What do you think?
Rate this book
Mars in Aries
Vienna, 1939. Count Wallmoden, an officer and veteran of the First World War, is preparing to take part in a mysterious ‘military exercise’. One evening, while off duty, he meets the austere and beautiful Baroness Pistohlkors, whose secretive nature and elusive circle of acquaintances suggest that things – including the ‘military exercise’ – are not quite what they seem. Forced to leave the Baroness, Wallmoden promises to return for a tryst once his tour of duty is over, only to discover his unit has been mobilised for war. He finds himself over the border, marching across Europe – and, more seductively, stumbling to and fro over the border that separates the living from the dead. One constant in this world or the next, he must keep his tryst with Baroness Pistohlkors.
Simultaneously a ghost story drawing on the phantasms of the unconscious mind, a thriller where the erotic and the supernatural converge, and a shockingly realist account of the German Wehrmacht’s invasion of Poland, the novel Mars in Aries was refused a publishing permit by the Nazis, hinting as it did at the existence of an Austrian resistance. The book’s entire print run was put into storage and subsequently destroyed by an Allied air raid. Reprinted from the author’s proofs after the war, Mars in Aries is one of Alexander Lernet-Holenia’s finest and most celebrated novels.
Simultaneously a ghost story drawing on the phantasms of the unconscious mind, a thriller where the erotic and the supernatural converge, and a shockingly realist account of the German Wehrmacht’s invasion of Poland, the novel Mars in Aries was refused a publishing permit by the Nazis, hinting as it did at the existence of an Austrian resistance. The book’s entire print run was put into storage and subsequently destroyed by an Allied air raid. Reprinted from the author’s proofs after the war, Mars in Aries is one of Alexander Lernet-Holenia’s finest and most celebrated novels.
- GenresFictionLiterature
189 pages, Kindle Edition
First published January 1, 1941
2 people are currently reading
281 people want to read
About the author
Alexander Lernet-Holenia
54 books47 followersAlexander Lernet-Holenia (1897 — 1976) was an Austrian poet, novelist, dramaturgist and writer of screenplays and historical studies who produced a heterogeneous literary opus that included poetry, psychological novels describing the intrusion of otherworldly or unreal experiences into reality, and recreational films. He was born and died in Vienna.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 14 of 14 reviews
December 25, 2014
Ma il protagonista (e l'autore) vestivano la divisa della Wehrmacht
Marte in Ariete è il romanzo più conosciuto di Alexander Lernet-Holenia, ed è unanimemente considerato uno dei suoi capolavori. Tra l'altro viene unanimemente considerato l'unica opera di opposizione al regime scritta in Austria durante la guerra (dalla voce di Wikipedia sull'autore), e nel risguardo di copertina dell'edizione Adelphi da me letta si asserisce che in queste pagine si legge davvero in filigrana una possente raffigurazione dello sfacelo che i nazisti stavano portando nel mondo.
Non concordo molto con questa lettura politica del romanzo, perché a mio avviso il tema della guerra, che pure occupa uno spazio importante nel libro, praticamente tutta la parte centrale, è trattato da Lernet-Holenia con un distacco cronachistico che permette di dire che si tratta solo di una quinta, di un rumore di fondo che gli permette di far risaltare la vicenda personale del protagonista, il tenente Wallmoden, e di inserirla in un contesto altamente drammatico funzionale alla dimostrazione di quella che si potrebbe definire la tesi di fondo di tutta la sua letteratura: l'ineluttabilità del fato.
La vicenda si svolge infatti tra il 15 agosto e la fine di settembre del 1939, periodo nel quale scoppia, con l'invsione della Polonia da parte delle truppe del Terzo Reich, la seconda guerra mondiale.
Lernet-Holenia partecipa come ufficiale a quella invasione, venendo presto congedato a causa di una ferita, ed annota, secondo quanto riportano le fonti, in un dettagliato diario gli avvenimenti di quei giorni. Proprio questo diario costituisce la base delle dettagliatissime informazioni di carattere geografico e militare che l'autore traspone nel libro.
Il romanzo può essere suddiviso in tre parti distinte. Nella prima, che va dal 15 agosto a pochi giorni dopo, il protagonista, che torna nell'esercito per un mese di esercitazioni, conosce e si innamora di una affascinante e misteriosa signora, la Baronessa Cuba Pistohlkors, appena giunta a Vienna, di cui si sa poco e che non gode in società di una reputazione irreprensibile. Wallmoden le fa la corte nelle ore di licenza in cui può tornare a Vienna dal campo militare in cui si trova. Fa così la conoscenza con alcuni strani personaggi che la baronessa frequenta e nello stesso tempo intavola stimolanti discussioni con i suoi colleghi ufficiali sulla realtà delle cose e sull'esistenza dei fantasmi. La baronessa Pistohlkors inizialmente resiste alle avances di Wallmoden, anche perché, secondo un amico di lei, nonostante due brevi matrimoni è ancora illibata. Un giorno confessa però di amare Wallmoden e gli dà appuntamento al giorno dopo per essere sua. E' però la sera della partenza del reggimento, e Wallmoden non potrà tornare a Vienna. Parte così, attraverso la Slovacchia, per quella che ritiene essere una esercitazione di breve durata, e che invece si trasformerà nell'invasione della Polonia.
La seconda parte riporta, come detto in forma molto dettagliata, la marcia di avvicinamento delle truppe al confine polacco, la sosta di alcuni giorni alla frontiera e quindi l'invasione, giungendo sino al 16 settembre 1939. Nella prima fase Wallmoden è ancora convinto che si tratti di una esercitazione, e di poter tornare a Vienna da civile il sedici settembre. Scrive telegrammi in tal senso, senza ricevere risposte, e quindi affida ad un collega il compito di contattare la baronessa durante una licenza. La situazione però precipita, e il 1 settembre c'è l'invasione. I polacchi sembrano non opporre resistenza, ma durante una scaramuccia Wallmoden viene ferito ad una mano. Gli avvenimenti si susseguono sempre più drammatici, e Wallmoden riceverà notizie sconvolgenti dall'ufficiale mandato a visitare la baronessa.
Il sedici settembre, giorno in cui sperava di tornare a Vienna, Wallmoden viene ferito al termine del primo vero scontro con i polacchi, e nella terza, breve parte, il romanzo narra di come il protagonista riesca ugualmente a presentarsi all'appuntamento della sua vita, all'ora magica, anche se con modalità completamente diverse da quelle sempre pensate dal protagonista e immaginate dal lettore. Non voglio dire di più perché toglierei a chi vorrà leggere questo romanzo il gusto di scoprire l'intreccio ed i particolari, che sono parte importante del fascino della scrittura di Lernet-Holenia.
Marte in Ariete si è rivelato essere, come altre opere dell'autore da me lette, un romanzo che mi lascia sentimenti contrastanti.
Da un lato c'è l'abilità dell'autore di costruire storie che, come detto, affascinano per come presentano il tema del destino individuale e della impossibilità di mutarlo sia da parte dei personaggi sia da parte degli avvenimenti esterni. In questo romanzo Lernet-Holenia ci vuole dire che il nostro destino è comunque scritto, anche se con caratteri che a noi sono inintelligibili, e che solo in un mondo di mezzo tra realtà e immaginazione riusciamo a comprenderne alcuni brani. C'è un momento chiave, nel libro, quando al protagonista, che si aggira solo nelle retrovie della battaglia, viene ordinato da un superiore, il Capitano Sodoma, di scattare verso un gruppo di alberi poco lontani. Wallmoden si rende poco dopo conto che l'ordine gli è giunto da un fantasma, perché Sodoma è morto poche ore prima nella battaglia; mentre comunque esegue l'ordine (perché Optimi consiliari mortuii) un aereo sgancia la bomba che lo ferirà: sarà proprio questo ferimento che gli permetterà di giungere all'appuntamento, di avere la sua ora magica.
Tuttavia questa tesi, questa ideologia – direi – dell'ineluttabilità del destino, già da sé testimonia abbondantemente dell'aristocratico conservatorismo del nostro, e si accompagna, in questo romanzo come in altri di questo autore, ad un altrettanto aristocratico distacco dagli avvenimenti storici di cui Lernet-Holenia è stato testimone.
Certo, riconosco che nel romanzo non vi è alcuna apologia del nazismo, dell'espansione tedesca, anzi affiora in alcune descrizioni di masse in fuga, di villaggi che bruciano una certa pietà per il destino di un popolo e di una terra, - e questo aspetto è certamente da sottolineare soprattutto perché scritto quasi in presa diretta - ma da qui a dire che questo libro rappresenta un esempio di resistenza passiva al nazismo, di possente raffigurazione dello sfacelo... ce ne corre. Se tutto questo c'è in filigrana, come dice Adelphi, si tratta di una filigrana sottilissima, quasi impercettibile, che emerge appieno, a mio avviso, solamente nella giustamente celebrata metafora della migrazione dei gamberi.
