg over het geestelijk welzijn. Enerzijds door de langzame isolatie van boeren uit te lokale samenleving, wat Breteler overtuigend onderbouwd. Maar anderzijds ook door de enorme onzekerheid voor boeren van vandaag de dag. Dat dit grote impact heeft op het geestelijk welzijn blijkt uit het hoge aantal zelfmoorden onder boeren. Ik ken boeren die betrokken zijn bij de oprichting van Taboer, uit zorg voor de mensen om hen heen. Het is absoluut urgent. Ik schrok er dan ook van dat de regelmatig aangehaalde psychiater in het boek nauwelijks agrariërs tot zijn cliënten mag rekenen.
Er zitten veel meer lessen en aansporingen in het boek. En dan heb ik nog veel te weinig aandacht besteed aan de liefdevolle, eerlijke portretten van de mensen die sociaal als dorpsgek worden getypeerd. Kortom: dit boek is een aanrader voor wie met Breteler mee wil meanderen door de Friese geschiedenis, langs de Friese volksaard en al meanderend verdiept inzicht wil krijgen in de geestelijke gezondheidszorg op het platteland.
Het boek is uitermate leesbaar en beeldend geschreven (dat durf ik als fictieliefhebber wel te zeggen), maar door alle portretten, bevindingen en analyses heen is Breteler ook streng. Ze gebruikt haar historische blik, waar je de antropologe zeker in herkent beslist niet alleen om een inzichtelijk beeld te schetsen. Door de hoofdstukken heen proef je dat het haar menens is, dat ze eigenlijk een correctie wil op de Friese volksaard die ze tegelijkertijd ook koestert.
Waar ik haar het meest overtuigend vind is wanneer ze impliciet een betoog op lijkt te bouwen voor een volgende feministische stap voor plattelandsvrouwen, namelijk om een grote stap te zetten in de openheid over hoe het met je gaat, maar ook openheid over dat het bijna voorgeschreven lot van de plattelandsvrouw geen template voor het leven hoeft te zijn. Er zijn andere routes mogelijk, andere invullingen. Levenswensen en dromen over de toekomst hoeven niet te worden weggestopt als ze al te zeer afwijken van wat in de omgeving normaal of acceptabel wordt gevonden. Dit is zo welgemeend dat het haast niet anders kan dan dat Breteler hierbij vrouwen in gedachten heeft: een buurvrouw, een tante, een oud-klasgenote, een moeder van een vriendin...
Speciale aandacht besteedt ze ook aan de boeren, waar uit onderzoek blijkt dat er reden is tot grote zorg over het geestelijk welzijn. Enerzijds door de langzame isolatie van boeren uit te lokale samenleving, wat Breteler overtuigend onderbouwd. Maar anderzijds ook door de enorme onzekerheid voor boeren van vandaag de dag. Dat dit grote impact heeft op het geestelijk welzijn blijkt uit het hoge aantal zelfmoorden onder boeren. Ik ken boeren die betrokken zijn bij de oprichting van Taboer, uit zorg voor de mensen om hen heen. Het is absoluut urgent. Ik schrok er dan ook van dat de regelmatig aangehaalde psychiater in het boek nauwelijks agrariërs tot zijn cliënten mag rekenen.
Er zitten veel meer lessen en aansporingen in het boek. En dan heb ik nog veel te weinig aandacht besteed aan de liefdevolle, eerlijke portretten van de mensen die sociaal als dorpsgek worden getypeerd. Kortom: dit boek is een aanrader voor wie met Breteler mee wil meanderen door de Friese geschiedenis, langs de Friese volksaard en al meanderend verdiept inzicht wil krijgen in de geestelijke gezondheidszorg op het platteland.
January 12, 2025
Goed en leerzaam begin van een nieuw leesjaar!
March 19, 2025
Ik ben geen fervent non-fictie lezer, maar toch 5*!
Enerzijds omdat dit als Friezin herkenning oproept. Niet alleen de taal en de plaatsnamen, maar ook de ‘dorpsgek’ in de omgeving waar ik ben opgegroeid of de boeren die niet over gevoelens willen of kunnen praten.
Het leest erg vlot, de verschillende hoofdstukken zorgen voor een kader en de kataris gaat in sneltreinvaart nog eens langs de conclusies.
Een aanrader!
Enerzijds omdat dit als Friezin herkenning oproept. Niet alleen de taal en de plaatsnamen, maar ook de ‘dorpsgek’ in de omgeving waar ik ben opgegroeid of de boeren die niet over gevoelens willen of kunnen praten.
Het leest erg vlot, de verschillende hoofdstukken zorgen voor een kader en de kataris gaat in sneltreinvaart nog eens langs de conclusies.
Een aanrader!
