What do you think?
Rate this book
Een adres
In oktober 1971 bracht de vader van Michal Citroen zijn dochter naar de plek waar hij was opgegroeid. Hij wees haar het huis en vertelde over de noodlottige dag dat de Duitsers kwamen. Vanaf dat moment stond hij er alleen voor en moest hij op zoek naar “een adres”.
Ongeveer 25000 joden waren tijdens de oorlog op zoek naar een adres – levensreddend voor hen die, ondanks alle dwang, oproepen voor deportatie wilden negeren. In dit boek beschrijft Michal Citroen hun geschiedenis. Gebruikmakend van getuigenverslagen vertelt ze de verhalen van onmacht, wanhoop, verraad, angst en bedrog. Maar ook van moed, daadkracht, lef en hulp. Ze beschrijft hoe de bezetter stap voor stap allerlei anti-joodse maatregelen invoerde, waarom zovelen niet onderdoken – ze ontkracht de “makke schapen-theorie” – , wat de rol van de Joodse Raad was en voor welke uitdagingen de ondergedoken joden zich gesteld zagen.
Met ‘Een adres’ beschrijft Michal Citroen een allesomvattende en verbijsterende geschiedenis van de onderduik van de Nederlandse joden in oorlogstijd.
Ongeveer 25000 joden waren tijdens de oorlog op zoek naar een adres – levensreddend voor hen die, ondanks alle dwang, oproepen voor deportatie wilden negeren. In dit boek beschrijft Michal Citroen hun geschiedenis. Gebruikmakend van getuigenverslagen vertelt ze de verhalen van onmacht, wanhoop, verraad, angst en bedrog. Maar ook van moed, daadkracht, lef en hulp. Ze beschrijft hoe de bezetter stap voor stap allerlei anti-joodse maatregelen invoerde, waarom zovelen niet onderdoken – ze ontkracht de “makke schapen-theorie” – , wat de rol van de Joodse Raad was en voor welke uitdagingen de ondergedoken joden zich gesteld zagen.
Met ‘Een adres’ beschrijft Michal Citroen een allesomvattende en verbijsterende geschiedenis van de onderduik van de Nederlandse joden in oorlogstijd.
- GenresHistory
638 pages, Paperback
Published April 3, 2024
10 people are currently reading
212 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 14 of 14 reviews
June 15, 2025
Dit boek is een must Read voor iedereen in Nederland. Jong, oud, joods niet joods, zwart wit, man vrouw. Dit boek moet in de Nederlandse geschiedenislessen op basis- en voortgezet onderwijs geïntegreerd worden. Dit boek moet verfilmd worden. Dit boek verdient publiciteit. Dit boek doet je schamen dat je Nederlander bent. Dit boek doet ons niet vergeten. Dit boek opent onze ogen voor de toekomst die we creëren met stompzinnig stemgedrag. Dit boek is een must Read. Hoe zwaar het ook is om te lezen.
June 24, 2024
Ik twijfelde tussen vier en vijf sterren. Dat de aanloop naar de oorlog beschreven moest worden om de context van de onderduik te verhelderen is logisch, maar het duurde voor mijn gevoel lang voordat we bij het eigenlijke onderwerp kwamen, namelijk ruim 120 pagina's. Als je echter weinig tot niets van het onderwerp afweet, zijn het uitstekende hoofdstukken. Ik zal het daarom zeker aan leerlingen gaan aanraden.
Verder maakte de auteur haar mening af en toe sterk kenbaar. In eerste instantie ergerde ik me eraan, vervolgens zette het me aan het denken. Waarom zou dat niet mogen? Bij een onderwerp dat zo veel emoties losmaakt zou het moeten kunnen, nog afgezien van het feit dat de onderduik veel invloed heeft gehad op het leven van Citroens familie en vervolgens op dat van haarzelf.
Afgezien van deze kleine kanttekeningen maakte het boek indruk door alle persoonlijke verhalen, van ontzettend dapper tot ontzettend verdrietig. Daarom toch vijf sterren.
Verder maakte de auteur haar mening af en toe sterk kenbaar. In eerste instantie ergerde ik me eraan, vervolgens zette het me aan het denken. Waarom zou dat niet mogen? Bij een onderwerp dat zo veel emoties losmaakt zou het moeten kunnen, nog afgezien van het feit dat de onderduik veel invloed heeft gehad op het leven van Citroens familie en vervolgens op dat van haarzelf.