A Lernet-Holenia, come detto, la guerra interessa essenzialmente in quanto possente fattore di condizionamento dei destini individuali e collettivi, e non come dramma sociale esecrabile in sé. Si fa oggettivamente fatica, leggendo, ad immaginarsi Wallmoden e gli altri nella divisa della Wehrmacht, a distinguere le croci uncinate sui mezzi che percorrono le polverose strade polacche nella tarda estate del 1939 e si è inconsciamente portati a vedere il protagonista e gli altri ufficiali nelle uniformi bianche dell'impero austro-ungarico, di quel mondo scomparso che è l'essenziale punto di riferimento culturale di Lernet-Holenia. Insomma, se è vero – come è vero – che il ministero della propaganda impedì l'uscita del libro nel 1941, credo che ciò sia stato dovuto più alla mancanza nel romanzo di slancio patriottico e di esplicito appoggio alla guerra che ad un suo presunto antinazismo, anche perché in quel caso oso ritenere che le conseguenze sarebbero state ben diverse, per l'autore. Credo che alla censura ministeriale abbia anche contribuito il fatto che non fosse possibile per un capitano della Wehrmacht chiamarsi Sodoma! Direi quindi che si tratta di un libro a-nazista, in cui il nazismo in quanto tale non compare affatto, perché altri sono gli obiettivi dell'autore. E' un libro in cui, in una forma molto criptica, viene presentata anche l'opposizione al regime, che assume però i tratti di un complotto straniero. E' comunque, come altri libri di Lernet-Holenia, un romanzo da leggere e che invita alla riflessione e alla discussione, anche al fine di evidenziare quelli che secondo me sono indiscutibili limiti culturali e politici dell'autore, che lo accompagneranno anche per tutto il dopoguerra.
Marte in Ariete è il romanzo più conosciuto di Alexander Lernet-Holenia, ed è unanimemente considerato uno dei suoi capolavori. Tra l'altro viene unanimemente considerato l'unica opera di opposizione al regime scritta in Austria durante la guerra (dalla voce di Wikipedia sull'autore), e nel risguardo di copertina dell'edizione Adelphi da me letta si asserisce che in queste pagine si legge davvero in filigrana una possente raffigurazione dello sfacelo che i nazisti stavano portando nel mondo.
Non concordo molto con questa lettura politica del romanzo, perché a mio avviso il tema della guerra, che pure occupa uno spazio importante nel libro, praticamente tutta la parte centrale, è trattato da Lernet-Holenia con un distacco cronachistico che permette di dire che si tratta solo di una quinta, di un rumore di fondo che gli permette di far risaltare la vicenda personale del protagonista, il tenente Wallmoden, e di inserirla in un contesto altamente drammatico funzionale alla dimostrazione di quella che si potrebbe definire la tesi di fondo di tutta la sua letteratura: l'ineluttabilità del fato.
La vicenda si svolge infatti tra il 15 agosto e la fine di settembre del 1939, periodo nel quale scoppia, con l'invsione della Polonia da parte delle truppe del Terzo Reich, la seconda guerra mondiale.
Lernet-Holenia partecipa come ufficiale a quella invasione, venendo presto congedato a causa di una ferita, ed annota, secondo quanto riportano le fonti, in un dettagliato diario gli avvenimenti di quei giorni. Proprio questo diario costituisce la base delle dettagliatissime informazioni di carattere geografico e militare che l'autore traspone nel libro.
Il romanzo può essere suddiviso in tre parti distinte. Nella prima, che va dal 15 agosto a pochi giorni dopo, il protagonista, che torna nell'esercito per un mese di esercitazioni, conosce e si innamora di una affascinante e misteriosa signora, la Baronessa Cuba Pistohlkors, appena giunta a Vienna, di cui si sa poco e che non gode in società di una reputazione irreprensibile. Wallmoden le fa la corte nelle ore di licenza in cui può tornare a Vienna dal campo militare in cui si trova. Fa così la conoscenza con alcuni strani personaggi che la baronessa frequenta e nello stesso tempo intavola stimolanti discussioni con i suoi colleghi ufficiali sulla realtà delle cose e sull'esistenza dei fantasmi. La baronessa Pistohlkors inizialmente resiste alle avances di Wallmoden, anche perché, secondo un amico di lei, nonostante due brevi matrimoni è ancora illibata. Un giorno confessa però di amare Wallmoden e gli dà appuntamento al giorno dopo per essere sua. E' però la sera della partenza del reggimento, e Wallmoden non potrà tornare a Vienna. Parte così, attraverso la Slovacchia, per quella che ritiene essere una esercitazione di breve durata, e che invece si trasformerà nell'invasione della Polonia.
La seconda parte riporta, come detto in forma molto dettagliata, la marcia di avvicinamento delle truppe al confine polacco, la sosta di alcuni giorni alla frontiera e quindi l'invasione, giungendo sino al 16 settembre 1939. Nella prima fase Wallmoden è ancora convinto che si tratti di una esercitazione, e di poter tornare a Vienna da civile il sedici settembre. Scrive telegrammi in tal senso, senza ricevere risposte, e quindi affida ad un collega il compito di contattare la baronessa durante una licenza. La situazione però precipita, e il 1 settembre c'è l'invasione. I polacchi sembrano non opporre resistenza, ma durante una scaramuccia Wallmoden viene ferito ad una mano. Gli avvenimenti si susseguono sempre più drammatici, e Wallmoden riceverà notizie sconvolgenti dall'ufficiale mandato a visitare la baronessa.
Il sedici settembre, giorno in cui sperava di tornare a Vienna, Wallmoden viene ferito al termine del primo vero scontro con i polacchi, e nella terza, breve parte, il romanzo narra di come il protagonista riesca ugualmente a presentarsi all'appuntamento della sua vita, all'ora magica, anche se con modalità completamente diverse da quelle sempre pensate dal protagonista e immaginate dal lettore. Non voglio dire di più perché toglierei a chi vorrà leggere questo romanzo il gusto di scoprire l'intreccio ed i particolari, che sono parte importante del fascino della scrittura di Lernet-Holenia.
Marte in Ariete si è rivelato essere, come altre opere dell'autore da me lette, un romanzo che mi lascia sentimenti contrastanti.
Da un lato c'è l'abilità dell'autore di costruire storie che, come detto, affascinano per come presentano il tema del destino individuale e della impossibilità di mutarlo sia da parte dei personaggi sia da parte degli avvenimenti esterni. In questo romanzo Lernet-Holenia ci vuole dire che il nostro destino è comunque scritto, anche se con caratteri che a noi sono inintelligibili, e che solo in un mondo di mezzo tra realtà e immaginazione riusciamo a comprenderne alcuni brani. C'è un momento chiave, nel libro, quando al protagonista, che si aggira solo nelle retrovie della battaglia, viene ordinato da un superiore, il Capitano Sodoma, di scattare verso un gruppo di alberi poco lontani. Wallmoden si rende poco dopo conto che l'ordine gli è giunto da un fantasma, perché Sodoma è morto poche ore prima nella battaglia; mentre comunque esegue l'ordine (perché Optimi consiliari mortuii) un aereo sgancia la bomba che lo ferirà: sarà proprio questo ferimento che gli permetterà di giungere all'appuntamento, di avere la sua ora magica.
Tuttavia questa tesi, questa ideologia – direi – dell'ineluttabilità del destino, già da sé testimonia abbondantemente dell'aristocratico conservatorismo del nostro, e si accompagna, in questo romanzo come in altri di questo autore, ad un altrettanto aristocratico distacco dagli avvenimenti storici di cui Lernet-Holenia è stato testimone.
Certo, riconosco che nel romanzo non vi è alcuna apologia del nazismo, dell'espansione tedesca, anzi affiora in alcune descrizioni di masse in fuga, di villaggi che bruciano una certa pietà per il destino di un popolo e di una terra, - e questo aspetto è certamente da sottolineare soprattutto perché scritto quasi in presa diretta - ma da qui a dire che questo libro rappresenta un esempio di resistenza passiva al nazismo, di possente raffigurazione dello sfacelo... ce ne corre. Se tutto questo c'è in filigrana, come dice Adelphi, si tratta di una filigrana sottilissima, quasi impercettibile, che emerge appieno, a mio avviso, solamente nella giustamente celebrata metafora della migrazione dei gamberi.
A Lernet-Holenia, come detto, la guerra interessa essenzialmente in quanto possente fattore di condizionamento dei destini individuali e collettivi, e non come dramma sociale esecrabile in sé. Si fa oggettivamente fatica, leggendo, ad immaginarsi Wallmoden e gli altri nella divisa della Wehrmacht, a distinguere le croci uncinate sui mezzi che percorrono le polverose strade polacche nella tarda estate del 1939 e si è inconsciamente portati a vedere il protagonista e gli altri ufficiali nelle uniformi bianche dell'impero austro-ungarico, di quel mondo scomparso che è l'essenziale punto di riferimento culturale di Lernet-Holenia. Insomma, se è vero – come è vero – che il ministero della propaganda impedì l'uscita del libro nel 1941, credo che ciò sia stato dovuto più alla mancanza nel romanzo di slancio patriottico e di esplicito appoggio alla guerra che ad un suo presunto antinazismo, anche perché in quel caso oso ritenere che le conseguenze sarebbero state ben diverse, per l'autore. Credo che alla censura ministeriale abbia anche contribuito il fatto che non fosse possibile per un capitano della Wehrmacht chiamarsi Sodoma! Direi quindi che si tratta di un libro a-nazista, in cui il nazismo in quanto tale non compare affatto, perché altri sono gli obiettivi dell'autore. E' un libro in cui, in una forma molto criptica, viene presentata anche l'opposizione al regime, che assume però i tratti di un complotto straniero. E' comunque, come altri libri di Lernet-Holenia, un romanzo da leggere e che invita alla riflessione e alla discussione, anche al fine di evidenziare quelli che secondo me sono indiscutibili limiti culturali e politici dell'autore, che lo accompagneranno anche per tutto il dopoguerra.
