Cani mi Masum mu?

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkçe'de Polisiye #1

by Fazlı Necip

Arka sokakları, kafeşantanları ve eğlence hayatıyla Selanik merkezli bir aşk ve cinayet anlatısı olan Cani mi, Masum mu? romanında Doktor Refik, babasının adının karıştığı bir cinayeti çözmeye çalışmaktadır. Avrupa’da tıp eğitimi alarak yurda dönen Refik, babasının katil olduğu iddiasıyla karşı karşıya kalır. Üstelik kendisi de “katil oğlu” olarak damgalanır. Aile adını temize çıkarmak ve âşık olduğu kadınla evlenebilmek için cinayeti araştırmaya başlar. Fakat üstünden hayli zaman geçen, tanıklarının pek çoğunun öldüğü bu olayı aydınlatmak hiç de kolay değildir. Türk edebiyatında polisiye türünün ilk örneklerinden olan Cani mi, Masum mu? 1896-97 yılları arasında Asır gazetesinde tefrika edildikten sonra ilk kez 1901 yılında kitaplaştırılmıştır.

Fazlı Necip (Selanikli) (1863/4-1932) Selanik’te doğdu. Rüştiyeyi bitirdikten sonra özel dersler aldı ve Fransızca öğrendi. İlk yazıları Gonce-i Edeb mecmuasında yayımlandı. Tercüman-ı Hakikat, Mirat-ı Âlem, Manzara, Gayret, Envâr-ı Zekâ ve Hizmet gibi gazete ve mecmualarda yazıları çıktı. Edebiyat âleminde tanınması Beşir Fuat ile mektuplaşmalarıyla oldu. Bu mektupları Beşir Fuat’ın intiharından sonra Mektubat adıyla kitaplaştırdı. 1895’te Selanik’te babasının kurduğu Asır gazetesinin 1909’a kadar başyazarlığını yaptı. II. Meşrutiyet’e kadar bu gazetede çeşitli romanları tefrika edildi ve çevirileri yayımlandı.

1903’te Avrupa’nın çeşitli şehirlerini gezdi. Bu geziye dair izlenimlerini Garba Doğru Bir Seyahat başlığıyla tefrika etti. II. Meşrutiyet sonrası Asır gazetesinin adını Yeni Asır olarak değiştirdi ve bu gazetede Küçük Hanım ve Menfi romanlarını yayımladı. Dönemin Dahiliye Nazırı Talât Paşa tarafından 1909’da Matbuat-ı Dahiliye müdürlüğüne atandı. Avrupa’ya gidip matbuat idarelerini inceledi. Döndüğünde basın kartı uygulamasını başlattı. İktidar değişince Ağustos 1912’de görevden alındı. 9 Ekim’de tutuklandı, 2 Aralık’a kadar Bekirağa Bölüğü’nde kaldı. 1 Mart 1925’te çıkarmaya başladığı Türk Hayatı mecmuasının son sayısına kadar başyazarlığını yaptı. Hayatının son dönemlerinde çeşitli sivil toplum kuruluşlarında yönetici ve gönüllü olarak çalışmalar da yürütmüş olan Fazlı Necip’in seçme eserlerine Türk Edebiyatı Klasikleri Dizimizde yer vermeyi sürdüreceğiz.

240 pages, Paperback

First published January 1, 1889

Reviews

[Mehmet · Rating 4 out of 5]

Başladığım gün bitirdim. Yarısına kadar müthiş gidiyordu. Hem kurgu, hem sürükleyicilik olarak muazzamdı. Refik Bey’in babasıyla konuşmasının, babasının ölümünün ardından kurgu biraz zayıfladı. Bazı noktalar klişeleşti. Sürükleyicilik bir miktar azaldı. Buna rağmen 4 yıldızı hak ediyor. Tavsiye ederim. Özellikle günümüz Türkçesiyle çok akıcı bir anlatım yakalanmış.

[Selen Gültekin · Rating 3 out of 5]

yazıldığı dönem için değerlendirildiğinde edebi yanı yüksek okuması keyifli bir kitap, ama tam da polisiye denir mi emin olamadım.

[Tankut Yıldız · Rating 3 out of 5]

"Cani mi, Masum mu? alışageldiğimiz "Katil kim?" sorusunun peşinden giden bir polisiye değil: Sır perdesi hemen hemen hikayenin başında aralanıyor ve daha ilk yarı bitmeden gerçeklerle karşılaşıyor okur ancak işin bundan sonraki kısmı, gerçeklerin kanıtlanması da aynı gizemli ve heyecanlı atmosferi taşıyor. Polisiyenin merak uyandırma unsuru dışındaki olmazsa olmazları aşk, entrika, miras, gizemli kadınlar ve karanlık tipler ile bütün bunların bir araya gelmesine vesile olan, doğrular peşindeki kahramanın varlığıyla dört başı mamur bir roman Cani mi, Masum mu?. Gazetede tefrika edildiğinden olsa gerek, ana hikayeden ziyade kendilerine bolca yer bulan ara hikayelerle zenginleştirilmiş eser; hikayenin tümünü kapsayan bir ana unsurun yanında, her bölümde başlı başına bir konu işlenen popüler Amerikan dizilerinde uygulandığı gibi, sanırım tefrikalar da kendi başlarına bir hikaye anlatırken, yer yer bütüne hizmet edecek şekilde yayımlanmış. Okuma deneyimi açısından zaman zaman yorucu bir öğe olarak karşımıza çıkan bu durum, dönemin ve şartlarının da bir getirisi olarak değerlendirilebilir. Ayrıca Tanzimat dönemi eserlerinde sıkça rastlanan, yazarın sık sık araya girmesi ve okuduğumuzun bir roman olduğunu vurgulaması ile anlatı içerisinde anlatı barındırması sebebiyle bir yanıyla da post-modern bir eser Cani mi, Masum mu?. Sonda ise hikayenin çözümüne hakim olan acelecilik ve pek çok karakterin durum ve haleti ruhiyesinin es geçilmesi nahoş bir yarım kalmışlık tadı bırakıyor."

http://ebediyenedebiyat.blogspot.com/...