Afgezien van deze kleine kanttekeningen maakte het boek indruk door alle persoonlijke verhalen, van ontzettend dapper tot ontzettend verdrietig. Daarom toch vijf sterren.
August 18, 2024
Hoe vaak zal het voorkomen dat een boek in ontvangst wordt genomen door de vice-voorzitter van de Raad van State? Dat gebeurde wel bij dit Magnus opus van Michal Citroen uit 2024 (https://www.raadvanstate.nl/publicati...). Dat was drie weken na opening van het nationaal Holocaust museum, de locatie waar ik het boek heb aangeschaft: Het Nationaal holocaust museum (https://jck.nl/locatie/nationaal-holo...), Dat werd op 10 maart 2024 werd geopend in aanwezigheid van overlevenden, live uitgezonden op de nationale TV. "Doe het niet, ga iets leuks doen in de stad. "Weer een boek over oorlog." Of: "Heb je geen leuker onderwerp in je vakantie?".
Dezelfde aarzeling gold Michal Citroen zelf, toen ze werd benaderd voor dit boek (p. 25). Als kind van een onderduiker en kleinkind van een Auschwitz overlever heeft zij haar "tweede-generatie" portie wel gehad. Daarbij is ze ook nog historica én journaliste en dat maakt dit boek bijzondere gelaagd. Toch aarzelde ze nauwelijks om dit boek te schrijven over de "joodse onderduik" (zonder hoofdletter inderdaad, want het gaat om het geloof). Citroen is een meesterverteller en het boek is betrokken geschreven (bijvoorbeeld als het gaat om de uitbuiting van de onderduikers). Daarbij wil de auteur wil ook graag "historische empathie" bijbrengen (p. 352) aan de geschiedenisleerlingen van de toekomst. Daarmee schakelt het boek soms tussen geschiedenisboek, egodocument, aanklacht en pamflet. In dat perspectief vallen de 600 pagina's van dit boek nogal mee.
De research van Citroen is indrukwekkend in de drie jaar dat zij aan dit boek heeft gewerkt. Het boek steunt vooral op een groot aantal interviews dat zij in de laatste 40 (!) jaar heeft gehouden met voormalig onderduikers. Daarbij neemt zij een behoorlijke literatuur mee met vele getuigenissen die anderen hebben gegeven of opgetekend. Dit boek is bijna een compendium van al die verhalen, in context gezet en chronologisch ingedeeld in tien heldere hoofdstukken die de Onderduik beschrijven. Elke paragraaf begint met een citaat en daarin bewijzen zich de journalistieke kwaliteiten van de auteur:
"Persoonlijke verhalen hebben vaak meer impact dan cijfers. Dat driekwart van de Nederlandse joden is vermoord zegt genoeg. Dus een boek schrijven op basis van persoonlijke verhalen is wel het minste wat ik kan doen (...)" (p. 29)
"Mijn ouders lieten de dag voor mijn vaders vertrek samen de grijze rolgordijnen aan de binnenkant van de etalageruit zakken. Mijn vaders mooie bloeiende slageiji was nu leeg en verlaten en ik kon het niet aanzien. (...) Hij had zijn kostuum aan, zijn hoed op zijn hoofd en zijn koffertje in zijn hand. (...) Hij liep door de gang naar buiten en op het laatste moment stak hij zijn hand omhoog." (p. 202).
Hoofdstuk V is getiteld "We zullen elkaar wel niet meer zien" en heeft als enige ook een eigen motto: "Voorstellingsvermogen is belangrijker dan kennis" (p.211). Dit hoofdstuk behandelt de start van de deportaties in 1942, waarna het onvoorstelbare werkelijkheid wordt. Hanny Michaelis' Oorlogsdagboek 1940 - 1945 vermeldt desondanks nog een "deemoedige dankbaarheid voor het laatste restje menselijke vrijheid dat het regime ons nog laat" (p. 228). "De dichteres Hanny Michaelis komt met haar dagboek zo dicht bij mijn gevoelswereld dat het lijkt of ik haar persoonlijk heb gekend." (p. 598). Een gedicht van Michaelis citeert zij echter niet.