February 1, 2025
Alexander Lernet-Holenia es uno de esos autores centroeuropeos raros. En la línea de Leo Perutz, aunque más realista, a este soldado escritor le gustaban las historias en que realidad y fantasía se fusionaran hasta el punto en que lo inverosímil y maravilloso cohabitara en armonía con la más ortodoxa realidad. Marte en Aries es perfecto ejemplo del estilo de su autor.
En 1939, el coronel Wallmoden no cree que vaya a estallar la guerra. En un descanso entre los ejercicios de rutina pertinente, conoce a una misteriosa mujer en casa de su amigo Sodoma, quien luego de una interesante conversación metafísica acordará presentarse ante Wallmoden confirmando que esta de cuerpo presente y no le aborda como fantasma, de la que se queda inmediatamente prendado. Wallmoden intentará iniciar una relación con esta joven baronesa viuda, lo que le obligará a conocer a una serie de personajes un tanto estrafalarios, de dudosas intenciones. Sin embargo, lo que parecían unos avances prometedores se ven abruptamente truncados por el inicio de la invasión a Polonia, en la que Wallmoden deberá luchar comandando a sus tropas.
Marte en Aries es una novela dividida en dos partes bien diferenciadas. La primera, que tiene a Wallmoden como civil, trata sobre las extrañas amistades de la pretendida del coronel, y se compone en su mayor parte de encuentros y reuniones sociales en las que hay que estar atento a los diálogos, pues entre doble sentidos y circunloquios se oculta la explicación a tales comportamientos heterodoxos. La segunda parte es una novela bélica, una descripción exhaustiva de cómo fue la invasión a Polonia, el implacable avance de la maquinaria militar nazi y de la resistencia del pueblo polaco, que se defendió 40 a 1 vendiendo cara su piel. Es, cuando Wallmoden queda herido y conmocionado por un obús, que la novela abraza casi por completo el género fantástico y nos deleita con una serie de imágenes en que realidad y maravilla se solapan.
Sin embargo, creo que es una novela que queda un poco en tierra de nadie. La primera parte no se resuelve hasta casi final de la novela, y solo de manera indirecta, en tanto que la segunda queda demasiado corta y superficial en sus descripciones. Lernet-Holenia no logra una novela bélica redonda, pero si una original en su forma, evocadora y sugerente. Y esto si es algo que no está presente en ninguna, o casi ninguna novela bélica.
En 1939, el coronel Wallmoden no cree que vaya a estallar la guerra. En un descanso entre los ejercicios de rutina pertinente, conoce a una misteriosa mujer en casa de su amigo Sodoma, quien luego de una interesante conversación metafísica acordará presentarse ante Wallmoden confirmando que esta de cuerpo presente y no le aborda como fantasma, de la que se queda inmediatamente prendado. Wallmoden intentará iniciar una relación con esta joven baronesa viuda, lo que le obligará a conocer a una serie de personajes un tanto estrafalarios, de dudosas intenciones. Sin embargo, lo que parecían unos avances prometedores se ven abruptamente truncados por el inicio de la invasión a Polonia, en la que Wallmoden deberá luchar comandando a sus tropas.
Marte en Aries es una novela dividida en dos partes bien diferenciadas. La primera, que tiene a Wallmoden como civil, trata sobre las extrañas amistades de la pretendida del coronel, y se compone en su mayor parte de encuentros y reuniones sociales en las que hay que estar atento a los diálogos, pues entre doble sentidos y circunloquios se oculta la explicación a tales comportamientos heterodoxos. La segunda parte es una novela bélica, una descripción exhaustiva de cómo fue la invasión a Polonia, el implacable avance de la maquinaria militar nazi y de la resistencia del pueblo polaco, que se defendió 40 a 1 vendiendo cara su piel. Es, cuando Wallmoden queda herido y conmocionado por un obús, que la novela abraza casi por completo el género fantástico y nos deleita con una serie de imágenes en que realidad y maravilla se solapan.
Sin embargo, creo que es una novela que queda un poco en tierra de nadie. La primera parte no se resuelve hasta casi final de la novela, y solo de manera indirecta, en tanto que la segunda queda demasiado corta y superficial en sus descripciones. Lernet-Holenia no logra una novela bélica redonda, pero si una original en su forma, evocadora y sugerente. Y esto si es algo que no está presente en ninguna, o casi ninguna novela bélica.
June 10, 2013
How would have Leo done it?
Billy Wilder teneva appeso nel suo ufficio un quadretto con una frase: "How would have Lubitsch done it?". Nel bellissimo, fluviale film-intervista "Billy, ma come hai fatto?", il regista spiega a Volker Schlondorff che quello era il metodo con cui risolveva tutti i suoi problemi sul set. Gli bastava chiedersi "come avrebbe fatto Lubitsch", il suo grande maestro, il genio della commedia, detentore unico (ahinoi) del celeberrimo Lubitsch Touch.
Anche Holenia aveva un maestro, il genio del romanzo storico-fantastico mitteleuropeo, Leo Perutz, di cui era amico, quasi un figlioccio letterario, e discepolo. Io amo Perutz di un amore filiale e quindi voglio bene a Holenia come a un fratello. E siccome tra fratelli ci si dice tutto, vorrei chiedere ad Alexander perchè non si è messo in stanza un quadretto come quello di Billy Wilder: "How would have Perutz done it?".
Marte in Ariete ha tutto per essere un gran romanzo holeniano. Innanzi tutto, ALH parla di se stesso tramite il Tenente della Riserva Wallmoden, costretto a riunirsi al suo reparto per un'esercitazione alla frontiera polacca, a metà agosto del 1939 (chi ha qualche nozione di storia sa che quell'esercitazione presto si trasformerà in ben altra disgrazia).
Fin dall'inizio, l'autore cincischia con la solita eleganza, racconta storie di fantasmi, entra ed esce dal mondo reale con la sua scrittura très blasé.
Ci porta a cena con una strana combriccola di nobiluomini passé e nobildonne di dubbia reputazione, una in particolare, di cui Wallmoden si innamora, come ci si innamora prima di andare al fronte. Senza farsi domande.
Wallmoden torna al fronte, ispeziona le linee, dà istruzioni al suo reparto, osserva la campagna polacca che rimane immobile, abituata com'è ad essere percorsa dagli eserciti europei, che differenza fa. La quiete prima di una tempesta di proporzioni imprevedibili.
Fin qui tutto bene, fin qui tutto bene, fin qui tutto bene (come diceva Hubert).
Poi scoppia la guerra, la guerra che manda Wallmoden in un altro mondo, dove gli incontri sorprendenti sono all'ordine del giorno.
E qui sarebbe servito il quadretto. Per chiudere meglio, per chiudere alla grande. Per chiudere alla Perutz. How would have Leo done it?
PS: Per puro caso, mentre iniziavo a leggere il libro sono finito in un cinema a rivedere "Vogliamo vivere!", in circolazione in questi giorni in edizione restaurata.
L'uno-due Lubitsch-Holenia mi ha fatto venire una gran voglia di andare a fare l'attore di teatro riservista in Polonia.
http://www.youtube.com/watch?v=7jOVRK...
Billy Wilder teneva appeso nel suo ufficio un quadretto con una frase: "How would have Lubitsch done it?". Nel bellissimo, fluviale film-intervista "Billy, ma come hai fatto?", il regista spiega a Volker Schlondorff che quello era il metodo con cui risolveva tutti i suoi problemi sul set. Gli bastava chiedersi "come avrebbe fatto Lubitsch", il suo grande maestro, il genio della commedia, detentore unico (ahinoi) del celeberrimo Lubitsch Touch.
Anche Holenia aveva un maestro, il genio del romanzo storico-fantastico mitteleuropeo, Leo Perutz, di cui era amico, quasi un figlioccio letterario, e discepolo. Io amo Perutz di un amore filiale e quindi voglio bene a Holenia come a un fratello. E siccome tra fratelli ci si dice tutto, vorrei chiedere ad Alexander perchè non si è messo in stanza un quadretto come quello di Billy Wilder: "How would have Perutz done it?".
Marte in Ariete ha tutto per essere un gran romanzo holeniano. Innanzi tutto, ALH parla di se stesso tramite il Tenente della Riserva Wallmoden, costretto a riunirsi al suo reparto per un'esercitazione alla frontiera polacca, a metà agosto del 1939 (chi ha qualche nozione di storia sa che quell'esercitazione presto si trasformerà in ben altra disgrazia).
Fin dall'inizio, l'autore cincischia con la solita eleganza, racconta storie di fantasmi, entra ed esce dal mondo reale con la sua scrittura très blasé.
Ci porta a cena con una strana combriccola di nobiluomini passé e nobildonne di dubbia reputazione, una in particolare, di cui Wallmoden si innamora, come ci si innamora prima di andare al fronte. Senza farsi domande.
