What do you think?
Narcis
1916. Na de dood van zijn moeder verhuist de tienjarige Manno van Haarlem naar de door oorlog geteisterde wereldstad Wenen. De eisen die zijn nieuwe leven aan hem stelt, drijven hem tot wanhoop, tot hij op een zomerkamp vriendschap sluit met vijf leeftijdsgenoten. In de decennia die volgen overleeft hun hechte vriendschap de meest uiteenlopende beproevingen. Maar als Hitler aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog Oostenrijk binnenvalt, wordt het maatschappelijke persoonlijk en moet ieder van de vrienden kleur bekennen.
In deze rijke, meeslepende roman over vriendschap etaleert Judith Fanto opnieuw haar wonderschone stijl en historische kennis, die ze combineert met een vlijmscherp psychologisch inzicht. Kun je een ander ooit ten diep te kennen? Vergt werkelijke vriendschap wel absolute openheid? Of is respect voor de geheimen van de ander juist het grondrecht van elke vriend?
In deze rijke, meeslepende roman over vriendschap etaleert Judith Fanto opnieuw haar wonderschone stijl en historische kennis, die ze combineert met een vlijmscherp psychologisch inzicht. Kun je een ander ooit ten diep te kennen? Vergt werkelijke vriendschap wel absolute openheid? Of is respect voor de geheimen van de ander juist het grondrecht van elke vriend?
350 pages, Hardcover
First published February 1, 2025
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 777 reviews
June 11, 2026
Schitterend meeslepend verhaal in een prachtige taal geschreven. Eigenlijk heb ik nog nooit zo in detail beschreven gezien hoe een nog erg jonge Nederlandse man, die bij toeval beland is in Wenen in de dertiger jaren, zich voelde bij de aanvankelijk nauwelijks merkbare opkomst van fascistische kenmerken in de wereld om hem heen. Het uiteindelijke resultaat van de omhelzing van het fascisme door de Duitsers en Oostenrijkers resulteert erin dat zijn liefhebbende vriendenclub om deze reden op hardhandige wijze uiteen gaat vallen. Hoe onthutsend moet het inderdaad geweest zijn om van mensen, die je nabij staan, opeens op te merken dat ze voor het fascistisch gedachtegoed zijn gevallen, terwijl zij in feite nooit tevoren geclassificeerd zouden worden als mensen met foute gedachtespinsels.
Judith Fanto heeft naar mijn gevoel een uniek boek geschreven hoe het proces van de omhelzing van het nazistische gedachtengoed verliep tijdens de dertiger jaren in Duitsland en Oostenrijk, en ook natuurlijk bij de NSB van Mussert. Het onverwachte fenomeen dat men het fascisme ging accepteren en als de realiteit ging aanvaarden. De aanvankelijke tegenreacties werden met harde hand in de kiem gesmoord en de nieuwe werkelijkheid werd redelijk snel geaccepteerd. In dit boek wordt het op langzame wijze verteld hoe zich dat ontwikkelde bij het toch best als normaal te bestempelen groepje studenten, dus in feite geen intense domoren. Ik vond het zeer zinnig eens een boek te lezen waarin dat proces zo diepgaand vanuit een realistisch persoonlijk gevoel wordt beschreven. Ik was eigenlijk helemaal onthutst door de beschreven realiteit die zo, hoe ongelofelijk ook, waarheid werd. Een onvergetelijk boek, zeer aanbevolen.
Judith Fanto heeft naar mijn gevoel een uniek boek geschreven hoe het proces van de omhelzing van het nazistische gedachtengoed verliep tijdens de dertiger jaren in Duitsland en Oostenrijk, en ook natuurlijk bij de NSB van Mussert. Het onverwachte fenomeen dat men het fascisme ging accepteren en als de realiteit ging aanvaarden. De aanvankelijke tegenreacties werden met harde hand in de kiem gesmoord en de nieuwe werkelijkheid werd redelijk snel geaccepteerd. In dit boek wordt het op langzame wijze verteld hoe zich dat ontwikkelde bij het toch best als normaal te bestempelen groepje studenten, dus in feite geen intense domoren. Ik vond het zeer zinnig eens een boek te lezen waarin dat proces zo diepgaand vanuit een realistisch persoonlijk gevoel wordt beschreven. Ik was eigenlijk helemaal onthutst door de beschreven realiteit die zo, hoe ongelofelijk ook, waarheid werd. Een onvergetelijk boek, zeer aanbevolen.
March 26, 2025
Prachtig. Tot nu toe het beste boek dat ik dit jaar heb gelezen. Een meeslepende ‘geuren en kleuren roman’ over vriendschap, loyaliteit en verraad in de periode voor, tijdens en direct na de tweede wereldoorlog.
Ik heb zo genoten van de psychologisch gelaagde karakters en de stem en eigenheid van de verteller. Heel geloofwaardig en intrigerend.
De innemende ik-verteller ‘Manno’ (Hermann Loch) neemt je mee in een onvoorstelbare persoonlijke geschiedenis. Hij kroop diep onder mijn huid en bracht me als lezer in vervoering.
Manno vertelt levendig over zijn leven als kind en adolescent in het vooroorlogse Haarlem en Wenen. Als hij zijn moeder en oma verliest neemt tante Edmonda, de hoerige zus van zijn vader (onderofficier in het leger) hem onder haar stinkende hoede. Manno is daar eenzaam en ongelukkig.
Tijdens een zomerkamp ontmoet hij vijf leeftijdsgenoten en zo ontstaat een innige dierbare vriendschap. De vriendengroep gaat de oorlog in. Roots, familie ideologie, geloof, seksuele geaardheid, denkbeelden en keuzes maken dat ieder de oorlog op een eigen manier beleefd. Er gebeuren heftige dingen en uiteindelijk moeten de vrienden pijnlijk kleur bekennen.