Het boek is ook een hommage aan Margo Minco, aan wier dochter zij toestemming vroeg voor het hanteren van de titel, die verwijst naar het korte verhaal "Het adres" uit 1957. Dat gaat niet over onderduikers, maar over overlevenden die terugkeren naar hun voormalige huis. Minco kreeg in 2019 de P.C. Hooftprijs voor haar gehele oeuvre; zij was toen bijna honderd jaar oud. Net als de oprichting van het Holocaust museum veel te laat. Het engagement van de auteur daarover zijn goed voelbaar vanaf de pagina's. Ik deel ze ook, als kleinzoon van een joods "schuilmens" (titel van hoofdstuk VII) of "homo submersus" (titel hoofdstuk VIII). In retrospectief begrijp ik mijn in 1999 overleden oma ook beter na dit boek. Haar onderduikverhaal bleef net zo troebel als dat van Hans Citroen, de vader van Michal en ook zij was vaak ziek, leed aan een hartkwaal en werkte onregelmatig. Heel veel dank dus voor de drie jaren zwoegen, die ook inspireren om mijn eigen research te doen, waar ik net zo tegenop zie als de gang naar het Holocaust museum.
Is er dan helemaal niets aan te merken op dit boek? Met name methodologisch had de onderbouwing nog wel iets steviger gekund. Hoe zijn de interviews precies gehouden, opgeslagen en verwerkt? Ik ben geen historicus, maar dat zou wel kunnen helpen bij de interpretatie. Het andere punt betreft het gebruik van citaten. Citroen gebruikt veelvoudig en soms ook langere citaten. Daarbij is het onduidelijk of ook de rechthebbenden zijn geïnformeerd en/of toestemming hebben gegeven. Derde punt is het ontbreken van de verwijzing naar de biografie van Etty Hillesum van Judith Koelemeijer uit 2022, dat ook belangrijke informatie bevat over de afwegingen om niet onder te duiken. Belangrijker is misschien nog wel 't Hooge nest van Roxanne van Iperen uit 2018, toch het meest bekende boek van de afgelopen 10 jaar over een geslaagde onderduik. "Ook onderduiken is een daad van verzet" concludeerde Van Iperen in haar 4-mei lezing in 2021 (https://www.4en5mei.nl/archieven/insp...). Heeft Citroen die gewoon vergeten te lezen, of hebben ze geen toestemming gegeven voor citaten? Een opmerking daarover was op zijn plaats geweest.
Dezelfde aarzeling gold Michal Citroen zelf, toen ze werd benaderd voor dit boek (p. 25). Als kind van een onderduiker en kleinkind van een Auschwitz overlever heeft zij haar "tweede-generatie" portie wel gehad. Daarbij is ze ook nog historica én journaliste en dat maakt dit boek bijzondere gelaagd. Toch aarzelde ze nauwelijks om dit boek te schrijven over de "joodse onderduik" (zonder hoofdletter inderdaad, want het gaat om het geloof). Citroen is een meesterverteller en het boek is betrokken geschreven (bijvoorbeeld als het gaat om de uitbuiting van de onderduikers). Daarbij wil de auteur wil ook graag "historische empathie" bijbrengen (p. 352) aan de geschiedenisleerlingen van de toekomst. Daarmee schakelt het boek soms tussen geschiedenisboek, egodocument, aanklacht en pamflet. In dat perspectief vallen de 600 pagina's van dit boek nogal mee.
De research van Citroen is indrukwekkend in de drie jaar dat zij aan dit boek heeft gewerkt. Het boek steunt vooral op een groot aantal interviews dat zij in de laatste 40 (!) jaar heeft gehouden met voormalig onderduikers. Daarbij neemt zij een behoorlijke literatuur mee met vele getuigenissen die anderen hebben gegeven of opgetekend. Dit boek is bijna een compendium van al die verhalen, in context gezet en chronologisch ingedeeld in tien heldere hoofdstukken die de Onderduik beschrijven. Elke paragraaf begint met een citaat en daarin bewijzen zich de journalistieke kwaliteiten van de auteur:
"Persoonlijke verhalen hebben vaak meer impact dan cijfers. Dat driekwart van de Nederlandse joden is vermoord zegt genoeg. Dus een boek schrijven op basis van persoonlijke verhalen is wel het minste wat ik kan doen (...)" (p. 29)
"Mijn ouders lieten de dag voor mijn vaders vertrek samen de grijze rolgordijnen aan de binnenkant van de etalageruit zakken. Mijn vaders mooie bloeiende slageiji was nu leeg en verlaten en ik kon het niet aanzien. (...) Hij had zijn kostuum aan, zijn hoed op zijn hoofd en zijn koffertje in zijn hand. (...) Hij liep door de gang naar buiten en op het laatste moment stak hij zijn hand omhoog." (p. 202).