Wallmoden torna al fronte, ispeziona le linee, dà istruzioni al suo reparto, osserva la campagna polacca che rimane immobile, abituata com'è ad essere percorsa dagli eserciti europei, che differenza fa. La quiete prima di una tempesta di proporzioni imprevedibili.
Fin qui tutto bene, fin qui tutto bene, fin qui tutto bene (come diceva Hubert).
Poi scoppia la guerra, la guerra che manda Wallmoden in un altro mondo, dove gli incontri sorprendenti sono all'ordine del giorno.
E qui sarebbe servito il quadretto. Per chiudere meglio, per chiudere alla grande. Per chiudere alla Perutz. How would have Leo done it?
PS: Per puro caso, mentre iniziavo a leggere il libro sono finito in un cinema a rivedere "Vogliamo vivere!", in circolazione in questi giorni in edizione restaurata.
L'uno-due Lubitsch-Holenia mi ha fatto venire una gran voglia di andare a fare l'attore di teatro riservista in Polonia.
http://www.youtube.com/watch?v=7jOVRK...
September 8, 2023
Il cantore piú raffinato della finis Austriae ambienta questo romanzo intrigante nel 1939, l'invasione della Polonia scorre in parallelo alle incursioni del protagonista in "mondi" bizzarri; la dimensione onirica entra nella narrazione confondendo vita reale e fantasia.
May 9, 2022
Ik las alweer een (WO2) oorlogsroman. Dit keer handelt het boek over de reserve-officier Wallmoden, die verliefd wordt op een geheimzinnige vrouw, barones Pistohlkors. Juist op de avond dat hij haar weer wil bezoeken, moet hij naar het front, dat wil in zijn geval zeggen: hij moet als Oostenrijker meehelpen met de Duitse invasie van Polen. Het verhaal speelt dus in de zomer van 1939.
Ik heb zo genoten van dit boek, het is absurdistisch en tegelijk heel intrigerend. De oorspronkelijke titel van het boek was "Mars im Widder" (Mars in Ram). Dat was een goed gekozen titel, want de sterren spelen een belangrijke rol in het verhaal. Hoe vaak er niet naar de hemel, de sterren wordt verwezen! Voor de Nederlandse titel is ook wel wat te zeggen, maar ik vond de originele titel beter passen. De tekst verscheen aanvankelijk als feuilleton in het tijdschrift "Die Dame". De schrijver, Alexander Lernet-Holenia (1897-1976), hield tijdens de eerste maanden van de Poolse campagne een dagboek bij, en het feuilleton over officier Wallmoden was daar de weerslag van. Als boek verscheen het niet tijdens de oorlog, omdat Goebbels ministerie de publicatie verbood. Dit heb ik niet allemaal zelf uitgezocht, het staat op de binnenflap. De gehele oplage (15.000 stuks) werd bij een bombardement vernietigd en pas na de oorlog, in 1947, verscheen het in boekvorm.
Ik vind vooral de metaforen en beschrijvingen bijzonder geslaagd. Ik zal deze keer even wat voorbeelden geven, de luiheid heeft me tijdelijk verlaten, dus daar moet ik meteen van profiteren... "De schaduwen van de wilgen lagen over de plassen bij de rivier, alsof doden hun haar in de treurige stroom lieten hangen" (blz. 94). "Het was stralend mooi weer, uitgesproken warm zelfs, witte wolken losten op in het blauw van de hemel alsof vanaf een of ander schip weggewaaide sluiers van een vrouw oplosten in een zee van saffier" (blz. 115). "De hemel welfde als een koepel van gloeiende nevel" (bl. 122). "Er reden steeds meer voertuigen door het dorp,het stof golfde door de straat,de weilanden zagen eruit alsof ze met meel waren bestrooid" (blz. 140). Ik kan wel jubelen als ik zulke zinnen zie staan!
Er zit ook een slordigheidje in het boek, een woord (of meerde, dat weet ik niet) is/zijn weggevallen en dit maakte mij dermate nieuwsgierig dat ik de uitgever heb gemaild wat het ontbrekende woord toch kan zijn geweest; teleurstelling heeft zich inmiddels van mij meester gemaakt, want ik kreeg geen antwoord van de uitgeverij. Dus blijft het een mysterie hoe de volgende zin hoort af te lopen: "Ze kwamen tussen de kruipdennen en de struiken en moesten over een paar slootjes springen, die vol lagen met " (blz. 122). Een andere passage waar ik aan bleef haken was "Wallmoden vroeg zich af wat God daarvan zou zeggen. Waarschijnlijk bleef onbewijsbaar" (blz. 143). Er zal ook daar een woord missen, denk ik.
Bij sommige passages moest ik onwillekeurig denken aan personages uit het werk van Wilhelm Genazino, van wie ik een groot fan ben (helaas slechts drie boeken in het Nederlands vertaald). Ik denk dan bijvoorbeeld aan zinnen als: "Wallmoden bleef alleen achter. Terwijl hij daar op de weg stond had hij het gevoel dat hij aan van alles dacht, maar eigenlijk had hij geen enkele gedachte, het enige wat in zijn herinnering was blijven hangen, was de manier waarop Rosthorn zijn helm opzette. Dat was het laatste wat hij had gezien, het was een vreemde, definitieve beweging geweest. Later had hij bijna het gevoel dat een kleinood de helm had gesierd" (blz. 125) en "Wallmoden stond op het punt iets terug te zeggen, maar vond het opeens overbodig. Hij wilde vooral dat de ordonnans zijn stem niet te horen kreeg" (blz. 132). Dit zijn typisch van die vreemde overpeinzingen/gedetailleerde beschrijvingen die ik van Genazino ken en zo waardeer. Het toeval wil dat de vertaler van "Het blauwe uur", Gerrit Bussink, ook de boeken van Genazino heeft vertaald.
Er gebeuren veel vreemde dingen in het boek. Het boek heeft ook iets surrealistisch, iets van een grote droom, bijvoorbeeld als de trek van een enorme groep kreeften wordt beschreven en ook op vele andere momenten leest het boek bijna een lucide droom. Des te harder komt het volgende fragment binnen: "Burgers die op de oprukkende troepen hadden geschoten werden naar de colonne toe gedreven, waar ze werden gefusilleerd" (blz. 143).
Ik heb veel verteld over het boek maar niets verraden van het plot. Wat ik hopelijk wel heb verraden is dat dit een geweldig boek is. Er blijken vorig jaar (2021) al twee verhalen van hem in het Nederlands te zijn vertaald ("Baron Bagge/Mona Lisa", uitgeverij Van Oorschot. Het boek waar deze twee novelles in zijn gebundeld, lees ik op dit moment.
Ik heb zo genoten van dit boek, het is absurdistisch en tegelijk heel intrigerend. De oorspronkelijke titel van het boek was "Mars im Widder" (Mars in Ram). Dat was een goed gekozen titel, want de sterren spelen een belangrijke rol in het verhaal. Hoe vaak er niet naar de hemel, de sterren wordt verwezen! Voor de Nederlandse titel is ook wel wat te zeggen, maar ik vond de originele titel beter passen. De tekst verscheen aanvankelijk als feuilleton in het tijdschrift "Die Dame". De schrijver, Alexander Lernet-Holenia (1897-1976), hield tijdens de eerste maanden van de Poolse campagne een dagboek bij, en het feuilleton over officier Wallmoden was daar de weerslag van. Als boek verscheen het niet tijdens de oorlog, omdat Goebbels ministerie de publicatie verbood. Dit heb ik niet allemaal zelf uitgezocht, het staat op de binnenflap. De gehele oplage (15.000 stuks) werd bij een bombardement vernietigd en pas na de oorlog, in 1947, verscheen het in boekvorm.
Ik vind vooral de metaforen en beschrijvingen bijzonder geslaagd. Ik zal deze keer even wat voorbeelden geven, de luiheid heeft me tijdelijk verlaten, dus daar moet ik meteen van profiteren... "De schaduwen van de wilgen lagen over de plassen bij de rivier, alsof doden hun haar in de treurige stroom lieten hangen" (blz. 94). "Het was stralend mooi weer, uitgesproken warm zelfs, witte wolken losten op in het blauw van de hemel alsof vanaf een of ander schip weggewaaide sluiers van een vrouw oplosten in een zee van saffier" (blz. 115). "De hemel welfde als een koepel van gloeiende nevel" (bl. 122). "Er reden steeds meer voertuigen door het dorp,het stof golfde door de straat,de weilanden zagen eruit alsof ze met meel waren bestrooid" (blz. 140). Ik kan wel jubelen als ik zulke zinnen zie staan!
Er zit ook een slordigheidje in het boek, een woord (of meerde, dat weet ik niet) is/zijn weggevallen en dit maakte mij dermate nieuwsgierig dat ik de uitgever heb gemaild wat het ontbrekende woord toch kan zijn geweest; teleurstelling heeft zich inmiddels van mij meester gemaakt, want ik kreeg geen antwoord van de uitgeverij. Dus blijft het een mysterie hoe de volgende zin hoort af te lopen: "Ze kwamen tussen de kruipdennen en de struiken en moesten over een paar slootjes springen, die vol lagen met " (blz. 122). Een andere passage waar ik aan bleef haken was "Wallmoden vroeg zich af wat God daarvan zou zeggen. Waarschijnlijk bleef onbewijsbaar" (blz. 143). Er zal ook daar een woord missen, denk ik.