September 11, 2025
Soms lees je een boek dat je niet alleen raakt, maar je ook terugbrengt naar plekken en herinneringen die diep in je eigen leven geworteld zijn. Voor mij was De laatste dagen van de dorpsgek zo’n boek. Geboren en getogen in Friesland herkende ik veel locaties die Anne-Goaitske Breteler beschrijft. Met name Groot Lankum in Franeker voelde bijna tastbaar, omdat ik zelf jarenlang in een dorpje vlakbij heb gewoond. De verwijzingen naar de PZ in Franeker en de grappen die er in de jaren ’90 nog over gemaakt werden, riepen meteen beelden en herinneringen bij me op.
Wat dit boek bijzonder maakt, is dat het niet alleen een persoonlijke zoektocht is van de auteur naar hoe de samenleving omging met mensen die als ‘anders’ werden gezien, maar ook een spiegel voor ons allemaal. Vooral het verhaal van de vrouw wiens vader in Drachten als de “dorpsgek” bekendstond, maakte diepe indruk. Het toont niet alleen hoe haar vader als mens en vader was, maar ook hoe zij als dochter gebrandmerkt werd door het etiket dat de gemeenschap hem had gegeven. Het stigma en de schaamte die daarmee gepaard gaan, blijven generaties doorwerken.
Breteler schrijft helder, beeldend en toegankelijk. Haar stijl maakt dat je niet alleen leest, maar ook voelt. Regelmatig zag ik de beschreven plekken en mensen zo voor me. Die herkenbaarheid, gecombineerd met haar warme en menselijke manier van vertellen, zorgt ervoor dat dit boek onder je huid kruipt. Het geeft stem aan levens en verhalen die vaak genegeerd of vergeten zijn.
De laatste dagen van de dorpsgek is meer dan een boek over Friesland of over psychiatrie. Het is een indringend en empathisch verslag over hoe een gemeenschap omgaat met kwetsbaarheid en anders-zijn. Voor mij was het zowel een herkenningspunt als een eyeopener. Het laat zien hoe belangrijk het is om te blijven vertellen over dit soort vergeten verhalen. Een boek dat je raakt, herkenning oproept en nog lang blijft hangen.
Wat dit boek bijzonder maakt, is dat het niet alleen een persoonlijke zoektocht is van de auteur naar hoe de samenleving omging met mensen die als ‘anders’ werden gezien, maar ook een spiegel voor ons allemaal. Vooral het verhaal van de vrouw wiens vader in Drachten als de “dorpsgek” bekendstond, maakte diepe indruk. Het toont niet alleen hoe haar vader als mens en vader was, maar ook hoe zij als dochter gebrandmerkt werd door het etiket dat de gemeenschap hem had gegeven. Het stigma en de schaamte die daarmee gepaard gaan, blijven generaties doorwerken.
Breteler schrijft helder, beeldend en toegankelijk. Haar stijl maakt dat je niet alleen leest, maar ook voelt. Regelmatig zag ik de beschreven plekken en mensen zo voor me. Die herkenbaarheid, gecombineerd met haar warme en menselijke manier van vertellen, zorgt ervoor dat dit boek onder je huid kruipt. Het geeft stem aan levens en verhalen die vaak genegeerd of vergeten zijn.
De laatste dagen van de dorpsgek is meer dan een boek over Friesland of over psychiatrie. Het is een indringend en empathisch verslag over hoe een gemeenschap omgaat met kwetsbaarheid en anders-zijn. Voor mij was het zowel een herkenningspunt als een eyeopener. Het laat zien hoe belangrijk het is om te blijven vertellen over dit soort vergeten verhalen. Een boek dat je raakt, herkenning oproept en nog lang blijft hangen.
August 11, 2025
Inzichtvol boek dat weerspiegelt wat mentale gezondheid op het platteland voor vorm krijgt/heeft gekregen in Nederland de laatste eeuw(en). Er worden interessante parallelen getrokken en uit de interviews waarin mensen hun persoonlijke boekje opendoen blijkt veel over het leven in de boerengemeenschap, de boerenidentiteit en hoe dit zich verhoudt tot mentale gezondheid. Niet te vergeten het perspectief op de rol van de dorpsgek.
January 10, 2026
Een informatief, mooi en prachtig geschreven onderzoek over de mentale gezondheid op het platteland.
November 9, 2025
Echt super interessant én belangrijk verhaal
June 9, 2025
Een onbekend, maar boeiend stukje geschiedenis. heel knap gedaan.
February 7, 2025
Origineel en belangwekkend onderwerp, en alleen daarom al de moeite waard. Qua opbouw en diepgang vond ik het wat tegenvallen, iets te veel van de hak op de tak en voortdurend heen en weer schietend qua chronologie.
March 27, 2025
Herkenbare verhalen over leven op het platte land in Friesland.
Displaying 1 - 11 of 11 reviews