“In deze rijke, meeslepende roman over vriendschap etaleert Judith Fanto opnieuw haar wonderschone stijl en historische kennis, die ze combineert met een vlijmscherp psychologisch inzicht. Kun je een ander ooit ten diepste kennen? Vergt werkelijke vriendschap wel absolute openheid? Of is respect voor de geheimen van de ander juist het grondrecht van elke vriend?”
Ik heb zo genoten van de psychologisch gelaagde karakters en de stem en eigenheid van de verteller. Heel geloofwaardig en intrigerend.
De innemende ik-verteller ‘Manno’ (Hermann Loch) neemt je mee in een onvoorstelbare persoonlijke geschiedenis. Hij kroop diep onder mijn huid en bracht me als lezer in vervoering.
Manno vertelt levendig over zijn leven als kind en adolescent in het vooroorlogse Haarlem en Wenen. Als hij zijn moeder en oma verliest neemt tante Edmonda, de hoerige zus van zijn vader (onderofficier in het leger) hem onder haar stinkende hoede. Manno is daar eenzaam en ongelukkig.
Tijdens een zomerkamp ontmoet hij vijf leeftijdsgenoten en zo ontstaat een innige dierbare vriendschap. De vriendengroep gaat de oorlog in. Roots, familie ideologie, geloof, seksuele geaardheid, denkbeelden en keuzes maken dat ieder de oorlog op een eigen manier beleefd. Er gebeuren heftige dingen en uiteindelijk moeten de vrienden pijnlijk kleur bekennen.
“In deze rijke, meeslepende roman over vriendschap etaleert Judith Fanto opnieuw haar wonderschone stijl en historische kennis, die ze combineert met een vlijmscherp psychologisch inzicht. Kun je een ander ooit ten diepste kennen? Vergt werkelijke vriendschap wel absolute openheid? Of is respect voor de geheimen van de ander juist het grondrecht van elke vriend?”
August 26, 2026
*Ich habe ein kostenloses Rezensionsexemplar erhalten und gebe diese Rezension freiwillig ab.*
Lese-Empfehlung
Dieser historische Roman bietet tiefe Einblicke in das Wien des Zweiten Weltkriegs. Er erzählt die Geschichte eines heimatlosen Beobachters, der zu lange eine passive Rolle im Nazi-Regime einnahm. Es stellt die Frage, ob bloßes Zuschauen nicht auch Schuld bedeutet. Dabei werden mehrere Symboliken genutzt; Menschliche Bindungen werden wie chemische Verbindungen erklärt, Kunst spiegelt die Vergangenheit wider und Düfte wecken Erinnerungen. Auch wenn der Schreibstil manchmal distanziert oder altmodisch wirkt, zeigt das Buch die wahre Natur des Menschen in Krisenzeiten sowie die Verbindung von Verrat und Vergeltung.
Einleitung
Dieses Buch handelt von den fatalen Folgen einer passiven Betrachterrolle im Zweiten Weltkrieg. Der Protagonist, Hermann, blickt zurück in die Zeit, wo Freundschaften und Liebe noch unkompliziert waren—wo der Nationalsozialismus in Wien noch nicht eingetroffen ist. Doch der Krieg schlich sich unbemerkt und leise an; bevor Hermann reagieren konnte hatte er schon alles verloren. Es ist die Tragödie eines Betrachters, der zu tief in seinen Tagträumen versinkt und die Grausamkeiten der realen Welt zu spät wahrnimmt.
Erwartet hatte ich eine herzzerreißende Erzählung über Familie, Freundschaft und Liebe im Krieg. Judith Fanto bot mir weit mehr als das. Es handelt nicht nur von einem passiven Betrachter sondern auch von Narzissten und wie diese zwei gegensätzlichen Ansichten über Zeit immer mehr miteinander verschmelzen bis man nicht mehr weiß, wer ein bloßer Betrachter ist und wer ein Narzisst. Am Ende stellt sich die Frage, wo das Zuschauen aufhört und der Narzisst beginnt.
Themen
Menschliche Bindungen, Verrat, Vergeltung, Trauer und gegensätzliche Ideologien spielen in diesem Roman eine große Rolle. Hierbei zeigt der Autor, dass menschliche Bindungen unabhängig von Herkunft, Religion und sexueller Orientierung entstehen. Die schmerzhaften Kriegsfolgen verdeutlichen die grausamen Auswirkungen des Zweiten Weltkriegs in Wien. Auch die Restaurierung von Kunst, das Erwecken von Erinnungen durch Parfums sowie der schmerzhafte Rückblick auf die Vergangenheit sind wichtige Themen, die gleichzeitig die passive Betrachterrolle hinterfragen.
Charaktere
Hermann Loch
Er ist lediglich der passive Betrachter seines eigenen Lebens; kein aktiver Gestalter. Obwohl er distanziert wirkt und durch seine Passivität unnahbar erscheint fand ich Hermann trotz manch frustrierender Entscheidung spannend zu beobachten. Sein zu spätes Handeln ist seine größte Charakterschwäche. Überraschend behält er vieles für sich selbst wenn einige Informationen für andere wichtig wären. Einerseits gefiel mir diese Geheimhaltung, andererseits testete Hermann damit stark meine Geduld. Seine Selbstkonfrontation mit dieser passiven Betrachterrolle macht ihn jedoch sympathischer.
