De wereld van Clovis: De val van Rome en de geboorte van het Westen

by Jeroen W.P. Wijnendaele

Wat gebeurt er als de wereld die mensen eeuwenlang gekend hebben voorgoed verandert? Vierhonderd jaar lang was het Romeinse Rijk de enige entiteit die heerste over West-Europa. Maar doorheen de vijfde eeuw van onze tijdsrekening verdween dat Imperium in Gallië en de Lage Landen. In de plaats daarvan kwamen tal van nieuwe vorstendommen. Onder hen bevonden zich diverse Frankische krijgsheren die voor het Romeinse Rijk al enkele eeuwen fungeerden als boemannen, barbaren, maar ook bondgenoten.

In De wereld van Clovis verhaalt Jeroen Wijnendaele hun moeizame ontstaansgeschiedenis. Hij neemt de lezer mee in het kielzog van Frankische krijgers, Romeinse schrijvers en Gallische heiligen. We leren hoe een obscure jongeman genaamd Clovis erin slaagde op amper één generatie tijd met bloed en staal een nieuw domein te verwerven van de Noordzee tot de Pyreneeën. Daarmee creëerde de Frankische vorst als eerste een duurzame politieke ruimte, los van de mediterrane wereld die altijd al het referentiepunt was geweest in de klassieke oudheid.

Wijnendaele doorprikt mythes die doorleven tot vandaag zoals ‘de grote volksverhuizingen’ of Clovis’ status als ‘eerste katholieke koning van Frankrijk’. Veel doorslaggevender is dat we met Clovis het geboorteproces zien van het Westen en van de middeleeuwen.

Genres: History, Nonfiction

320 pages, Paperback

First published November 25, 2024

About the author

Jeroen W.P. Wijnendaele (1984) is historicus aan de Universiteit van Bonn en verbonden aan het Ghent Centre for Late Antiquity (UGent). Hij is gespecialiseerd in de geschiedenis van het Laat-Romeinse Rijk, waarover hij menig internationale publicatie schreef. Voor het grote publiek schreef hij eerder Romeinen en barbaren (2013).

Reviews

[Karina Samyn · Rating 4 out of 5]

Slechts in de laatste hoofdstukken komt Clovis in beeld. Voorafgaand daaraan legt Wijnendaele uit hoe er een vacuüm gecreëerd werd door de val van Rome. Daarin bewogen zich o.a. Goten, Bourgondiërs en Franken. Het is een vernieuwende en boeiende kijk die korte metten maakt met de "volksverhuizingen van barbaren" als oorzaak voor het einde van Rome. Heel interessant en boeiend boek.

[Tim · Rating 4 out of 5]

De titel van dit boek zegt tegelijkertijd wel en niet waar het over gaat: ja, het gaat over de val van Rome en wat erna kwam, maar nee, het gaat niet alleen over de wereld van Clovis, maar vooral ook van die voor hem.
Wijnendaele schetst de achtergronden waartegen het West-Romeinse Rijk in verval en ten val kwam, en wat er daarna gebeurde. Op zo'n 250 bladzijdes tijd neemt hij de lezer mee op een reis van ongeveer halverwege de 3e eeuw tot zo'n driehonderd jaar later.

Het is, dat moet gezegd worden, verwarrend. Daar kan de auteur niks aan doen. Het wás ook gewoon verwarrend, met allerlei legerhoofden, krijgsmannen, troonpretendenten, bandieten, dissidenten die van hot naar her kwamen en gingen. Maar het betekent wel dat dit boek geen gemakkelijke stof bevat. Je moet er echt je hoofd bij houden, want er is zoveel beweging en er zijn zoveel verschillende partijen die niet alleen elkaar opvolgen maar ook tegelijkertijd en naast elkaar bestaan, dat het moeilijk is om alle namen te onthouden en te weten wie bij welke groep hoort en geallieerd is met wie.

Dat betekent dus wel dat de auteur zich er niet makkelijk van af maakt: hij doet echt z'n best om te vertellen hoe het West-Romeinse Rijk in de laatste eeuwen van z'n bestaan aftakelde en wie daar allemaal bij betrokken was, en niet gewoon te zeggen dat Rome viel in 476. In plaats daarvan maakt hij maar al te duidelijk dat die val eigenlijk gewoon de culminatie was van een proces dat al eeuwen aan de gang was - en dat die datum sowieso nauwelijks enige echte geschiedkundige waarde of betekenis heeft. Dat is lovenswaardig. Maar het betekent wel dat het bijzonder complex is, en soms had het misschien toch beter geweest om het iets eenvoudiger - en zodoende overzichtelijker - te houden. Maar dat zijn keuzes die je maakt als samensteller, natuurlijk.