Hoofdstuk V is getiteld "We zullen elkaar wel niet meer zien" en heeft als enige ook een eigen motto: "Voorstellingsvermogen is belangrijker dan kennis" (p.211). Dit hoofdstuk behandelt de start van de deportaties in 1942, waarna het onvoorstelbare werkelijkheid wordt. Hanny Michaelis' Oorlogsdagboek 1940 - 1945 vermeldt desondanks nog een "deemoedige dankbaarheid voor het laatste restje menselijke vrijheid dat het regime ons nog laat" (p. 228). "De dichteres Hanny Michaelis komt met haar dagboek zo dicht bij mijn gevoelswereld dat het lijkt of ik haar persoonlijk heb gekend." (p. 598). Een gedicht van Michaelis citeert zij echter niet.
Het boek is ook een hommage aan Margo Minco, aan wier dochter zij toestemming vroeg voor het hanteren van de titel, die verwijst naar het korte verhaal "Het adres" uit 1957. Dat gaat niet over onderduikers, maar over overlevenden die terugkeren naar hun voormalige huis. Minco kreeg in 2019 de P.C. Hooftprijs voor haar gehele oeuvre; zij was toen bijna honderd jaar oud. Net als de oprichting van het Holocaust museum veel te laat. Het engagement van de auteur daarover zijn goed voelbaar vanaf de pagina's. Ik deel ze ook, als kleinzoon van een joods "schuilmens" (titel van hoofdstuk VII) of "homo submersus" (titel hoofdstuk VIII). In retrospectief begrijp ik mijn in 1999 overleden oma ook beter na dit boek. Haar onderduikverhaal bleef net zo troebel als dat van Hans Citroen, de vader van Michal en ook zij was vaak ziek, leed aan een hartkwaal en werkte onregelmatig. Heel veel dank dus voor de drie jaren zwoegen, die ook inspireren om mijn eigen research te doen, waar ik net zo tegenop zie als de gang naar het Holocaust museum.
Is er dan helemaal niets aan te merken op dit boek? Met name methodologisch had de onderbouwing nog wel iets steviger gekund. Hoe zijn de interviews precies gehouden, opgeslagen en verwerkt? Ik ben geen historicus, maar dat zou wel kunnen helpen bij de interpretatie. Het andere punt betreft het gebruik van citaten. Citroen gebruikt veelvoudig en soms ook langere citaten. Daarbij is het onduidelijk of ook de rechthebbenden zijn geïnformeerd en/of toestemming hebben gegeven. Derde punt is het ontbreken van de verwijzing naar de biografie van Etty Hillesum van Judith Koelemeijer uit 2022, dat ook belangrijke informatie bevat over de afwegingen om niet onder te duiken. Belangrijker is misschien nog wel 't Hooge nest van Roxanne van Iperen uit 2018, toch het meest bekende boek van de afgelopen 10 jaar over een geslaagde onderduik. "Ook onderduiken is een daad van verzet" concludeerde Van Iperen in haar 4-mei lezing in 2021 (https://www.4en5mei.nl/archieven/insp...). Heeft Citroen die gewoon vergeten te lezen, of hebben ze geen toestemming gegeven voor citaten? Een opmerking daarover was op zijn plaats geweest.
March 2, 2025
Een indrukwekkende geschiedenis van de Nederlandse onderduik. Citroen put uit talloze dagboeken en gesprekken (oral history), ook uit haar eigen familiegeschiedenis. De eerste hoofdstukken, waarin ze de aanloop naar de WOII beschrijft, hadden wat mij betreft een heel stuk beknopter en meer to the point gekund. De beklemmende laatste hoofdstukken over de laatste oorlogsjaren en de periode na de bevrijding vergoeden echter veel.
Het boek is niet alleen historisch, maar ook historiografisch doordat Citroen voortdurend het debat aangaat met auteurs als Loe de Jong, Jacques Presser, Bart van der Boom. Ze schroomt niet om haar eigen opvattingen en waardeoordelen naar voren te brengen. Persoonlijk had ik het sterker gevonden als zij de geschiedenis meer voor zichzelf had laten spreken.
Het boek is niet alleen historisch, maar ook historiografisch doordat Citroen voortdurend het debat aangaat met auteurs als Loe de Jong, Jacques Presser, Bart van der Boom. Ze schroomt niet om haar eigen opvattingen en waardeoordelen naar voren te brengen. Persoonlijk had ik het sterker gevonden als zij de geschiedenis meer voor zichzelf had laten spreken.