Béla Andrássy
Béla Andrássy bildet den Kontrast zu Hermann Loch. Seine Welt ist bunter, aufregender und er nimmt eine aktive Rolle im Geschehen ein. Er ist nicht nur charismatisch und nahezu besessen von Parfum sondern bemerkt die gesellschaftlichen und politischen Wandel in Wien auch am schnellsten. Als emotionalster Charakter nimmt er selbst kleinste Veränderungen schnell wahr. Er ist ein offener und verletzlicher Mensch der sich nach der Schönheit auf der Welt sehnt.
Fazit
Am Ende fand ich es faszinierend zu sehen, wie verschiedene Verhaltensweisen zeigen, wie ein Mensch mit seiner Umwelt und sich selbst interagiert. Insbesondere wenn ihre Welt durch den Nationalsozialismus und den Zweiten Weltkrieg unter Druck gerät. Es ist spannend, wie der passive Betrachter versucht sich durch sein Zurückhalten zu schützen während der Narzisst Zuflucht in der Schönheit des Lebens sucht. Dieser historische Roman zeigt, wie Kriegszeiten jeden Einzelnen dazu zwingt sich zu entscheiden wie er handeln will.
Vielen Dank an NetGalley und Kein & Aber für das Rezensionsexemplar von Der Betrachter von Judith Fanto.
StoryGraph Rezension (mit markierten Spoilern + Content Warnings)
Begonnen: 26. August 2026
Beendet: 26. August 2026
Rezension verfasst: 26. August 2026
Lese-Empfehlung
Dieser historische Roman bietet tiefe Einblicke in das Wien des Zweiten Weltkriegs. Er erzählt die Geschichte eines heimatlosen Beobachters, der zu lange eine passive Rolle im Nazi-Regime einnahm. Es stellt die Frage, ob bloßes Zuschauen nicht auch Schuld bedeutet. Dabei werden mehrere Symboliken genutzt; Menschliche Bindungen werden wie chemische Verbindungen erklärt, Kunst spiegelt die Vergangenheit wider und Düfte wecken Erinnerungen. Auch wenn der Schreibstil manchmal distanziert oder altmodisch wirkt, zeigt das Buch die wahre Natur des Menschen in Krisenzeiten sowie die Verbindung von Verrat und Vergeltung.
Einleitung
Dieses Buch handelt von den fatalen Folgen einer passiven Betrachterrolle im Zweiten Weltkrieg. Der Protagonist, Hermann, blickt zurück in die Zeit, wo Freundschaften und Liebe noch unkompliziert waren—wo der Nationalsozialismus in Wien noch nicht eingetroffen ist. Doch der Krieg schlich sich unbemerkt und leise an; bevor Hermann reagieren konnte hatte er schon alles verloren. Es ist die Tragödie eines Betrachters, der zu tief in seinen Tagträumen versinkt und die Grausamkeiten der realen Welt zu spät wahrnimmt.
Erwartet hatte ich eine herzzerreißende Erzählung über Familie, Freundschaft und Liebe im Krieg. Judith Fanto bot mir weit mehr als das. Es handelt nicht nur von einem passiven Betrachter sondern auch von Narzissten und wie diese zwei gegensätzlichen Ansichten über Zeit immer mehr miteinander verschmelzen bis man nicht mehr weiß, wer ein bloßer Betrachter ist und wer ein Narzisst. Am Ende stellt sich die Frage, wo das Zuschauen aufhört und der Narzisst beginnt.
Themen
Menschliche Bindungen, Verrat, Vergeltung, Trauer und gegensätzliche Ideologien spielen in diesem Roman eine große Rolle. Hierbei zeigt der Autor, dass menschliche Bindungen unabhängig von Herkunft, Religion und sexueller Orientierung entstehen. Die schmerzhaften Kriegsfolgen verdeutlichen die grausamen Auswirkungen des Zweiten Weltkriegs in Wien. Auch die Restaurierung von Kunst, das Erwecken von Erinnungen durch Parfums sowie der schmerzhafte Rückblick auf die Vergangenheit sind wichtige Themen, die gleichzeitig die passive Betrachterrolle hinterfragen.
Charaktere
Hermann Loch
Er ist lediglich der passive Betrachter seines eigenen Lebens; kein aktiver Gestalter. Obwohl er distanziert wirkt und durch seine Passivität unnahbar erscheint fand ich Hermann trotz manch frustrierender Entscheidung spannend zu beobachten. Sein zu spätes Handeln ist seine größte Charakterschwäche. Überraschend behält er vieles für sich selbst wenn einige Informationen für andere wichtig wären. Einerseits gefiel mir diese Geheimhaltung, andererseits testete Hermann damit stark meine Geduld. Seine Selbstkonfrontation mit dieser passiven Betrachterrolle macht ihn jedoch sympathischer.
Béla Andrássy
Béla Andrássy bildet den Kontrast zu Hermann Loch. Seine Welt ist bunter, aufregender und er nimmt eine aktive Rolle im Geschehen ein. Er ist nicht nur charismatisch und nahezu besessen von Parfum sondern bemerkt die gesellschaftlichen und politischen Wandel in Wien auch am schnellsten. Als emotionalster Charakter nimmt er selbst kleinste Veränderungen schnell wahr. Er ist ein offener und verletzlicher Mensch der sich nach der Schönheit auf der Welt sehnt.
Fazit
Am Ende fand ich es faszinierend zu sehen, wie verschiedene Verhaltensweisen zeigen, wie ein Mensch mit seiner Umwelt und sich selbst interagiert. Insbesondere wenn ihre Welt durch den Nationalsozialismus und den Zweiten Weltkrieg unter Druck gerät. Es ist spannend, wie der passive Betrachter versucht sich durch sein Zurückhalten zu schützen während der Narzisst Zuflucht in der Schönheit des Lebens sucht. Dieser historische Roman zeigt, wie Kriegszeiten jeden Einzelnen dazu zwingt sich zu entscheiden wie er handeln will.