Verder was het zeker een goede uitgave. Omdat er zo diep ingegaan wordt op de materie, leer je hoe dan ook veel bij. Ik was blij dat er op het einde ook aandacht werd besteed aan 'de gewone man' en wat de gevolgen van al die veranderingen voor hen waren. En er lonken hier en daar natuurlijk enkele verrassingen achter de hoek, wachtend tot ze tevoorschijn mogen springen. Ook taalkundig was alles tiptop in orde.

7/10

[Hans Luiten · Rating 4 out of 5]

Met veel plezier gelezen. Het boek verschaft een goed inzicht in de overgang van de Romeinse wereld naar de middeleeuwen, en maakt duidelijk hoe geleidelijk die transformatie verliep en hoe “Romeins” veel van de volkeren van de volksverhuizingen waren

[Ans Schapendonk · Rating 1 out of 5]

Helaas berust ook dit boek - net als die van Jona Lendering - op plagiaat. Nu het toepassen van de techniek van de universele klankhelix als kerndoel in het onderwijs geïntroduceerd is, mag voor elke lezer duidelijk zijn, dat taalkundigen als een Marc van Oostendorp en een Nicoline van der Sijs verantwoordelijk zijn voor de verminkte geschiedschrijving van Europa. De auteur gaat nog lang niet ver genoeg met zijn stelling dat het verhaal van de volksverhuizingen een "gedrocht" is. Feit is dat de stad Omer die dezelfde klanken als Rome kent, het eerste 'Room' was daar uit een begrip als Germaans het (ge)Romaans helixt. Room verwijst niet alleen naar het katholicisme, maar ook naar de Melkweg. Historici en taalkundigen verzuimen nog steeds het belang van de klankverschuiving op de manier van Goropius Becanus uit te leggen. Hij ontleende zijn naam aan het beroep van zijn moeder: een bakervrouw. Haar link met de Merovingers wordt in dit boek niet uit de doeken gedaan, omdat het patriarchaat - onder wie de auteur - de rol van het matriarchaat in deze contreien niet prijs geeft. Uit het Vlaams helixte het Frans en dus ook de overige Romaanse talen. Dat zet de geschiedenis van de (ge)RO(O)Meinen op zijn kop. Over deze moerasvrouwen rept de auteur met geen woord, terwijl juist deze natuur-, schei-, wis- en sterrenkundigen aan het begrip 'mero-vinger' een betekenis gaven. Dat doet de auteur niet ondanks het feit dat hij allang 'van wanten weet'. Jammer dat een uitgeverij als Ertsberg geen aandacht schenkt aan boeken over de klankhelix, want hieruit put de auteur al 'zijn' kennis.

[Matthias · Rating 3 out of 5]

Het boek is mooi geschreven in een copieus Nederlands en is duidelijk op grondige research gebaseerd. De titel is misschien wel wat misleidend: ik had me aan een boek verwacht over de leefwereld van Merovingisch Noordwest-Europa. Het boek ging echter voor een groot deel over het West-Romeinse Rijk en stopt ook met het overlijden van Clovis. Ik vond het wel jammer dat dit vooral een boek was over keizers, vorsten, veldslagen, moorden en witte mannelijke machthebbers. Van een boek uit 2024 met deze titel had ik toch gehoopt wat te kunnen bijleren over samenleving, geloof, economie, klimaat, vrouwen enz. Na dit boek te hebben uitgelezen kan ik ook niet echt zeggen dat mijn kennis over de ondergang van het West-Romeinse Rijk en "de wereld van Clovis" echt veel dieper is geworden. Het tempo van het boek ligt hoog. Veel is verwarrend en sommige zaken zijn tweeduidig. Wanneer de auteur "hij", "diens", "deze" of "dit" gebruikt, weet je vaak niet waar hij naar verwijst. Sommige belangrijke informatie wordt niet uitdrukkelijk vermeld of enkel cryptisch omschreven. De auteur heeft zeker en vast een talent voor schrijven, maar zijn dichterlijke stijlvormen komen de duidelijkheid niet altijd ten goede.

[Piet van van Weerst · Rating 4 out of 5]

Interessant boek over geschiedenis van het Laat Romeinse rijk in Noord Gallië. Auteur laat soms iets teveel na om namen van betrokken personages en concrete bronnen te noemen in zijn narratief omwille van het grote publiek. Maar dat zijn details. Verder niets dan hulde.

[Sander Vanmaercke · Rating 3 out of 5]

3⭐️ - 3,5⭐️

[Giekes · Rating 4 out of 5]

(In de Ertsberg-update van dit jaar die dit jaar nog niet te vinden is op dit medium.)