Bij sommige passages moest ik onwillekeurig denken aan personages uit het werk van Wilhelm Genazino, van wie ik een groot fan ben (helaas slechts drie boeken in het Nederlands vertaald). Ik denk dan bijvoorbeeld aan zinnen als: "Wallmoden bleef alleen achter. Terwijl hij daar op de weg stond had hij het gevoel dat hij aan van alles dacht, maar eigenlijk had hij geen enkele gedachte, het enige wat in zijn herinnering was blijven hangen, was de manier waarop Rosthorn zijn helm opzette. Dat was het laatste wat hij had gezien, het was een vreemde, definitieve beweging geweest. Later had hij bijna het gevoel dat een kleinood de helm had gesierd" (blz. 125) en "Wallmoden stond op het punt iets terug te zeggen, maar vond het opeens overbodig. Hij wilde vooral dat de ordonnans zijn stem niet te horen kreeg" (blz. 132). Dit zijn typisch van die vreemde overpeinzingen/gedetailleerde beschrijvingen die ik van Genazino ken en zo waardeer. Het toeval wil dat de vertaler van "Het blauwe uur", Gerrit Bussink, ook de boeken van Genazino heeft vertaald.
Er gebeuren veel vreemde dingen in het boek. Het boek heeft ook iets surrealistisch, iets van een grote droom, bijvoorbeeld als de trek van een enorme groep kreeften wordt beschreven en ook op vele andere momenten leest het boek bijna een lucide droom. Des te harder komt het volgende fragment binnen: "Burgers die op de oprukkende troepen hadden geschoten werden naar de colonne toe gedreven, waar ze werden gefusilleerd" (blz. 143).
Ik heb veel verteld over het boek maar niets verraden van het plot. Wat ik hopelijk wel heb verraden is dat dit een geweldig boek is. Er blijken vorig jaar (2021) al twee verhalen van hem in het Nederlands te zijn vertaald ("Baron Bagge/Mona Lisa", uitgeverij Van Oorschot. Het boek waar deze twee novelles in zijn gebundeld, lees ik op dit moment.
June 9, 2024
De rápida lectura, el comienzo se hace algo confuso, lleno de diálogos crípticos y substanciosos, más luego agarra un vuelo insospechado durante la invasión a Polonia, logrando imágenes bélicas de excepción, junto a sorprendentes visiones místicas y oníricas, algunas muy freak.
Para variar, el protagonista es un oficial militar austriaco, el cual tiene mucho del propio Alexander Lernet-Holenia, quien participó activamente en estas batallas de la I Guerra Mundial.
Interesante escritor, nunca sabes por donde vienen los tiros.
Para variar, el protagonista es un oficial militar austriaco, el cual tiene mucho del propio Alexander Lernet-Holenia, quien participó activamente en estas batallas de la I Guerra Mundial.
Interesante escritor, nunca sabes por donde vienen los tiros.
February 10, 2025
Предчувствие второй мировой под бэд-трипы с голыми призраками, флирт посреди ночной Вены и обсуждение древних культов в кругу офицеров вермахта.
Дивная вещь, особенно если воспринимать её глубже, чем просто запрещенная Гитлером антивоенщина.
Дивная вещь, особенно если воспринимать её глубже, чем просто запрещенная Гитлером антивоенщина.
May 8, 2025
'Ja,' zei Wallmoden na een korte stilte, 'besluiten van enige importantie worden altijd genomen op basis van een misverstand. Of zomaar, uit verstrooidheid.'
(...)
'Alleen in onbelangrijke gevallen handelen mensen verstandig.' (p. 29)
Hij begon te beschrijven wat hem was overkomen terwijl het eskadron het dorp Würmla aanviel. Dat wil zeggen: hij probeerde het te schilderen, maar merkte al na een paar woorden dat hem dat moeilijk afging en dat het eigenlijk allemaal onmogelijk was. Hij had de arts de essentie van de aanval willen beschrijven, maar slaagde daar niet in. (p. 103)
Aan het eind van het eskadron liepen twee soldaten met een lichaam op een brancard. Het lichaam was toegedekt met een stuk zeildoek waar alleen de laarzen onderuit staken. Örtel zou gezegd hebben dat het kwaliteitslaarzen waren.
Zo, dit was dus de dood. Dat wil zeggen: ook dit was dus de dood. De dood kende oneindig veel varianten, maar ze waren allemaal van de gruwelijke gewelddadigheid van de natuur zelf, die lammeren onder rotsblokken begraaft, het leven van hele sterren bedekt met kilometers dikke ijslagen en werelden in vlammen doet opgaan. Vanuit de verte zag het er nog draaglijk uit, zoals trommelvuur in de verte, maar van dichtbij was het als een mokerslag tegen je voorhoofd. En niemand hoefde blij te zijn dat hij het bewijs dacht te hebben gevonden dat het hiernamaals bestaat. Het hiernamaals was waarschijnlijk net zo verschrikkelijk als het aardse leven. (p. 176)
Je hebt het gevoel dat je huizen kent waar mensen hebben gewoon die ongeveer hetzelfde waren zoals jezelf. (p. 188)
Er is geen twijfel mogelijk dat wij ons - en hoe vaak! - momenten, dagen, soms zelfs langdurig in een heel ander rijk bevinden terwijl we hier denken te zijn, en dat we daar een leven leiden en dingen doen waarvan we geen weet hebben. Maar we leiden dat leven en misschien is dat wel het echte. En wat ons overkomt, overkomt ook anderen. Soms verdwijnen we voor elkaar in zulke regionen, soms voltooit zich hier wat daarginds niet kan gebeuren - en om te veranderen moeten we nog een keer die schimmige rivieren oversteken. Want zonder verandering is er geen terugkeer. Zolang de tijden van het afwezig zijn duren, lijken ze oneindig; op de momenten van hereniging lijken ze echter niets. (p. 190)
Toch vond hij het vreemd dat hij nu, aan het eind van het hele verhaal, in het open veld stond, zonder bagage, zonder wapens, zelfs zonder pet. Nog steeds zou er een patroueille van de ulanen op de kam van een heuvel kunnen verschijnen, naar beneden stormen en hem neersteken.
Hij draaide zich om, stak zijn handen in zijn zakken en liep terug naar het huis. Hij had een vreemd gevoel dat hij nu van alles bevrijd en alleen nog zichzelf was. Zo, met de handen in hun zakken, waren misschien koningen al ergens weggegaan, en misschien waren dat niet eens hun slechtste momenten geweest. (pp. 193-194)
'Verder kan er van alles onmogelijk zijn, maar dat in deze zaken iets onmogelijk is, kan het hart oneindig moeilijk accepteren.' (p. 200)
---
Het lot en de eigen wil
Waarschijnlijk waren zijn overwegingen of berekeningen van heel andere aard geweest - en wie weet gaat het leven in het algemeen alleen zijn gang omdat het berust op zulke soortgelijke, maar in elk geval volkomen onbewuste besluiten. Want als mensen alleen op hun verstandelijke vermogens aangewezen waren, zouden ze ongetwijfeld niet eens de leeftijd bereiken die hen in staat zou stellen van dat verstand gebruik te maken. Weliswaar beweerden sommigen dat de manier waarop je leeft uitsluitend afhankelijk is van je eigen wil en dat alle andere opvattingen kunnen worden beschouwd als fantasie. Maar er zijn ook mensen die vinden dat de teerlingen van de levenden uitsluitend en alleen worden geworpen door het lot. Waarschijnlijk hangt ons aller bestaan van allebei af. Maar de twee machtsgebieden van de wil en van het lot zijn incongruent. Ze dekken elkaar nooit volledig. We weten maar één ding zeker: die sferen grijpen in elkaar en het lot dient de wil en de wil uiteindelijk alleen het lot. (pp. 7-8)
'Ja. Zelfs de slechtste schrijver is nog altijd in staat betere verhalen te bedenken dan het leven. Dat we dat uithouden, is alleen mogelijk omdat we een volkomen onwerkelijk leven leiden. Niets is hopelozer dan daadwerkelijk tussen de molenstenen van het leven te geraken. Dan worden we namelijk net zoals de anderen.'
'Ik ben het niet helemaal met u eens,' zei Wallmoden. 'Vooral de laatste tijd heb ik het gevoel dat het leven ook heel fantastisch zou kunnen worden.'
'Dat pleit alleen maar voor u,' zei de onbekende. 'Want als u bij uzelf te rade gaat, zult u merken dat u daar helemaal zelf voor hebt gezorgd en dat het leven er niets toe heeft bijgedragen.' (p. 25)
'Ieder mens heeft een eigen lot,' zei hij. 'Je denkt weliswaar dat het lot iets toevalligs is, maar in werkelijkheid past alles wat je overkomt bij je. Als u niet van een vriend was gekomen en niet - zoals u zegt - naar andere mensen had gewild, zou u dus om willekeurige andere redenen van Krakau naar Wiesbaden zijn gereisd en waarschijnlijk zou u dit allemaal niet zijn overkomen.'
(...)