Vielen Dank an NetGalley und Kein & Aber für das Rezensionsexemplar von Der Betrachter von Judith Fanto.
StoryGraph Rezension (mit markierten Spoilern + Content Warnings)
Begonnen: 26. August 2026
Beendet: 26. August 2026
Rezension verfasst: 26. August 2026
December 22, 2025
Prachtig…heel erg mooi en toegankelijk geschreven…
Een indringend verhaal over zes vrienden en wat de vriendschap door de jaren heen voor hen betekent. Welke positie nemen zij in als WOII zich aandient en wat zijn de gevolgen van hun keuzes? Voor welke morele dilemma’s komen zij te staan? Wat voor gevolgen heeft dit voor hun vriendschap? Hoeveel waarde hecht ieder van hen aan deze vriendschap?
De geheimen voor elkaar, de barsten in de vriendschap…Hermann maakt hierin een ontwikkeling door…onderdeel van een vriendengroep willen zijn, morele dilemma’s en uiteindelijk voor zichzelf kiezen!
Een psychologische, historische roman over de kracht en kwetsbaarheid van vriendschap tegen de achtergrond van grote maatschappelijke veranderingen.
Een indringend verhaal over zes vrienden en wat de vriendschap door de jaren heen voor hen betekent. Welke positie nemen zij in als WOII zich aandient en wat zijn de gevolgen van hun keuzes? Voor welke morele dilemma’s komen zij te staan? Wat voor gevolgen heeft dit voor hun vriendschap? Hoeveel waarde hecht ieder van hen aan deze vriendschap?
De geheimen voor elkaar, de barsten in de vriendschap…Hermann maakt hierin een ontwikkeling door…onderdeel van een vriendengroep willen zijn, morele dilemma’s en uiteindelijk voor zichzelf kiezen!
Een psychologische, historische roman over de kracht en kwetsbaarheid van vriendschap tegen de achtergrond van grote maatschappelijke veranderingen.
July 16, 2025
Prachtig! Meeslepend verhaal over vriendschap, verraad en loyaliteit. Een vijfde ster omdat het zich in Oostenrijkse bergen afspeelt en ik daar door de mooie beschrijvingen dus ook even was.
April 20, 2026
Wat een geweldig boek over vriendschap. Heerlijke schrijfstijl, waardoor ik meteen in het verhaal zat. Het boek neemt me mee naar Wenen en Haarlem, met geschiedenis, schilderkunst en de natuur. Maar centraal staat een groep van 6 jongeren die elkaar elk jaar weer treft en een hechte band opbouwt.
August 30, 2025
Er is niks “mis” met dit boek, het is juist erg goed geschreven, maar zoals ik eerder zei véél te deftig. Ik werd niet GOED van hoe vaak ik het woord “ofschoon” heb gelezen. Aaaaa
Deze extreen literaire stijl is denk ik echt niet mijn ding. Het voelt gedateerd en ook te overdreven in gebruik van symboliek. De narcis, de regenbui, blablabla.
Voorbeeld:
“Het is maar te hopen dat onze gebalsemde voorvaderen dit gebrek aan piëteit niet euvel duiden”
2.5 ster
Deze extreen literaire stijl is denk ik echt niet mijn ding. Het voelt gedateerd en ook te overdreven in gebruik van symboliek. De narcis, de regenbui, blablabla.
Voorbeeld:
“Het is maar te hopen dat onze gebalsemde voorvaderen dit gebrek aan piëteit niet euvel duiden”
2.5 ster
July 1, 2025
Wow, wat een hoogstaande literatuur!
Prachtig verhaal en zeer goed geschreven.
Ik gaf haar debuut Victor vier sterren, maar Narcis vond ik
nóg beter en die is mijn vijf sterren dan ook meer dan waard!
Prachtig verhaal en zeer goed geschreven.
Ik gaf haar debuut Victor vier sterren, maar Narcis vond ik
nóg beter en die is mijn vijf sterren dan ook meer dan waard!
April 26, 2026
Veruit een van de mooiste boeken die ik ooit las.
7 sterren.
7 sterren.
March 27, 2026
Het is altijd heerlijk om een vriendengroep binnen te stappen en je te wanen als een van hen. Van sommigen ga je houden, anderen ga je haten. Ernstige persoonlijke en tragische mondiale gebeurtenissen wisselen elkaar af. Geen happy end. Erg mooi geschreven. Ik word de laatste tijd gegund met m’n boeken. Dit was wederom een topper 🩷
May 1, 2025
Wat een boek! Fantastisch, gruwelijk, mooi uitgewerkte personages, historisch interessant. Een intiem portret van een bijzondere vriendschap.
March 18, 2026
Best een mooi boek met een sterk verhaal en goeie personages, maar ook wel flink voorspelbaar. Weet ook niet echt wat het toevoegt aan de enorme berg literatuur over de Tweede Wereldoorlog.
Verder ook af en toe onnodig pretentieus geschreven, niet te hachelen. Ouderwets taalgebruik is één ding, maar hier voelt het af en toe alsof de auteur gewoon synoniemen voor elk woord in een zin heeft opgezocht.
Verder ook af en toe onnodig pretentieus geschreven, niet te hachelen. Ouderwets taalgebruik is één ding, maar hier voelt het af en toe alsof de auteur gewoon synoniemen voor elk woord in een zin heeft opgezocht.
December 19, 2025
3,5/5
Voorspelbaar maar mooi verhaaltje. De pedante toon van de auteur is wel bij vlagen hinderlijk. Blz. 146: “vriendschap bloeide waar mensen de neerslag van feiten op het juiste moment wisten te verdonkeremanen.” ???