December 24, 2024
Wat een indringend boek. Ondanks dat ik al talloze boeken over de jodenvervolging gelezen heb, heb ik door dit boek toch weer nieuwe inzichten opgedaan.
February 26, 2025
Een bijzonder boek. Wat een studie heeft Citroen daarvoor verricht. Echt knap gedaan. Aangrijpend om dagboekfragmenten en zoveel persoonlijke verhalen te lezen.
June 9, 2025
Vijf sterren voor de moeite. Niet meer dan terecht als een boek 40 jaar voorbereiding kost.
Het boek is monument en aanklacht tegelijk. Het laat je nooit meer simpel over de onderduik na denken, of liedjes als ‘mag ik dan bij jou?’ zingen.
Het boek is monument en aanklacht tegelijk. Het laat je nooit meer simpel over de onderduik na denken, of liedjes als ‘mag ik dan bij jou?’ zingen.
January 7, 2025
‘Een adres’ is om een aantal redenen erg de moeite waard om te lezen. Allereerst doordat het vanuit joods perspectief is geschreven en bijvoorbeeld beschrijft hoe moeilijk het was voor veel joden om aan een onderduikadres te komen. Je moest geld hebben, over connecties beschikken en contact hebben met niet joden, bijvoorbeeld door je werk of via de buurt. Maar nadat joden steeds meer geïsoleerd werden in de samenleving werd dat steeds moeilijker.
De auteur maakt deels door haar eigen familiegeschiedenis ook goed duidelijk dat het lot van Joodse onderduikers altijd in de schaduw heeft gestaan van overlevenden van de kampen en van verzetsstrijders. Alsof ondergedoken zijn, iets passiefs was, wat je ‘gewoon maar’ onderging. Terwijl de angst en constante onzekerheid of je verraden zou worden erg traumatiserend was.
Bij veel joodse gezinnen die niet wilden onderduiken, speelde vaak mee dat ze als gezin samen wilden blijven. Vooral de eerste oorlogsjaren werd gedacht dat de oorlog niet lang zou duren.
Pas vanaf midden 1943, toen ook veel mannen moesten onderduiken om te ontkomen aan tewerkstelling in Duitsland, kwam de organisatie van de onderduik goed op gang en konden ook joden daar gebruik van maken.
De rol van de Joodse Raad, als gezagsgetrouwe organisatie aan de bezetter, blijft niet onderbelicht evenals het feit dat er vanuit Londen nauwelijks belangstelling was voor het lot van de joden in Nederland.
Door dit boek te lezen, heb ik niet alleen een veel beter beeld gekregen van de onderduik van joden maar het heeft me ook doen beseffen hoe zwaar het geweest moest zijn. Helaas heeft het wel weer het beeld bevestigd hoe weinig ‘gewone’ Nederlanders begaan waren met het lot van de joden in Nederland. Dat zette zich ook na de oorlog voort, doordat er, met name in het begin, nauwelijks tot geen regelingen (zowel in materiële als immateriële zin) waren waar joden gebruik van konden maken.
Een zorgvuldiger eindredactie had slordigheden en dubbelingen kunnen voorkomen. En meer inhoudelijk: de Irgoen was niet alleen illegaal, maar ook terroristisch gezien de ernstige dodelijke aanslagen in Mandaatgebied Palestina.
De auteur maakt deels door haar eigen familiegeschiedenis ook goed duidelijk dat het lot van Joodse onderduikers altijd in de schaduw heeft gestaan van overlevenden van de kampen en van verzetsstrijders. Alsof ondergedoken zijn, iets passiefs was, wat je ‘gewoon maar’ onderging. Terwijl de angst en constante onzekerheid of je verraden zou worden erg traumatiserend was.
Bij veel joodse gezinnen die niet wilden onderduiken, speelde vaak mee dat ze als gezin samen wilden blijven. Vooral de eerste oorlogsjaren werd gedacht dat de oorlog niet lang zou duren.
Pas vanaf midden 1943, toen ook veel mannen moesten onderduiken om te ontkomen aan tewerkstelling in Duitsland, kwam de organisatie van de onderduik goed op gang en konden ook joden daar gebruik van maken.
De rol van de Joodse Raad, als gezagsgetrouwe organisatie aan de bezetter, blijft niet onderbelicht evenals het feit dat er vanuit Londen nauwelijks belangstelling was voor het lot van de joden in Nederland.