'Zo is het,' zei hij terwijl hij tegen het vooreinde van het bed leunde. 'En als het bijvoorbeeld niet mijn lot was om nu hier te zijn - en ook al begrijp ik het niet - niet ergens anders dan hier, dan zou ik bij een vrouw zijn geweest van wie ik hield, precies op dit moment zou ik bij haar zijn - in dit blauwe uur zoals de mensen deze tijd noemen. Maar ook al kende ik die vrouw pas een paar weken, ze is dood en sinds ze mij die afspraak heeft beloofd die we niet konden nakomen, zij niet en ik niet, heb ik haar niet meer gezien...' (pp. 199-200)
---
De onmogelijkheid te kennen
Iemands reputatie, dacht Wallmoden bij zichzelf, iemands reputatie is een misverstand. Het geeft alleen aan hoe wij de dingen zien. Maar hoe zien wij de dingen? Meestal helemaal verkeerd. Waar het op aankomt is ze te zien zoals ze in werkelijkheid zijn. Maar wie is daartoe in staat! En misschien is het ook helemaal niet goed dat te kunnen. (p. 49)
Elke overweging is feitelijk instinctief. Bijgevolg zou die ook volkomen correct moeten zijn, want een vals instinct bestaat niet. Maar voortdurend bemoeit het verstand, dat alles fout uitlegt, zich er mee. In elk geval leidt het bijna altijd tot foute conclusies. Het is veel makkelijker een juist voorgevoel te hebben dan dat gevoel ook maar bij benadering correct te kunnen interpreteren. Er bestaat niets treffenders en toch bescheideners dan het menselijke voorgevoel, en niets is veeleisender en gebrekkiger dan het verstand. Het verstand kan misschien optellen en aftrekken maar faalt als er echte eisen aan worden gesteld. Omdat wat zich hier afspeelde niet paste bij de voorstelling die Wallmoden ervan had, interpreteerde hij alles fout. Hij zag niet - of wilde het niet zien - dat de ontwikkelingen van het lot, ook dat van hemzelf, al in volle gang was. (pp. 114-115)
'Het zegt immers niets wanneer we iemand denken te kennen en in werkelijkheid kennen we hem toch niet, we kennen niemand, het minst onszelf, en in feite is het om het even met welke herinneringen of fantasieën iemand een ander omhult. Tenslotte zijn mensen gewoon maar mensen, of ze elkaar kennen of niet.' (pp. 200-201)
---
De onbestemde invloeden op de ziel
Het vreemdste was dat hij wel naar haar keek, maar niet had kunnen zeggen hoe ze er eigenlijk uitzag. Hoewel hij haar in werkelijkheid en tegelijk in de spiegel zag, had hij het idee dat hij haar niet zag, maar dat hij een grote, pure schoonheid voelde. De zin van schoonheid ligt immers ongetwijfeld niet in het concrete van één enkel mooi ding of een mooie persoon. Het gaat vooral om de betovering van de ziel. Er bestaat niets fysieks dat niet geschapen is met het uitsluitende doel in te werken op de ziel, en er bestaat geen ziel die niet al het lichamelijke wil betoveren met haar gevoelens. (p. 191)
De roerloos toekijkende Wallmoden kon niet begrijpen hoe zich in dit verpletterde land, waar hongerende en vervuilde wezens langs verwoeste huizen slopen, nog een schepsel te vinden was bij de aanblik waarvan je al deze dingen door het hoofd schoten. Maar waarschijnlijk was het niet het moment zelf dat hij zag, op de een of andere manier was het blijkbaar het gezicht van de toekomst. Nooit wordt het komende immers zo duidelijk, maar ook is het nooit dichterbij dan wanneer het verder weg lijkt dan ooit.
Wat was eigenlijk het verband tussen deze vrouw en de glans die ze in zijn ziel opriep? Het was er niet. Zelf had ze geen idee van die glans. Geen enkele vrouw heeft daar een idee van. Het was een heel vreemde vrouw, die hij voor een spiegel had verrast. Dat was alles. Het was heel toevallig gebeurd. Maar niemand weet welke opdrachten wij in werkelijkheid vervullen, wat voor dingen het zijn die wij doen. (pp. 192-193)
---
De metafoor van de oogst
Niets, hoorde hij zichzelf zeggen, niets gebeurt voordat de tijd er rijp voor is, en niets wordt geoogst voordat het rijp is. En opeens had hij een heel precies, bijna glashelder gevoel voor het wezen van de tijd. De tijd, zei hij bij zichzelf, is de opeenvolging van de dingen. Zoals twee dingen namelijk ruimtelijk ondoordringbaar zijn, zo zijn ze dat ook qua tijd. Een tweede lichaam kan zich niet op de plek bevinden waar al een lichaam is, en vooral kan het niet op de plek zijn waar een ander lichaam nog is. De tijden zijn net zo impermeabel als de lichamen. Natuurlijk, dacht Wallmoden, is de tijd onzichtbaar en daarom vinden de mensen de tijd ook onnauwkeurig. Maar in werkelijkheid is de tijd even nauwkeurig als de ruimte. En hij voelde de nauwkeurigheid van de tijd. Als een reusachtig uurwerk dat tegelijk een laboratorium was, zo leek hem de hele wereld één gigantisch astronomisch apparaat, waarop niet alleen de sterren maar ook alle andere dingen zich bewogen in banen die fonkelden van temporale en spatiale nauwkeurigheid. Want een mens kon zich vergissen, een ding niet. Daarom zou het ook belachelijk zijn te denken dat de aren van een golvende haverakker en de stofwolkjes die een voet opwervelt van een veldweggetje niet met precies dezelfde nauwkeurigheid bewegen als de sterren. Maar het stof waaide nu, en de aren golfden nu. Toch moest er een tijd komen die anders was dan de huidige (omdat twee tijden immers geen plaats hebben in één tijdruimte) en dan zouden de aren rijp zijn en gemaaid worden. De rogge en de tarwe waren al weg, ook het maanzaad had zichzelf slaperig allang ontbladerd, maar de haver stond er nog. Die was nog niet helemaal rijp. Pas wanneer ook de haver was gemaaid, was de oogst binnen. De oogst was het hoofdhaar van de aarde. Maar het tijdstip om de aarde te maaien was nog niet aangebroken. Het was nog niet helemaal de juiste tijd. (pp. 34-35)
Tegen zeven uur in de ochtend stond Wallmoden op de weg naar Ustyluh te kijken. Het lag rokend in de verte. Het lawaai van de gevechten was weggeëbd, het dorp lag er rustig bij, hij zag alleen wegtrekkende rookwolken. Net als ooit eerder, vierentwintig jaar geleden, had de heuvel bloed gedronken, net als alle andere heuvels waar om was gevochten, zoals de citadelheuvels van Carthago en Ilion en alle andere steden die waren verwoest. De aarde was doordrenkt. Doordrenkt met het bloed dat ze had opgezogen. Het was het bloed van de mensen die de aarde had gedragen. Want als de aarde niet doordrenkt wordt met bloed, wil ze ook niet meer dragen.
Terwijl Wallmoden stond te kijken, passeerden allerlei voertuigen, hij schonk er geen aandacht aan, hij staarde naar de rook die van de heuvel opsteeg en dacht aan de doden die op de heuvel lagen en aan de doden in het algemeen. Want dit was de tijd waarin overal doden lagen. Misschien was de tijd van het oogsten toch aangebroken. Misschien was die voortijdig aangebroken. (p. 173)
(...)
'Alleen in onbelangrijke gevallen handelen mensen verstandig.' (p. 29)
Hij begon te beschrijven wat hem was overkomen terwijl het eskadron het dorp Würmla aanviel. Dat wil zeggen: hij probeerde het te schilderen, maar merkte al na een paar woorden dat hem dat moeilijk afging en dat het eigenlijk allemaal onmogelijk was. Hij had de arts de essentie van de aanval willen beschrijven, maar slaagde daar niet in. (p. 103)
Aan het eind van het eskadron liepen twee soldaten met een lichaam op een brancard. Het lichaam was toegedekt met een stuk zeildoek waar alleen de laarzen onderuit staken. Örtel zou gezegd hebben dat het kwaliteitslaarzen waren.
Zo, dit was dus de dood. Dat wil zeggen: ook dit was dus de dood. De dood kende oneindig veel varianten, maar ze waren allemaal van de gruwelijke gewelddadigheid van de natuur zelf, die lammeren onder rotsblokken begraaft, het leven van hele sterren bedekt met kilometers dikke ijslagen en werelden in vlammen doet opgaan. Vanuit de verte zag het er nog draaglijk uit, zoals trommelvuur in de verte, maar van dichtbij was het als een mokerslag tegen je voorhoofd. En niemand hoefde blij te zijn dat hij het bewijs dacht te hebben gevonden dat het hiernamaals bestaat. Het hiernamaals was waarschijnlijk net zo verschrikkelijk als het aardse leven. (p. 176)
Je hebt het gevoel dat je huizen kent waar mensen hebben gewoon die ongeveer hetzelfde waren zoals jezelf. (p. 188)
Er is geen twijfel mogelijk dat wij ons - en hoe vaak! - momenten, dagen, soms zelfs langdurig in een heel ander rijk bevinden terwijl we hier denken te zijn, en dat we daar een leven leiden en dingen doen waarvan we geen weet hebben. Maar we leiden dat leven en misschien is dat wel het echte. En wat ons overkomt, overkomt ook anderen. Soms verdwijnen we voor elkaar in zulke regionen, soms voltooit zich hier wat daarginds niet kan gebeuren - en om te veranderen moeten we nog een keer die schimmige rivieren oversteken. Want zonder verandering is er geen terugkeer. Zolang de tijden van het afwezig zijn duren, lijken ze oneindig; op de momenten van hereniging lijken ze echter niets. (p. 190)
Toch vond hij het vreemd dat hij nu, aan het eind van het hele verhaal, in het open veld stond, zonder bagage, zonder wapens, zelfs zonder pet. Nog steeds zou er een patroueille van de ulanen op de kam van een heuvel kunnen verschijnen, naar beneden stormen en hem neersteken.