Voorspelbaar maar mooi verhaaltje. De pedante toon van de auteur is wel bij vlagen hinderlijk. Blz. 146: “vriendschap bloeide waar mensen de neerslag van feiten op het juiste moment wisten te verdonkeremanen.” ???
May 5, 2025
Prachtig boek! Heb tig toeren gebreid om verder te kunnen luisteren. En nu is het uit?
March 19, 2026
Dit boek heeft me (tijdelijk) bevrijd van m’n reading slump!
February 15, 2026
Mooi boek over een vriendengroep tegen de achtergrond van het begin van de Tweede Wereldoorlog in (onder meer) Oostenrijk. Het duurde even voor ik in het verhaal zat, maar toen dat eenmaal zo was kon ik het boek niet meer weg leggen. De personages kwamen soms niet hélemaal tot leven, maar de thema's (vriendschap, verraad, geheimen) maakten veel goed. Wat is vriendschap en door welke keuzes wordt deze beïnvloed? Wat is vriendschap überhaupt? Ik vond de personage van Manno, in tegenstelling tot andere wat kritische recensies, bijzonder: uit zijn perspectief als "bindmiddel" krijg je het leven van de vrienden vanaf de zijlijn mee. Als restaurateur van schilderijen speelt hij een metaforische rol ten opzichte van vriendschap: soms zijn schilderijen niet goed meer te restaureren, of alleen onder bepaalde omstandigheden. Aanrader!
July 23, 2025
Wat een prachtig boek. Het beste wat ik tot nu toe heb gelezen in 2025. Prachtige zinnen en dit stuk hieronder raakte mij diep. Treffend beschreven:
‘We hebben het nooit meer gehad over die nacht in Altaussee, toen je Paul en mij samen zag.’
Een beetje verlegen haalde ik mijn schouders op: ‘Jij en ik hoeven niet te praten om in de ziel van de ander te zien’
‘Daarom weet jij dat ik als mens uiteenval in een deel dat wel, en een deel dat niet mag bestaan. Helaas is juist het deel dat verboden is, dat wordt afgewezen en verfoeid, van groot belang voor het geluk en welbevinden van het geheel.’ Hij draaide zich naar mij toe. ‘Als ik bij jou ben, kan ik toegeven aan het verlangen als geheel te worden gekend. Dat maakt me gelukkig.’
‘We hebben het nooit meer gehad over die nacht in Altaussee, toen je Paul en mij samen zag.’
Een beetje verlegen haalde ik mijn schouders op: ‘Jij en ik hoeven niet te praten om in de ziel van de ander te zien’
‘Daarom weet jij dat ik als mens uiteenval in een deel dat wel, en een deel dat niet mag bestaan. Helaas is juist het deel dat verboden is, dat wordt afgewezen en verfoeid, van groot belang voor het geluk en welbevinden van het geheel.’ Hij draaide zich naar mij toe. ‘Als ik bij jou ben, kan ik toegeven aan het verlangen als geheel te worden gekend. Dat maakt me gelukkig.’
July 26, 2026
Deze helemaal vergeten als Read aan te merken, half juli. Prachtig boek over de vriendschap tussen zes leeftijdgenoten in de periode van het interbellum in Wenen. Hermann, 'Manno' voor zijn vrienden, verhuist als klein jongetje van Haarlem naar Wenen en krijgt daar een niet zo'n liefdevolle opvoeding. Gelukkig vindt hij op een zomerkamp deze nieuwe vrienden, die jarenlang zijn zelfgekozen familie vormen. Het opkomende fascisme in de jaren '30 zorgt echter voor spanningen...
Heel mooi geschreven, met aandacht voor details uit het dagelijks leven uit de jaren '20 en '30, voor het werk als restaurator (Manno's beroep) en voor het Oostenrijkse perspectief in de Tweede Wereldoorlog. Meteen nadat ik het uit had, heb ik Fanto's andere roman 'Viktor' (2020) opgezocht.
Heel mooi geschreven, met aandacht voor details uit het dagelijks leven uit de jaren '20 en '30, voor het werk als restaurator (Manno's beroep) en voor het Oostenrijkse perspectief in de Tweede Wereldoorlog. Meteen nadat ik het uit had, heb ik Fanto's andere roman 'Viktor' (2020) opgezocht.
September 1, 2026
Fantastisch boek!
June 17, 2026
Dit was precies een lekker tussendoorboek voor mij. Het verhaal was interessant, las lekker weg, (omdat alles wat ik voorvoelde - en deels wist - uitkwam) en ik hoefde hier totaal geen moeite voor te doen. Een mooi gegeven vond ik dat wanneer je een kind bent je je zonder vooroordelen met een ander kind verbonden kan voelen. De bijzondere vriendschap tussen zes verschillende kinderen met allerlei verschillende achtergronden, later volwassenen, werd vanuit het perspectief van Hermann - Manno - beschreven. Interessant laat Fanto het personage Eigenberger zeggen: “Vriendschap is geen handelsvennootschap waar de vennoten die meer kapitaal inbrengen een groter aandeel hebben in de winst. Vrienden kennen geen exacte gelijkheid in geleverde diensten, geen perfect evenwicht tussen krediet en debet.”
Naast schilderijen, geuren, wandelingen en narcissen is een ander motief geheimen.
“En geheimen?’ vroeg ik gretig. ‘Denk je dat het bezwaarlijk is als vrienden geheimen hebben voor elkaar?’
‘Als je het mij vraagt is de mens ten diepste niet te kennen, zelfs niet door zichzelf en dat moeten we ook niet proberen. Vriendschap wordt gedragen door het respect voor elkaars geheimen; discretie is de oudste dochter van de vriendschap.’