Door dit boek te lezen, heb ik niet alleen een veel beter beeld gekregen van de onderduik van joden maar het heeft me ook doen beseffen hoe zwaar het geweest moest zijn. Helaas heeft het wel weer het beeld bevestigd hoe weinig ‘gewone’ Nederlanders begaan waren met het lot van de joden in Nederland. Dat zette zich ook na de oorlog voort, doordat er, met name in het begin, nauwelijks tot geen regelingen (zowel in materiële als immateriële zin) waren waar joden gebruik van konden maken.
Een zorgvuldiger eindredactie had slordigheden en dubbelingen kunnen voorkomen. En meer inhoudelijk: de Irgoen was niet alleen illegaal, maar ook terroristisch gezien de ernstige dodelijke aanslagen in Mandaatgebied Palestina.
October 8, 2024
Dit boek heeft zelfs meer dan 5 sterren verdiend, maar dat kan nu eenmaal niet.
Het is niet alleen een geschiedenis van de onderduik, maar ook een beschrijving van de aanloop er naar toe. Het begint al in de vooroorlogse jaren, zo rond 1938. De schrijfster moet enorm veel onderzoek hebben gedaan. Ik las niet eerder zo'n uitgebreid relaas over dit onderwerp. De vele persoonlijke verhalen maken het geheel meer invoelbaar. (Michal Citroens familieleden zaten in de onderduik en in Auschwitz). Ook is mijn beeld van de Joodse Raad bijgesteld. Ik denk, dat het beeld dat we kregen door de tv-serie toch wel anders was in werkelijkheid. Het eind van de oorlog was voor veel overlevers toch een teleurstelling. Het gedrag van de Nederlandse regering, zowel tijdens als na de oorlog, was ronduit beschamend.
Het boek is uiterst leesbaar en vooral erg informatief.
Het is niet alleen een geschiedenis van de onderduik, maar ook een beschrijving van de aanloop er naar toe. Het begint al in de vooroorlogse jaren, zo rond 1938. De schrijfster moet enorm veel onderzoek hebben gedaan. Ik las niet eerder zo'n uitgebreid relaas over dit onderwerp. De vele persoonlijke verhalen maken het geheel meer invoelbaar. (Michal Citroens familieleden zaten in de onderduik en in Auschwitz). Ook is mijn beeld van de Joodse Raad bijgesteld. Ik denk, dat het beeld dat we kregen door de tv-serie toch wel anders was in werkelijkheid. Het eind van de oorlog was voor veel overlevers toch een teleurstelling. Het gedrag van de Nederlandse regering, zowel tijdens als na de oorlog, was ronduit beschamend.
Het boek is uiterst leesbaar en vooral erg informatief.
April 24, 2025
Ongeveer 30% van de Joodse bevolking is tijdens WO 2 ondergedoken. Zij pleegde daarmee verzet tegen de deportatie en vernietiging door de Duitsers. Toch werd het diepe leed dat deze groep en ook volgende generaties hebben ondervonden na de oorlog vaak "vergeten" en niet als verzet beschouwd.
In dit briljante boek van Michal Citroen is het lot van deze vergeten groep door haar met veel liefde en empathie in beeld gebracht. Daarmee heeft zij niet alleen een groep maar ook mensen van verschillende achtergrond en leeftijd een naam gegeven.
In dit briljante boek van Michal Citroen is het lot van deze vergeten groep door haar met veel liefde en empathie in beeld gebracht. Daarmee heeft zij niet alleen een groep maar ook mensen van verschillende achtergrond en leeftijd een naam gegeven.
June 23, 2025
Indringend zijn de verhalen van joodse onderduikers die door onder tehuizen zich niet 'als makke schapen' lieten weg voeren. Nog schrijnender zijn de verhalen van na de oorlog als velen mensen in 'de leegte' terugkomen. Dit boek geeft een beeld van hoe het toen in de oorlog en vlak na de oorlog was. Door de vele dagboek citaten is de lijn in het verhaal wat kronkelig, waarschijnlijk net als de tijd die beschreven wordt.
May 25, 2025
Mooi compleet beeld van de Joodse onderduik. Wel hier en daar wat rommelig qua structuur. Dat leidt wat af.
June 9, 2025
Wat een waardevol en belangrijk boek, het heeft diepe indruk gemaakt.
November 25, 2025
Geschiedenis van Joodse onderduikers. Mooi uitgelegd hoe hun positie na de oorlog was t.o.v. degene die weggevoerd waren naar de kampen.
Displaying 1 - 14 of 14 reviews