Hij draaide zich om, stak zijn handen in zijn zakken en liep terug naar het huis. Hij had een vreemd gevoel dat hij nu van alles bevrijd en alleen nog zichzelf was. Zo, met de handen in hun zakken, waren misschien koningen al ergens weggegaan, en misschien waren dat niet eens hun slechtste momenten geweest. (pp. 193-194)
'Verder kan er van alles onmogelijk zijn, maar dat in deze zaken iets onmogelijk is, kan het hart oneindig moeilijk accepteren.' (p. 200)
---
Het lot en de eigen wil
Waarschijnlijk waren zijn overwegingen of berekeningen van heel andere aard geweest - en wie weet gaat het leven in het algemeen alleen zijn gang omdat het berust op zulke soortgelijke, maar in elk geval volkomen onbewuste besluiten. Want als mensen alleen op hun verstandelijke vermogens aangewezen waren, zouden ze ongetwijfeld niet eens de leeftijd bereiken die hen in staat zou stellen van dat verstand gebruik te maken. Weliswaar beweerden sommigen dat de manier waarop je leeft uitsluitend afhankelijk is van je eigen wil en dat alle andere opvattingen kunnen worden beschouwd als fantasie. Maar er zijn ook mensen die vinden dat de teerlingen van de levenden uitsluitend en alleen worden geworpen door het lot. Waarschijnlijk hangt ons aller bestaan van allebei af. Maar de twee machtsgebieden van de wil en van het lot zijn incongruent. Ze dekken elkaar nooit volledig. We weten maar één ding zeker: die sferen grijpen in elkaar en het lot dient de wil en de wil uiteindelijk alleen het lot. (pp. 7-8)
'Ja. Zelfs de slechtste schrijver is nog altijd in staat betere verhalen te bedenken dan het leven. Dat we dat uithouden, is alleen mogelijk omdat we een volkomen onwerkelijk leven leiden. Niets is hopelozer dan daadwerkelijk tussen de molenstenen van het leven te geraken. Dan worden we namelijk net zoals de anderen.'
'Ik ben het niet helemaal met u eens,' zei Wallmoden. 'Vooral de laatste tijd heb ik het gevoel dat het leven ook heel fantastisch zou kunnen worden.'
'Dat pleit alleen maar voor u,' zei de onbekende. 'Want als u bij uzelf te rade gaat, zult u merken dat u daar helemaal zelf voor hebt gezorgd en dat het leven er niets toe heeft bijgedragen.' (p. 25)
'Ieder mens heeft een eigen lot,' zei hij. 'Je denkt weliswaar dat het lot iets toevalligs is, maar in werkelijkheid past alles wat je overkomt bij je. Als u niet van een vriend was gekomen en niet - zoals u zegt - naar andere mensen had gewild, zou u dus om willekeurige andere redenen van Krakau naar Wiesbaden zijn gereisd en waarschijnlijk zou u dit allemaal niet zijn overkomen.'
(...)
'Zo is het,' zei hij terwijl hij tegen het vooreinde van het bed leunde. 'En als het bijvoorbeeld niet mijn lot was om nu hier te zijn - en ook al begrijp ik het niet - niet ergens anders dan hier, dan zou ik bij een vrouw zijn geweest van wie ik hield, precies op dit moment zou ik bij haar zijn - in dit blauwe uur zoals de mensen deze tijd noemen. Maar ook al kende ik die vrouw pas een paar weken, ze is dood en sinds ze mij die afspraak heeft beloofd die we niet konden nakomen, zij niet en ik niet, heb ik haar niet meer gezien...' (pp. 199-200)
---
De onmogelijkheid te kennen
Iemands reputatie, dacht Wallmoden bij zichzelf, iemands reputatie is een misverstand. Het geeft alleen aan hoe wij de dingen zien. Maar hoe zien wij de dingen? Meestal helemaal verkeerd. Waar het op aankomt is ze te zien zoals ze in werkelijkheid zijn. Maar wie is daartoe in staat! En misschien is het ook helemaal niet goed dat te kunnen. (p. 49)
Elke overweging is feitelijk instinctief. Bijgevolg zou die ook volkomen correct moeten zijn, want een vals instinct bestaat niet. Maar voortdurend bemoeit het verstand, dat alles fout uitlegt, zich er mee. In elk geval leidt het bijna altijd tot foute conclusies. Het is veel makkelijker een juist voorgevoel te hebben dan dat gevoel ook maar bij benadering correct te kunnen interpreteren. Er bestaat niets treffenders en toch bescheideners dan het menselijke voorgevoel, en niets is veeleisender en gebrekkiger dan het verstand. Het verstand kan misschien optellen en aftrekken maar faalt als er echte eisen aan worden gesteld. Omdat wat zich hier afspeelde niet paste bij de voorstelling die Wallmoden ervan had, interpreteerde hij alles fout. Hij zag niet - of wilde het niet zien - dat de ontwikkelingen van het lot, ook dat van hemzelf, al in volle gang was. (pp. 114-115)
'Het zegt immers niets wanneer we iemand denken te kennen en in werkelijkheid kennen we hem toch niet, we kennen niemand, het minst onszelf, en in feite is het om het even met welke herinneringen of fantasieën iemand een ander omhult. Tenslotte zijn mensen gewoon maar mensen, of ze elkaar kennen of niet.' (pp. 200-201)
---
De onbestemde invloeden op de ziel
Het vreemdste was dat hij wel naar haar keek, maar niet had kunnen zeggen hoe ze er eigenlijk uitzag. Hoewel hij haar in werkelijkheid en tegelijk in de spiegel zag, had hij het idee dat hij haar niet zag, maar dat hij een grote, pure schoonheid voelde. De zin van schoonheid ligt immers ongetwijfeld niet in het concrete van één enkel mooi ding of een mooie persoon. Het gaat vooral om de betovering van de ziel. Er bestaat niets fysieks dat niet geschapen is met het uitsluitende doel in te werken op de ziel, en er bestaat geen ziel die niet al het lichamelijke wil betoveren met haar gevoelens. (p. 191)
De roerloos toekijkende Wallmoden kon niet begrijpen hoe zich in dit verpletterde land, waar hongerende en vervuilde wezens langs verwoeste huizen slopen, nog een schepsel te vinden was bij de aanblik waarvan je al deze dingen door het hoofd schoten. Maar waarschijnlijk was het niet het moment zelf dat hij zag, op de een of andere manier was het blijkbaar het gezicht van de toekomst. Nooit wordt het komende immers zo duidelijk, maar ook is het nooit dichterbij dan wanneer het verder weg lijkt dan ooit.
Wat was eigenlijk het verband tussen deze vrouw en de glans die ze in zijn ziel opriep? Het was er niet. Zelf had ze geen idee van die glans. Geen enkele vrouw heeft daar een idee van. Het was een heel vreemde vrouw, die hij voor een spiegel had verrast. Dat was alles. Het was heel toevallig gebeurd. Maar niemand weet welke opdrachten wij in werkelijkheid vervullen, wat voor dingen het zijn die wij doen. (pp. 192-193)
---
De metafoor van de oogst
Niets, hoorde hij zichzelf zeggen, niets gebeurt voordat de tijd er rijp voor is, en niets wordt geoogst voordat het rijp is. En opeens had hij een heel precies, bijna glashelder gevoel voor het wezen van de tijd. De tijd, zei hij bij zichzelf, is de opeenvolging van de dingen. Zoals twee dingen namelijk ruimtelijk ondoordringbaar zijn, zo zijn ze dat ook qua tijd. Een tweede lichaam kan zich niet op de plek bevinden waar al een lichaam is, en vooral kan het niet op de plek zijn waar een ander lichaam nog is. De tijden zijn net zo impermeabel als de lichamen. Natuurlijk, dacht Wallmoden, is de tijd onzichtbaar en daarom vinden de mensen de tijd ook onnauwkeurig. Maar in werkelijkheid is de tijd even nauwkeurig als de ruimte. En hij voelde de nauwkeurigheid van de tijd. Als een reusachtig uurwerk dat tegelijk een laboratorium was, zo leek hem de hele wereld één gigantisch astronomisch apparaat, waarop niet alleen de sterren maar ook alle andere dingen zich bewogen in banen die fonkelden van temporale en spatiale nauwkeurigheid. Want een mens kon zich vergissen, een ding niet. Daarom zou het ook belachelijk zijn te denken dat de aren van een golvende haverakker en de stofwolkjes die een voet opwervelt van een veldweggetje niet met precies dezelfde nauwkeurigheid bewegen als de sterren. Maar het stof waaide nu, en de aren golfden nu. Toch moest er een tijd komen die anders was dan de huidige (omdat twee tijden immers geen plaats hebben in één tijdruimte) en dan zouden de aren rijp zijn en gemaaid worden. De rogge en de tarwe waren al weg, ook het maanzaad had zichzelf slaperig allang ontbladerd, maar de haver stond er nog. Die was nog niet helemaal rijp. Pas wanneer ook de haver was gemaaid, was de oogst binnen. De oogst was het hoofdhaar van de aarde. Maar het tijdstip om de aarde te maaien was nog niet aangebroken. Het was nog niet helemaal de juiste tijd. (pp. 34-35)
Tegen zeven uur in de ochtend stond Wallmoden op de weg naar Ustyluh te kijken. Het lag rokend in de verte. Het lawaai van de gevechten was weggeëbd, het dorp lag er rustig bij, hij zag alleen wegtrekkende rookwolken. Net als ooit eerder, vierentwintig jaar geleden, had de heuvel bloed gedronken, net als alle andere heuvels waar om was gevochten, zoals de citadelheuvels van Carthago en Ilion en alle andere steden die waren verwoest. De aarde was doordrenkt. Doordrenkt met het bloed dat ze had opgezogen. Het was het bloed van de mensen die de aarde had gedragen. Want als de aarde niet doordrenkt wordt met bloed, wil ze ook niet meer dragen.