‘Ook…’ zei ik en ik slikte. ‘Ook als het geheim iets moreel laakbaars betreft?’ Op de hem kenmerkende wijze stak Eigenberger zijn onderlip vooruit. ‘Ach Manno, of een feit moreel laakbaar is, verschilt naar tijd en plaats, is smaakgebonden en hangt af van de omstandigheden. En wat dan nog? Echte vrienden beschouwen elkaars fouten als een essentieel onderdeel van hun karakter en verdedigen die zelfs tegenover anderen.”
Deze dialoog toont meteen mijn moeite met dit boek; de hoeveelheid uitleg die steeds in dit soort dialogen naar voren kwam. Het liefst haal ik de betekenislaag er zelf uit, maar Fanto laat niets aan het interpreteren over, wat het zo'n makkelijke leeservaring maakt (wordt het daarom hier op GG zo hoog beoordeeld...?). In het volgende fragment, wanneer Manno uitlegt hoe je een schilderij restaureert, lag het er voor mij wel behoorlijk dik bovenop, maar ach, dat was ergens ook wel lekker.
“Stelt u zich dit schilderij eens voor als een kostbare vriendschap, waarin alle vrienden zijn samengebracht om het mooist mogelijke kunstwerk te creëren. Maar met het verstrijken van de tijd brengen diezelfde vrienden, elk met hun eigen aard en neigingen, de onderlinge verbinding in gevaar. Het hout gaat werken, het linnenweefsel rekt uit, de verf krimpt. En dan hebben we het nog niet over alle invloeden van buitenaf! Geen wonder dat restauratoren voortdurend op zoek zijn naar de beste methoden om alle componenten weer stevig met elkaar te verenigen en zo het voortbestaan te garanderen van het kunstwerk als geheel.”
Heb daarnaast ook nog wel wat vragen over hoe een gezicht 'in een kommervolle knoop' eruit ziet? Wat 'het vermoeden van de stad met haar grommende verkeer en rokende fabriekspijpen' precies betekent?
Hoe 'herinneringshuid' zich weer kan sluiten? Waarom schrijft Fanto niet ook poëzie? Zo kan ze het genre roman en poezie lekker scheiden.
Naast schilderijen, geuren, wandelingen en narcissen is een ander motief geheimen.
“En geheimen?’ vroeg ik gretig. ‘Denk je dat het bezwaarlijk is als vrienden geheimen hebben voor elkaar?’
‘Als je het mij vraagt is de mens ten diepste niet te kennen, zelfs niet door zichzelf en dat moeten we ook niet proberen. Vriendschap wordt gedragen door het respect voor elkaars geheimen; discretie is de oudste dochter van de vriendschap.’
‘Ook…’ zei ik en ik slikte. ‘Ook als het geheim iets moreel laakbaars betreft?’ Op de hem kenmerkende wijze stak Eigenberger zijn onderlip vooruit. ‘Ach Manno, of een feit moreel laakbaar is, verschilt naar tijd en plaats, is smaakgebonden en hangt af van de omstandigheden. En wat dan nog? Echte vrienden beschouwen elkaars fouten als een essentieel onderdeel van hun karakter en verdedigen die zelfs tegenover anderen.”
Deze dialoog toont meteen mijn moeite met dit boek; de hoeveelheid uitleg die steeds in dit soort dialogen naar voren kwam. Het liefst haal ik de betekenislaag er zelf uit, maar Fanto laat niets aan het interpreteren over, wat het zo'n makkelijke leeservaring maakt (wordt het daarom hier op GG zo hoog beoordeeld...?). In het volgende fragment, wanneer Manno uitlegt hoe je een schilderij restaureert, lag het er voor mij wel behoorlijk dik bovenop, maar ach, dat was ergens ook wel lekker.
“Stelt u zich dit schilderij eens voor als een kostbare vriendschap, waarin alle vrienden zijn samengebracht om het mooist mogelijke kunstwerk te creëren. Maar met het verstrijken van de tijd brengen diezelfde vrienden, elk met hun eigen aard en neigingen, de onderlinge verbinding in gevaar. Het hout gaat werken, het linnenweefsel rekt uit, de verf krimpt. En dan hebben we het nog niet over alle invloeden van buitenaf! Geen wonder dat restauratoren voortdurend op zoek zijn naar de beste methoden om alle componenten weer stevig met elkaar te verenigen en zo het voortbestaan te garanderen van het kunstwerk als geheel.”
Heb daarnaast ook nog wel wat vragen over hoe een gezicht 'in een kommervolle knoop' eruit ziet? Wat 'het vermoeden van de stad met haar grommende verkeer en rokende fabriekspijpen' precies betekent?
Hoe 'herinneringshuid' zich weer kan sluiten? Waarom schrijft Fanto niet ook poëzie? Zo kan ze het genre roman en poezie lekker scheiden.
March 27, 2025
Wat een heerlijk boek! Het is lang geleden dat ik een boek trof waar ik in wilde blijven lezen, maar dit was er zo een. Dit is voor mij vooral een coming of age-verhaal over een vriendengroep door de jaren heen, tegen de achtergrond van een naderende Tweede Wereldoorlog. Alleen is de vriendengroep een bijzondere, want een deel ervan is Joods, en een ander deel is lid van de NSDAP, wat aanvankelijk nog niet per se een grote rol speelt, maar gaandeweg steeds pregnanter wordt.
Bij het lezen moest ik wel eens denken: dit is nou zo'n boek dat perfect geschikt is voor een mondeling examen Nederlands, want daar vragen ze toch altijd naar thema's en motieven? Nou, dit boek heet niet voor niets Narcis: je wordt in het boek doodgegooid met de narcis, in alle vormen en op allerlei plekken. Zoveel zelfs dat dat dan weer een beetje vervelend werd. Ik heb me expres niet afgevraagd waar de narcis nou eigenlijk precies voor staat in dit verhaal, en ook de "mooischrijverij" heb ik soms genegeerd, omdat ik te betrokken was bij de hoofdpersonen en hun levens en te graag wilde weten wat het leven nog voor ze in petto zou hebben.
Nou ja, nog 1 minpuntje dan: de laatste ontknoping was voor mij persoonlijk iets te schokkend, zoveel ellende kan ik bijna niet verdragen.
Bij het lezen moest ik wel eens denken: dit is nou zo'n boek dat perfect geschikt is voor een mondeling examen Nederlands, want daar vragen ze toch altijd naar thema's en motieven? Nou, dit boek heet niet voor niets Narcis: je wordt in het boek doodgegooid met de narcis, in alle vormen en op allerlei plekken. Zoveel zelfs dat dat dan weer een beetje vervelend werd. Ik heb me expres niet afgevraagd waar de narcis nou eigenlijk precies voor staat in dit verhaal, en ook de "mooischrijverij" heb ik soms genegeerd, omdat ik te betrokken was bij de hoofdpersonen en hun levens en te graag wilde weten wat het leven nog voor ze in petto zou hebben.
Nou ja, nog 1 minpuntje dan: de laatste ontknoping was voor mij persoonlijk iets te schokkend, zoveel ellende kan ik bijna niet verdragen.
May 16, 2026
Wat een schitterend en beangstigend boek over vriendschap, trouw, verraad en moraal. Fanto beschrijft heel zorgvuldig hoe destructief polarisatie kan zijn als het doorwerkt in een hechte vriendengroep die we nu ‘divers’ zouden noemen. Het is pijnlijk om te beseffen hoeveel uitspraken als: ‘Je moet niet vergeten dat ze dit alles ook wel een beetje aan zichzelf te danken hebben’ ook vandaag nog gedaan zouden kunnen worden, zij het over andere groepen en in andere woorden.
Haar bloemrijke taalgebruik stoort mij overigens totaal niet, sterker nog: ik genoot ervan. De talloze beschrijvingen van de samenstellingen van geuren en de verbindingen die een restaurateur van schilderijen moet maken om zijn werk te doen: ik vond ze allemaal even fijn om te lezen en zinvolle metaforen opleveren voor hoe vriendschap ontstaat en weer kan afbrokkelen. Zelfde geldt voor de sfeervolle beschrijvingen van het vooroorlogse Haarlem en Wenen in de jaren 20 en 30 en de pedante manier van communiceren die de vrienden er onderling op na houden: misschien over the top, maar mooi en ritmisch en vaak ook geestig, het voegde voor mij echt wat toe aan dit meeslepende verhaal.
Kortom: ik ben geraakt en ontroerd en diep onder de indruk. Dit is een boek dat me bijblijft.
Haar bloemrijke taalgebruik stoort mij overigens totaal niet, sterker nog: ik genoot ervan. De talloze beschrijvingen van de samenstellingen van geuren en de verbindingen die een restaurateur van schilderijen moet maken om zijn werk te doen: ik vond ze allemaal even fijn om te lezen en zinvolle metaforen opleveren voor hoe vriendschap ontstaat en weer kan afbrokkelen. Zelfde geldt voor de sfeervolle beschrijvingen van het vooroorlogse Haarlem en Wenen in de jaren 20 en 30 en de pedante manier van communiceren die de vrienden er onderling op na houden: misschien over the top, maar mooi en ritmisch en vaak ook geestig, het voegde voor mij echt wat toe aan dit meeslepende verhaal.
Kortom: ik ben geraakt en ontroerd en diep onder de indruk. Dit is een boek dat me bijblijft.
June 27, 2025
Genoten!
‘Vriendschap is geen handelsvernootschap waar de vennoten die meer kapitaal inbrengen een groter aandeel hebben in de winst. vriendschap kennen geen exacte gelijkheid in geleverde diensten, geen perfect evenwicht tussen krediet en debet.’ (220)
‘’Denk je dat het bezwaarlijk is als vrienden geheimen hebben voor elkaar?’ ‘Als je het mij vraagt is de mens ten diepst niet te kennen, zelfs niet door zichzelf en dat moesten we ook niet proberen. Vriendschap wordt gedragen door het respect voor elkaars geheimen; discretie is de oudste dochter van de vriendschap.’’
‘Vriendschap is geen handelsvernootschap waar de vennoten die meer kapitaal inbrengen een groter aandeel hebben in de winst. vriendschap kennen geen exacte gelijkheid in geleverde diensten, geen perfect evenwicht tussen krediet en debet.’ (220)
‘’Denk je dat het bezwaarlijk is als vrienden geheimen hebben voor elkaar?’ ‘Als je het mij vraagt is de mens ten diepst niet te kennen, zelfs niet door zichzelf en dat moesten we ook niet proberen. Vriendschap wordt gedragen door het respect voor elkaars geheimen; discretie is de oudste dochter van de vriendschap.’’
August 4, 2025
Goed verhaal. Klassiek en bloemrijk - letterlijk; zie de titel! - geschreven. Als historische roman niet perfect, met hier en daar een discontinuïteit of een te onwaarschijnlijke samenloop, maar wel een heel goed verhaal.
July 17, 2026
Goed boek. Echt van genoten, ondanks dat het ook trieste voorvallen omvat. Ik zat snel in het verhaal en het boek leest vlot. Het verhaal laat goed zien hoe de Tweede Wereldoorlog invloed had op een groep vrienden. Voordat ik aan dit boek begon had ik mijn twijfels of ik dit boek mij wel zou bevallen. Dat heeft het zeker, dus ik ben blij dat ik het toch gelezen heb. Een aanrader. Hoewel de oorlog een rol speelt in het verhaal, gaat het boek toch meer om de onderlinge vriendschappen en over het werk van Manno, de hoofdpersoon, als restaurateur van schilderijen en docent.