Terwijl Wallmoden stond te kijken, passeerden allerlei voertuigen, hij schonk er geen aandacht aan, hij staarde naar de rook die van de heuvel opsteeg en dacht aan de doden die op de heuvel lagen en aan de doden in het algemeen. Want dit was de tijd waarin overal doden lagen. Misschien was de tijd van het oogsten toch aangebroken. Misschien was die voortijdig aangebroken. (p. 173)
August 29, 2015
—Aun así, quizá los relatos más auténticos sean aquellos que no son ni del todo fantásticos ni del todo lógicos.
—¿Y eso por qué? —preguntó el capitán de caballería von Sodoma.
—Pues porque, de hecho, toda nuestra vida transcurre precisamente en ese interregno —respondió
—¿Y eso por qué? —preguntó el capitán de caballería von Sodoma.
—Pues porque, de hecho, toda nuestra vida transcurre precisamente en ese interregno —respondió
April 26, 2024
Raramente recensisco due libri di fila, ma faccio un'eccezione anche perchè qualcosa da dire ce l'ho.
Non fatevi distrarre dal retro copertina dei furbacchioni della Adelphi: questo non è un romanzo sulla Seconda Guerra Mondiale.
Sebbene tutta la seconda parte descriva, anche con minuziosi e pure sorprendenti particolari, la campagna di invasione della Polonia, il centro dell'attenzione sta da un'altra parte.
Verrebbe da dire (ma mi tengo il condizionale perchè di Lernet-Holenia ho letto solo "Lo stendardo") spulciando in giro che si dice dell'autore che non ha mai superato la sconfitta della Prima Guerra Mondiale, altro che la seconda.
Siamo sempre infatti in quell'ambiente da fine di Impero Austro-Ungarico, di rimpianto di un modo di vedere le cose che è stato spazzato via dalla storia. Il protagonista, Wallmoden, è un aristocratico austriaco, reduce, che torna in servizio per le forze armate dell'Austria annessa dalla Germania nazista giusto giusto il 15 agosto 1939: due settimane prima che Hitler invada la Polonia.
Tutta la prima parte del romanzo è una dimensione sospesa. Sappiamo tutti che di lì a poco sarebbe scoppiato l'inferno, ma la vita scorre più o meno tranquilla. Ci sono gli incontri amorosi, ci sono le chiacchierate, le cene con i colleghi ufficiali, ma c'è anche qualcosa che non torna. Il romanzo pullula di spettri, di incubi, di personaggi che non si capisce bene da che parte stiano e che anzi "hanno un'idea dell'onore diverso dal nostro". La seconda parte è la campagna di Polonia, ma vissuta (nella sua distruzione palpabile) quasi come uno sballottamento tra ferite, ospedali, camionette che si rompono. Perfino la guerra non è più quella di prima, e Wallmoden (pure nella sua posizione di ufficiale) ne è quasi spettatore inconsapevole.
Il fatto che poi al comando di quella guerra ci sia la Germania nazista e Hitler nel libro non è nominato manco di striscio. Il romanzo non è un'accusa o un atto di resistenza contro di loro: è un atto più che altro di indifferenza. Per Lernet-Holenia, probabilmente, quelli sono dettagli di un mondo che gli si era già distrutto sotto i piedi.
Non fatevi distrarre dal retro copertina dei furbacchioni della Adelphi: questo non è un romanzo sulla Seconda Guerra Mondiale.
Sebbene tutta la seconda parte descriva, anche con minuziosi e pure sorprendenti particolari, la campagna di invasione della Polonia, il centro dell'attenzione sta da un'altra parte.
Verrebbe da dire (ma mi tengo il condizionale perchè di Lernet-Holenia ho letto solo "Lo stendardo") spulciando in giro che si dice dell'autore che non ha mai superato la sconfitta della Prima Guerra Mondiale, altro che la seconda.
Siamo sempre infatti in quell'ambiente da fine di Impero Austro-Ungarico, di rimpianto di un modo di vedere le cose che è stato spazzato via dalla storia. Il protagonista, Wallmoden, è un aristocratico austriaco, reduce, che torna in servizio per le forze armate dell'Austria annessa dalla Germania nazista giusto giusto il 15 agosto 1939: due settimane prima che Hitler invada la Polonia.
Tutta la prima parte del romanzo è una dimensione sospesa. Sappiamo tutti che di lì a poco sarebbe scoppiato l'inferno, ma la vita scorre più o meno tranquilla. Ci sono gli incontri amorosi, ci sono le chiacchierate, le cene con i colleghi ufficiali, ma c'è anche qualcosa che non torna. Il romanzo pullula di spettri, di incubi, di personaggi che non si capisce bene da che parte stiano e che anzi "hanno un'idea dell'onore diverso dal nostro". La seconda parte è la campagna di Polonia, ma vissuta (nella sua distruzione palpabile) quasi come uno sballottamento tra ferite, ospedali, camionette che si rompono. Perfino la guerra non è più quella di prima, e Wallmoden (pure nella sua posizione di ufficiale) ne è quasi spettatore inconsapevole.
Il fatto che poi al comando di quella guerra ci sia la Germania nazista e Hitler nel libro non è nominato manco di striscio. Il romanzo non è un'accusa o un atto di resistenza contro di loro: è un atto più che altro di indifferenza. Per Lernet-Holenia, probabilmente, quelli sono dettagli di un mondo che gli si era già distrutto sotto i piedi.
March 29, 2025
КУБА ПИСТОЛЬКОРС
September 13, 2025
«Ho un appuntamento».
July 14, 2023
Bekend terrein voor wie Baron Bagge las. Te bekend terrein. Een man ontmoet een mysterieuze vrouw, spreekt met haar af maar moet dan naar de oorlog die plots is uitgebroken. Het tweede deel, waarin we de manoeuvres van het leger volgen, zijn niet de meest interessante, het maakte me niet uit waar ze donderdag waren en dan weer waar ze vrijdag neerstreken. Dit deel is gebaseerd op de dagboeken die hij tijdens de eerste weken van de oorlog bijhield, en dat is er aan te merken. Die concrete (saaie, want na een tijd sloeg ik die beschrijvingen gewoon over) gegevens worden gelardeerd met unheimliche situaties, zoals een visioen (?) van duizenden kreeften die over een weg trekken, een gesprek met een dode legervriend enz. Hij kan niet naar zijn afspraak gaan, wegens midden in de oorlog zittend maar hij vraagt aan iemand die terug naar Wenen trekt, om haar te laten weten dat hij niet zal komen. De man komt terug met een nieuw moment voor een afspraak, namelijk op het Blauwe Uur. Ook dat zal uiteindelijk niet lukken, want de man vertelt hem later dat de ontmoeting met de vrouw nooit heeft plaatsgevonden. Ze heeft zelfmoord gepleegd (ze is een dubieuze figuur, vermoedelijk een spion en was bang te worden gearresteerd) Maar hij ontmoet een andere vrouw in een verlaten landgoed op het Blauwe Uur en zij blijkt dezelfde naam te hebben als zijn dode beminde, die vermoedelijk de identiteit van deze vrouw heeft gestolen. Eind goed al goed.
Het werkt in BB beter, dat unheimliche, nee, het werkt hier ook, maar het boek is te langdradig, het levert te weinig op.
Het werkt in BB beter, dat unheimliche, nee, het werkt hier ook, maar het boek is te langdradig, het levert te weinig op.
This entire review has been hidden because of spoilers.
April 15, 2025
È un'opera breve, molto scorrevole e ben scritta. Si alternano argomenti romantici a quelli più seri della guerra, ma senza tralasciare una nota di mistero e paranormale. Il protagoniste è di un'ingenuità assurda.
Displaying 1 - 14 of 14 reviews