September 16, 2026
Prachtig en gruwelijk (of orde en chaos, zoals in het boek). Blij om een keer een boek over vriendschap te lezen, ook blij dat in mijn vriendengroep nog niet het facisme is binnengesijpeld. Vond het ook heel mooi geschreven, een beetje deftig misschien, maar dat paste voor mij helemaal bij de tijd waarin het speelt. Knap dat er veel gebeurt maar nooit gehaast voelt, doordat de focus (de vriendschapsdynamiek) hetzelfde blijft. Nu zin in narcissen plukken op Oostenrijkse berghelling.
May 10, 2026
4,5 ster. Heel mooi. Ik was in het eerste hoofdstuk al ontroerd en dat gebeurt me niet vaak. Prachtig verhaal over vriendschap, maar ook een (historisch correct, denk ik) mooi inzicht in de tijdsgeest en hoe historische gebeurtenissen in de eerste helft van de 20e eeuw beleefd werden door mensen met verschillende achtergronden. Ook een bijzonder einde. Ik raad iedereen dit boek aan.
(PS. Waarom geen 5 sterren? Omdat ik sommige gedeeltes wat te romantisch-nostalgisch vond. )
(PS. Waarom geen 5 sterren? Omdat ik sommige gedeeltes wat te romantisch-nostalgisch vond. )
August 31, 2026
Wie schnell sich eine unbeschwerte Welt verändern kann …
Der Betrachter beginnt so leicht und unbeschwert. Sechs junge Menschen, eine enge Freundschaft und wunderschöne gemeinsame Sommer in Wien und in den Bergen. Doch schon bald verändert sich die Stimmung. Mit dem zunehmenden Druck des Regimes wird immer deutlicher, dass ihre Freundschaft unter den politischen Verhältnissen nicht einfach bestehen bleiben kann: Einer der sechs ist schwul, zwei sind jüdisch. Was vorher keine Rolle gespielt hat, wird plötzlich zur Gefahr.
Ich fand es besonders eindringlich, mitzuerleben, wie die Clique daran zerbricht. Nicht, weil die Freundschaft plötzlich weniger wert wäre, sondern weil Angst, Anpassung und die politischen Umstände immer mehr Raum einnehmen. Aus unbeschwerten Jahren wird eine Zeit, in der jede Entscheidung Konsequenzen haben kann.
Nach dem Bruch reist Manno beruflich zurück in seine niederländische Heimat Harlem, in der Hoffnung auf einen Neuanfang. Doch auch dort zieht sich die Schlinge immer weiter zu und Widerstand wird zunehmend gefährlich.
Judith Fanto erzählt dabei sehr anschaulich und schafft es, die Veränderung der Atmosphäre spürbar zu machen. Besonders erschreckend fand ich, wie schleichend sich alles verändert und wie aus etwas Alltäglichem plötzlich etwas Bedrohliches wird.
Und genau deshalb hat mich die Geschichte auch so beschäftigt: Sie wirkt erschreckend aktuell. Man liest von einer vergangenen Zeit und erkennt gleichzeitig Mechanismen wieder, von denen man sich wünschen würde, sie längst hinter sich gelassen zu haben.
Ein eindringlicher historischer Roman über Freundschaft, Ausgrenzung, Mut und die Frage, wie weit man bereit ist zu gehen, wenn Widerstand gefährlich wird.
⭐⭐⭐⭐☆
Der Betrachter beginnt so leicht und unbeschwert. Sechs junge Menschen, eine enge Freundschaft und wunderschöne gemeinsame Sommer in Wien und in den Bergen. Doch schon bald verändert sich die Stimmung. Mit dem zunehmenden Druck des Regimes wird immer deutlicher, dass ihre Freundschaft unter den politischen Verhältnissen nicht einfach bestehen bleiben kann: Einer der sechs ist schwul, zwei sind jüdisch. Was vorher keine Rolle gespielt hat, wird plötzlich zur Gefahr.
Ich fand es besonders eindringlich, mitzuerleben, wie die Clique daran zerbricht. Nicht, weil die Freundschaft plötzlich weniger wert wäre, sondern weil Angst, Anpassung und die politischen Umstände immer mehr Raum einnehmen. Aus unbeschwerten Jahren wird eine Zeit, in der jede Entscheidung Konsequenzen haben kann.
Nach dem Bruch reist Manno beruflich zurück in seine niederländische Heimat Harlem, in der Hoffnung auf einen Neuanfang. Doch auch dort zieht sich die Schlinge immer weiter zu und Widerstand wird zunehmend gefährlich.
Judith Fanto erzählt dabei sehr anschaulich und schafft es, die Veränderung der Atmosphäre spürbar zu machen. Besonders erschreckend fand ich, wie schleichend sich alles verändert und wie aus etwas Alltäglichem plötzlich etwas Bedrohliches wird.
Und genau deshalb hat mich die Geschichte auch so beschäftigt: Sie wirkt erschreckend aktuell. Man liest von einer vergangenen Zeit und erkennt gleichzeitig Mechanismen wieder, von denen man sich wünschen würde, sie längst hinter sich gelassen zu haben.
Ein eindringlicher historischer Roman über Freundschaft, Ausgrenzung, Mut und die Frage, wie weit man bereit ist zu gehen, wenn Widerstand gefährlich wird.
⭐⭐⭐⭐☆
April 22, 2026
Heeeeel mooi geschreven!!! Het gaat over vriendschappen die onder druk komen te staan door het opkomend nazisisme. Erg ontroerend :(
Displaying 1 - 30 of 777 reviews